AIBE – IPC – કલમ -107 થી 120 – દુષ્પ્રેરણ – સમજૂતી અને MCQ
Click the Language Button below to read in your language.
દુષ્પ્રેરણનો વિષય સમજવા માટે એ યાદ રાખવું જરૂરી છે કે ગુનો કરનાર વ્યક્તિ ઉપરાંત તેને કરવા માટે ઉશ્કેરનાર અથવા જાણીજોઈને મદદ કરનાર વ્યક્તિ પણ કાયદા હેઠળ જવાબદાર બની શકે છે. જોકે, દરેક કેસમાં જવાબદારી નક્કી કરવા માટે સંબંધિત કલમનાં તત્ત્વો અને હકીકતો તપાસવી જરૂરી છે. કાયદામાં આ પ્રકારની જવાબદારીને દુષ્પ્રેરણ (Abetment) કહેવામાં આવે છે. AIBEની તૈયારી દરમિયાન કલમ 107ના ત્રણ પ્રકાર, કલમ 109 હેઠળની સજા, કલમ 114માં દુષ્પ્રેરકની હાજરી અને કલમ 115 તથા 116 હેઠળ ગુનો ન થાય ત્યારે લાગુ પડતી જોગવાઈઓનું ખાસ પુનરાવર્તન કરવું. જૂની IPCની જોગવાઈઓની સાથે વર્તમાન BNSની અનુરૂપ જોગવાઈઓનો પણ અભ્યાસ કરવાથી પરીક્ષામાં કાયદાકીય તફાવત સમજવામાં મદદ મળશે.
ભારતીય દંડ સંહિતા, 1860 (Indian Penal Code – IPC) ની કલમ 107 થી 120 સુધી દુષ્પ્રેરણ અને તેની સાથે સંબંધિત વિવિધ જોગવાઈઓ આપવામાં આવી છે. AIBE પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે આ વિષય ખૂબ જ ઉપયોગી છે, કારણ કે તેમાં દુષ્પ્રેરણની વ્યાખ્યા, તેના પ્રકારો, દુષ્પ્રેરકની જવાબદારી અને ગુનો ન થાય ત્યારે લાગુ પડતી સજાને લગતા પ્રશ્નો પૂછાઈ શકે છે.
કલમ 107 – Abetment of a Thing
IPCની કલમ 107 મુજબ, કોઈ વ્યક્તિને નીચેની ત્રણ રીતોમાંથી કોઈ એક રીતે કાર્ય કરવા માટે દુષ્પ્રેરિત કરવામાં આવે તો તે દુષ્પ્રેરણ બની શકે છે.
- ઉશ્કેરણી (Instigation)
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ બીજી વ્યક્તિને ગુનો કરવા માટે ઉશ્કેરે, પ્રેરણા આપે અથવા જાણીજોઈને તેને ગુનો કરવા તરફ દોરી જાય, ત્યારે સંજોગો અને કાયદાની જરૂરી શરતોના આધારે દુષ્પ્રેરણની જવાબદારી ઊભી થઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, A સતત B ને C ની હત્યા કરવા માટે ઉશ્કેરે છે અને તે માટે તેને પ્રેરિત કરે છે. જો કાયદામાં જરૂરી તત્ત્વો સાબિત થાય, તો A સામે હત્યાના દુષ્પ્રેરણની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
અહીં યાદ રાખવાનું છે કે માત્ર કોઈ વાત કહેવી કે ગુસ્સામાં કંઈક બોલી જવું દરેક કિસ્સામાં દુષ્પ્રેરણ ગણાતું નથી. વ્યક્તિના શબ્દો, ઇરાદા અને સમગ્ર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કાનૂની નિર્ણય લેવામાં આવે છે.
- કાવતરું (Conspiracy)
જ્યારે બે કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓ કોઈ કાર્ય કરવા માટે કાવતરું ઘડે અને તે કાવતરાને આગળ વધારવા માટે કોઈ કાર્ય અથવા ગેરકાયદેસર ચૂક થાય, ત્યારે કલમ 107 હેઠળ દુષ્પ્રેરણ બની શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, A અને B મળીને C ને ઝેર આપવાની યોજના બનાવે છે. A ઝેર મેળવીને B ને આપે છે અને B તેનો ઉપયોગ કરે છે. જરૂરી કાનૂની તત્ત્વો સાબિત થાય તો A સામે દુષ્પ્રેરણની જવાબદારી ઊભી થઈ શકે છે.
- જાણીજોઈને મદદ કરવી (Intentional Aid)
કોઈ વ્યક્તિ ગુનો કરવામાં જાણીજોઈને મદદ કરે અથવા ગેરકાયદેસર ચૂક દ્વારા ગુનો કરવામાં સહાય કરે, તો તે પણ દુષ્પ્રેરણ બની શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, A ને ખબર છે કે B ચોરી કરવા જઈ રહ્યો છે. તેમ છતાં A જાણીજોઈને ચોરી કરવા માટે મકાનનો દરવાજો ખોલી આપે છે. જો જરૂરી કાનૂની શરતો પૂરી થાય, તો A પણ દુષ્પ્રેરણ માટે જવાબદાર બની શકે છે.
AIBE માટે યાદ રાખો : કલમ 107 હેઠળ દુષ્પ્રેરણના ત્રણ મુખ્ય પ્રકાર છે – ઉશ્કેરણી, કાવતરું અને જાણીજોઈને મદદ.
કલમ 108 – દુષ્પ્રેરક (Abettor)
જે વ્યક્તિ કોઈ કાર્ય કરવા માટે કાયદા મુજબ દુષ્પ્રેરણ કરે છે, તેને દુષ્પ્રેરક કહેવામાં આવે છે.
દુષ્પ્રેરક પોતે મુખ્ય ગુનો કરે તે જરૂરી નથી. તે અન્ય વ્યક્તિને ગુનો કરવા માટે ઉશ્કેરી શકે છે, કાવતરામાં ભાગ લઈ શકે છે અથવા જાણીજોઈને મદદ કરી શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, A, B ને ચોરી કરવા માટે ઉશ્કેરે છે, પરંતુ B ચોરી કરવાનો ઇનકાર કરે છે. જો A નું વર્તન કાયદા મુજબ દુષ્પ્રેરણ બને, તો માત્ર B એ ચોરી ન કરી એટલા માટે A આપમેળે જવાબદારીમાંથી મુક્ત થતો નથી.
કેટલાક સંજોગોમાં, જેને ગુનો કરવા માટે ઉશ્કેરવામાં આવે છે તે વ્યક્તિ કાયદા હેઠળ ગુનાહિત જવાબદારી વહન કરવા સક્ષમ ન હોય અથવા તેની પાસે જરૂરી ગુનાહિત ઇરાદો ન હોય, તો પણ દુષ્પ્રેરક જવાબદાર બની શકે છે.
કલમ 108A – ભારતમાં રહીને વિદેશમાં ગુનો કરવા માટે દુષ્પ્રેરણ
આ કલમ એવી પરિસ્થિતિને આવરી લે છે જેમાં કોઈ વ્યક્તિ ભારતમાં રહીને ભારતની બહાર એવું કાર્ય કરવા માટે દુષ્પ્રેરણ કરે છે, જે ભારતમાં કરવામાં આવ્યું હોત તો ગુનો બનત.
ઉદાહરણ તરીકે, A ભારતમાં રહીને B ને વિદેશમાં એવી વ્યક્તિની હત્યા કરવા માટે ઉશ્કેરે છે, જે કાર્ય ભારતમાં કરવામાં આવ્યું હોત તો ગુનો બનત. જરૂરી કાનૂની શરતો પૂરી થાય તો A સામે કલમ 108A લાગુ પડી શકે છે.
દુષ્પ્રેરણ માટે સજા અને જવાબદારી
કલમ 109 – દુષ્પ્રેરણના પરિણામે ગુનો થાય ત્યારે સજા
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ગુનો કરવા માટે દુષ્પ્રેરણ કરે અને તેના પરિણામે તે ગુનો કરવામાં આવે, ત્યારે IPC કલમ 109 લાગુ પડી શકે છે, જો તે દુષ્પ્રેરણ માટે અન્ય કોઈ વિશિષ્ટ સજાની જોગવાઈ ન હોય.
આવી પરિસ્થિતિમાં દુષ્પ્રેરકને મૂળ ગુના માટે નક્કી કરેલી સજા થઈ શકે છે.
કલમ 110 – દુષ્પ્રેરિત વ્યક્તિનો ઇરાદો અલગ હોય ત્યારે
ક્યારેક દુષ્પ્રેરકનો ઇરાદો એક હોય છે, પરંતુ જે વ્યક્તિને દુષ્પ્રેરણ કરવામાં આવ્યું છે તે અલગ ઇરાદાથી કાર્ય કરે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં દુષ્પ્રેરકની જવાબદારી નક્કી કરતી વખતે તેના પોતાના ઇરાદા અને જાણકારીને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, A, B ને કોઈ વ્યક્તિને સામાન્ય ઇજા પહોંચાડવા માટે ઉશ્કેરે છે. પરંતુ B અલગ ઇરાદાથી વધુ ગંભીર ગુનો કરે છે. A ની જવાબદારી નક્કી કરવા માટે A શું ઇચ્છતો હતો અને તેને કઈ બાબતની જાણ હતી તે તપાસવું જરૂરી છે.
કલમ 111 – એક કાર્ય માટે દુષ્પ્રેરણ, પરંતુ બીજું કાર્ય થાય
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ એક કાર્ય કરવા માટે દુષ્પ્રેરણ કરે, પરંતુ તેના બદલે બીજું કાર્ય કરવામાં આવે, ત્યારે ચોક્કસ સંજોગોમાં દુષ્પ્રેરકને થયેલા બીજા કાર્ય માટે પણ જવાબદાર ઠરાવી શકાય છે.
આ માટે એ જોવું જરૂરી છે કે થયેલું કાર્ય મૂળ દુષ્પ્રેરણનું સંભવિત પરિણામ હતું કે નહીં અને કાયદાની અન્ય શરતો પૂરી થાય છે કે નહીં.
કલમ 112 – મૂળ કાર્ય અને થયેલા બીજા કાર્ય માટે સજા
કલમ 111 હેઠળ દુષ્પ્રેરક મૂળ કાર્ય ઉપરાંત થયેલા બીજા કાર્ય માટે પણ જવાબદાર બને અને બંને અલગ ગુનાઓ હોય, તો કલમ 112 મુજબ બંને ગુનાઓ માટે સજાની જોગવાઈ લાગુ પડી શકે છે.
કલમ 113 – ઇરાદિત પરિણામ કરતાં અલગ પરિણામ આવે ત્યારે
દુષ્પ્રેરક જે પરિણામ ઇચ્છતો હતો તેના કરતાં અલગ પરિણામ આવે, ત્યારે ચોક્કસ પરિસ્થિતિમાં કલમ 113 લાગુ પડી શકે છે.
આ કલમ હેઠળ જવાબદારી નક્કી કરતી વખતે દુષ્પ્રેરકની જાણકારી, ઇરાદો અને થયેલા પરિણામની શક્યતા જેવા મુદ્દાઓ મહત્ત્વ ધરાવે છે.
કલમ 114 – ગુનો થાય ત્યારે દુષ્પ્રેરક સ્થળ પર હાજર હોય
જો કોઈ વ્યક્તિ દુષ્પ્રેરક તરીકે સજાને પાત્ર હોત અને તે ગુનો કરવામાં આવે ત્યારે સ્થળ પર હાજર હોય, તો કલમ 114 મુજબ તેને તે કાર્ય અથવા ગુનો પોતે કર્યો હોય તેમ ગણવામાં આવી શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, A, B ને C પર હુમલો કરવા માટે ઉશ્કેરે છે. ત્યારબાદ હુમલો થાય ત્યારે A પણ સ્થળ પર હાજર હોય છે. જરૂરી કાનૂની શરતો પૂરી થાય તો A સામે કલમ 114 લાગુ પડી શકે છે.
કલમ 115 – ગંભીર ગુનાનું દુષ્પ્રેરણ, પરંતુ ગુનો ન થાય
આ કલમ એવા ગુનાના દુષ્પ્રેરણ સાથે સંબંધિત છે, જે મૃત્યુદંડ અથવા આજીવન કેદથી દંડનીય હોય, પરંતુ દુષ્પ્રેરણના પરિણામે તે ગુનો કરવામાં ન આવ્યો હોય.
સામાન્ય રીતે, આવી પરિસ્થિતિમાં સાત વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડ થઈ શકે છે. જો દુષ્પ્રેરણના પરિણામે એવું કાર્ય થાય કે જેના કારણે કોઈ વ્યક્તિને ઇજા પહોંચે, તો કેદની મુદત ચૌદ વર્ષ સુધી થઈ શકે છે અને દંડ પણ થઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, A, B ને C ની હત્યા કરવા માટે ઉશ્કેરે છે, પરંતુ B હત્યા કરતો નથી. જરૂરી કાનૂની તત્ત્વો સાબિત થાય તો A સામે કલમ 115 હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
કલમ 116 – કેદથી દંડનીય ગુનાનું દુષ્પ્રેરણ, પરંતુ ગુનો ન થાય
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ કેદથી દંડનીય ગુનો કરવા માટે દુષ્પ્રેરણ કરે, પરંતુ તે ગુનો કરવામાં ન આવે, ત્યારે કલમ 116 લાગુ પડી શકે છે, જો અન્ય કોઈ વિશિષ્ટ જોગવાઈ લાગુ ન પડતી હોય.
સામાન્ય રીતે, સંબંધિત ગુનાની મહત્તમ કેદની મુદતના ચોથા ભાગ સુધીની કેદ અથવા તે ગુના માટેની જોગવાઈ મુજબનો દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે.
જો દુષ્પ્રેરક અથવા દુષ્પ્રેરિત વ્યક્તિ એવો જાહેર સેવક હોય, જેની ફરજ તે ગુનો અટકાવવાની હોય, તો કાયદામાં દર્શાવેલી વિશેષ પરિસ્થિતિમાં મહત્તમ કેદની મુદતના અડધા ભાગ સુધીની કેદ અથવા દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે.
કલમ 117 – જાહેર જનતા અથવા દસથી વધુ વ્યક્તિઓને ગુનો કરવા માટે ઉશ્કેરવા
જો કોઈ વ્યક્તિ જાહેર જનતા અથવા દસથી વધુ વ્યક્તિઓના જૂથને ગુનો કરવા માટે ઉશ્કેરે અથવા દુષ્પ્રેરણ કરે, તો કલમ 117 હેઠળ જવાબદારી ઊભી થઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, A પંદર વ્યક્તિઓને કોઈ સ્થળે ગેરકાયદેસર રીતે તોડફોડ કરવા માટે ઉશ્કેરે છે. જરૂરી કાનૂની શરતો પૂરી થાય તો A સામે કલમ 117 લાગુ પડી શકે છે.
કલમ 118 – ગંભીર ગુનાની યોજના છુપાવવી
આ કલમ મૃત્યુદંડ અથવા આજીવન કેદથી દંડનીય ગુનાની યોજના છુપાવવાના ચોક્કસ સંજોગો સાથે સંબંધિત છે.
જો કોઈ વ્યક્તિને આવા ગુનાની યોજના વિશે જાણ હોય અને તે ગુનો કરવામાં સરળતા રહે તે હેતુથી અથવા ગુનો થવાની શક્યતા જાણતી હોવા છતાં યોજના છુપાવે, તો કાયદા મુજબ તેની જવાબદારી નક્કી થઈ શકે છે.
ગુનો થયો છે કે નહીં તે મુજબ સજામાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
કલમ 119 – જાહેર સેવક દ્વારા ગુનાની યોજના છુપાવવી
જ્યારે કોઈ જાહેર સેવકની ફરજ ચોક્કસ ગુનો અટકાવવાની હોય અને તેને તે ગુનો કરવાની યોજના વિશે જાણ હોય, છતાં તે ઇરાદાપૂર્વક યોજના છુપાવે અથવા કાયદા મુજબ જરૂરી પગલાં લેવામાં ગેરકાયદેસર ચૂક કરે, ત્યારે કલમ 119 લાગુ પડી શકે છે.
આ કલમમાં જાહેર સેવકની ફરજ, તેની જાણકારી અને ગુનો થયો છે કે નહીં તે મહત્ત્વનાં પરિબળો છે.
કલમ 120 – કેદથી દંડનીય ગુનાની યોજના છુપાવવી
કોઈ વ્યક્તિને કેદથી દંડનીય ગુનો કરવાની યોજના વિશે જાણ હોય અને તે ગુનો કરવામાં સહાય થાય તે હેતુથી અથવા ગુનો થવાની શક્યતા જાણતી હોવા છતાં યોજના છુપાવે, તો ચોક્કસ સંજોગોમાં કલમ 120 લાગુ પડી શકે છે. આ કલમ હેઠળ સજા નક્કી કરતી વખતે ગુનાની ગંભીરતા, ગુનો થયો છે કે નહીં અને કલમમાં દર્શાવેલી અન્ય શરતો ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે.
AIBE માટે ખાસ યાદ રાખો : કલમ 118, 119 અને 120 વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. ત્રણેય કલમો ગુનાની યોજના છુપાવવા સાથે સંબંધિત છે, પરંતુ કયા પ્રકારનો ગુનો છે અને યોજના છુપાવનાર વ્યક્તિની સ્થિતિ શું છે તે પ્રમાણે લાગુ પડતી જોગવાઈ બદલાય છે.
AIBE પરીક્ષા માટે અગત્યના મુદ્દાઓ
કલમ 107 : દુષ્પ્રેરણના ત્રણ પ્રકાર – ઉશ્કેરણી, કાવતરું અને જાણીજોઈને મદદ.
કલમ 108 : દુષ્પ્રેરકની વ્યાખ્યા.
કલમ 108A : ભારતમાં રહીને ભારત બહાર ગુનાનું દુષ્પ્રેરણ.
કલમ 109 : દુષ્પ્રેરણના પરિણામે ગુનો થાય ત્યારે સજા, જો અલગ જોગવાઈ ન હોય.
કલમ 110 : દુષ્પ્રેરિત વ્યક્તિનો ઇરાદો અથવા જાણકારી અલગ હોય ત્યારે જવાબદારી.
કલમ 111 : એક કાર્ય માટે દુષ્પ્રેરણ કરવામાં આવે, પરંતુ બીજું કાર્ય થાય.
કલમ 112 : મૂળ કાર્ય અને થયેલા બીજા કાર્ય માટે સજા.
કલમ 113 : ઇરાદિત પરિણામ કરતાં અલગ પરિણામ આવે ત્યારે જવાબદારી.
કલમ 114 : ગુનો થાય ત્યારે દુષ્પ્રેરક હાજર હોય.
કલમ 115 : મૃત્યુદંડ અથવા આજીવન કેદથી દંડનીય ગુનાનું દુષ્પ્રેરણ, પરંતુ ગુનો ન થાય.
કલમ 116 : કેદથી દંડનીય ગુનાનું દુષ્પ્રેરણ, પરંતુ ગુનો ન થાય.
કલમ 117 : જાહેર જનતા અથવા દસથી વધુ વ્યક્તિઓને ગુનો કરવા માટે દુષ્પ્રેરણ.
કલમ 118 થી 120 : ગુનાની યોજના છુપાવવા સંબંધિત જોગવાઈઓ.
AIBE માટે પ્રેક્ટિસ MCQ – કલમ 107 થી 120
પ્રશ્ન 1 : IPC કલમ 107 મુજબ દુષ્પ્રેરણના કેટલા મુખ્ય પ્રકાર છે?
(A) બે
(B) ત્રણ
(C) ચાર
(D) પાંચ
સાચો જવાબ : (B) ત્રણ.
સમજૂતી : ઉશ્કેરણી, કાવતરું અને જાણીજોઈને મદદ એ દુષ્પ્રેરણના ત્રણ મુખ્ય પ્રકાર છે.
પ્રશ્ન 2 : IPC કલમ 108 મુખ્યત્વે કોના વિશે છે?
(A) જાહેર સેવક
(B) દુષ્પ્રેરક
(C) ન્યાયાધીશ
(D) સાક્ષી
સાચો જવાબ : (B) દુષ્પ્રેરક.
સમજૂતી : આ કલમમાં Abettor એટલે કે દુષ્પ્રેરકની વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે.
પ્રશ્ન 3 : IPC કલમ 109 ક્યારે લાગુ પડી શકે છે?
(A) માત્ર ચોરીના કેસમાં
(B) દુષ્પ્રેરણના પરિણામે ગુનો થાય અને અલગ સજાની જોગવાઈ ન હોય ત્યારે
(C) માત્ર કરારના ભંગમાં
(D) માત્ર સિવિલ દાવામાં
સાચો જવાબ : (B).
સમજૂતી : જરૂરી કાનૂની શરતો પૂરી થાય તો દુષ્પ્રેરકને મૂળ ગુના માટેની સજા થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 4 : IPC કલમ 114 કઈ પરિસ્થિતિ સાથે સંબંધિત છે?
(A) ગુનો થાય ત્યારે દુષ્પ્રેરકની હાજરી
(B) મિલકતનું હસ્તાંતરણ
(C) કરારની નોંધણી
(D) ચૂંટણીની પ્રક્રિયા
સાચો જવાબ : (A).
સમજૂતી : દુષ્પ્રેરક ગુનો થાય ત્યારે હાજર હોય તો કલમ 114 લાગુ પડી શકે છે, જો કાયદાની જરૂરી શરતો પૂરી થાય.
પ્રશ્ન 5 : IPC કલમ 115 કઈ પરિસ્થિતિ સાથે સંબંધિત છે?
(A) સામાન્ય કરારનો ભંગ
(B) મૃત્યુદંડ અથવા આજીવન કેદથી દંડનીય ગુનાનું દુષ્પ્રેરણ, પરંતુ ગુનો ન થાય
(C) મિલકતની વહેંચણી
(D) ચૂંટણી પ્રક્રિયા
સાચો જવાબ : (B).
સમજૂતી : આ કલમમાં ગંભીર ગુનાના દુષ્પ્રેરણ છતાં ગુનો ન થાય ત્યારે લાગુ પડતી સજાની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 6 : IPC કલમ 116 હેઠળ સામાન્ય નિયમ મુજબ, દુષ્પ્રેરિત ગુનો ન થાય ત્યારે મહત્તમ કેદની મુદતના કેટલા ભાગ સુધી કેદ થઈ શકે છે?
(A) અડધા ભાગ સુધી
(B) ચોથા ભાગ સુધી
(C) સંપૂર્ણ મુદત સુધી
(D) ત્રણ-ચોથા ભાગ સુધી
સાચો જવાબ : (B) ચોથા ભાગ સુધી.
સમજૂતી : આ સામાન્ય નિયમ છે. જાહેર સેવક સંબંધિત વિશેષ પરિસ્થિતિમાં અલગ જોગવાઈ લાગુ થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 7 : IPC કલમ 117 કયા જૂથને ગુનો કરવા માટે દુષ્પ્રેરણ આપવા અંગે છે?
(A) માત્ર એક વ્યક્તિ
(B) જાહેર જનતા અથવા દસથી વધુ વ્યક્તિઓ
(C) માત્ર બે વ્યક્તિઓ
(D) માત્ર સરકારી અધિકારીઓ
સાચો જવાબ : (B).
સમજૂતી : કલમ 117 જાહેર જનતા અથવા દસથી વધુ વ્યક્તિઓને ગુનો કરવા માટે ઉશ્કેરવા સાથે સંબંધિત છે.
પ્રશ્ન 8 : IPC કલમ 108A કઈ પરિસ્થિતિ સાથે સંબંધિત છે?
(A) ભારતમાં રહીને ભારત બહાર ગુનાનું દુષ્પ્રેરણ
(B) માત્ર સિવિલ દાવો
(C) માત્ર કરચોરી
(D) જાહેર સેવકની બદલી
સાચો જવાબ : (A).
સમજૂતી : ભારતમાં રહીને ભારત બહાર એવું કાર્ય કરવા માટે દુષ્પ્રેરણ કરવામાં આવે, જે ભારતમાં કરવામાં આવ્યું હોત તો ગુનો બનત, ત્યારે જરૂરી શરતો મુજબ આ કલમ લાગુ પડી શકે છે.
પ્રશ્ન 9 : IPC કલમ 113 કઈ પરિસ્થિતિ સાથે સંબંધિત છે?
(A) ઇરાદિત પરિણામથી અલગ પરિણામ આવવું
(B) માત્ર દંડ ભરવો
(C) માત્ર જામીન મેળવવા
(D) સિવિલ અપીલ
સાચો જવાબ : (A).
સમજૂતી : દુષ્પ્રેરકના ઇરાદાથી અલગ પરિણામ આવે ત્યારે કાયદામાં દર્શાવેલી શરતો મુજબ તેની જવાબદારી નક્કી થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 10 : IPC કલમ 118 થી 120 મુખ્યત્વે કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?
(A) ગુનાની યોજના છુપાવવી
(B) લગ્ન નોંધણી
(C) મિલકતની વસિયત
(D) કરારની નોંધણી
સાચો જવાબ : (A).
AIBE પરીક્ષા માટે વધુ 10 મહત્વપૂર્ણ MCQ
IPC કલમ 107 થી 120 : દુષ્પ્રેરણ (Abetment)
પ્રશ્ન 11 : IPC કલમ 107 હેઠળ કાવતરાથી દુષ્પ્રેરણ સાબિત કરવા માટે સામાન્ય રીતે કઈ બાબત જરૂરી છે?
(A) માત્ર બે વ્યક્તિઓની ઓળખાણ હોવી
(B) કાવતરાના અનુસંધાનમાં કોઈ કાર્ય અથવા ગેરકાયદેસર ચૂક થવી
(C) આરોપીનું ઘટનાસ્થળે હાજર હોવું જ જોઈએ
(D) ગુનામાં નાણાકીય લાભ મળવો જોઈએ
સાચો જવાબ : (B) કાવતરાના અનુસંધાનમાં કોઈ કાર્ય અથવા ગેરકાયદેસર ચૂક થવી.
સમજૂતી : કલમ 107 હેઠળ કાવતરા દ્વારા દુષ્પ્રેરણ માટે કાવતરું અને તેના અનુસંધાનમાં કોઈ કાર્ય અથવા ગેરકાયદેસર ચૂક થવી જરૂરી છે.
પ્રશ્ન 12 : IPC કલમ 109 હેઠળ દુષ્પ્રેરકને મૂળ ગુના માટેની સજા ક્યારે થઈ શકે છે?
(A) દરેક કિસ્સામાં, ભલે દુષ્પ્રેરણનો કોઈ સંબંધ ન હોય
(B) જ્યારે દુષ્પ્રેરણના પરિણામે ગુનો થાય અને અલગ સજાની જોગવાઈ ન હોય
(C) માત્ર ત્યારે, જ્યારે આરોપી પોતાનો ગુનો કબૂલે
(D) માત્ર ત્યારે, જ્યારે ગુનામાં મિલકતનું નુકસાન થાય
સાચો જવાબ : (B).
સમજૂતી : કલમ 109 હેઠળ દુષ્પ્રેરણના પરિણામે ગુનો થયો હોય અને તે દુષ્પ્રેરણ માટે IPCમાં અલગ સજાની જોગવાઈ ન હોય, તો કાયદા મુજબ મૂળ ગુનાની સજા થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 13 : A, B ને સામાન્ય ઇજા પહોંચાડવા માટે ઉશ્કેરે છે, પરંતુ B પોતાના અલગ ઇરાદાથી વધુ ગંભીર ગુનો કરે છે. A ની જવાબદારી નક્કી કરવા માટે કઈ કલમ સંબંધિત છે?
(A) કલમ 108A
(B) કલમ 110
(C) કલમ 117
(D) કલમ 120
સાચો જવાબ : (B) કલમ 110.
સમજૂતી : દુષ્પ્રેરિત વ્યક્તિનો ઇરાદો અથવા જાણકારી દુષ્પ્રેરકથી અલગ હોય ત્યારે કલમ 110 સંબંધિત બની શકે છે.
પ્રશ્ન 14 : A, B ને એક કાર્ય કરવા માટે દુષ્પ્રેરણ કરે છે, પરંતુ B તેના બદલે બીજું કાર્ય કરે છે. કઈ કલમ સંબંધિત હોઈ શકે છે?
(A) કલમ 111
(B) કલમ 114
(C) કલમ 116
(D) કલમ 118
સાચો જવાબ : (A) કલમ 111.
સમજૂતી : કલમ 111 એક કાર્ય માટે દુષ્પ્રેરણ કરવામાં આવ્યું હોય, પરંતુ બીજું કાર્ય થાય ત્યારે ચોક્કસ સંજોગોમાં દુષ્પ્રેરકની જવાબદારી અંગે જોગવાઈ કરે છે.
પ્રશ્ન 15 : IPC કલમ 112 કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?
(A) માત્ર ગુનાની યોજના છુપાવવી
(B) મૂળ દુષ્પ્રેરિત કાર્ય અને થયેલા બીજા કાર્ય માટેની સંયુક્ત સજા
(C) ભારતમાં રહીને વિદેશમાં ગુનાનું દુષ્પ્રેરણ
(D) જાહેર સેવકની નિમણૂક
સાચો જવાબ : (B).
સમજૂતી : કલમ 112, કલમ 111 હેઠળની પરિસ્થિતિમાં મૂળ કાર્ય અને થયેલા બીજા કાર્ય બંને માટે જવાબદારી તથા સજા સાથે સંબંધિત છે.
પ્રશ્ન 16 : IPC કલમ 115 હેઠળ કયા પ્રકારના ગુનાના દુષ્પ્રેરણ અંગે જોગવાઈ છે?
(A) માત્ર દંડથી દંડનીય ગુનો
(B) મૃત્યુદંડ અથવા આજીવન કેદથી દંડનીય ગુનો, જે કરવામાં આવ્યો ન હોય
(C) માત્ર કરારનો ભંગ
(D) માત્ર મિલકતનો વિવાદ
સાચો જવાબ : (B).
સમજૂતી : કલમ 115માં મૃત્યુદંડ અથવા આજીવન કેદથી દંડનીય ગુનાનું દુષ્પ્રેરણ કરવામાં આવ્યું હોય, પરંતુ તે ગુનો કરવામાં ન આવ્યો હોય, તેવી પરિસ્થિતિ માટે સજાની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 17 : IPC કલમ 116 હેઠળ જાહેર સેવક સંબંધિત વિશેષ જોગવાઈ ક્યારે લાગુ પડી શકે છે?
(A) જ્યારે જાહેર સેવકની ફરજ સંબંધિત ગુનો અટકાવવાની હોય અને કલમની અન્ય શરતો પૂરી થતી હોય
(B) જ્યારે જાહેર સેવક રજા પર હોય
(C) જ્યારે જાહેર સેવક ખાનગી કરાર કરે
(D) દરેક સરકારી કર્મચારીના દરેક ગુનામાં
સાચો જવાબ : (A).
સમજૂતી : કલમ 116 હેઠળ વિશેષ જોગવાઈ લાગુ થવા માટે જાહેર સેવકની સ્થિતિ અને ગુનો અટકાવવાની તેની કાનૂની ફરજ મહત્ત્વ ધરાવે છે.
પ્રશ્ન 18 : IPC કલમ 117 હેઠળ ગુનો કરવા માટે દુષ્પ્રેરિત કરવામાં આવતી વ્યક્તિઓની સંખ્યા અંગે કઈ બાબત સાચી છે?
(A) માત્ર એક વ્યક્તિ હોવી જોઈએ
(B) માત્ર બે વ્યક્તિઓ હોવી જોઈએ
(C) જાહેર જનતા અથવા દસથી વધુ વ્યક્તિઓનો જૂથ હોવો જોઈએ
(D) માત્ર પાંચ વ્યક્તિઓ હોવી જોઈએ
સાચો જવાબ : (C).
સમજૂતી : કલમ 117 જાહેર જનતા અથવા દસથી વધુ વ્યક્તિઓને ગુનો કરવા માટે દુષ્પ્રેરણ આપવા અંગે છે.
પ્રશ્ન 19 : IPC કલમ 118 અને કલમ 120 વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?
(A) ગુનાની યોજના છુપાવવાના સંદર્ભમાં મૂળ ગુનાનો પ્રકાર
(B) માત્ર આરોપીની ઉંમર
(C) માત્ર ગુનાનું સ્થળ
(D) માત્ર આરોપીની નાગરિકતા
સાચો જવાબ : (A).
સમજૂતી : કલમ 118 મૃત્યુદંડ અથવા આજીવન કેદથી દંડનીય ગુનાની યોજના છુપાવવા સાથે સંબંધિત છે, જ્યારે કલમ 120 કેદથી દંડનીય ગુનાની યોજના છુપાવવા અંગેની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 20 : IPC કલમ 108A કઈ પરિસ્થિતિમાં લાગુ પડી શકે છે?
(A) ભારતમાં રહીને ભારત બહાર એવું કાર્ય કરવા માટે દુષ્પ્રેરણ કરવામાં આવે, જે ભારતમાં કરવામાં આવ્યું હોત તો ગુનો બનત
(B) ભારતમાં રહીને માત્ર સિવિલ દાવો કરવામાં આવે
(C) વિદેશમાં રહેતી વ્યક્તિ ભારતમાં મિલકત ખરીદે
(D) ભારતમાં કોઈ વ્યક્તિ વિદેશ પ્રવાસે જાય
સાચો જવાબ : (A).
સમજૂતી : કલમ 108Aનો હેતુ ચોક્કસ સંજોગોમાં ભારતમાં રહીને ભારતની બહાર ગુનો કરવા માટે કરવામાં આવતા દુષ્પ્રેરણને આવરી લેવાનો છે.