સ્ત્રીધનની પોલીસ ફરિયાદમાં તપાસ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો
Click the Language Button below to read in your language.
સ્ત્રીધનની પોલીસ ફરિયાદમાં તપાસ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો : આ લેખ ચુકાદાની PDF માં રહેલી વિગતોના આધારે U R VAKIL AI દ્વારા તૈયાર કર્યો છે. ચુકાદો સુપ્રીમ કોર્ટનો છે અને તેમાં સ્ત્રીધનની તપાસ, પુનઃતપાસ અને પોલીસ દ્વારા સ્ત્રીધન પરત મેળવવાના પ્રયાસો અંગે મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા કરવામાં આવી છે.
આ ચુકાદો ખાસ કરીને એવા કેસોમાં મહત્વપૂર્ણ છે જેમાં પત્ની પોતાના સ્ત્રીધનની વસૂલાત માટે પોલીસ ફરિયાદ કરે અને તપાસ દરમિયાન સ્ત્રીધન સંપૂર્ણપણે પરત ન મળે.
પત્નીના સ્ત્રીધન (Stridhan)ની પરતફેર અને તેની પોલીસ તપાસ સાથે સંબંધિત એક મહત્વપૂર્ણ મામલામાં સુપ્રીમ કોર્ટે Pooja Abhishek Goyal v. State of Gujarat & Ors. કેસમાં 25 એપ્રિલ, 2014ના રોજ ચુકાદો આપ્યો હતો. આ કેસમાં અરજદાર મહિલાએ પોતાના સ્ત્રીધનની યોગ્ય તપાસ અને પુનઃપ્રાપ્તિ માટે વધુ તપાસની માંગ કરી હતી.
કેસની પૃષ્ઠભૂમિ
અરજદારના લગ્ન 22 નવેમ્બર, 2007ના રોજ અમદાવાદ ખાતે થયા હતા. લગ્ન બાદ તેઓ સાસરીયાના ઘરે રહેવા ગયા હતા અને ત્યારબાદ હનીમૂન માટે બાલી ગયા હતા. પરત આવ્યા બાદ પતિ-પત્ની વચ્ચે વિવાદ થયો અને અરજદાર પોતાના પિયરમાં જતી રહી હતી.
ત્યારબાદ અરજદારે અમદાવાદના સેટેલાઇટ પોલીસ સ્ટેશનમાં પતિ તથા સાસરીયાના પરિવારજનો વિરુદ્ધ IPCની કલમ 498-A, 406, 34 અને 114 તેમજ Dowry Prohibition Actની કલમ 3 અને 4 હેઠળ FIR નોંધાવી હતી. તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ આરોપીઓ સામે ચાર્જશીટ પણ દાખલ કરવામાં આવી હતી.
સ્ત્રીધન અંગે વધુ તપાસની માંગ
ચાર્જ ફ્રેમ કરવાની કાર્યવાહી પહેલાં અરજદારે મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ અરજી કરી હતી કે તેના સ્ત્રીધન તથા Palmtop Communicator અંગે વધુ તપાસ કરાવવામાં આવે. અરજદારનું કહેવું હતું કે ફરિયાદમાં સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું હતું કે તેનું સ્ત્રીધન પતિ અને તેના પરિવારજનો પાસે છે, છતાં તપાસ અધિકારીએ તે સ્ત્રીધન પરત મેળવવા માટે જરૂરી પ્રયાસો કર્યા નહોતા.
મેજિસ્ટ્રેટે વધુ તપાસનો આદેશ આપ્યો
ચીફ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટે અરજીનો આંશિક સ્વીકાર કરીને સેટેલાઇટ પોલીસ સ્ટેશનના તપાસ અધિકારીને સ્ત્રીધન અને Palmtop Communicator અંગે વધુ તપાસ કરવાનો અને 30 દિવસમાં રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
વધુ તપાસ દરમિયાન પતિએ પોલીસ સ્ટેશનમાં કેટલાક દાગીના રજૂ કર્યા હતા. જોકે અરજદાર અને તેના પરિવારજનોએ આ દાગીના સ્વીકાર્યા નહોતા અને જણાવ્યું હતું કે આ સંપૂર્ણ સ્ત્રીધન નથી. Palmtop અંગે તપાસમાં જાણવા મળ્યું હતું કે પતિ બાલી જતી વખતે Palmtop સાથે લઈ ગયો હોવાનો આધાર મળ્યો નહોતો.
ફરીથી વધુ તપાસની માંગ
અરજદારે ત્યારબાદ વધુ એક અરજી કરી હતી અને અગાઉની તપાસ દરમિયાન કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી સંબંધિત નિવેદનો, દસ્તાવેજો, સંદેશાવ્યવહાર અને અન્ય રેકોર્ડ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવાની માંગ કરી હતી. ત્યારબાદ અરજદારે ફરીથી Cr.P.C.ની કલમ 173(8) હેઠળ વધુ તપાસ કરવાનો આદેશ માંગ્યો અને આ તપાસ Assistant Commissioner of Policeની દેખરેખ હેઠળ કરવામાં આવે તેવી ખાસ માંગણી કરી હતી. મેજિસ્ટ્રેટે આ અરજી મંજૂર કરી અને ACPને સ્ત્રીધન તથા Palmtop અંગે વધુ તપાસ કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
સેશન કોર્ટ અને ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં કાર્યવાહી
મેજિસ્ટ્રેટના આદેશ સામે પ્રતિવાદીઓએ સેશન કોર્ટમાં રિવિઝન અરજી કરી હતી. 3rd Additional Sessions Judgeએ મેજિસ્ટ્રેટના આદેશમાં ફેરફાર કરીને સ્ત્રીધન અને Palmtop અંગે ચોક્કસ રીતે વધુ તપાસ કરવાનો તથા ચોક્કસ અધિકારી દ્વારા તપાસ કરવાનો ભાગ દૂર કર્યો હતો. જોકે વધુ તપાસ કરવાની બાબત જાળવી રાખવામાં આવી હતી.
ત્યારબાદ અરજદારે ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં Article 227 હેઠળ અરજી કરી હતી. હાઈકોર્ટે પણ અરજદારની અરજી ફગાવી હતી. ત્યારબાદ મામલો Special Leave Petition મારફતે સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ આવ્યો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટનું અવલોકન
સુપ્રીમ કોર્ટે સમગ્ર ઘટનાક્રમ અને અગાઉની કાર્યવાહીનું અવલોકન કરતાં નોંધ્યું હતું કે અરજદારના સ્ત્રીધન અંગે તપાસના જરૂરી પગલાં પહેલેથી જ લેવામાં આવ્યા હતા અને પોલીસ દ્વારા સ્વયં પણ તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેને બાદમાં મેજિસ્ટ્રેટે પણ મંજૂરી આપી હતી. કોર્ટે નોંધ્યું કે રિવિઝનલ કોર્ટે સ્ત્રીધન પરત ન મળવા અંગે સંબંધિત સેટેલાઇટ પોલીસ સ્ટેશનના અધિકારીને વધુ તપાસ કરવાની મંજૂરી આપી હતી. એટલે અરજદારના સ્ત્રીધન અંગે કાયદેસર રીતે શક્ય એવા પગલાં લેવામાં આવ્યા હોવાનું સુપ્રીમ કોર્ટે માન્યું હતું.
સુપ્રીમ કોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે જો સત્તાધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી તપાસમાં કોઈ ગંભીર ખામી અથવા ગંભીર અનિયમિતતા જોવા મળતી ન હોય, તો નીચેની અદાલતોને વધુ દિશાનિર્દેશ આપવા માટે હસ્તક્ષેપ કરવાની જરૂર નથી.
સાથે જ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સ્ત્રીધનની વસૂલાત માટે કાયદા હેઠળ અરજદારને ઉપલબ્ધ તમામ ઉપાયોનો ઉપયોગ કરવાની તક ઉપલબ્ધ રહેશે.
અંતિમ નિર્ણય : સ્ત્રીધનની પોલીસ ફરિયાદમાં તપાસ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો
સુપ્રીમ કોર્ટે Special Leave Petitionને admission stage પર જ ફગાવી દીધી હતી અને ગુજરાત હાઈકોર્ટના આદેશમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો કોઈ આધાર માન્યો નહોતો. ચુકાદો 25 એપ્રિલ, 2014ના રોજ આપવામાં આવ્યો હતો.
કાનૂની મહત્વ
આ ચુકાદો ખાસ કરીને એવા કેસોમાં મહત્વપૂર્ણ છે જેમાં પત્ની પોતાના સ્ત્રીધનની વસૂલાત માટે પોલીસ ફરિયાદ કરે અને તપાસ દરમિયાન સ્ત્રીધન સંપૂર્ણપણે પરત ન મળે.
ચુકાદામાંથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સ્ત્રીધન અંગે તપાસમાં ખામી હોય તો Cr.P.C.ની કલમ 173(8) હેઠળ વધુ તપાસનો પ્રશ્ન ઊભો થઈ શકે છે. પરંતુ માત્ર વધુ તપાસની માંગ કરવાથી દરેક પરિસ્થિતિમાં કોર્ટ દ્વારા ચોક્કસ અધિકારી અથવા ચોક્કસ રીતે તપાસ કરવાનો આદેશ આપવો જરૂરી નથી.
સુપ્રીમ કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે જો તપાસમાં કોઈ ગંભીર ખામી કે ગંભીર અનિયમિતતા ન હોય અને કાયદા મુજબ ઉપલબ્ધ ઉપાયો પહેલેથી જ ખુલ્લા હોય, તો વધુ હસ્તક્ષેપની જરૂરિયાત રહેતી નથી.
કેસની વિગતો
કેસનું નામ: Pooja Abhishek Goyal v. State of Gujarat & Ors.
કોર્ટ: Supreme Court of India
કેસ નંબર: Special Leave Petition (Crl.) No. 7121/2011
ચુકાદાની તારીખ: 25 એપ્રિલ, 2014
જજ: Justice Gyan Sudha Misra અને Justice T.S. Thakur
મુખ્ય મુદ્દો: સ્ત્રીધનની પુનઃપ્રાપ્તિ માટે વધુ તપાસ અને Cr.P.C.ની કલમ 173(8) હેઠળ તપાસ
Citation: 2014 (6) SCC 404; AIRONLINE 2014 SC 241.
સ્ત્રીધન, Stridhan, સ્ત્રીધન પરત મેળવવાનો અધિકાર, સ્ત્રીધન અંગે કાયદો, મહિલા અધિકાર, 498A, IPC 406, CrPC 173(8), Further Investigation, પોલીસ તપાસ, Dowry Prohibition Act, દહેજ કાયદો, ગુજરાત હાઈકોર્ટ, સુપ્રીમ કોર્ટ, Supreme Court of India, Pooja Abhishek Goyal, Gujarat Legal News, Family Law, Matrimonial Dispute, Criminal Law, Wife Rights, Legal Updates, Indian Law