મોબાઈલનો દુરુપયોગ થયાનું સાબિત થાય તો પણ તપાસ ચાલુ રહી શકે

કર્ણાટક હાઈકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો: મહિલા સામે BNSની કલમ 69 હેઠળની કાર્યવાહી રદ, અન્ય આરોપોની તપાસ ચાલુ રહેશે

Click the Language Button below to read in your language.

કોઈ વ્યક્તિના મોબાઇલ ફોનમાંથી ફોટા કે વીડિયો મોકલવામાં આવ્યા હોવાનો આરોપ હોય, તો માત્ર ફોનના આધારે જ વ્યક્તિની જવાબદારી અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં. ડેટા કેવી રીતે મોકલાયો, કોણે મોકલ્યો અને તેમાં સંબંધિત વ્યક્તિની શું ભૂમિકા હતી, તે તપાસનો વિષય બની શકે છે.

કર્ણાટક હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ફોજદારી કેસમાં મહિલાને આંશિક રાહત આપતાં ભારતીય ન્યાય સંહિતા, 2023ની કલમ 69 હેઠળનો આરોપ રદ કર્યો છે. જોકે, ફરિયાદી મહિલાના ફોટા અને વીડિયો તેની સંમતિ વિના અન્ય વ્યક્તિઓને મોકલવામાં આવ્યા હોવાના આરોપો સહિતના અન્ય ગુનાઓ અંગેની તપાસ ચાલુ રાખવાનો આદેશ આપ્યો છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે ફરિયાદીના ફોટા કે વીડિયો તેની જાણકારી અને સંમતિ વિના મોકલવામાં આવ્યા હોવાના આરોપોની તપાસ જરૂરી છે. જો તપાસમાં એવું જણાય કે અરજદાર મહિલાએ આ પ્રકારનો ડેટા મોકલ્યો નથી અથવા તેની સંમતિથી પણ મોકલવામાં આવ્યો નથી, તો આ ગુના સંબંધિત આરોપનામું દાખલ કરવા માટેનો આધાર તપાસના તારણો પર નિર્ભર રહેશે.

કેસની વિગતો

કેસનું નામ: એચ. કે. પ્રતિભા વિરુદ્ધ કર્ણાટક રાજ્ય અને અન્ય

અદાલત: કર્ણાટક હાઈકોર્ટ, બેંગલુરુ

ન્યાયમૂર્તિ: માનનીય ન્યાયમૂર્તિ અનંત રામનાથ હેગડે

ચુકાદાની તારીખ: 25 સપ્ટેમ્બર, 2026

ફોજદારી અરજી નંબર: 10660/2026

કેસ નંબર: Crime No. 185/2026

મુખ્ય કાનૂની જોગવાઈઓ: ભારતીય ન્યાય સંહિતા, 2023ની કલમ 69, 308(2), 351(2) તથા કલમ 3(5), અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી અધિનિયમ, 2000ની કલમ 66E તથા 67A.

કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

ફરિયાદમાં જણાવ્યા મુજબ, અરજદાર મહિલા આરોપી નંબર 1ની કાયદેસર પત્ની છે. ફરિયાદી મહિલાએ આરોપ મૂક્યો હતો કે આરોપી નંબર 1એ તેની સાથે લગ્ન કરવાનું વચન આપ્યું હતું અને ત્યારબાદ તેની સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધ્યા હતા. ફરિયાદમાં એવો પણ આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો કે આરોપી નંબર 1 અને અન્ય વ્યક્તિએ ફરિયાદીના કેટલાંક ફોટા અને વીડિયો લીધા હતા અને ફરિયાદીની જાણકારી તથા સંમતિ વિના તે અન્ય વ્યક્તિઓ સાથે વહેંચ્યા હતા. આ ઉપરાંત, ફરિયાદીને બ્લેકમેઇલ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવાનો પણ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ ફરિયાદના આધારે બેંગલુરુના સુબ્રમણ્યપુરા પોલીસ સ્ટેશનમાં ગુનો નોંધવામાં આવ્યો હતો.

અરજદાર મહિલાની દલીલ શું હતી?

અરજદાર મહિલાએ કર્ણાટક હાઈકોર્ટમાં અરજી કરીને પોતાની સામે નોંધાયેલી એફઆઈઆર અને ફરિયાદ રદ કરવાની માગણી કરી હતી. અરજદાર તરફથી મુખ્યત્વે એવી દલીલો કરવામાં આવી હતી કે ભારતીય ન્યાય સંહિતાની કલમ 69 હેઠળનો ગુનો તેની સામે લાગુ પડતો નથી. તેણે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે ફરિયાદીના ફોટા કે વીડિયો અન્ય વ્યક્તિને મોકલવામાં આવ્યા હોવાનો આરોપ તેની સામે સાબિત થતો નથી. જો તેના મોબાઇલ ફોનમાંથી કોઈ ડેટા મોકલવામાં આવ્યો હોય, તો પણ કોઈ અન્ય વ્યક્તિએ તેના ફોનનો દુરુપયોગ કર્યો હોવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં. અરજદારના જણાવ્યા મુજબ, ફરિયાદી અને તેના પતિ વચ્ચેના કથિત સંબંધમાંથી ઊભા થયેલા વિવાદમાં તેને ગુનાહિત રીતે જવાબદાર ઠેરવવી યોગ્ય નથી.

રાજ્ય સરકાર તરફથી શું દલીલ કરવામાં આવી?

રાજ્ય સરકાર તરફથી અરજદારની અરજીનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો. સરકાર તરફથી જણાવવામાં આવ્યું હતું કે ગુનાની તપાસ હજી ચાલુ છે અને તપાસ દરમિયાન પોલીસને કેટલીક એવી સામગ્રી મળી છે, જે ફરિયાદીના ફોટા અને વીડિયો તેની સંમતિ તથા જાણકારી વિના મોકલવામાં આવ્યા હોવાના આરોપ સાથે સંબંધિત છે. આથી, તપાસ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં તમામ આરોપો રદ કરવા યોગ્ય નથી.

કર્ણાટક હાઈકોર્ટે શું અવલોકન કર્યું?

ન્યાયમૂર્તિ અનંત રામનાથ હેગડેએ કેસના રેકોર્ડ અને બંને પક્ષોની દલીલો ધ્યાનમાં લીધી હતી. અદાલતે નોંધ્યું કે અરજદાર મહિલા સામે ભારતીય ન્યાય સંહિતાની કલમ 69 હેઠળનો ગુનો લાગુ પડતો નથી, કારણ કે ફરિયાદમાં જણાવાયેલા આક્ષેપો અરજદાર દ્વારા આ કલમ હેઠળ આવતું કૃત્ય કરવામાં આવ્યું હોવાનું દર્શાવતા નથી. આથી, અદાલતે અરજદાર સામે કલમ 69 હેઠળની કાર્યવાહી રદ કરી હતી. જોકે, અદાલતે ફરિયાદીના ફોટા અને વીડિયો તેની સંમતિ વિના મોકલવામાં આવ્યા હોવાના આરોપને અલગ રીતે ધ્યાનમાં લીધો હતો. અદાલતે જણાવ્યું કે ડેટા મોકલવામાં આવ્યો હતો કે નહીં અને તેમાં અરજદારની કોઈ ભૂમિકા હતી કે નહીં, તે બાબતોની તપાસ જરૂરી છે. માત્ર મોબાઇલ ફોનનો દુરુપયોગ થયો હોવાની શક્યતા રજૂ કરવાથી તપાસનો પ્રશ્ન આપમેળે સમાપ્ત થતો નથી. આ અંગેના વાસ્તવિક તથ્યો તપાસ દરમિયાન બહાર આવવાના રહેશે.

ફોટા અને વીડિયો મોકલવાના આરોપ અંગે તપાસ જરૂરી

આ કેસનો એક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો એ હતો કે ફરિયાદીના ફોટા અને વીડિયો તેની જાણકારી તથા સંમતિ વિના અન્ય વ્યક્તિઓને મોકલવામાં આવ્યા હોવાનો આરોપ હતો. અરજદાર તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે તેણે આવો કોઈ ડેટા મોકલ્યો નથી. જો તેના મોબાઇલ ફોનમાંથી ડેટા મોકલવામાં આવ્યો હોય, તો પણ ફોનનો કોઈ અન્ય વ્યક્તિએ દુરુપયોગ કર્યો હોવાની શક્યતા છે.

હાઈકોર્ટે આ મુદ્દે અંતિમ નિષ્કર્ષ આપવાને બદલે તપાસ ચાલુ રાખવાનું યોગ્ય માન્યું હતું.

અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો તપાસમાં એવું જણાય કે અરજદાર દ્વારા ડેટા મોકલવામાં આવ્યો નથી અથવા તેની સંમતિથી ડેટા મોકલવામાં આવ્યો નથી, તો આ ગુના અંગે તેની સામે આરોપનામું દાખલ કરી શકાશે નહીં. આ અવલોકનનો અર્થ એ નથી કે અદાલતે અરજદારને તમામ આરોપોમાંથી મુક્ત કરી દીધી છે. અન્ય આરોપો અંગે તપાસ ચાલુ રાખવાનો સ્પષ્ટ આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.

કોર્ટનો અંતિમ આદેશ : મોબાઈલનો દુરુપયોગ થયાનું સાબિત થાય તો પણ તપાસ ચાલુ રહી શકે

કર્ણાટક હાઈકોર્ટે ફોજદારી અરજીને આંશિક રીતે મંજૂર કરી હતી.

અદાલતે ભારતીય ન્યાય સંહિતા, 2023ની કલમ 69 હેઠળ અરજદાર સામેની ફરિયાદ રદ કરી હતી.

બીજી તરફ, ભારતીય ન્યાય સંહિતાની અન્ય સંબંધિત કલમો તથા માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી અધિનિયમની કલમ 66E અને 67A હેઠળના આરોપો અંગે તપાસ ચાલુ રાખવાનો આદેશ આપ્યો હતો.

તપાસના આધારે તપાસ અધિકારીએ યોગ્ય અહેવાલ રજૂ કરવાનો રહેશે.

અદાલતે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ આદેશમાં કરવામાં આવેલી ટિપ્પણીઓને આરોપી નંબર 1 સામેના આરોપો અંગેના કોઈ અભિપ્રાય તરીકે જોવી નહીં, કારણ કે તે વ્યક્તિ આ કાર્યવાહીમાં પક્ષકાર નહોતી.

ચુકાદાનું કાનૂની મહત્ત્વ

આ ચુકાદામાંથી કેટલાક મહત્વપૂર્ણ કાનૂની મુદ્દાઓ સામે આવે છે.

પ્રથમ, દરેક આરોપીને લગતા કાનૂની તથ્યો અને તેની કથિત ભૂમિકાની અલગથી તપાસ કરવી જરૂરી છે. કોઈ વ્યક્તિ અન્ય આરોપી સાથે વૈવાહિક અથવા સામાજિક સંબંધ ધરાવે છે એટલા માત્રથી તેની સામેના તમામ આરોપો આપમેળે સાબિત થતા નથી.

બીજું, ભારતીય ન્યાય સંહિતાની કલમ 69 હેઠળનો આરોપ લાગુ કરવા માટે સંબંધિત કાનૂની જોગવાઈના તત્ત્વો અને આરોપીનું કથિત કૃત્ય ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે. આ કેસમાં હાઈકોર્ટે અરજદાર સામેના આક્ષેપો આ કલમ લાગુ કરવા માટે પૂરતા ન હોવાનું માન્યું હતું.

ત્રીજું, કોઈ વ્યક્તિના મોબાઇલ ફોનમાંથી ફોટા કે વીડિયો મોકલવામાં આવ્યા હોવાનો આરોપ હોય, તો માત્ર ફોનના આધારે જ વ્યક્તિની જવાબદારી અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં. ડેટા કેવી રીતે મોકલાયો, કોણે મોકલ્યો અને તેમાં સંબંધિત વ્યક્તિની શું ભૂમિકા હતી, તે તપાસનો વિષય બની શકે છે.

ચોથું, કોઈ એક કલમ હેઠળની કાર્યવાહી રદ થવાથી એ જ ફરિયાદમાં દર્શાવાયેલા અન્ય સ્વતંત્ર આરોપો પણ આપમેળે રદ થતા નથી. આ કેસમાં અદાલતે કલમ 69 હેઠળની કાર્યવાહી રદ કરી હોવા છતાં અન્ય ગુનાઓ અંગે તપાસ ચાલુ રાખી હતી.

નિષ્કર્ષ

કર્ણાટક હાઈકોર્ટનો આ ચુકાદો દર્શાવે છે કે ફોજદારી કેસમાં આરોપીની ભૂમિકા અને લાગુ પડતી કાનૂની જોગવાઈઓનું અલગથી મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી છે.

અદાલતે અરજદાર મહિલા સામે ભારતીય ન્યાય સંહિતાની કલમ 69 હેઠળની કાર્યવાહી રદ કરી, પરંતુ ફોટા અને વીડિયો સંમતિ વિના મોકલવાના આરોપો સહિતના અન્ય ગુનાઓ અંગે તપાસ ચાલુ રાખવાનો આદેશ આપ્યો.

આથી, આ ચુકાદાને અરજદાર મહિલા તમામ આરોપોમાંથી નિર્દોષ જાહેર થઈ હોવા તરીકે સમજવો યોગ્ય નથી. તેને માત્ર કલમ 69 હેઠળ આંશિક રાહત મળી છે અને અન્ય આરોપો અંગેનો અંતિમ નિર્ણય તપાસના પરિણામ પર આધારિત રહેશે.

વ્યભિચારના એક બનાવના આધારે પત્નીને ભરણપોષણથી વંચિત કરી શકાય નહીં

કર્ણાટક હાઈકોર્ટ, ભારતીય ન્યાય સંહિતા 2023, BNS કલમ 69, BNS કલમ 308, BNS કલમ 351, માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી અધિનિયમ, IT Act કલમ 66E, IT Act કલમ 67A, ફોટા અને વીડિયોનો દુરુપયોગ, સંમતિ વિના ફોટા મોકલવા, બ્લેકમેઇલિંગ કેસ, એફઆઈઆર રદ, ફોજદારી કાયદો, હાઈકોર્ટના ચુકાદા, સાયબર ગુના, ડિજિટલ પુરાવા,

ડોમેસ્ટિક વાયોલન્સના કેસમાં પત્ની સાથે સમાધાન કેવી રીતે કરવું ?

ફોટા-વીડિયો મોકલવાના આરોપમાં BNS કલમ 69 હેઠળનો કેસ રદ: કર્ણાટક હાઈકોર્ટનો ચુકાદો

કર્ણાટક હાઈકોર્ટે મહિલા સામે BNS કલમ 69 હેઠળની કાર્યવાહી રદ કરી, પરંતુ ફોટા અને વીડિયો સંમતિ વિના મોકલવાના આરોપો સહિતના અન્ય ગુનાઓની તપાસ ચાલુ રાખવાનો આદેશ આપ્યો.