AIBE – બંધારણીય કાયદો-ભારતના રાષ્ટ્રપતિ અંગે સંપૂર્ણ સમજૂતી

AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 52 થી 61 : ભારતના રાષ્ટ્રપતિ અંગે સંપૂર્ણ સમજૂતી

ભારતીય બંધારણના ભાગ-5માં કેન્દ્ર સરકારની બંધારણીય રચના અંગેની જોગવાઈઓ આપવામાં આવી છે. આ ભાગની શરૂઆત આર્ટિકલ 52થી થાય છે. આર્ટિકલ 52થી 61 સુધીના પ્રાવધાનોમાં ભારતના રાષ્ટ્રપતિના પદ, સત્તા, ચૂંટણી, કાર્યકાળ, પુનઃચૂંટણી, લાયકાત, પદની શરતો, શપથ અને મહાભિયોગ જેવી મહત્વપૂર્ણ બાબતો સમજાવવામાં આવી છે.

Click the Language Button below to read in your language.

AIBEની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે આ સમગ્ર ભાગ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આર્ટિકલ 52થી 61માંથી સીધા પ્રશ્નો તો પૂછાઈ શકે છે, પરંતુ ઘણી વખત બે આર્ટિકલને જોડીને પણ પ્રશ્ન પૂછવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, આર્ટિકલ 54 રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી સાથે સંબંધિત છે, જ્યારે આર્ટિકલ 55 ચૂંટણીની પદ્ધતિ સમજાવે છે. આર્ટિકલ 56 કાર્યકાળ વિશે છે, જ્યારે આર્ટિકલ 57 ફરીથી ચૂંટણી લડી શકાય કે નહીં તે જણાવે છે. આર્ટિકલ 58 રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટેની લાયકાતો આપે છે અને આર્ટિકલ 61 રાષ્ટ્રપતિના મહાભિયોગની પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત છે.

આથી આ તમામ આર્ટિકલને અલગ-અલગ યાદ કરવાને બદલે એક સંપૂર્ણ ક્રમ તરીકે સમજવો AIBE માટે વધુ ઉપયોગી રહેશે.

આર્ટિકલ 52 – ભારતના રાષ્ટ્રપતિ

આર્ટિકલ 52 ખૂબ જ ટૂંકો છે, પરંતુ તેનું મહત્વ ઓછું નથી.

તે કહે છે:

“ભારતના રાષ્ટ્રપતિ હશે.”

આ જોગવાઈ ભારતના રાષ્ટ્રપતિના બંધારણીય પદની સ્થાપના કરે છે.

આર્ટિકલ 52 રાષ્ટ્રપતિની સત્તા, ચૂંટણી અથવા કાર્યકાળની વિગતો આપતું નથી. આ બાબતો અંગેની જોગવાઈઓ આગળના આર્ટિકલમાં કરવામાં આવી છે.

આર્ટિકલ 52 બંધારણના ભાગ-5માં આવેલો છે. ભાગ-5નું શીર્ષક “સંઘ” છે.

AIBE માટે યાદ રાખો:

આર્ટિકલ 52 → ભારતના રાષ્ટ્રપતિ

ભાગ-5 → સંઘ

આર્ટિકલ 53 – સંઘની કારોબારી સત્તા

આર્ટિકલ 53માં સંઘની કારોબારી સત્તા અંગે જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

આર્ટિકલ 53 મુજબ સંઘની કારોબારી સત્તા રાષ્ટ્રપતિમાં નિહિત છે અને તેનો ઉપયોગ રાષ્ટ્રપતિ બંધારણ અનુસાર કરે છે.

પરંતુ અહીં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત સમજવી જરૂરી છે.

ભારત સંસદીય શાસન પદ્ધતિ ધરાવે છે. તેથી રાષ્ટ્રપતિ બંધારણીય વડા છે, જ્યારે સરકારના વાસ્તવિક વહીવટી કાર્યો પ્રધાનમંત્રીના નેતૃત્વ હેઠળની મંત્રીપરિષદ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

આર્ટિકલ 74માં રાષ્ટ્રપતિને મદદ અને સલાહ આપવા માટે પ્રધાનમંત્રીના નેતૃત્વ હેઠળ મંત્રીપરિષદની જોગવાઈ છે.

આથી આર્ટિકલ 53 સાથે આર્ટિકલ 74ને પણ ધ્યાનમાં રાખવો.

AIBE માટે યાદ રાખો:

આર્ટિકલ 52 → રાષ્ટ્રપતિનું પદ

આર્ટિકલ 53 → સંઘની કારોબારી સત્તા

આર્ટિકલ 54 – રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી

ભારતના રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી દેશના તમામ મતદારો સીધી રીતે કરતા નથી. તેના બદલે બંધારણમાં રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી માટે વિશિષ્ટ મતદારમંડળની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે.

આર્ટિકલ 54 મુજબ રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી માટેના મતદારમંડળમાં નીચેના ચૂંટાયેલા સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે:

સંસદના બંને ગૃહોના ચૂંટાયેલા સભ્યો.

રાજ્યોની વિધાનસભાઓના ચૂંટાયેલા સભ્યો.

બંધારણીય વ્યવસ્થા મુજબ દિલ્હી અને પુડુચેરીની વિધાનસભાના ચૂંટાયેલા સભ્યો પણ રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીના મતદારમંડળનો ભાગ છે.

અહીં AIBE માટે “ચૂંટાયેલા સભ્યો” શબ્દ ખૂબ મહત્વનો છે.

નામાંકિત સભ્યો રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં મતદાન કરતા નથી.

એટલે કે સંસદના બંને ગૃહોના નામાંકિત સભ્યોને રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં મત આપવાનો અધિકાર નથી.

AIBE માટે ખાસ યાદ રાખો:

રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી સીધી જનતા દ્વારા થતી નથી.

રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી મતદારમંડળ દ્વારા થાય છે.

આર્ટિકલ 55 – રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીની પદ્ધતિ

આર્ટિકલ 54 જણાવે છે કે રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં કોણ ભાગ લે છે, જ્યારે આર્ટિકલ 55 જણાવે છે કે ચૂંટણી કેવી રીતે થાય છે.

રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વની પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે.

મતદાન એકલ હસ્તાંતરણીય મત દ્વારા થાય છે.

મતદાન ગુપ્ત મતદાન પદ્ધતિથી થાય છે.

AIBE માટે આ ત્રણ બાબતો ખાસ યાદ રાખવી:

પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ

એકલ હસ્તાંતરણીય મત

ગુપ્ત મતદાન

આર્ટિકલ 55નો હેતુ રાજ્યો અને સંઘ વચ્ચે રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વનું સંતુલન જાળવવાનો છે.

રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં દરેક મતનું મૂલ્ય સમાન હોતું નથી. બંધારણમાં રાજ્યોની વિધાનસભાના ચૂંટાયેલા સભ્યો તથા સંસદના ચૂંટાયેલા સભ્યોના મતના મૂલ્યની ગણતરી માટે ચોક્કસ પદ્ધતિ આપવામાં આવી છે.

AIBEમાં પ્રશ્ન આવી શકે છે કે રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં કઈ પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે.

જવાબ છે: પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વની પદ્ધતિ અને એકલ હસ્તાંતરણીય મત.

આર્ટિકલ 56 – રાષ્ટ્રપતિનો કાર્યકાળ

આર્ટિકલ 56 રાષ્ટ્રપતિના કાર્યકાળ સાથે સંબંધિત છે.

રાષ્ટ્રપતિનો કાર્યકાળ પાંચ વર્ષનો હોય છે.

આ સમયગાળો રાષ્ટ્રપતિ પોતાનું પદ સંભાળે તે દિવસથી ગણવામાં આવે છે.

પરંતુ પાંચ વર્ષ પૂર્ણ થતાં જ રાષ્ટ્રપતિ તરત જ પદ પરથી દૂર થઈ જાય એવું નથી. નવા રાષ્ટ્રપતિ પદનો કાર્યભાર સંભાળે ત્યાં સુધી અગાઉના રાષ્ટ્રપતિ પદ પર ચાલુ રહી શકે છે.

રાષ્ટ્રપતિ પોતાનું રાજીનામું ઉપરાષ્ટ્રપતિને આપે છે.

રાષ્ટ્રપતિનું પદ કાર્યકાળ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં ખાલી થાય તો નવી ચૂંટણીની બંધારણીય વ્યવસ્થા છે.

રાષ્ટ્રપતિનું પદ ખાલી થાય ત્યારે ઉપરાષ્ટ્રપતિ કાર્યકારી રાષ્ટ્રપતિ તરીકે કાર્ય કરી શકે છે. આ બાબત આર્ટિકલ 65માં આપવામાં આવી છે.

અહીં આર્ટિકલ 56 અને આર્ટિકલ 65ને ગૂંચવવા નહીં.

આર્ટિકલ 56 → રાષ્ટ્રપતિનો કાર્યકાળ

આર્ટિકલ 65 → ઉપરાષ્ટ્રપતિ દ્વારા રાષ્ટ્રપતિ તરીકે કાર્ય કરવું

AIBE માટે સૌથી મહત્વની વાત:

રાષ્ટ્રપતિનો કાર્યકાળ = પાંચ વર્ષ

આર્ટિકલ 57 – પુનઃચૂંટણી

આર્ટિકલ 57 ખૂબ સરળ પરંતુ મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ છે.

આ આર્ટિકલ મુજબ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે રહેલી વ્યક્તિ ફરીથી રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાઈ શકે છે.

ભારતીય બંધારણમાં રાષ્ટ્રપતિ કેટલા વખત ચૂંટાઈ શકે તેની કોઈ મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી નથી.

અર્થાત્, કોઈ વ્યક્તિ એકથી વધુ વખત રાષ્ટ્રપતિ બની શકે છે, જો તે દરેક વખતે બંધારણીય લાયકાતો પૂર્ણ કરે અને ચૂંટણીમાં વિજય મેળવે.

આ મુદ્દો AIBEમાં ખાસ પૂછાઈ શકે છે.

યાદ રાખો:

આર્ટિકલ 56 → પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ

આર્ટિકલ 57 → ફરીથી ચૂંટણી લડી શકાય

આર્ટિકલ 58 – રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટેની લાયકાત

આર્ટિકલ 58 ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તેમાં રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટેની બંધારણીય લાયકાતો આપવામાં આવી છે.

રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટે વ્યક્તિ:

ભારતનો નાગરિક હોવો જોઈએ.

તેની ઉંમર ઓછામાં ઓછી 35 વર્ષ હોવી જોઈએ.

તે લોકસભાના સભ્ય તરીકે ચૂંટાવા માટે લાયક હોવો જોઈએ.

તે ભારત સરકાર અથવા કોઈ રાજ્ય સરકાર હેઠળ અથવા આવી સરકારોના નિયંત્રણ હેઠળની કોઈ સ્થાનિક અથવા અન્ય સત્તા હેઠળ લાભનું પદ ધરાવતો ન હોવો જોઈએ, બંધારણમાં આપેલા અપવાદોને ધ્યાનમાં રાખીને.

AIBE માટે બે બાબતો ખાસ યાદ રાખો:

રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટેની લઘુત્તમ ઉંમર = 35 વર્ષ

રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટે ભારતનો નાગરિક હોવું જરૂરી છે.

અહીં એક મહત્વપૂર્ણ ગૂંચવણ સમજવી જરૂરી છે.

રાષ્ટ્રપતિ બનવા માટે વ્યક્તિનું લોકસભાનું સભ્ય હોવું જરૂરી નથી.

વ્યક્તિ લોકસભાના સભ્ય તરીકે ચૂંટાવા માટે લાયક હોવી જોઈએ.

આ બંને બાબતો એકસરખી નથી.

આ AIBEમાં પૂછાઈ શકે તેવો ખૂબ સારો સંકલ્પનાત્મક પ્રશ્ન છે.

આર્ટિકલ 59 – રાષ્ટ્રપતિના પદની શરતો

આર્ટિકલ 59 રાષ્ટ્રપતિના પદની શરતો સાથે સંબંધિત છે.

રાષ્ટ્રપતિ સંસદના કોઈપણ ગૃહના સભ્ય રહી શકતા નથી.

જો સંસદના કોઈ ગૃહનો સભ્ય રાષ્ટ્રપતિ તરીકે ચૂંટાય તો રાષ્ટ્રપતિ તરીકે પદ સંભાળતા સમયે તેનું તે ગૃહનું સભ્યપદ સમાપ્ત થયેલું માનવામાં આવે છે.

રાષ્ટ્રપતિ કોઈ અન્ય લાભનું પદ પણ ધરાવી શકતા નથી.

રાષ્ટ્રપતિને સત્તાવાર નિવાસસ્થાન અને બંધારણ મુજબની અન્ય સુવિધાઓ તથા ભથ્થાં મળે છે.

રાષ્ટ્રપતિના ભથ્થાં અને સુવિધાઓ અંગે પણ બંધારણમાં રક્ષણ આપવામાં આવ્યું છે.

AIBE માટે આર્ટિકલ 58 અને 59 વચ્ચેનો તફાવત ખાસ યાદ રાખવો:

આર્ટિકલ 58 → રાષ્ટ્રપતિ બનવાની લાયકાત

આર્ટિકલ 59 → રાષ્ટ્રપતિના પદની શરતો

આર્ટિકલ 60 – રાષ્ટ્રપતિ ના શપથ

આર્ટિકલ 60 રાષ્ટ્રપતિના શપથ અથવા પ્રતિજ્ઞા સાથે સંબંધિત છે.

રાષ્ટ્રપતિ પદ સંભાળતા પહેલાં શપથ અથવા પ્રતિજ્ઞા લે છે.

આ શપથ ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ અથવા તેમની ગેરહાજરીમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ઉપલબ્ધ વરિષ્ઠતમ ન્યાયાધીશ દ્વારા લેવડાવવામાં આવે છે.

રાષ્ટ્રપતિ પોતાના શપથમાં બંધારણ અને કાયદાનું રક્ષણ, સંરક્ષણ અને બચાવ કરવાનો તથા ભારતના લોકોની સેવા અને કલ્યાણ માટે પોતાને સમર્પિત રાખવાનો સંકલ્પ કરે છે.

AIBEમાં બે પ્રશ્નો સરળતાથી બની શકે:

રાષ્ટ્રપતિનો શપથ કયા આર્ટિકલમાં છે?

જવાબ: આર્ટિકલ 60.

રાષ્ટ્રપતિને શપથ કોણ લેવડાવે છે?

જવાબ: ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ અથવા તેમની ગેરહાજરીમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ઉપલબ્ધ વરિષ્ઠતમ ન્યાયાધીશ.

આર્ટિકલ 61 – રાષ્ટ્રપતિનું મહાભિયોગ

આર્ટિકલ 61 રાષ્ટ્રપતિના મહાભિયોગ સાથે સંબંધિત છે.

આ AIBE માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ આર્ટિકલ છે.

રાષ્ટ્રપતિને “બંધારણના ઉલ્લંઘન”ના આરોપ માટે મહાભિયોગની પ્રક્રિયા દ્વારા પદ પરથી દૂર કરી શકાય છે.

અહીં એક મહત્વની બાબત છે.

રાષ્ટ્રપતિ સામે મહાભિયોગની કાર્યવાહી સંસદના કોઈપણ ગૃહમાં શરૂ થઈ શકે છે.

એટલે માત્ર લોકસભા અથવા માત્ર રાજ્યસભા જ આ કાર્યવાહી શરૂ કરી શકે એવું નથી.

મહાભિયોગ માટે વિશેષ બહુમતીની જરૂર પડે છે.

રાષ્ટ્રપતિ સામેનો આરોપ મૂકવા માટે ગૃહમાં ઓછામાં ઓછા 14 દિવસની લેખિત નોટિસ આપવી પડે છે. આ નોટિસ પર તે ગૃહના કુલ સભ્યોના ઓછામાં ઓછા એક-ચોથા સભ્યોની સહી હોવી જરૂરી છે.

ત્યારબાદ સંબંધિત ગૃહ આરોપની તપાસ કરે છે અથવા કરાવે છે.

જો પ્રથમ ગૃહ આરોપને પસાર કરે, તો બીજું ગૃહ તેની તપાસ કરે છે અથવા કરાવે છે.

આ પ્રક્રિયા દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિને પોતાનો બચાવ કરવાનો અને પ્રતિનિધિત્વ કરવાનો અધિકાર હોય છે.

જો બીજું ગૃહ પણ આરોપને બંધારણમાં નક્કી કરેલી વિશેષ બહુમતીથી સ્વીકારે, તો રાષ્ટ્રપતિને પદ પરથી દૂર કરવામાં આવે છે.

અહીં AIBE માટે “વિશેષ બહુમતી” ખૂબ મહત્વપૂર્ણ શબ્દ છે.

મહાભિયોગનો ઠરાવ ગૃહની કુલ સભ્ય સંખ્યાની બહુમતીથી અને હાજર તથા મતદાન કરનારા સભ્યોના ઓછામાં ઓછા બે-તૃતીયાંશ બહુમતીથી પસાર થવો જરૂરી છે.

આર્ટિકલ 61 માટે સૌથી મહત્વની વાત:

રાષ્ટ્રપતિ સામે મહાભિયોગ માત્ર “બંધારણના ઉલ્લંઘન”ના આરોપ પર થઈ શકે છે.

આ સામાન્ય અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ નથી.

રાષ્ટ્રપતિ સામેની મહાભિયોગની કાર્યવાહી સંસદમાં થાય છે.

AIBE માટે આર્ટિકલ 52થી 61નો સંપૂર્ણ ક્રમ

આ સમગ્ર ભાગને યાદ રાખવા માટે નીચેનો ક્રમ સૌથી સરળ છે:

આર્ટિકલ 52 → રાષ્ટ્રપતિનું પદ

આર્ટિકલ 53 → સંઘની કારોબારી સત્તા

આર્ટિકલ 54 → રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી

આર્ટિકલ 55 → ચૂંટણીની પદ્ધતિ

આર્ટિકલ 56 → કાર્યકાળ

આર્ટિકલ 57 → પુનઃચૂંટણી

આર્ટિકલ 58 → લાયકાત

આર્ટિકલ 59 → પદની શરતો

આર્ટિકલ 60 → શપથ

આર્ટિકલ 61 → મહાભિયોગ

આ ક્રમ AIBE માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે.

યાદ રાખવાની સરળ રીત

52થી રાષ્ટ્રપતિની સંપૂર્ણ યાત્રા શરૂ થાય છે:

52 → પદ

53 → સત્તા

54 → ચૂંટણી

55 → પદ્ધતિ

56 → કાર્યકાળ

57 → પુનઃચૂંટણી

58 → લાયકાત

59 → પદની શરતો

60 → શપથ

61 → મહાભિયોગ

AIBEમાં સૌથી વધુ મહત્વના મુદ્દા

આર્ટિકલ 52માંથી રાષ્ટ્રપતિના પદ અંગે પ્રશ્ન આવી શકે છે.

આર્ટિકલ 53માંથી સંઘની કારોબારી સત્તા અંગે પ્રશ્ન આવી શકે છે.

આર્ટિકલ 54માંથી રાષ્ટ્રપતિના ચૂંટણીમંડળ વિશે પ્રશ્ન ખૂબ મહત્વનો છે.

આર્ટિકલ 55માંથી પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ, એકલ હસ્તાંતરણીય મત અને ગુપ્ત મતદાન યાદ રાખવું.

આર્ટિકલ 56માંથી પાંચ વર્ષનો કાર્યકાળ યાદ રાખવો.

આર્ટિકલ 57માંથી પુનઃચૂંટણીની કોઈ મહત્તમ મર્યાદા નથી તે યાદ રાખવું.

આર્ટિકલ 58માંથી 35 વર્ષની લઘુત્તમ ઉંમર અને અન્ય લાયકાતો મહત્વપૂર્ણ છે.

આર્ટિકલ 59માંથી રાષ્ટ્રપતિ સંસદના કોઈ ગૃહના સભ્ય રહી શકતા નથી તે યાદ રાખવું.

આર્ટિકલ 60માંથી રાષ્ટ્રપતિનો શપથ કોણ લેવડાવે છે તે મહત્વનું છે.

આર્ટિકલ 61માંથી મહાભિયોગની પ્રક્રિયા, 14 દિવસની નોટિસ, એક-ચોથા સભ્યોની સહી અને વિશેષ બહુમતી ખાસ મહત્વ ધરાવે છે.

રાષ્ટ્રપતિ અને પ્રધાનમંત્રી વચ્ચેનો સંબંધ

રાષ્ટ્રપતિ અંગેના આર્ટિકલ વાંચતી વખતે પ્રધાનમંત્રી અને મંત્રીપરિષદની ભૂમિકા સમજવી પણ જરૂરી છે.

આર્ટિકલ 74 મુજબ પ્રધાનમંત્રીના નેતૃત્વ હેઠળની મંત્રીપરિષદ રાષ્ટ્રપતિને મદદ અને સલાહ આપે છે.

આર્ટિકલ 75 મંત્રીપરિષદ અને પ્રધાનમંત્રીની નિમણૂક વગેરે બાબતો સાથે સંબંધિત છે.

ભારતની સંસદીય શાસન પદ્ધતિમાં રાષ્ટ્રપતિ બંધારણીય વડા છે, જ્યારે પ્રધાનમંત્રીના નેતૃત્વ હેઠળની મંત્રીપરિષદ સરકારના વહીવટમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.

આથી AIBEમાં રાષ્ટ્રપતિની બંધારણીય સ્થિતિ સમજતી વખતે આર્ટિકલ 74 અને 75નો પણ સંદર્ભ ધ્યાનમાં રાખવો.

AIBE માટે ખાસ યાદ રાખવા જેવી બાબતો

રાષ્ટ્રપતિની લઘુત્તમ ઉંમર → 35 વર્ષ

રાષ્ટ્રપતિનો કાર્યકાળ → 5 વર્ષ

રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી → ચૂંટણીમંડળ દ્વારા

ચૂંટણીની પદ્ધતિ → પ્રમાણસર પ્રતિનિધિત્વ

મતદાન → એકલ હસ્તાંતરણીય મત

મતદાનનું સ્વરૂપ → ગુપ્ત મતદાન

પુનઃચૂંટણી → બંધારણમાં મહત્તમ મર્યાદા નથી

શપથ → આર્ટિકલ 60

મહાભિયોગ → આર્ટિકલ 61

મહાભિયોગનું કારણ → બંધારણનું ઉલ્લંઘન

આર્ટિકલ 52થી 61 સુધીના પ્રાવધાનોને જો એકસાથે સમજવામાં આવે તો ભારતના રાષ્ટ્રપતિ અંગેનું બંધારણીય માળખું ખૂબ સરળ બની જાય છે.

AIBE માટે કયા આર્ટિકલમાં કઈ બાબત છે અને એક આર્ટિકલ બીજા આર્ટિકલથી કેવી રીતે અલગ છે તે સમજવું વધુ ઉપયોગી છે.

ખાસ કરીને આર્ટિકલ 54 અને 55, આર્ટિકલ 56 અને 57, આર્ટિકલ 58 અને 59 તથા આર્ટિકલ 60 અને 61ને જોડીને વાંચવાથી પ્રશ્નોના જવાબ ઝડપથી આપી શકાય છે.