AIBE – CPC કલમ 10 – Res Sub Judice અને CPC કલમ 11 – Res Judicata

Click the Language Button below to read in your language.

CPC એટલે કે સિવિલ પ્રોસિજર કોડ માં Res Sub Judice અને Res Judicata એ બંને ખૂબ જ મહત્વના સિદ્ધાંતો છે. AIBE પરીક્ષામાં આ બંને વિષયોમાંથી સીધા પ્રશ્નો પૂછાઈ શકે છે. બંને સિદ્ધાંતોનો મુખ્ય હેતુ અદાલતોમાં એક જ વિવાદ અંગે બિનજરૂરી કાર્યવાહી અટકાવવાનો અને ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં સ્થિરતા જાળવવાનો છે. જોકે, આ બંને સિદ્ધાંતો એકબીજાથી અલગ છે. Res Sub Judice નો સંબંધ અગાઉથી પેન્ડિંગ રહેલા કેસ સાથે છે, જ્યારે Res Judicata નો સંબંધ અગાઉ અંતિમ નિર્ણય થઈ ચૂકેલા કેસ સાથે છે. તો આ બંને વચ્ચે નો તફાવત સમજી ને યાદ રાખી લેશો.

ચાલો, આ બંને જોગવાઈઓને સરળ ઉદાહરણો અને પરીક્ષાલક્ષી મુદ્દાઓ સાથે સમજીએ.

CPC Section 10 – Res Sub Judice – પહેલેથી પેન્ડિંગ કેસ

Res Sub Judice એ લેટિન શબ્દ છે. તેનો સામાન્ય અર્થ થાય છે કે કોઈ મુદ્દો અદાલત સમક્ષ પહેલેથી જ વિચારાધીન છે.

CPC ની કલમ 10 મુજબ, જો કોઈ અદાલતમાં અગાઉથી દાખલ થયેલો કેસ પેન્ડિંગ હોય અને ત્યારબાદ એ જ પક્ષકારો વચ્ચે, એ જ મુખ્ય મુદ્દા અંગે બીજો કેસ દાખલ કરવામાં આવે, તો ચોક્કસ શરતો પૂર્ણ થતી હોય ત્યારે અદાલત બીજા કેસની ટ્રાયલ આગળ ચલાવી શકતી નથી. આ જોગવાઈનો મુખ્ય હેતુ એક જ મુદ્દા પર બે અલગ-અલગ અદાલતો દ્વારા વિરોધાભાસી ચુકાદા આપવામાં ન આવે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

કલમ 10 લાગુ થવાની જરૂરી શરતો

Res Sub Judice લાગુ થવા માટે નીચેની શરતો જરૂરી છે.

1. અગાઉનો સિવિલ કેસ અદાલતમાં પેન્ડિંગ હોવો જોઈએ.
2. અગાઉના અને પછીના બંને કેસમાં વિવાદનો મુખ્ય મુદ્દો (Matter Directly and Substantially in Issue) એકસરખો હોવો જોઈએ.
3. બંને કેસમાં પક્ષકારો એકસરખા હોવા જોઈએ અથવા તેઓ સમાન પક્ષકારો હેઠળ હકનો દાવો કરતા હોવા જોઈએ.
4. બંને કેસના પક્ષકારો અગાઉના કેસમાં સમાન કાનૂની હક હેઠળ કાર્યવાહી કરતા હોવા જોઈએ.
5. અગાઉનો કેસ એવી અદાલતમાં પેન્ડિંગ હોવો જોઈએ જે પછીના કેસમાં ઉઠાવવામાં આવેલા દાવાને મંજૂર કરવાનો અધિકાર ધરાવતી હોય.
6. અગાઉનો કેસ ભારતની અદાલતમાં અથવા કાયદા દ્વારા માન્ય અન્ય સંબંધિત અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી અદાલતમાં પેન્ડિંગ હોવો જોઈએ.

સરળ ઉદાહરણ

માનો કે A અને B વચ્ચે જમીનની માલિકી અંગે અમદાવાદની સિવિલ કોર્ટમાં કેસ ચાલી રહ્યો છે.

આ કેસનો અંતિમ નિર્ણય આવે તે પહેલાં A ફરીથી B સામે એ જ જમીનની માલિકી અંગે બીજો કેસ દાખલ કરે છે.

આવા સંજોગોમાં, જો કલમ 10ની જરૂરી શરતો પૂર્ણ થતી હોય, તો બીજી અદાલત બીજા કેસની ટ્રાયલ આગળ ચલાવી શકશે નહીં.

Section 10 હેઠળ મહત્વની બાબતો

કલમ 10 મુજબ બીજા કેસની ટ્રાયલ અટકાવવામાં આવે છે, પરંતુ બીજો કેસ દાખલ કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ નથી.

અદાલત યોગ્ય સંજોગોમાં બીજા કેસમાં વચગાળાના હુકમો (Interlocutory Orders) આપી શકે છે. કલમ 10 વિદેશી અદાલતમાં પેન્ડિંગ કેસના આધારે ભારતીય અદાલતમાં દાખલ થયેલા કેસને અટકાવતી નથી. ખાસ યાદ રાખવું કે કલમ 10નો સંબંધ કેસની ટ્રાયલ રોકવા સાથે છે, કેસને સીધો રદ કરવા સાથે નહીં.

CPC Section 11 – Res Judicata – પહેલેથી નક્કી થયેલો મુદ્દો

Res Judicata એ લેટિન શબ્દ છે, જેનો અર્થ થાય છે – જે બાબતનો ન્યાયિક નિર્ણય થઈ ચૂક્યો છે.

CPC ની કલમ 11 મુજબ, જો કોઈ મુદ્દાનો નિર્ણય અગાઉના કેસમાં સક્ષમ અદાલત દ્વારા થઈ ચૂક્યો હોય અને તે નિર્ણય અંતિમ બની ગયો હોય, તો એ જ પક્ષકારો વચ્ચે એ જ મુદ્દા અંગે ફરીથી કેસ ચલાવી શકાતો નથી.આ સિદ્ધાંતનો મુખ્ય હેતુ એક જ વિવાદ અંગે વારંવાર કેસ દાખલ થતા અટકાવવાનો અને ન્યાયિક નિર્ણયને અંતિમતા આપવાનો છે. કાયદાનો મૂળભૂત અભિગમ એવો છે કે કોઈ પણ વિવાદનો અંત આવવો જોઈએ. એક જ મુદ્દા પર વારંવાર અદાલતના દરવાજા ખખડાવવાની છૂટ આપી શકાય નહીં.

કલમ 11 લાગુ થવાની જરૂરી શરતો

Res Judicata લાગુ થવા માટે નીચેની શરતો જરૂરી છે.

1. અગાઉનો કેસ અને પછીનો કેસ હોવો જોઈએ.
2. અગાઉના અને પછીના કેસમાં વિવાદનો મુખ્ય મુદ્દો એકસરખો હોવો જોઈએ.
3. અગાઉના કેસમાં એ મુદ્દાનો નિર્ણય થઈ ચૂક્યો હોવો જોઈએ.
4. અગાઉનો કેસ સમાન પક્ષકારો વચ્ચે અથવા તેમના મારફતે હકનો દાવો કરતા પક્ષકારો વચ્ચે હોવો જોઈએ.
5. અગાઉના કેસમાં પક્ષકારોએ સમાન કાનૂની હક હેઠળ દાવો કર્યો હોવો જોઈએ.
6. અગાઉનો નિર્ણય સક્ષમ અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી અદાલત દ્વારા આપવામાં આવ્યો હોવો જોઈએ.
7. અગાઉના કેસમાં મુદ્દાનો નિર્ણય અંતિમ રીતે થયો હોવો જોઈએ.

સરળ ઉદાહરણ

માનો કે A અને B વચ્ચે જમીનની માલિકી અંગે સિવિલ કેસ ચાલે છે.

અદાલત પુરાવા અને દલીલો સાંભળ્યા બાદ અંતિમ ચુકાદો આપે છે કે જમીનનો માલિક A છે.

ત્યારબાદ B ફરીથી એ જ જમીન અંગે A સામે એ જ માલિકીનો દાવો કરીને નવો કેસ દાખલ કરે છે.

આવા સંજોગોમાં, જો અગાઉના કેસમાં કલમ 11ની તમામ જરૂરી શરતો પૂર્ણ થતી હોય, તો નવો કેસ Res Judicata ના સિદ્ધાંતને કારણે અટકાવી શકાય છે.

Explanation 1 થી 7 – પરીક્ષા માટે ખાસ મહત્વ

CPC કલમ 11માં કુલ સાત Explanations આપવામાં આવી છે. AIBE માટે આ બાબતો ખાસ યાદ રાખવી જોઈએ.

Explanation I – અગાઉનો કેસ એટલે એવો કેસ જેનો નિર્ણય પછીના કેસ પહેલાં થઈ ચૂક્યો હોય. તે પછીના કેસ પહેલાં દાખલ થયો હોય તે જરૂરી નથી.

Explanation II – અગાઉના કેસમાં અદાલતની સક્ષમતા નક્કી કરતી વખતે અદાલતના અપીલ અધિકારક્ષેત્રને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.

Explanation III – અગાઉના કેસમાં કોઈ પક્ષકારે મુદ્દો ઉઠાવ્યો હોય અને બીજા પક્ષકારે તેનો સ્વીકાર અથવા ઇનકાર કર્યો હોય તે જરૂરી છે.

Explanation IV – Constructive Res Judicata

આ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ છે.

જો કોઈ પક્ષકાર અગાઉના કેસમાં એવો મુદ્દો ઉઠાવી શકતો હતો અને ઉઠાવવો જોઈએ હતો, પરંતુ તેણે તે મુદ્દો ઉઠાવ્યો ન હોય, તો કાયદાની દૃષ્ટિએ તે મુદ્દો અગાઉના કેસમાં ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો અને નકારવામાં આવ્યો હતો તેમ માનવામાં આવે છે.અર્થાત્, કોઈ વ્યક્તિ મહત્વનો મુદ્દો જાણીજોઈને છોડી દે અને પછી બીજા કેસમાં એ જ મુદ્દો ઉઠાવે, તો તેને આ સિદ્ધાંત હેઠળ રોકી શકાય છે.

Explanation V – જો કોઈ દાવો કરવામાં આવે અને તે દાવો સ્પષ્ટ કે ગર્ભિત રીતે નકારવામાં આવે, તો તે મુદ્દો Res Judicata માટે મહત્વનો બની શકે છે.

Explanation VI – જો કોઈ વ્યક્તિ જાહેર હિત અથવા સામાન્ય અધિકાર અંગે સદ્ભાવનાથી કેસ ચલાવે છે, તો તે જ હિત ધરાવતા અન્ય લોકો પર પણ ચોક્કસ સંજોગોમાં નિર્ણયની અસર થઈ શકે છે.

Explanation VII – કલમ 11ની જોગવાઈઓ અમલમાં મૂકતી વખતે Order XXI હેઠળની કેટલીક કાર્યવાહી પર પણ તેનો લાગુ પડતો પ્રભાવ રહે છે.

Explanation VIII – મર્યાદિત અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી અદાલત દ્વારા સક્ષમ રીતે નક્કી કરાયેલ મુદ્દો પણ કલમ 11 હેઠળ Res Judicata બની શકે છે, ભલે તે અદાલત પછીનો કેસ ચલાવવા માટે સક્ષમ ન હોય.

Constructive Res Judicata શું છે?

આ સિદ્ધાંત Res Judicata નો જ એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

તેનો હેતુ એવો છે કે પક્ષકારો એક જ વિવાદને અલગ-અલગ તબક્કે અથવા જુદા મુદ્દાઓના આધારે વારંવાર અદાલતમાં લઈ ન જાય.

ઉદાહરણ તરીકે, A અને B વચ્ચે મિલકતનો વિવાદ છે. A અગાઉના કેસમાં માલિકીનો દાવો કરતી વખતે એવો કાનૂની આધાર રજૂ કરી શકતો હતો, પરંતુ તેણે રજૂ કર્યો નથી. અગાઉના કેસનો અંતિમ નિર્ણય થયા બાદ A એ જ મિલકત અંગે એ આધાર લઈને નવો કેસ દાખલ કરે, તો યોગ્ય સંજોગોમાં Constructive Res Judicata લાગુ થઈ શકે છે.

Res Sub Judice અને Res Judicata વચ્ચેનો તફાવત

Res Sub Judice – CPC Section 10

1. અગાઉનો કેસ પેન્ડિંગ હોય ત્યારે લાગુ પડે છે.
2. પછીના કેસની ટ્રાયલ અટકાવે છે.
3. મુદ્દાનો અગાઉ અંતિમ નિર્ણય થયો હોવો જરૂરી નથી.
4. મુખ્ય હેતુ એકસાથે બે કેસની ટ્રાયલથી વિરોધાભાસી ચુકાદા ટાળવાનો છે.

Res Judicata – CPC Section 11

1. અગાઉના કેસમાં મુદ્દાનો અંતિમ નિર્ણય થઈ ચૂક્યો હોય ત્યારે લાગુ પડે છે.
2. એ જ મુદ્દા અંગે ફરીથી કેસ ચલાવવાની મનાઈ કરે છે.
3. અગાઉના કેસમાં મુદ્દો અંતિમ રીતે નક્કી થયો હોવો જરૂરી છે.
4. મુખ્ય હેતુ વિવાદને અંતિમતા આપવાનો અને વારંવારના મુકદ્દમાઓ અટકાવવાનો છે.

BNSS હેઠળ સંબંધિત જોગવાઈ

અહીં એક મહત્વની કાનૂની સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.

CPC ની કલમ 10 અને 11 એ સિવિલ કાર્યવાહી સંબંધિત જોગવાઈઓ છે. BNSS એટલે Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita, 2023 એ ફોજદારી કાર્યવાહી માટેનો કાયદો છે. તેથી BNSS માં CPC કલમ 10 અથવા કલમ 11ની સીધી સમકક્ષ જોગવાઈ નથી.પરંતુ ફોજદારી કાયદામાં અગાઉના ચુકાદા પછી એ જ ગુના માટે ફરીથી ટ્રાયલ ચલાવવા સામે સમાન પ્રકારનો સિદ્ધાંત જોવા મળે છે.

BNSS કલમ 337 – Person once convicted or acquitted not to be tried for same offence

આ કલમ મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિને સક્ષમ અદાલત દ્વારા કોઈ ગુના માટે દોષિત ઠરાવવામાં આવી હોય અથવા નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવી હોય અને તે નિર્ણય અમલમાં હોય, તો સામાન્ય રીતે એ જ ગુના માટે અથવા સમાન તથ્યોના આધારે અન્ય એવા ગુના માટે ફરીથી ટ્રાયલ ચલાવી શકાતી નથી, જેના માટે કલમમાં દર્શાવેલી શરતો પૂર્ણ થતી હોય.આ સિદ્ધાંતને Double Jeopardy અથવા Autrefois Acquit અને Autrefois Convict ના સિદ્ધાંત સાથે જોડવામાં આવે છે.

BNSS કલમ 337 ફોજદારી કાર્યવાહી માટે છે, જ્યારે CPC કલમ 11 સિવિલ કેસ માટે છે. બંનેને એક જ જોગવાઈ સમજવી નહીં.

ભારતીય બંધારણની કલમ 20(2) પણ મહત્વપૂર્ણ છે. તે મુજબ, કોઈ વ્યક્તિને એક જ ગુના માટે એકથી વધુ વખત પ્રોસિક્યુટ અને સજા કરી શકાતી નથી.

AIBE પરીક્ષા માટે યાદ રાખવાના મહત્વના મુદ્દા

CPC Section 10 – Res Sub Judice – અગાઉનો કેસ પેન્ડિંગ હોય ત્યારે બીજા કેસની ટ્રાયલ અટકાવવી.

CPC Section 11 – Res Judicata – અગાઉથી અંતિમ નિર્ણય થયેલા મુદ્દા અંગે ફરીથી કેસ ચલાવી શકાતો નથી.

Constructive Res Judicata – Section 11, Explanation IV.

Foreign Court – વિદેશી અદાલતમાં પેન્ડિંગ કેસના આધારે Section 10 લાગુ પડતી નથી.

BNSS Section 337 – અગાઉ દોષિત અથવા નિર્દોષ જાહેર થયેલી વ્યક્તિની ફરી ટ્રાયલ અંગેની જોગવાઈ.

Constitution Article 20(2) – Double Jeopardy સામે રક્ષણ.

Res Sub Judice અને Res Judicata બંને ન્યાયિક પ્રક્રિયાને વ્યવસ્થિત અને અસરકારક બનાવતા મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધાંતો છે.

કલમ 10 એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે એક જ વિવાદ અંગે બે અદાલતોમાં એકસાથે ટ્રાયલ ચલાવીને વિરોધાભાસી ચુકાદા ન આવે. જ્યારે કલમ 11 એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે એક વખત અંતિમ નિર્ણય થઈ ગયા પછી એ જ વિવાદને વારંવાર અદાલતમાં લાવવામાં ન આવે.

AIBE પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ બંને વચ્ચેનો તફાવત, કલમ 11ની Explanations અને BNSS કલમ 337 સાથેનો તફાવત ખાસ યાદ રાખવો જોઈએ.

AIBE પરીક્ષા માટે CPC કલમ 10 (Res Sub Judice) અને CPC કલમ 11 (Res Judicata) પર આધારિત 20 મહત્વપૂર્ણ MCQ નીચે આપેલા છે. દરેક પ્રશ્નમાં ચાર વિકલ્પો અને સાચો જવાબ સાથે ટૂંકી સમજૂતી આપવામાં આવી છે.

AIBE – CPC કલમ 10 અને 11 – Res Sub Judice અને Res Judicata : 20 મહત્વપૂર્ણ MCQ

પ્રશ્ન 1. CPC ની કલમ 10 કયા સિદ્ધાંત સાથે સંબંધિત છે?

(A) Res Judicata
(B) Res Sub Judice
(C) Estoppel
(D) Double Jeopardy

સાચો જવાબ: (B) Res Sub Judice

સમજૂતી: CPC ની કલમ 10 મુજબ, અગાઉથી પેન્ડિંગ રહેલા કેસમાં સમાન મુખ્ય મુદ્દા અને સમાન પક્ષકારો હોય ત્યારે બીજા કેસની ટ્રાયલ અટકાવવામાં આવે છે.

પ્રશ્ન 2. CPC ની કલમ 11 કયા સિદ્ધાંત સાથે સંબંધિત છે?

(A) Res Sub Judice
(B) Res Judicata
(C) Injunction
(D) Stay of Execution

સાચો જવાબ: (B) Res Judicata

સમજૂતી: Res Judicata નો અર્થ એવો મુદ્દો છે જેનો અગાઉ સક્ષમ અદાલત દ્વારા અંતિમ નિર્ણય થઈ ચૂક્યો હોય.

પ્રશ્ન 3. Res Sub Judice નો મુખ્ય હેતુ શું છે?

(A) કેસ રદ કરવો
(B) એક જ મુદ્દા અંગે બે અદાલતોમાં એકસાથે ટ્રાયલ અટકાવવી
(C) આરોપીને જામીન આપવા
(D) અપીલ કરવાનો અધિકાર આપવો

સાચો જવાબ: (B) એક જ મુદ્દા અંગે બે અદાલતોમાં એકસાથે ટ્રાયલ અટકાવવી

સમજૂતી: કલમ 10 વિરોધાભાસી ચુકાદાઓ ટાળવા માટે બીજા કેસની ટ્રાયલ અટકાવે છે.

પ્રશ્ન 4. Res Judicata નો મુખ્ય હેતુ શું છે?

(A) કેસની કાર્યવાહી ઝડપી કરવી
(B) વારંવાર એક જ વિવાદનો કેસ થતો અટકાવવો
(C) સાક્ષીઓને બોલાવવા
(D) અદાલતનું અધિકારક્ષેત્ર વધારવું

સાચો જવાબ: (B) વારંવાર એક જ વિવાદનો કેસ થતો અટકાવવો

સમજૂતી: એક જ મુદ્દાનો અંતિમ નિર્ણય થયા પછી ફરીથી એ જ મુદ્દે મુકદ્દમો ચલાવી શકાય નહીં.

પ્રશ્ન 5. CPC કલમ 10 હેઠળ અગાઉનો કેસ કઈ સ્થિતિમાં હોવો જોઈએ?

(A) કેસનો અંતિમ નિર્ણય થઈ ગયો હોય
(B) કેસ અપીલમાં ન હોય
(C) કેસ અદાલતમાં પેન્ડિંગ હોય
(D) કેસ રદ થઈ ગયો હોય

સાચો જવાબ: (C) કેસ અદાલતમાં પેન્ડિંગ હોય

સમજૂતી: Res Sub Judice લાગુ થવા માટે અગાઉનો કેસ પેન્ડિંગ હોવો જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 6. CPC કલમ 11 લાગુ થવા માટે અગાઉના કેસમાં શું જરૂરી છે?

(A) કેસ પેન્ડિંગ હોવો જોઈએ
(B) મુદ્દાનો અંતિમ નિર્ણય થઈ ચૂક્યો હોવો જોઈએ
(C) કેસમાં સમાધાન થયું હોવું જોઈએ
(D) કેસમાં સાક્ષી હાજર ન હોય

સાચો જવાબ: (B) મુદ્દાનો અંતિમ નિર્ણય થઈ ચૂક્યો હોવો જોઈએ

સમજૂતી: Res Judicata માટે અગાઉના કેસમાં સંબંધિત મુદ્દાનો અંતિમ ન્યાયિક નિર્ણય થયેલો હોવો જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 7. CPC કલમ 10 હેઠળ બીજા કેસનું શું થાય છે?

(A) બીજો કેસ આપમેળે રદ થાય છે
(B) બીજા કેસની ટ્રાયલ અટકાવવામાં આવે છે
(C) બીજા કેસમાં તરત ચુકાદો આપવામાં આવે છે
(D) બીજો કેસ ફોજદારી કેસ બને છે

સાચો જવાબ: (B) બીજા કેસની ટ્રાયલ અટકાવવામાં આવે છે

સમજૂતી: કલમ 10 બીજા કેસને રદ કરતી નથી, પરંતુ તેની ટ્રાયલ આગળ ચલાવવા પર પ્રતિબંધ મૂકે છે.

પ્રશ્ન 8. Constructive Res Judicata કઈ કલમ હેઠળ આવે છે?

(A) CPC Section 9
(B) CPC Section 10
(C) CPC Section 11, Explanation IV
(D) CPC Section 12

સાચો જવાબ: (C) CPC Section 11, Explanation IV

સમજૂતી: જે મુદ્દો અગાઉના કેસમાં ઉઠાવી શકાતો હતો અને ઉઠાવવો જોઈતો હતો, તે મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો અને નકારવામાં આવ્યો હતો તેમ માનવામાં આવે છે.

પ્રશ્ન 9. CPC કલમ 10 મુજબ વિદેશી અદાલતમાં પેન્ડિંગ કેસના આધારે ભારતીય અદાલતમાં બીજા કેસની ટ્રાયલ અટકાવી શકાય છે?

(A) હા, હંમેશાં
(B) ના
(C) માત્ર હાઈકોર્ટની મંજૂરીથી
(D) માત્ર સુપ્રીમ કોર્ટની મંજૂરીથી

સાચો જવાબ: (B) ના

સમજૂતી: CPC કલમ 10ની Explanation મુજબ, વિદેશી અદાલતમાં પેન્ડિંગ કેસના આધારે ભારતીય અદાલતની ટ્રાયલ અટકાવવામાં આવતી નથી.

પ્રશ્ન 10. Res Judicata લાગુ થવા માટે અગાઉનો નિર્ણય કઈ અદાલત દ્વારા થયેલો હોવો જોઈએ?

(A) કોઈપણ ખાનગી સંસ્થા
(B) સક્ષમ અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી અદાલત
(C) પોલીસ સ્ટેશન
(D) ગ્રામ પંચાયત

સાચો જવાબ: (B) સક્ષમ અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી અદાલત

સમજૂતી: અગાઉના કેસનો નિર્ણય સક્ષમ અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી અદાલત દ્વારા થયેલો હોવો જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 11. CPC કલમ 11માં કુલ કેટલી Explanations આપવામાં આવી છે?

(A) 5
(B) 6
(C) 7
(D) 8

સાચો જવાબ: (D) 8

સમજૂતી: CPC કલમ 11માં Explanation I થી Explanation VIII સુધી કુલ આઠ સ્પષ્ટતાઓ આપવામાં આવી છે.

પ્રશ્ન 12. CPC કલમ 11ની Explanation VI કયા સિદ્ધાંત સાથે સંબંધિત છે?

(A) જાહેર હિત માટે સદ્ભાવનાથી કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી
(B) વિદેશી અદાલત
(C) અપીલનો અધિકાર
(D) વચગાળાનો હુકમ

સાચો જવાબ: (A) જાહેર હિત માટે સદ્ભાવનાથી કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી

સમજૂતી: Explanation VI મુજબ, જાહેર હક અથવા સામાન્ય ખાનગી હક અંગે સદ્ભાવનાથી કેસ ચલાવનાર વ્યક્તિના નિર્ણયની અસર સમાન હિત ધરાવતા લોકો પર પણ પડી શકે છે.

પ્રશ્ન 13. CPC કલમ 11ની Explanation VIII શેના વિશે છે?

(A) વિદેશી અદાલત
(B) મર્યાદિત અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી અદાલત
(C) ફોજદારી કાર્યવાહી
(D) સમન્સ જારી કરવું

સાચો જવાબ: (B) મર્યાદિત અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી અદાલત

સમજૂતી: મર્યાદિત અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી સક્ષમ અદાલત દ્વારા નક્કી કરાયેલ મુદ્દો પણ ચોક્કસ શરતો હેઠળ Res Judicata બની શકે છે.

પ્રશ્ન 14. Res Sub Judice અને Res Judicata વચ્ચે મુખ્ય તફાવત કયો છે?

(A) બંનેનો અર્થ એક જ છે
(B) Res Sub Judice પેન્ડિંગ કેસ માટે અને Res Judicata અંતિમ નિર્ણય થયેલા મુદ્દા માટે છે
(C) બંને માત્ર ફોજદારી કેસમાં લાગુ પડે છે
(D) બંને અપીલ સંબંધિત છે

સાચો જવાબ: (B) Res Sub Judice પેન્ડિંગ કેસ માટે અને Res Judicata અંતિમ નિર્ણય થયેલા મુદ્દા માટે છે

સમજૂતી: કલમ 10 પેન્ડિંગ કેસની ટ્રાયલ અટકાવે છે, જ્યારે કલમ 11 અગાઉથી નક્કી થયેલા મુદ્દા અંગે ફરીથી કાર્યવાહી અટકાવે છે.

પ્રશ્ન 15. CPC કલમ 10 હેઠળ કયા પ્રકારના મુદ્દા સમાન હોવા જોઈએ?

(A) માત્ર આર્થિક મુદ્દા
(B) Matter Directly and Substantially in Issue
(C) માત્ર સાક્ષીઓનાં નિવેદનો
(D) માત્ર વકીલની દલીલો

સાચો જવાબ: (B) Matter Directly and Substantially in Issue

સમજૂતી: બંને કેસમાં સીધો અને નોંધપાત્ર રીતે વિવાદાસ્પદ મુદ્દો સમાન હોવો જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 16. BNSS ની કઈ કલમ અગાઉ દોષિત અથવા નિર્દોષ જાહેર થયેલી વ્યક્તિની ફરી ટ્રાયલ અંગે જોગવાઈ કરે છે?

(A) કલમ 144
(B) કલમ 163
(C) કલમ 337
(D) કલમ 356

સાચો જવાબ: (C) કલમ 337

સમજૂતી: BNSS કલમ 337 એ જ ગુના અથવા સમાન તથ્યોના આધારે ચોક્કસ સંજોગોમાં ફરી ટ્રાયલ સામે રક્ષણ આપે છે.

પ્રશ્ન 17. ભારતીય બંધારણની કઈ કલમ Double Jeopardy સામે રક્ષણ આપે છે?

(A) Article 14
(B) Article 19
(C) Article 20(2)
(D) Article 21

સાચો જવાબ: (C) Article 20(2)

સમજૂતી: બંધારણની કલમ 20(2) મુજબ, કોઈ વ્યક્તિને એક જ ગુના માટે એકથી વધુ વખત પ્રોસિક્યુટ અને સજા કરી શકાતી નથી.

પ્રશ્ન 18. CPC કલમ 10 હેઠળ બીજો કેસ દાખલ કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે?

(A) હા
(B) ના
(C) માત્ર જિલ્લા કોર્ટમાં
(D) માત્ર હાઈકોર્ટમાં

સાચો જવાબ: (B) ના

સમજૂતી: કલમ 10 બીજા કેસની ટ્રાયલ અટકાવે છે, પરંતુ બીજો કેસ દાખલ કરવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકતી નથી.

પ્રશ્ન 19. CPC કલમ 11ની Explanation IV કયા સિદ્ધાંતને માન્યતા આપે છે?

(A) Double Jeopardy
(B) Constructive Res Judicata
(C) Estoppel
(D) Natural Justice

સાચો જવાબ: (B) Constructive Res Judicata

સમજૂતી: અગાઉના કેસમાં જે મુદ્દો ઉઠાવી શકાતો હતો અને ઉઠાવવો જોઈતો હતો, તેને પછીના કેસમાં ફરીથી ઉઠાવવા પર પ્રતિબંધ આવી શકે છે.

પ્રશ્ન 20. CPC કલમ 10 અને 11 મુખ્યત્વે કઈ પ્રકારની કાર્યવાહી સાથે સંબંધિત છે?

(A) ફોજદારી કાર્યવાહી
(B) સિવિલ કાર્યવાહી
(C) ચૂંટણી કાર્યવાહી
(D) વહીવટી કાર્યવાહી

સાચો જવાબ: (B) સિવિલ કાર્યવાહી

સમજૂતી: CPC એટલે Civil Procedure Code, જે સિવિલ કેસોની કાર્યવાહીનું નિયમન કરે છે. કલમ 10 અને 11 બંને સિવિલ કાર્યવાહી સંબંધિત જોગવાઈઓ છે.

AIBE પરીક્ષા માટે ઝડપી રિવિઝન

મુદ્દો	સાચી જોગવાઈ
Res Sub Judice	CPC Section 10
Res Judicata	CPC Section 11
Constructive Res Judicata	Explanation IV
Public Rights	Explanation VI
Limited Jurisdiction Court	Explanation VIII
Double Jeopardy	Article 20(2)
અગાઉ દોષિત/નિર્દોષ વ્યક્તિની ફરી ટ્રાયલ	BNSS Section 337