વકીલોની કાનૂની સેવાઓ પર સર્વિસ ટેક્સની વસૂલાત કરી શકાય નહીં
ગુજરાત હાઈકોર્ટના 13 ઓક્ટોબર, 2026ના ચુકાદાના આધારે વકીલોની કાનૂની સેવાઓ પર સર્વિસ ટેક્સ વસૂલવા અંગેનો ગુજરાતી બ્લોગ લેખ નીચે આપ્યો છે. આ લેખમાં ચુકાદાનો સાર, કાનૂની જોગવાઈઓ અને વકીલો માટે તેની અસરો સમજાવવામાં આવી છે.
ગુજરાત હાઈકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો: વકીલોની કાનૂની સેવાઓ પર સર્વિસ ટેક્સની વસૂલાત રદ
ગુજરાત હાઈકોર્ટે વકીલોની કાનૂની સેવાઓ પર સર્વિસ ટેક્સની વસૂલાત સંબંધિત ત્રણ રિટ અરજીઓનો એકસાથે નિકાલ કરતાં કર વિભાગ દ્વારા કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી રદ કરી છે. હાઈકોર્ટે સંબંધિત અરજીઓ મંજૂર કરીને સ્પષ્ટ કર્યું કે 20 જૂન, 2012ની સંબંધિત સરકારી નોટિફિકેશનને અવગણીને સર્વિસ ટેક્સની વસૂલાત કરવી કાયદેસર નથી.
આ ચુકાદો વકીલો અને વકીલોના સંગઠનો માટે મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તેમાં કાનૂની સેવાઓ પર સર્વિસ ટેક્સ લાગુ કરવા અંગેની સરકારી નોટિફિકેશનના કાનૂની મહત્વ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
કેસની વિગતો
કોર્ટ: ગુજરાત હાઈકોર્ટ, અમદાવાદ
ચુકાદાની તારીખ: 13 ઓક્ટોબર, 2026
કેસ નંબર:
- Special Civil Application No. 6661 of 2023
- Special Civil Application No. 4593 of 2022
- Special Civil Application No. 14853 of 2023
ન્યાયમૂર્તિઓ:
માનનીય ન્યાયમૂર્તિ શ્રી એ. એસ. સુપેહિયા
માનનીય ન્યાયમૂર્તિ શ્રીમતી વૈભવી ડી. નાનાવટી
મુખ્ય પક્ષકારો:
જય મનુભાઈ ઠક્કર વિરુદ્ધ ડેપ્યુટી/આસિસ્ટન્ટ કમિશનર ઓફિસ, ડિવિઝન-1 તથા સંબંધિત કર વિભાગના અધિકારીઓ.
ચુકાદાનો સંદર્ભ: ગુજરાત હાઈકોર્ટ, C/SCA/6661/2023 તથા સંબંધિત અરજીઓ, ચુકાદો તારીખ 13/10/2026.
- વિવાદ શું હતો?
ગુજરાત હાઈકોર્ટ સમક્ષ ત્રણ રિટ અરજીઓ રજૂ કરવામાં આવી હતી. આ તમામ અરજીઓમાં વકીલો દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી કાનૂની સેવાઓ પર સર્વિસ ટેક્સની વસૂલાત સંબંધિત સામાન્ય કાનૂની પ્રશ્ન સામેલ હતો.
પ્રથમ અરજીમાં નાણાકીય વર્ષ 2015-16 માટે ફાઇનાન્સ (સર્વિસ ટેક્સ) અધિનિયમ, 1994ની કલમ 66B સાથે કલમ 68, 77 અને 78 હેઠળ 27 ડિસેમ્બર, 2022ના રોજ પસાર કરાયેલા આદેશને રદ કરવાની માગ કરવામાં આવી હતી.
બીજી અરજી ગુજરાત હાઈકોર્ટ એડવોકેટ્સ એસોસિયેશન દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેમાં એવી ઘોષણા કરવાની માગ કરવામાં આવી હતી કે સંબંધિત નોટિફિકેશનના આધારે વકીલોને સામાન્ય વર્ગ તરીકે સર્વિસ ટેક્સ ભરવાની જવાબદારીમાંથી મુક્તિ મળે છે.
ત્રીજી અરજીમાં ડેપ્યુટી કમિશનર, CGST ડિવિઝન-VIII, અમદાવાદ-સાઉથ દ્વારા 28 જૂન, 2023ના રોજ પસાર કરાયેલા આદેશને પડકારવામાં આવ્યો હતો.
આમ, મુખ્ય પ્રશ્ન એ હતો કે કાનૂની સેવાઓ માટે સંબંધિત સરકારી નોટિફિકેશનમાં આપવામાં આવેલી મુક્તિ હોવા છતાં વકીલો પાસેથી સર્વિસ ટેક્સની વસૂલાત કરી શકાય કે નહીં.
- કઈ કાનૂની જોગવાઈઓ મહત્વપૂર્ણ હતી?
આ કેસમાં મુખ્યત્વે નીચેની જોગવાઈઓ અને નોટિફિકેશનની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
(1) ફાઇનાન્સ (સર્વિસ ટેક્સ) અધિનિયમ, 1994ની કલમ 66B
આ કલમ સર્વિસ ટેક્સની વસૂલાત સાથે સંબંધિત હતી. કર વિભાગ દ્વારા આ જોગવાઈના આધારે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.
(2) કલમ 68, 77 અને 78
પ્રથમ અરજીમાં આ જોગવાઈઓ સાથે સંબંધિત આદેશને પડકારવામાં આવ્યો હતો.
(3) નોટિફિકેશન નંબર 25/2012-ST, તારીખ 20 જૂન, 2012
આ નોટિફિકેશનમાં નિર્ધારિત શરતોને આધીન વકીલો દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી કાનૂની સેવાઓને સર્વિસ ટેક્સમાંથી મુક્તિ આપવાની જોગવાઈનો મુદ્દો સામેલ હતો.
(4) નોટિફિકેશન નંબર 30/2012-ST, તારીખ 20 જૂન, 2012
આ નોટિફિકેશન પણ વકીલોની કાનૂની સેવાઓ પર સર્વિસ ટેક્સની જવાબદારીના પ્રશ્ન સાથે સંબંધિત હતું.
ગુજરાત હાઈકોર્ટે બંને નોટિફિકેશનની જોગવાઈઓ અને અન્ય હાઈકોર્ટના ચુકાદાઓને ધ્યાનમાં લીધા હતા.
- અન્ય હાઈકોર્ટના ચુકાદાઓનો આધાર
ગુજરાત હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે આ કાનૂની મુદ્દો અગાઉ અન્ય હાઈકોર્ટ દ્વારા પણ વિચારવામાં આવ્યો હતો.
આ સંદર્ભમાં નીચેના ચુકાદાઓ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.
(1) કર્ણાટક હાઈકોર્ટનો ચુકાદો
Prashanth Sreedhar Shinoi વિરુદ્ધ Assistant Commissioner, Central Tax.
આ કેસમાં 22 એપ્રિલ, 2024ના રોજ ચુકાદો આપવામાં આવ્યો હતો.
(2) બોમ્બે હાઈકોર્ટનો ચુકાદો
Adv. Pooja Patil વિરુદ્ધ Deputy Commissioner, CGST and CX Division VI.
આ ચુકાદામાં કાનૂની સેવાઓ પર સર્વિસ ટેક્સની વસૂલાત અને સંબંધિત નોટિફિકેશનની અસર અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
(3) ઓડિશા હાઈકોર્ટનો ચુકાદો
Shivananda Ray વિરુદ્ધ Principal Commissioner, CGST and Central Excise, Bhubaneswar તથા અન્ય.
આ કેસમાં 7 એપ્રિલ, 2025ના રોજ ચુકાદો આપવામાં આવ્યો હતો.
ગુજરાત હાઈકોર્ટે આ ચુકાદાઓનું અવલોકન કરીને સંબંધિત નોટિફિકેશનના કાનૂની પ્રભાવને ધ્યાનમાં લીધો હતો.
- બોમ્બે હાઈકોર્ટનું મહત્વપૂર્ણ અવલોકન
ગુજરાત હાઈકોર્ટે બોમ્બે હાઈકોર્ટના Adv. Pooja Patil કેસમાં કરવામાં આવેલા અવલોકનોનો આધાર લીધો હતો.
તેમાં જણાવાયું હતું કે સંબંધિત નોટિફિકેશન મુજબ વ્યક્તિગત વકીલ દ્વારા એડવોકેટ્સની ફર્મને આપવામાં આવતી સેવાઓ માટે કરપાત્ર સેવાની જોગવાઈ શૂન્ય દર્શાવવામાં આવી હતી.
તે ઉપરાંત, નોટિફિકેશન નંબર 25/2012-ST હેઠળ વ્યક્તિગત વકીલ અથવા વકીલોની ભાગીદારી પેઢી દ્વારા કાનૂની સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવે ત્યારે લાગુ પડતી શરતો અનુસાર સર્વિસ ટેક્સમાંથી મુક્તિની જોગવાઈ પણ હતી.
બોમ્બે હાઈકોર્ટે અવલોકન કર્યું હતું કે જ્યારે સંબંધિત નોટિફિકેશન કાનૂની સેવાઓને મુક્તિ આપતું હોય, ત્યારે તેની વિરુદ્ધ જઈને સર્વિસ ટેક્સની વસૂલાત કરવાનો અધિકારીનો નિર્ણય અધિકારક્ષેત્રની બહારનો બની શકે છે.
આ જ કાનૂની અભિગમ ગુજરાત હાઈકોર્ટના નિર્ણયમાં પણ મહત્વપૂર્ણ રહ્યો.
- ગુજરાત હાઈકોર્ટનો અંતિમ નિર્ણય
ગુજરાત હાઈકોર્ટે સંબંધિત નોટિફિકેશન અને અગાઉના ચુકાદાઓનું અવલોકન કર્યા બાદ સ્પષ્ટ કર્યું કે હાલના કેસોમાં કર વિભાગની પડકારાયેલી કાર્યવાહી કાયદેસર રીતે ટકી શકે તેમ નથી.
કોર્ટે જણાવ્યું કે સંબંધિત નોટિફિકેશનને ધ્યાનમાં લેતાં કર વિભાગની કાર્યવાહી રદ કરવી યોગ્ય છે.
પરિણામે, ગુજરાત હાઈકોર્ટે ત્રણેય રિટ અરજીઓ મંજૂર કરી અને પડકારાયેલા આદેશો તથા કાર્યવાહીને રદ કરી.
કોર્ટે સંબંધિત નિયમને નિરપવાદ બનાવ્યો અને અરજીઓમાં કરવામાં આવેલી માગણીઓ અનુસાર રાહત આપી.
- આ ચુકાદાની વકીલો માટે શું અસર છે?
આ ચુકાદાની મુખ્ય અસરો નીચે મુજબ સમજી શકાય છે.
પ્રથમ, વકીલોની કાનૂની સેવાઓ પર સર્વિસ ટેક્સની વસૂલાતનો પ્રશ્ન ઉકેલતી વખતે સંબંધિત નોટિફિકેશનની જોગવાઈઓ અને લાગુ પડતી શરતોનું પાલન કરવું જરૂરી છે.
બીજું, કર વિભાગના અધિકારીઓ સંબંધિત કાનૂની જોગવાઈઓ અને નોટિફિકેશનને અવગણીને કરવેરાની માંગ ઊભી કરી શકે નહીં.
ત્રીજું, વકીલો સામે સર્વિસ ટેક્સની માંગ કરવામાં આવી હોય, તો સંબંધિત કેસના તથ્યો, લાગુ પડતી નોટિફિકેશનની શરતો અને આ ચુકાદાની કાનૂની અસરની તપાસ ઉપયોગી બની શકે છે.
ચોથું, આ ચુકાદો વકીલો અને વકીલોના સંગઠનો માટે કાનૂની સેવાઓ પર સર્વિસ ટેક્સ સંબંધિત વિવાદોમાં મહત્વપૂર્ણ ન્યાયિક આધાર પૂરો પાડે છે.
નોંધનીય છે કે આ ચુકાદો સર્વિસ ટેક્સ સંબંધિત જૂની કાનૂની વ્યવસ્થા અને તેમાં ઉલ્લેખિત નોટિફિકેશનના સંદર્ભમાં આપવામાં આવ્યો છે. તેને વર્તમાન GST હેઠળ દરેક પ્રકારની કાનૂની સેવા માટે આપમેળે લાગુ પડતો સર્વસામાન્ય નિયમ માનવો યોગ્ય નથી. GST હેઠળ કરની જવાબદારી નક્કી કરવા માટે સંબંધિત GST કાયદા, નોટિફિકેશન અને વ્યવહારના તથ્યોની અલગથી તપાસ કરવી જરૂરી છે.
- ચુકાદાનો કાનૂની સિદ્ધાંત
આ ચુકાદામાંથી મુખ્યત્વે એ સિદ્ધાંત સામે આવે છે કે જ્યારે સરકાર દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી લાગુ પડતી નોટિફિકેશન કોઈ ચોક્કસ સેવા માટે કરમુક્તિની જોગવાઈ કરતી હોય, ત્યારે કરવેરાની વસૂલાત કરતી વખતે તે નોટિફિકેશનની અવગણના કરી શકાય નહીં.
કરવેરા સંબંધિત અધિકારીઓએ કાયદાની જોગવાઈઓ અને લાગુ પડતી નોટિફિકેશન અનુસાર જ કાર્યવાહી કરવી જોઈએ. જો કોઈ આદેશ લાગુ પડતી નોટિફિકેશનની વિરુદ્ધ હોય અને અધિકારીના અધિકારક્ષેત્રની બહારનો હોય, તો યોગ્ય કિસ્સામાં હાઈકોર્ટ તેને રદ કરી શકે છે.
- નિષ્કર્ષ
ગુજરાત હાઈકોર્ટનો 13 ઓક્ટોબર, 2026નો આ ચુકાદો વકીલોની કાનૂની સેવાઓ પર સર્વિસ ટેક્સની વસૂલાત અંગે મહત્વપૂર્ણ છે.
કોર્ટે સંબંધિત નોટિફિકેશન નંબર 25/2012-ST અને 30/2012-ST તથા અન્ય હાઈકોર્ટના ચુકાદાઓને ધ્યાનમાં રાખીને ત્રણેય રિટ અરજીઓ મંજૂર કરી અને પડકારાયેલી કાર્યવાહી રદ કરી.
આ ચુકાદો દર્શાવે છે કે કરવેરાની વસૂલાતમાં કાયદા અને લાગુ પડતી સરકારી નોટિફિકેશનનું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે.
સ્રોત: ગુજરાત હાઈકોર્ટનો સંયુક્ત ચુકાદો, Special Civil Application Nos. 6661/2023, 4593/2022 અને 14853/2023, તારીખ 13 ઓક્ટોબર, 2026. SCA66612023_GJHC240224832023_2
ગુજરાત હાઈકોર્ટ, વકીલો પર સર્વિસ ટેક્સ, કાનૂની સેવાઓ, Service Tax on Advocates, Notification No. 25/2012-ST, Notification No. 30/2012-ST, Gujarat High Court Judgment, CGST, Advocate Tax Exemption, Jay Manubhai Thakkar Case.