AIBE – CPC – Order VII Rules 10 અને 11 : કેસ પરત કરવો – નામંજૂર કરવો

Click the Language Button below to read in your language.

સિવિલ કેસ દાખલ કરતી વખતે વાદીએ કોર્ટ સમક્ષ વાદપત્ર (Plaint) રજૂ કરવાનું હોય છે. આ વાદપત્રમાં દાવાનું કારણ, પક્ષકારોની વિગતો, માંગવામાં આવેલી રાહત અને અદાલતને કેસ ચલાવવાનો અધિકાર છે કે નહીં તે સહિતની જરૂરી વિગતો આપવામાં આવે છે.પરંતુ દરેક વાદપત્ર કોર્ટ દ્વારા સ્વીકારી લેવામાં આવે તે જરૂરી નથી. કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં અદાલત વાદપત્રને યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરવા માટે પરત કરે છે, જ્યારે કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં વાદપત્રને જ નામંજૂર કરી દે છે.

સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908 (Code of Civil Procedure, 1908) ના Order VII Rules 10 અને 11 આ બંને પરિસ્થિતિઓ સાથે સંબંધિત છે.

આ બંને નિયમો વચ્ચેનો તફાવત AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્ત્વનો છે. ચાલો, તેને સરળ ભાષામાં સમજીએ.

Order VII Rule 10 – Return of Plaint (વાદપત્ર પરત કરવું)

Order VII Rule 10 મુજબ, જો કોઈ અદાલતને એવું જણાય કે તેની પાસે સંબંધિત દાવાની સુનાવણી કરવાનો પ્રાદેશિક અથવા અન્ય કાયદેસર અધિકારક્ષેત્ર નથી, તો તે વાદપત્રને યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરવા માટે પરત કરી શકે છે.

સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, વાદીએ ખોટી અદાલતમાં દાવો દાખલ કર્યો હોય અને તે દાવાની સુનાવણી કરવાનો અધિકાર બીજી અદાલતને હોય, તો પ્રથમ અદાલત વાદપત્ર નામંજૂર કરવાને બદલે તેને યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરવા માટે પરત કરે છે.

ઉદાહરણ:

ધારો કે અમદાવાદમાં રહેતા A એ સુરતમાં આવેલી મિલકતના કબજા માટે સિવિલ દાવો દાખલ કર્યો છે. મિલકતને લગતા દાવામાં CPC ની કલમ 16 મુજબ સામાન્ય રીતે મિલકત જ્યાં આવેલી હોય તે વિસ્તારની અદાલતને અધિકારક્ષેત્ર હોય છે.

આવા સંજોગોમાં અમદાવાદની અદાલતને દાવાની સુનાવણી કરવાનો અધિકાર ન હોય તો તે Order VII Rule 10 હેઠળ વાદપત્ર પરત કરી શકે છે, જેથી વાદી તેને યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરી શકે.

વાદપત્ર ક્યારે પરત કરી શકાય?

Order VII Rule 10 હેઠળ વાદપત્ર કોઈપણ તબક્કે પરત કરી શકાય છે. એટલે કે કેસની શરૂઆતમાં જ નહીં, પરંતુ ટ્રાયલ શરૂ થયા પછી પણ જો અદાલતને પોતાના અધિકારક્ષેત્રનો અભાવ જણાય તો વાદપત્ર પરત કરી શકાય છે.

આ નિયમનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે માત્ર ખોટી અદાલતમાં દાવો દાખલ થયો હોવાના કારણે વાદીને તેના કાયદેસરના દાવાથી વંચિત ન રાખવામાં આવે.

Order VII Rule 10(2) – Endorsement on Plaint

વાદપત્ર પરત કરતી વખતે અદાલતે તેના પર કેટલીક જરૂરી વિગતો નોંધવી પડે છે.

તેમાં વાદપત્ર રજૂ કરવાની તારીખ, તેને પરત કરવાની તારીખ, વાદીનું નામ અને વાદપત્ર પરત કરવાનું કારણ સામેલ હોય છે.

આ નોંધને Endorsement કહેવામાં આવે છે.

Order VII Rule 10A – Procedure After Return of Plaint

જો વાદપત્ર પરત કરવાનો નિર્ણય પ્રતિવાદી હાજર થયા પછી લેવામાં આવે, તો Rule 10A હેઠળ વિશેષ પ્રક્રિયા અનુસરવામાં આવે છે.

અદાલત વાદીને જણાવે છે કે વાદપત્ર પરત કરવામાં આવ્યું છે અને તેને યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરવા માટે તારીખ નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા પણ અપનાવી શકે છે.

આથી વાદીને ફરીથી નવી રીતે કાર્યવાહી શરૂ કરવાની મુશ્કેલી ઓછી થાય છે.

Order VII Rule 10B – Power of Appellate Court

અપીલ અદાલતને પણ કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં વાદપત્ર યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરવા માટે પરત કરવાનો આદેશ આપવાની સત્તા છે. તે માટે CPC ના Order VII Rule 10B ની જોગવાઈઓ લાગુ પડે છે.

Order VII Rule 11 – Rejection of Plaint (વાદપત્ર નામંજૂર કરવું)

Order VII Rule 11 મુજબ, ચોક્કસ કાયદેસરની પરિસ્થિતિઓમાં અદાલત વાદપત્રને નામંજૂર (Reject) કરી શકે છે.

અહીં ધ્યાનમાં રાખવાની બાબત એ છે કે વાદપત્ર પરત કરવું અને વાદપત્ર નામંજૂર કરવું બંને અલગ અલગ કાનૂની કાર્યવાહી છે.

Rule 10 માં વાદપત્રને યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરવા માટે પરત કરવામાં આવે છે, જ્યારે Rule 11 માં કાયદામાં દર્શાવેલા કારણોસર વાદપત્રને જ નામંજૂર કરવામાં આવે છે.

Order VII Rule 11 હેઠળ વાદપત્ર નામંજૂર કરવાનાં કારણો

(A) Rule 11(a) – Where it does not disclose a cause of action

જો વાદપત્રમાં દાવો કરવાનો કોઈ કાયદેસર આધાર (Cause of Action) દર્શાવવામાં આવ્યો ન હોય, તો અદાલત વાદપત્ર નામંજૂર કરી શકે છે.

Cause of Action એટલે એવા આવશ્યક તથ્યોનો સમૂહ, જેના આધારે વાદીને અદાલત પાસે કાનૂની રાહત મેળવવાનો અધિકાર ઊભો થાય છે.

ઉદાહરણ તરીકે, A અદાલતમાં B સામે દાવો દાખલ કરે છે, પરંતુ વાદપત્રમાં એવું કોઈ તથ્ય દર્શાવતું નથી કે જેના આધારે B સામે કોઈ કાનૂની જવાબદારી ઊભી થાય. આવા કિસ્સામાં અદાલત Rule 11(a) હેઠળ વાદપત્ર નામંજૂર કરી શકે છે.

માત્ર કાનૂની ભાષામાં દાવો લખી દેવાથી Cause of Action ઊભો થતો નથી. વાદપત્રમાં જરૂરી હકીકતો હોવી આવશ્યક છે.

(B) Rule 11(b) – Where the relief claimed is undervalued

જો વાદીએ દાવામાં માંગેલી રાહતનું મૂલ્યાંકન કાયદા મુજબ કરવાના મૂલ્યાંકન કરતાં ઓછું કર્યું હોય અને અદાલત દ્વારા આપેલી સમયમર્યાદામાં તે સુધારવામાં ન આવે, તો વાદપત્ર નામંજૂર થઈ શકે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ મિલકતની કિંમત ₹20 લાખ હોય અને વાદી કાયદા મુજબ જરૂરી મૂલ્યાંકન કરતાં ઓછું મૂલ્યાંકન કરીને દાવો દાખલ કરે, તો અદાલત તેને યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરવા જણાવે છે.

જો વાદી અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી સમયમર્યાદામાં મૂલ્યાંકન સુધારતો નથી, તો વાદપત્ર નામંજૂર થઈ શકે છે.

(C) Rule 11(c) – Insufficient Court Fee

જો વાદીએ જરૂરી કોર્ટ ફી કરતાં ઓછી કોર્ટ ફી ચૂકવી હોય અને અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી સમયમર્યાદામાં બાકીની કોર્ટ ફી ભરવામાં ન આવે, તો વાદપત્ર નામંજૂર થઈ શકે છે.

પરંતુ અદાલત યોગ્ય કારણોસર સમયમર્યાદા વધારી શકે છે, જો વાદી દ્વારા દર્શાવાયેલું કારણ સંતોષકારક હોય.

આ જોગવાઈનો હેતુ એ છે કે કોર્ટ ફીની ખામી સુધારવાની વાદીને યોગ્ય તક મળ્યા પછી જ વાદપત્ર નામંજૂર કરવામાં આવે.

(D) Rule 11(d) – Suit Appears from the Statement in the Plaint to be Barred by Law

જો વાદપત્રમાં દર્શાવેલી હકીકતો પરથી જ એવું જણાય કે દાવો કોઈ કાયદા દ્વારા પ્રતિબંધિત છે, તો અદાલત વાદપત્ર નામંજૂર કરી શકે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, જો વાદપત્રમાં દર્શાવેલી હકીકતો પરથી સ્પષ્ટ થાય કે દાવો Limitation Act મુજબ સમયમર્યાદાથી બહાર છે અને કોઈ કાયદેસર અપવાદ લાગુ પડતો નથી, તો Rule 11(d) હેઠળ વાદપત્ર નામંજૂર થઈ શકે છે.

આ ઉપરાંત, જો દાવો કોઈ વિશેષ કાયદા દ્વારા પ્રતિબંધિત હોય અને તે બાબત વાદપત્રમાંથી જ સ્પષ્ટ થતી હોય, તો પણ આ નિયમ લાગુ પડી શકે છે.

(E) Rule 11(e) – Plaint not filed in Duplicate

જો વાદપત્રની બે નકલો રજૂ કરવાની કાયદેસરની આવશ્યકતા હોવા છતાં વાદી વાદપત્રની બે નકલો રજૂ કરતો નથી, તો Rule 11(e) હેઠળ વાદપત્ર નામંજૂર થઈ શકે છે.

(F) Rule 11(f) – Failure to Comply with Rule 9

Order VII Rule 9 મુજબ જરૂરી પ્રક્રિયાનું પાલન કરવામાં વાદી નિષ્ફળ જાય, તો Rule 11(f) હેઠળ વાદપત્ર નામંજૂર થઈ શકે છે.

અહીં Rule 9 મુજબ વાદીએ જરૂરી નકલો અને સંબંધિત પ્રક્રિયાનું પાલન કરવાનું હોય છે, જેથી પ્રતિવાદીને સમન્સ સાથે વાદપત્રની નકલ આપી શકાય.

Order VII Rule 12 – Procedure on Rejecting Plaint

જ્યારે અદાલત વાદપત્ર નામંજૂર કરે છે, ત્યારે તેણે તેના કારણોનો આદેશ (Order) નોંધવો જરૂરી છે.

આથી વાદપત્ર નામંજૂર કરવાનો નિર્ણય મનસ્વી રીતે નહીં, પરંતુ કાયદેસર કારણોના આધારે લેવાય છે.

Order VII Rule 13 – Where Rejection of Plaint Does Not Preclude Presentation of Fresh Plaint

આ નિયમ ખૂબ જ મહત્ત્વનો છે.

વાદપત્ર નામંજૂર થઈ જાય તો પણ માત્ર તે કારણસર વાદીને નવું વાદપત્ર રજૂ કરતાં રોકવામાં આવતો નથી, જો લાગુ પડતા કાયદા મુજબ તેની મંજૂરી હોય.

એટલે કે Rule 11 હેઠળ વાદપત્ર નામંજૂર થવાનો અર્થ એવો નથી કે દરેક કિસ્સામાં વાદીનો દાવો કાયમ માટે સમાપ્ત થઈ જાય છે.

પરંતુ જો દાવો સમયમર્યાદાથી બહાર હોય અથવા અન્ય કોઈ કાનૂની પ્રતિબંધ લાગુ પડતો હોય, તો નવું વાદપત્ર રજૂ કરવાથી તે ખામી આપમેળે દૂર થતી નથી.

Return of Plaint અને Rejection of Plaint વચ્ચેનો તફાવત

આ બંને નિયમો વચ્ચેનો તફાવત સમજવો AIBE પરીક્ષા માટે ખૂબ જરૂરી છે.

Return of Plaint હેઠળ વાદપત્ર યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરવા માટે પરત કરવામાં આવે છે, જ્યારે Rejection of Plaint હેઠળ વાદપત્ર કાયદામાં દર્શાવેલા કારણોસર નામંજૂર કરવામાં આવે છે.

Return of Plaint નો મુખ્ય આધાર અદાલતના અધિકારક્ષેત્રનો અભાવ છે, જ્યારે Rejection of Plaint ના કારણોમાં Cause of Action નો અભાવ, ઓછું મૂલ્યાંકન, અપૂરતી કોર્ટ ફી, કાયદા દ્વારા પ્રતિબંધિત દાવો અને અન્ય નિર્ધારિત ખામીઓનો સમાવેશ થાય છે.

Return of Plaint અંગે Order VII Rule 10 લાગુ પડે છે, જ્યારે Rejection of Plaint અંગે Order VII Rule 11 લાગુ પડે છે.

વાદપત્ર પરત કરવાનો આદેશ CPC ની કલમ 104 અને Order XLIII Rule 1(a) હેઠળ અપીલપાત્ર છે. જ્યારે વાદપત્ર નામંજૂર કરવાનો આદેશ કલમ 2(2) મુજબ Decree ગણાય છે અને તેના વિરુદ્ધ સામાન્ય રીતે પ્રથમ અપીલ કરી શકાય છે.

મહત્ત્વપૂર્ણ ન્યાયિક ચુકાદાઓ (Important Case Laws)

T. Arivandandam v. T.V. Satyapal (1977)

સર્વોચ્ચ અદાલતે જણાવ્યું હતું કે જો વાદપત્રમાં દાવો કરવાનો કોઈ વાસ્તવિક આધાર ન હોય અને માત્ર કાનૂની કાર્યવાહીનો દુરુપયોગ કરવા માટે દાવો દાખલ કરવામાં આવ્યો હોય, તો અદાલતે Order VII Rule 11 નો અસરકારક ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

આ ચુકાદામાં અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે માત્ર ઉપરછલ્લી રીતે Cause of Action દર્શાવવાથી કામ ચાલતું નથી. વાદપત્રનું વાસ્તવિક સ્વરૂપ તપાસવું જરૂરી છે.

Saleem Bhai v. State of Maharashtra (2003)

આ ચુકાદામાં સર્વોચ્ચ અદાલતે જણાવ્યું કે Order VII Rule 11 હેઠળ વાદપત્ર નામંજૂર કરતી વખતે અદાલતે વાદપત્રમાં દર્શાવેલી હકીકતો ધ્યાનમાં લેવાની હોય છે. પ્રતિવાદીના Written Statement અથવા બચાવના આધારોને આ તબક્કે ધ્યાનમાં લેવાના નથી.

Church of Christ Charitable Trust v. Ponniamman Educational Trust (2012)

સર્વોચ્ચ અદાલતે Cause of Action અને વાદપત્રમાં જરૂરી હકીકતો દર્શાવવાનું મહત્ત્વ સમજાવ્યું હતું. માત્ર કાનૂની શબ્દોનો ઉપયોગ કરવાથી દાવો ટકી શકતો નથી. વાદપત્રમાં દાવાને સમર્થન આપતી આવશ્યક હકીકતો હોવી જરૂરી છે.

AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખવાના મુદ્દા

Order VII Rule 10 – Return of Plaint.

Order VII Rule 11 – Rejection of Plaint.

Order VII Rule 11(a) – Absence of Cause of Action.

Order VII Rule 11(b) – Relief Undervalued.

Order VII Rule 11(c) – Insufficient Court Fee.

Order VII Rule 11(d) – Suit Barred by Law.

Order VII Rule 11(e) – Plaint Not Filed in Duplicate.

Order VII Rule 11(f) – Non-compliance with Order VII Rule 9.

Order VII Rule 12 – Procedure on Rejecting Plaint.

Order VII Rule 13 – Rejection Does Not Preclude Presentation of Fresh Plaint.

Order VII Rule 10A – Procedure after Return of Plaint.

Order VII Rule 10B – Power of Appellate Court to Direct Presentation of Plaint to Proper Court.

AIBE માટે ખૂબ જ મહત્ત્વની કાનૂની સમજ

વાદપત્ર નામંજૂર કરવાનો આદેશ (Rejection of Plaint) CPC ની કલમ 2(2) મુજબ Decree ગણાય છે. તેથી તેની સામે First Appeal દાખલ કરી શકાય છે.બીજી તરફ, વાદપત્ર પરત કરવાનો આદેશ (Return of Plaint) Order XLIII Rule 1(a) હેઠળ અપીલપાત્ર છે.

Order VII Rule 11 હેઠળ અદાલતે સામાન્ય રીતે વાદપત્રમાં દર્શાવેલી હકીકતોને આધારે નિર્ણય કરવાનો હોય છે. પ્રતિવાદીના બચાવને આધારે આ તબક્કે વાદપત્ર નામંજૂર કરી શકાતું નથી.આમ, Order VII Rules 10 અને 11 સિવિલ દાવાની શરૂઆતમાં જ અદાલતને યોગ્ય કાર્યવાહી કરવાની સત્તા આપે છે. AIBE પરીક્ષામાં આ બંને નિયમોનો તફાવત, Rule 11 ના છ આધારો અને સંબંધિત કેસલૉ ખાસ યાદ રાખવા જેવા છે.

AIBE CPC – Order VII Rules 10 અને 11 : કેસ પરત કરવો અને નામંજૂર કરવો

20 મહત્વપૂર્ણ MCQ (Multiple Choice Questions) જવાબ અને સમજૂતી સાથે

પ્રશ્ન 1. CPC ના કયા Order અને Rule હેઠળ વાદપત્ર પરત કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે?

(A) Order VI Rule 1
(B) Order VII Rule 10
(C) Order VII Rule 11
(D) Order VIII Rule 1

સાચો જવાબ: (B) Order VII Rule 10

સમજૂતી: CPC ના Order VII Rule 10 મુજબ, જો અદાલતને દાવાની સુનાવણી કરવાનો અધિકારક્ષેત્ર ન હોય, તો તે વાદપત્ર યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરવા માટે પરત કરી શકે છે.

પ્રશ્ન 2. CPC ના Order VII Rule 11 હેઠળ અદાલત કઈ કાર્યવાહી કરી શકે છે?

(A) વાદપત્રમાં સુધારો કરી શકે છે
(B) પ્રતિવાદીને સજા કરી શકે છે
(C) વાદપત્ર નામંજૂર કરી શકે છે
(D) કેસને અપીલ અદાલતમાં મોકલી શકે છે

સાચો જવાબ: (C) વાદપત્ર નામંજૂર કરી શકે છે

સમજૂતી: Order VII Rule 11 હેઠળ કાયદામાં દર્શાવેલ છ પરિસ્થિતિઓમાં અદાલત વાદપત્ર નામંજૂર કરી શકે છે.

પ્રશ્ન 3. વાદપત્ર પરત કરવાનો આદેશ કયા તબક્કે આપી શકાય છે?

(A) માત્ર કેસની શરૂઆતમાં
(B) માત્ર ટ્રાયલ પૂર્ણ થયા પછી
(C) કોઈપણ તબક્કે
(D) માત્ર અપીલ દરમિયાન

સાચો જવાબ: (C) કોઈપણ તબક્કે

સમજૂતી: Order VII Rule 10 મુજબ વાદપત્ર કોઈપણ તબક્કે પરત કરી શકાય છે, જો અદાલતને જણાય કે તેને દાવાની સુનાવણી કરવાનો અધિકાર નથી.

પ્રશ્ન 4. જો વાદપત્રમાં Cause of Action દર્શાવવામાં આવ્યું ન હોય, તો કઈ જોગવાઈ લાગુ પડશે?

(A) Order VII Rule 10
(B) Order VII Rule 11(a)
(C) Order VII Rule 11(b)
(D) Order VII Rule 13

સાચો જવાબ: (B) Order VII Rule 11(a)

સમજૂતી: જો વાદપત્રમાં દાવો કરવાનો કોઈ કાયદેસર આધાર એટલે કે Cause of Action દર્શાવવામાં આવ્યો ન હોય, તો Rule 11(a) હેઠળ વાદપત્ર નામંજૂર થઈ શકે છે.

પ્રશ્ન 5. જો વાદીએ દાવામાં માંગેલી રાહતનું મૂલ્યાંકન ઓછું કર્યું હોય અને અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી સમયમર્યાદામાં સુધારો ન કરે, તો કયો નિયમ લાગુ પડશે?

(A) Rule 11(a)
(B) Rule 11(b)
(C) Rule 11(c)
(D) Rule 11(d)

સાચો જવાબ: (B) Rule 11(b)

સમજૂતી: Relief Claimed નું Undervaluation કરવામાં આવ્યું હોય અને અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી સમયમર્યાદામાં તેને સુધારવામાં ન આવે, તો Rule 11(b) હેઠળ વાદપત્ર નામંજૂર થઈ શકે છે.

પ્રશ્ન 6. જરૂરી કોર્ટ ફી ભરવામાં વાદી નિષ્ફળ જાય અને અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી સમયમર્યાદામાં ખામી દૂર ન કરે, તો કઈ જોગવાઈ લાગુ પડે છે?

(A) Order VII Rule 11(a)
(B) Order VII Rule 11(b)
(C) Order VII Rule 11(c)
(D) Order VII Rule 11(d)

સાચો જવાબ: (C) Order VII Rule 11(c)

સમજૂતી: જરૂરી કોર્ટ ફી કરતાં ઓછી કોર્ટ ફી ભરવામાં આવી હોય અને અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી સમયમર્યાદામાં બાકીની કોર્ટ ફી ભરવામાં ન આવે, તો વાદપત્ર નામંજૂર થઈ શકે છે.

પ્રશ્ન 7. જો વાદપત્રમાં દર્શાવેલી હકીકતો પરથી દાવો કાયદા દ્વારા પ્રતિબંધિત જણાય, તો કઈ જોગવાઈ લાગુ પડશે?

(A) Rule 11(a)
(B) Rule 11(c)
(C) Rule 11(d)
(D) Rule 11(f)

સાચો જવાબ: (C) Rule 11(d)

સમજૂતી: જો વાદપત્રના નિવેદનો પરથી જ દાવો કોઈ કાયદા દ્વારા પ્રતિબંધિત જણાય, તો અદાલત Order VII Rule 11(d) હેઠળ વાદપત્ર નામંજૂર કરી શકે છે.

પ્રશ્ન 8. જો વાદપત્ર બે નકલમાં રજૂ કરવામાં ન આવે, તો કયો નિયમ લાગુ પડે છે?

(A) Rule 11(b)
(B) Rule 11(c)
(C) Rule 11(e)
(D) Rule 11(f)

સાચો જવાબ: (C) Rule 11(e)

સમજૂતી: Order VII Rule 11(e) મુજબ, વાદપત્ર બે નકલમાં રજૂ ન કરવામાં આવે તો તે નામંજૂર થઈ શકે છે.

પ્રશ્ન 9. Order VII Rule 9 નું પાલન ન કરવામાં આવે તો કઈ જોગવાઈ હેઠળ વાદપત્ર નામંજૂર થઈ શકે છે?

(A) Rule 11(a)
(B) Rule 11(d)
(C) Rule 11(e)
(D) Rule 11(f)

સાચો જવાબ: (D) Rule 11(f)

સમજૂતી: Order VII Rule 11(f) મુજબ, Rule 9 ની જોગવાઈઓનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળતા વાદપત્ર નામંજૂર કરવાનું કારણ બની શકે છે.

પ્રશ્ન 10. વાદપત્ર નામંજૂર કરવામાં આવે ત્યારે અદાલતે તેના કારણો કયા નિયમ હેઠળ નોંધવાના હોય છે?

(A) Order VII Rule 10
(B) Order VII Rule 12
(C) Order VII Rule 13
(D) Order VIII Rule 1

સાચો જવાબ: (B) Order VII Rule 12

સમજૂતી: Order VII Rule 12 મુજબ, વાદપત્ર નામંજૂર કરતી વખતે અદાલતે તેના કારણોનો આદેશ નોંધવો જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 11. વાદપત્ર નામંજૂર થયા પછી નવું વાદપત્ર રજૂ કરવા અંગે કઈ જોગવાઈ છે?

(A) Order VII Rule 9
(B) Order VII Rule 10
(C) Order VII Rule 13
(D) Order VIII Rule 10

સાચો જવાબ: (C) Order VII Rule 13

સમજૂતી: Rule 13 મુજબ, વાદપત્ર નામંજૂર થવાથી માત્ર તે કારણસર વાદીને નવું વાદપત્ર રજૂ કરતાં અટકાવવામાં આવતો નથી. જોકે અન્ય કાનૂની પ્રતિબંધો લાગુ પડી શકે છે.

પ્રશ્ન 12. CPC ની કલમ 2(2) મુજબ વાદપત્ર નામંજૂર કરવાનો આદેશ કઈ રીતે ગણવામાં આવે છે?

(A) Judgment
(B) Decree
(C) Order માત્ર
(D) Preliminary Decree

સાચો જવાબ: (B) Decree

સમજૂતી: CPC ની કલમ 2(2) માં સ્પષ્ટ જોગવાઈ છે કે વાદપત્ર નામંજૂર કરવાનો નિર્ણય Decree ગણાય છે.

પ્રશ્ન 13. વાદપત્ર નામંજૂર કરવાના આદેશ સામે સામાન્ય રીતે કઈ કાર્યવાહી કરી શકાય છે?

(A) First Appeal
(B) Second Appeal સીધી
(C) Revision જ એકમાત્ર ઉપાય
(D) કોઈ ઉપાય ઉપલબ્ધ નથી

સાચો જવાબ: (A) First Appeal

સમજૂતી: Rejection of Plaint ને Decree ગણવામાં આવતો હોવાથી CPC ની કલમ 96 હેઠળ સામાન્ય રીતે First Appeal દાખલ કરી શકાય છે.

પ્રશ્ન 14. વાદપત્ર પરત કરવાના આદેશ સામે કઈ જોગવાઈ હેઠળ અપીલ કરી શકાય છે?

(A) Section 96 CPC
(B) Order XLIII Rule 1(a) CPC
(C) Order XLIII Rule 1(r) CPC
(D) Section 115 CPC

સાચો જવાબ: (B) Order XLIII Rule 1(a) CPC

સમજૂતી: Order XLIII Rule 1(a) મુજબ, Order VII Rule 10 હેઠળ વાદપત્ર પરત કરવાનો આદેશ અપીલપાત્ર છે.

પ્રશ્ન 15. Order VII Rule 11 હેઠળ વાદપત્ર નામંજૂર કરતી વખતે અદાલતે મુખ્યત્વે કઈ બાબત ધ્યાનમાં લેવાની હોય છે?

(A) પ્રતિવાદીનું Written Statement
(B) વાદપત્રમાં દર્શાવેલી હકીકતો
(C) સાક્ષીઓની જુબાની
(D) પ્રતિવાદીનો મૌખિક બચાવ

સાચો જવાબ: (B) વાદપત્રમાં દર્શાવેલી હકીકતો

સમજૂતી: Order VII Rule 11 હેઠળ વાદપત્રની તપાસ કરતી વખતે અદાલતે વાદપત્રમાં દર્શાવેલી હકીકતો ધ્યાનમાં લેવાની હોય છે. પ્રતિવાદીના બચાવને આ તબક્કે આધાર બનાવી શકાય નહીં.

પ્રશ્ન 16. T. Arivandandam v. T.V. Satyapal (1977) કેસ કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?

(A) Res Judicata
(B) Rejection of Plaint under Order VII Rule 11
(C) Temporary Injunction
(D) Execution of Decree

સાચો જવાબ: (B) Rejection of Plaint under Order VII Rule 11

સમજૂતી: આ કેસમાં સર્વોચ્ચ અદાલતે જણાવ્યું હતું કે જો વાદપત્રમાં વાસ્તવિક Cause of Action ન હોય અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ થતો હોય, તો અદાલતે Order VII Rule 11 નો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

પ્રશ્ન 17. Saleem Bhai v. State of Maharashtra (2003) કેસમાં સર્વોચ્ચ અદાલતે શું સ્પષ્ટ કર્યું હતું?

(A) Written Statement ના આધારે જ વાદપત્ર નામંજૂર કરી શકાય છે.
(B) વાદપત્ર નામંજૂર કરતી વખતે માત્ર વાદપત્રમાં દર્શાવેલી હકીકતો ધ્યાનમાં લેવાની હોય છે.
(C) દરેક કેસમાં વાદપત્ર પરત કરવું જરૂરી છે.
(D) કોર્ટ ફી ભરવી જરૂરી નથી.

સાચો જવાબ: (B) વાદપત્ર નામંજૂર કરતી વખતે માત્ર વાદપત્રમાં દર્શાવેલી હકીકતો ધ્યાનમાં લેવાની હોય છે.

સમજૂતી: આ ચુકાદામાં સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે Order VII Rule 11 હેઠળ નિર્ણય લેતી વખતે પ્રતિવાદીના Written Statement ને ધ્યાનમાં લેવાનું નથી.

પ્રશ્ન 18. Order VII Rule 10A કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?

(A) વાદપત્ર નામંજૂર કરવાની પ્રક્રિયા
(B) વાદપત્ર પરત થયા પછી અનુસરવાની પ્રક્રિયા
(C) કોર્ટ ફી ભરવાની પ્રક્રિયા
(D) અપીલ દાખલ કરવાની પ્રક્રિયા

સાચો જવાબ: (B) વાદપત્ર પરત થયા પછી અનુસરવાની પ્રક્રિયા

સમજૂતી: Rule 10A મુજબ, પ્રતિવાદી હાજર થયા પછી વાદપત્ર પરત કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવે ત્યારે યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરવા અંગે વિશેષ પ્રક્રિયાની જોગવાઈ છે.

પ્રશ્ન 19. Order VII Rule 10B હેઠળ કઈ અદાલતને વિશેષ સત્તા આપવામાં આવી છે?

(A) માત્ર ટ્રાયલ કોર્ટ
(B) માત્ર મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ
(C) અપીલ અદાલત
(D) માત્ર સુપ્રીમ કોર્ટ

સાચો જવાબ: (C) અપીલ અદાલત

સમજૂતી: Order VII Rule 10B હેઠળ અપીલ અદાલતને યોગ્ય પરિસ્થિતિઓમાં વાદપત્ર યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરવા માટે પરત કરવાનો આદેશ આપવાની સત્તા છે.

પ્રશ્ન 20. Return of Plaint અને Rejection of Plaint વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત કયો છે?

(A) બંનેનો અર્થ એકસરખો છે.
(B) Return of Plaint માં વાદપત્ર યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરવા પરત થાય છે, જ્યારે Rejection of Plaint માં વાદપત્ર કાયદેસર કારણોસર નામંજૂર થાય છે.
(C) Return of Plaint માત્ર સુપ્રીમ કોર્ટ કરી શકે છે.
(D) Rejection of Plaint સામે કોઈ અપીલ થઈ શકતી નથી.

સાચો જવાબ: (B) Return of Plaint માં વાદપત્ર યોગ્ય અદાલતમાં રજૂ કરવા પરત થાય છે, જ્યારે Rejection of Plaint માં વાદપત્ર કાયદેસર કારણોસર નામંજૂર થાય છે.

સમજૂતી: Return of Plaint માટે Order VII Rule 10 લાગુ પડે છે, જ્યારે Rejection of Plaint માટે Order VII Rule 11 લાગુ પડે છે. બંનેની કાનૂની અસર અને અપીલની જોગવાઈ અલગ છે.

AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખો

Order VII Rule 10 – Return of Plaint

Order VII Rule 11 – Rejection of Plaint

Rule 11(a) – No Cause of Action

Rule 11(b) – Undervaluation

Rule 11(c) – Insufficient Court Fee

Rule 11(d) – Barred by Law

Rule 11(e) – Plaint Not Filed in Duplicate

Rule 11(f) – Non-compliance with Rule 9

Rule 12 – Reasons for Rejection

Rule 13 – Fresh Plaint Not Barred

Section 2(2) CPC – Rejection of Plaint is a Decree

Order XLIII Rule 1(a) – Appeal Against Return of Plaint