AIBE – Indian Evidence Act – Section 6 – Res Gestae

Click the Language Button below to read in your language.

Indian Evidence Act, 1872 – Section 6 | Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023 – Section 4

કોર્ટમાં કોઈ ગુનાની તપાસ કે સુનાવણી દરમિયાન ઘણી વખત એવો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે કોઈ ઘટનાના સમયે બનેલી બીજી હકીકત અથવા કોઈ વ્યક્તિએ કહેલા શબ્દોને પુરાવા તરીકે સ્વીકારી શકાય કે નહીં.

માનો કે રસ્તા પર કોઈ વ્યક્તિ પર હુમલો થાય છે. હુમલા દરમિયાન તે વ્યક્તિ બૂમ પાડે છે કે, “રમેશે મને છરી મારી!” આ બૂમ હુમલાની ઘટનાની સાથે જ કરવામાં આવી હોય તો શું કોર્ટમાં તેને પુરાવા તરીકે રજૂ કરી શકાય?

સામાન્ય રીતે કોઈ વ્યક્તિએ કરેલું નિવેદન માત્ર એટલા માટે પુરાવા તરીકે સ્વીકારવામાં આવતું નથી કે તેણે તે વાત કહી હતી. પરંતુ જ્યારે તે નિવેદન મુખ્ય ઘટના સાથે એટલું નજીકથી જોડાયેલું હોય કે તે બંને એક જ વ્યવહાર (Same Transaction) નો ભાગ બની જાય, ત્યારે કાયદો તેને પુરાવા તરીકે સ્વીકારવાની મંજૂરી આપે છે.

પુરાવાના કાયદામાં આ સિદ્ધાંતને Res Gestae કહેવામાં આવે છે. AIBE પરીક્ષામાં આ વિષય ખૂબ જ મહત્વનો છે, કારણ કે તેમાં જૂના Evidence Act ની કલમ 6 અને નવા Bharatiya Sakshya Adhiniyam ની કલમ 4 વચ્ચે સીધો સંબંધ છે.

Res Gestae નો અર્થ અને વ્યાખ્યા

Res Gestae એ લેટિન ભાષાનો શબ્દ છે. તેનો સામાન્ય અર્થ થાય છે – “Things Done” એટલે કે ઘટના દરમિયાન બનેલી અથવા તેની સાથે સંકળાયેલી હકીકતો.

કાયદાકીય અર્થમાં Res Gestae એટલે એવી હકીકતો, નિવેદનો અથવા ક્રિયાઓ જે મુખ્ય વિવાદાસ્પદ ઘટના સાથે એટલી નજીકથી જોડાયેલી હોય કે તેને તે જ વ્યવહારનો અભિન્ન ભાગ ગણવો પડે.

સરળ શબ્દોમાં સમજીએ તો, કોઈ મુખ્ય ઘટના બને ત્યારે તેની સાથે જ બનેલી એવી અન્ય હકીકતો, જે ઘટનાને સમજવામાં મદદરૂપ થાય અને જે સમય તથા સંજોગોની દૃષ્ટિએ તે જ વ્યવહારનો ભાગ હોય, તેને Res Gestae તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

આ સિદ્ધાંતનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે કોર્ટ સમક્ષ માત્ર મુખ્ય ઘટના જ નહીં, પરંતુ તે ઘટનાનું સાચું અને સંપૂર્ણ ચિત્ર રજૂ થઈ શકે.

Indian Evidence Act, 1872 – Section 6

જૂના Indian Evidence Act, 1872 ની કલમ 6 મુજબ, જે હકીકતો વિવાદાસ્પદ હકીકત સાથે એટલી નજીકથી જોડાયેલી હોય કે તે એક જ વ્યવહારનો ભાગ બને, તે હકીકતો સંબંધિત (Relevant Facts) ગણાય છે, પછી ભલે તે અલગ અલગ સમયે અથવા અલગ અલગ સ્થળે બની હોય.

આ કલમનો મૂળ સિદ્ધાંત એ છે કે એક જ વ્યવહારનો ભાગ બનતી હકીકતોને અલગ કરીને જોવી યોગ્ય નથી.

અહીં ખાસ ધ્યાન રાખવાનું છે કે કલમ 6 લાગુ થવા માટે દરેક હકીકત એક જ સમયે અને એક જ સ્થળે બનેલી હોવી જરૂરી નથી. પરંતુ તે હકીકતો વચ્ચે એવો સતત અને નજીકનો સંબંધ હોવો જોઈએ કે તેને એક જ વ્યવહારનો ભાગ ગણાવી શકાય.

Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023 – Section 4

નવા Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023 ની કલમ 4માં પણ આ જ સિદ્ધાંતનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

કલમ 4 મુજબ, જે હકીકતો વિવાદાસ્પદ હકીકત સાથે એવી રીતે જોડાયેલી હોય કે તે એક જ વ્યવહારનો ભાગ બને, તે હકીકતો સંબંધિત ગણાય છે.

આથી જૂના કાયદાની કલમ 6 અને નવા કાયદાની કલમ 4 વચ્ચે મૂળભૂત રીતે કોઈ મહત્વપૂર્ણ તફાવત નથી.

AIBE પરીક્ષામાં ખાસ યાદ રાખવું કે:

Indian Evidence Act, 1872 – Section 6

Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023 – Section 4

બંને કલમો Res Gestae અને Same Transaction ના સિદ્ધાંત સાથે સંબંધિત છે.

Same Transaction એટલે શું?

Same Transaction એટલે એક જ વ્યવહાર અથવા એક જ ઘટનાક્રમનો ભાગ બનતી હકીકતો.

કોઈ ઘટનાને એક જ વ્યવહાર ગણવા માટે માત્ર સમય અને સ્થળ જ મહત્વપૂર્ણ નથી. હકીકતો વચ્ચેનો સંબંધ, ઘટનાઓની સાતત્યતા અને તેમની પરિસ્થિતિઓ પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે.

ઉદાહરણ તરીકે, A નામની વ્યક્તિ B પર હુમલો કરે છે. હુમલા દરમિયાન B બૂમ પાડે છે, નજીકમાં હાજર વ્યક્તિઓ હુમલાખોરને પકડવાનો પ્રયાસ કરે છે અને થોડા સમય પછી પોલીસને જાણ કરવામાં આવે છે.

આ તમામ હકીકતો વચ્ચેનો સંબંધ તપાસીને નક્કી કરવામાં આવશે કે કઈ હકીકતો એક જ વ્યવહારનો ભાગ છે. હુમલા દરમિયાન તરત જ કરવામાં આવેલી બૂમ સામાન્ય રીતે Res Gestae હેઠળ સંબંધિત બની શકે છે. પરંતુ થોડા સમય પછી કોઈ વ્યક્તિએ બીજા વ્યક્તિને કરેલી વાત માત્ર એટલા માટે Res Gestae બની જતી નથી કે તે એ જ હુમલા વિશે છે.

Res Gestae ના મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણો

હુમલા દરમિયાન કરવામાં આવેલું નિવેદન

A દ્વારા B પર છરી વડે હુમલો કરવામાં આવે છે. હુમલા દરમિયાન B બૂમ પાડે છે કે, “A મને મારી રહ્યો છે!”

આ નિવેદન હુમલાની ઘટના સાથે સીધું જોડાયેલું છે અને તે ઘટના દરમિયાન જ કરવામાં આવ્યું છે. તેથી તે Res Gestae તરીકે સંબંધિત હકીકત બની શકે છે.

અકસ્મિક ઘટનાના તરત પછી કરવામાં આવેલી બૂમ

રસ્તા પર એક વાહન રાહદારીને ટક્કર મારે છે. ટક્કર લાગ્યા બાદ તરત જ રાહદારી બૂમ પાડે છે કે, “આ કાર ખૂબ જ ઝડપથી આવી રહી હતી!”

આ નિવેદન અકસ્માતની ઘટના સાથે નજીકથી જોડાયેલું હોય અને સ્વાભાવિક પ્રતિક્રિયા રૂપે કરવામાં આવ્યું હોય તો તેને Res Gestae હેઠળ સંબંધિત ગણી શકાય.

લૂંટની ઘટના દરમિયાન કરવામાં આવેલી વાતચીત

બે વ્યક્તિઓ બેંકમાં લૂંટ કરવા પ્રવેશે છે. એક વ્યક્તિ કેશિયરને ધમકી આપે છે અને બીજી વ્યક્તિ કહે છે કે, “ઝડપથી પૈસા બેગમાં ભરો.”

આ વાતચીત લૂંટની ઘટનાનો જ ભાગ છે. તેથી સંજોગો અનુસાર તે Res Gestae હેઠળ સંબંધિત બની શકે છે.

ઘટનાથી ઘણો સમય પસાર થયા પછી કરેલું નિવેદન

A પર હુમલો થાય છે. બે કલાક પછી A તેના મિત્રને કહે છે કે B એ તેના પર હુમલો કર્યો હતો.

આ નિવેદન માત્ર હુમલા વિશે છે એટલા માટે તેને Res Gestae ગણાવી શકાય નહીં. સમયનો અંતર, નિવેદન કરવાની પરિસ્થિતિ અને મુખ્ય ઘટના સાથેની નજીકની કડી તપાસવી જરૂરી છે.

Res Gestae લાગુ થવા માટેના મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધાંતો

Res Gestae લાગુ કરવા માટે મુખ્ય ઘટના અને સંબંધિત હકીકત વચ્ચે નજીકનો સંબંધ હોવો જોઈએ. માત્ર વિષયની સમાનતા પૂરતી નથી.

ઘટના અને નિવેદન વચ્ચે સમયની દૃષ્ટિએ નજીકનો સંબંધ હોવો જોઈએ. જોકે દરેક કિસ્સામાં ચોક્કસ સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી નથી.

નિવેદન ઘટનાની સ્વાભાવિક અને સ્વયંસ્ફૂર્ત પ્રતિક્રિયા હોવું જોઈએ. જો કોઈ વ્યક્તિને વિચારવાનો, સલાહ લેવાનો અથવા બનાવટી વાત તૈયાર કરવાનો સમય મળ્યો હોય, તો તે નિવેદનની વિશ્વસનીયતા અને કલમ 6ની લાગુ પડતી બાબત પર અસર કરી શકે છે.

હકીકતો વચ્ચે સાતત્ય અને એક જ વ્યવહારનો સંબંધ હોવો જોઈએ. અલગ અલગ સ્થળે બનેલી હકીકતો પણ એક જ વ્યવહારનો ભાગ બની શકે છે.

કોર્ટ દરેક કેસના સંજોગો અને પુરાવાઓને ધ્યાનમાં રાખીને નક્કી કરે છે કે કોઈ નિવેદન કે હકીકત Res Gestae હેઠળ સ્વીકાર્ય છે કે નહીં.

Res Gestae અને Hearsay Evidence વચ્ચેનો સંબંધ

સામાન્ય રીતે Hearsay Evidence એટલે એવી વાત જે સાક્ષીએ પોતાની જાતે જોઈ કે સાંભળી ન હોય, પરંતુ અન્ય વ્યક્તિ પાસેથી સાંભળી હોય અને કોર્ટમાં રજૂ કરે.

સામાન્ય નિયમ પ્રમાણે Hearsay Evidence સ્વીકાર્ય નથી, કારણ કે મૂળ નિવેદન કરનાર વ્યક્તિની વિશ્વસનીયતા અને તેની ઊલટતપાસ કરવાની તક મળતી નથી.

પરંતુ Res Gestae એ આ સામાન્ય નિયમનો એક મહત્વપૂર્ણ અપવાદ છે.

જ્યારે કોઈ નિવેદન મુખ્ય ઘટનાની સાથે એટલું નજીકથી જોડાયેલું હોય કે તે એક જ વ્યવહારનો ભાગ બને, ત્યારે તે નિવેદન સંબંધિત હકીકત તરીકે સ્વીકારવામાં આવી શકે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, હુમલા સમયે પીડિત વ્યક્તિએ કરેલી બૂમને Res Gestae હેઠળ સ્વીકારી શકાય છે, કારણ કે તે મુખ્ય ઘટના સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે.

મહત્વપૂર્ણ ન્યાયિક ચુકાદાઓ

Ratten v. R (1971)

આ કેસ Res Gestae ના સિદ્ધાંતને સમજવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

આ કેસમાં એક મહિલાએ ગોળી વાગવાની ઘટના પહેલાં પોલીસને ટેલિફોન કરીને કહ્યું હતું કે તેને મદદની જરૂર છે. ટેલિફોન પરની વાતચીત અને ત્યારબાદ બનેલી ઘટના વચ્ચેનો સંબંધ તપાસવામાં આવ્યો હતો.

કોર્ટે નિવેદન અને ઘટના વચ્ચેના નજીકના સંબંધ તથા નિવેદનની સ્વયંસ્ફૂર્ત પ્રકૃતિનું મહત્વ સમજાવ્યું હતું.

આ ચુકાદો દર્શાવે છે કે નિવેદન કરતી વખતે વ્યક્તિ કોઈ બનાવટી વાર્તા તૈયાર કરવાની સ્થિતિમાં ન હોય અને નિવેદન ઘટના સાથે નજીકથી જોડાયેલું હોય, તો તે Res Gestae હેઠળ સંબંધિત બની શકે છે.

Gentela Vijayavardhan Rao v. State of Andhra Pradesh (1996)

આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે Res Gestae ના સિદ્ધાંતની મર્યાદા સમજાવી હતી.

કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે કોઈ નિવેદન માત્ર એટલા માટે સંબંધિત બની જતું નથી કે તે ઘટના વિશે છે. નિવેદન અને મુખ્ય ઘટના વચ્ચે એટલી નજીકની કડી હોવી જરૂરી છે કે તે એક જ વ્યવહારનો ભાગ ગણાય.

કોર્ટના અભિગમ મુજબ, નિવેદન કરવામાં અને મુખ્ય ઘટના વચ્ચે એવો સમયગાળો કે સંજોગો ન હોવા જોઈએ જેનાથી નિવેદન વિચારપૂર્વક અથવા બનાવટી રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યું હોવાની શક્યતા ઊભી થાય.

Sukhar v. State of Uttar Pradesh (1999)

આ ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે ઘટનાની નજીકના સમયમાં કરવામાં આવેલા નિવેદનની પ્રાસંગિકતા અંગે ચર્ચા કરી હતી.

કોર્ટે સમજાવ્યું કે Res Gestae લાગુ કરવા માટે નિવેદન અને મુખ્ય ઘટના વચ્ચે નજીકનો સંબંધ હોવો જોઈએ. નિવેદન સ્વયંસ્ફૂર્ત હોવું અને તે જ વ્યવહારનો ભાગ હોવું મહત્વપૂર્ણ છે.

આ કેસ AIBE માટે પણ ઉપયોગી છે, કારણ કે તે Res Gestae ના સિદ્ધાંતને વ્યવહારિક રીતે સમજવામાં મદદ કરે છે.

AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખવા જેવી બાબત

Res Gestae નો સિદ્ધાંત Evidence Act ની કલમ 6 અને Bharatiya Sakshya Adhiniyam ની કલમ 4માં આપવામાં આવ્યો છે.

આ સિદ્ધાંત હેઠળ એક જ વ્યવહારનો ભાગ બનતી હકીકતો સંબંધિત ગણાય છે.

એક જ વ્યવહાર માટે એક જ સ્થળ કે એક જ સમય હોવો ફરજિયાત નથી.

મુખ્ય ઘટના સાથે નજીકનો સંબંધ અને ઘટનાઓની સાતત્યતા મહત્વપૂર્ણ છે.

ઘટના દરમિયાન અથવા તેની સાથે તરત જોડાયેલા સંજોગોમાં કરવામાં આવેલું સ્વયંસ્ફૂર્ત નિવેદન Res Gestae બની શકે છે.

માત્ર ઘટના વિશે પાછળથી કરવામાં આવેલું નિવેદન આપમેળે Res Gestae બનતું નથી.

Res Gestae એ Hearsay Rule નો મહત્વપૂર્ણ અપવાદ છે.

Res Gestae નો સિદ્ધાંત પુરાવાના કાયદામાં ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. કોઈ ઘટના સમજવા માટે માત્ર મુખ્ય ઘટનાને જોવી પૂરતી નથી; ઘણી વખત તેની સાથે જોડાયેલી અન્ય હકીકતો પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ હોય છે.

એટલા માટે કાયદો એવી હકીકતોને પણ પુરાવા તરીકે સ્વીકારવાની મંજૂરી આપે છે જે મુખ્ય ઘટના સાથે એક જ વ્યવહારનો ભાગ બને છે.

AIBE પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ ખાસ યાદ રાખવું કે જૂના Indian Evidence Act ની કલમ 6 અને નવા Bharatiya Sakshya Adhiniyam ની કલમ 4 Res Gestae ના સિદ્ધાંત સાથે સંબંધિત છે. આ બંને કલમોનો મૂળ હેતુ એક જ વ્યવહાર સાથે જોડાયેલી હકીકતોને કોર્ટ સમક્ષ સંબંધિત પુરાવા તરીકે રજૂ કરવાની મંજૂરી આપવાનો છે.

BSA ની કલમ 4 હેઠળ ચાર મહત્વપૂર્ણ Illustrations આપવામાં આવ્યા છે. તેમાં હત્યાની ઘટના, સશસ્ત્ર બળવો, પત્રવ્યવહાર અને માલની ક્રમિક ડિલિવરીનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉદાહરણો તમારે ખાસ વાંચવા જોઈએ.

મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓ અંગે નોંધ: Gentela Vijayavardhan Rao કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે નિવેદન ઘટનાની સાથે અથવા તરત પછીનું હોવું જોઈએ અને બનાવટી નિવેદન તૈયાર કરવાની તક મળેલી ન હોવી જોઈએ.

AIBE – Res Gestae અને Same Transaction – 20 મહત્વપૂર્ણ પ્રેક્ટિસ MCQ

પ્રશ્ન 1. Indian Evidence Act, 1872 ની કઈ કલમમાં Res Gestae નો સિદ્ધાંત આપવામાં આવ્યો છે?

(A) કલમ 5
(B) કલમ 6
(C) કલમ 7
(D) કલમ 8

સાચો જવાબ: (B) કલમ 6

સમજૂતી: Indian Evidence Act, 1872 ની કલમ 6 મુજબ વિવાદાસ્પદ હકીકત સાથે એક જ વ્યવહારનો ભાગ બનતી હકીકતો સંબંધિત ગણાય છે.

પ્રશ્ન 2. Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023 ની કઈ કલમ Res Gestae સાથે સંબંધિત છે?

(A) કલમ 3
(B) કલમ 4
(C) કલમ 5
(D) કલમ 6

સાચો જવાબ: (B) કલમ 4

સમજૂતી: BSA, 2023 ની કલમ 4 એક જ વ્યવહારનો ભાગ બનતી હકીકતોની પ્રાસંગિકતા અંગે જોગવાઈ કરે છે.

પ્રશ્ન 3. Res Gestae શબ્દ કઈ ભાષામાંથી આવ્યો છે?

(A) ગ્રીક
(B) લેટિન
(C) ફ્રેન્ચ
(D) જર્મન

સાચો જવાબ: (B) લેટિન

સમજૂતી: Res Gestae લેટિન ભાષાનો શબ્દ છે, જેનો સામાન્ય અર્થ Things Done થાય છે.

પ્રશ્ન 4. Res Gestae નો મુખ્ય સિદ્ધાંત કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?

(A) Admission
(B) Confession
(C) Same Transaction
(D) Estoppel

સાચો જવાબ: (C) Same Transaction

સમજૂતી: મુખ્ય વિવાદાસ્પદ ઘટના સાથે એટલી નજીકથી જોડાયેલી હકીકતો કે તે એક જ વ્યવહારનો ભાગ બને, તે Res Gestae હેઠળ સંબંધિત ગણાય છે.

પ્રશ્ન 5. Res Gestae હેઠળ સંબંધિત હકીકતો માટે કઈ બાબત ફરજિયાત નથી?

(A) હકીકતો વચ્ચે નજીકનો સંબંધ
(B) એક જ વ્યવહારનો ભાગ હોવો
(C) દરેક હકીકત એક જ સ્થળે બનેલી હોવી
(D) ઘટનાની સાતત્યતા

સાચો જવાબ: (C) દરેક હકીકત એક જ સ્થળે બનેલી હોવી

સમજૂતી: એક જ વ્યવહારનો ભાગ બનતી હકીકતો અલગ અલગ સ્થળે પણ બની શકે છે.

પ્રશ્ન 6. Res Gestae સામાન્ય રીતે કયા નિયમનો અપવાદ ગણાય છે?

(A) Best Evidence Rule
(B) Hearsay Rule
(C) Estoppel Rule
(D) Burden of Proof Rule

સાચો જવાબ: (B) Hearsay Rule

સમજૂતી: સામાન્ય રીતે Hearsay Evidence સ્વીકાર્ય નથી. પરંતુ મુખ્ય ઘટના સાથે સીધો સંબંધ ધરાવતું અને એક જ વ્યવહારનો ભાગ બનતું નિવેદન Res Gestae હેઠળ સંબંધિત બની શકે છે.

પ્રશ્ન 7. A પર B હુમલો કરે છે. હુમલા દરમિયાન A બૂમ પાડે છે કે B મને મારી રહ્યો છે. આ નિવેદન કયા સિદ્ધાંત હેઠળ સંબંધિત બની શકે છે?

(A) Estoppel
(B) Res Gestae
(C) Confession
(D) Character Evidence

સાચો જવાબ: (B) Res Gestae

સમજૂતી: હુમલા દરમિયાન કરવામાં આવેલી સ્વયંસ્ફૂર્ત બૂમ મુખ્ય ઘટના સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે.

પ્રશ્ન 8. Res Gestae લાગુ કરવા માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત કઈ છે?

(A) સાક્ષીની ઉંમર
(B) નિવેદન કરનારનું શિક્ષણ
(C) મુખ્ય ઘટના અને નિવેદન વચ્ચેનો નજીકનો સંબંધ
(D) સાક્ષીનું સામાજિક સ્થાન

સાચો જવાબ: (C) મુખ્ય ઘટના અને નિવેદન વચ્ચેનો નજીકનો સંબંધ

સમજૂતી: નિવેદન અને મુખ્ય ઘટના વચ્ચે સમય, સ્થળ અને સંજોગોની દૃષ્ટિએ પૂરતી નિકટતા હોવી જોઈએ.

પ્રશ્ન 9. Res Gestae હેઠળ નિવેદન સ્વીકારવામાં આવે ત્યારે કઈ બાબત મહત્વપૂર્ણ છે?

(A) નિવેદન સ્વયંસ્ફૂર્ત હોવું
(B) નિવેદન લેખિત હોવું
(C) નિવેદન નોટરી સમક્ષ થયેલું હોવું
(D) નિવેદન મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ થયેલું હોવું

સાચો જવાબ: (A) નિવેદન સ્વયંસ્ફૂર્ત હોવું

સમજૂતી: નિવેદન ઘટનાની સ્વાભાવિક પ્રતિક્રિયા હોવું જોઈએ. વિચારપૂર્વક બનાવટી નિવેદન તૈયાર કરવાની તક મળી હોય તો તે Res Gestae તરીકે સ્વીકાર્ય થવામાં મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.

પ્રશ્ન 10. Ratten v. R (1971) કેસ કયા સિદ્ધાંત સાથે સંબંધિત છે?

(A) Estoppel
(B) Res Gestae
(C) Dying Declaration
(D) Expert Opinion

સાચો જવાબ: (B) Res Gestae

સમજૂતી: આ કેસમાં ટેલિફોન પર કરવામાં આવેલી મદદની વિનંતી અને ત્યારબાદ બનેલી ઘટના વચ્ચેના સંબંધની તપાસ કરવામાં આવી હતી.

પ્રશ્ન 11. Gentela Vijayavardhan Rao v. State of Andhra Pradesh (1996) કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે મુખ્યત્વે કઈ બાબત પર ભાર મૂક્યો હતો?

(A) સાક્ષીની ઉંમર
(B) નિવેદન અને મુખ્ય ઘટના વચ્ચેની નિકટતા
(C) આરોપીની કબૂલાત
(D) દસ્તાવેજોની નોંધણી

સાચો જવાબ: (B) નિવેદન અને મુખ્ય ઘટના વચ્ચેની નિકટતા

સમજૂતી: Res Gestae માટે નિવેદન અને મુખ્ય ઘટના વચ્ચે નજીકનો સંબંધ હોવો જરૂરી છે. નિવેદન બનાવટી રીતે તૈયાર કરવાની તક મળેલી ન હોવી જોઈએ.

પ્રશ્ન 12. Sukhar v. State of Uttar Pradesh (1999) કેસ કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?

(A) Res Gestae
(B) Estoppel
(C) Expert Evidence
(D) Documentary Evidence

સાચો જવાબ: (A) Res Gestae

સમજૂતી: આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ઘટના સાથે નજીકથી જોડાયેલા નિવેદનની પ્રાસંગિકતા અને સ્વયંસ્ફૂર્તતાના સિદ્ધાંતની ચર્ચા કરી હતી.

પ્રશ્ન 13. કોઈ વ્યક્તિ હુમલાની ઘટનાના બે કલાક પછી તેના મિત્રને હુમલાખોરનું નામ જણાવે છે. શું આ નિવેદન આપમેળે Res Gestae ગણાશે?

(A) હા, હંમેશાં
(B) ના, ક્યારેય નહીં
(C) માત્ર સમય પસાર થયો હોવાથી આપમેળે નહીં; સંજોગો તપાસવા પડશે
(D) માત્ર લેખિત હોય તો જ

સાચો જવાબ: (C) માત્ર સમય પસાર થયો હોવાથી આપમેળે નહીં; સંજોગો તપાસવા પડશે

સમજૂતી: સમયનો અંતર મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તે એકમાત્ર કસોટી નથી. નિવેદન અને મુખ્ય ઘટના વચ્ચેનો સંબંધ તથા નિવેદનની પરિસ્થિતિ તપાસવી જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 14. Res Gestae હેઠળ સંબંધિત હકીકતો કયા પ્રકારની ગણાય છે?

(A) Relevant Facts
(B) Irrelevant Facts
(C) Inadmissible Facts
(D) Conclusive Proof

સાચો જવાબ: (A) Relevant Facts

સમજૂતી: Indian Evidence Act ની કલમ 6 અને BSA ની કલમ 4 હેઠળ એક જ વ્યવહારનો ભાગ બનતી હકીકતો Relevant Facts છે.

પ્રશ્ન 15. એક જ વ્યવહારનો ભાગ બનતી હકીકતો અંગે કયું નિવેદન સાચું છે?

(A) તે હંમેશાં એક જ સમયે બનવી જોઈએ.
(B) તે હંમેશાં એક જ સ્થળે બનવી જોઈએ.
(C) તે અલગ અલગ સમયે અને સ્થળે પણ બની શકે છે.
(D) તે માત્ર લેખિત સ્વરૂપમાં જ હોવી જોઈએ.

સાચો જવાબ: (C) તે અલગ અલગ સમયે અને સ્થળે પણ બની શકે છે.

સમજૂતી: કલમ 6 અને BSA ની કલમ 4 હેઠળ એક જ વ્યવહારનો ભાગ બનતી હકીકતો અલગ અલગ સમયે અથવા સ્થળે પણ બની શકે છે.

પ્રશ્ન 16. નીચેમાંથી કયું નિવેદન Res Gestae ના સિદ્ધાંત સાથે સૌથી વધુ સુસંગત છે?

(A) કોઈપણ જૂનું નિવેદન પુરાવા તરીકે સ્વીકાર્ય છે.
(B) મુખ્ય ઘટના સાથે નજીકથી જોડાયેલું સ્વયંસ્ફૂર્ત નિવેદન સંબંધિત બની શકે છે.
(C) માત્ર પોલીસ સમક્ષ કરેલું નિવેદન સ્વીકાર્ય છે.
(D) માત્ર લેખિત નિવેદન સ્વીકાર્ય છે.

સાચો જવાબ: (B) મુખ્ય ઘટના સાથે નજીકથી જોડાયેલું સ્વયંસ્ફૂર્ત નિવેદન સંબંધિત બની શકે છે.

સમજૂતી: Res Gestae માટે નિવેદનનો મુખ્ય ઘટના સાથે સીધો અને નજીકનો સંબંધ હોવો જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 17. Res Gestae નો સિદ્ધાંત લાગુ પડે કે નહીં તે અંતિમ રીતે કોણ નક્કી કરે છે?

(A) પોલીસ અધિકારી
(B) ફરિયાદી
(C) કોર્ટ
(D) સરકારી વકીલ

સાચો જવાબ: (C) કોર્ટ

સમજૂતી: દરેક કેસના તથ્યો, સંજોગો અને પુરાવાઓના આધારે કોર્ટ નક્કી કરે છે કે કોઈ હકીકત એક જ વ્યવહારનો ભાગ બને છે કે નહીં.

પ્રશ્ન 18. Indian Evidence Act ની કલમ 6 અને BSA ની કલમ 4 વચ્ચે શું સંબંધ છે?

(A) બંનેનો વિષય અલગ છે.
(B) BSA ની કલમ 4 Res Gestae નો સિદ્ધાંત જાળવી રાખે છે.
(C) BSA ની કલમ 4 માત્ર Confession અંગે છે.
(D) બંને કલમો Estoppel અંગે છે.

સાચો જવાબ: (B) BSA ની કલમ 4 Res Gestae નો સિદ્ધાંત જાળવી રાખે છે.

સમજૂતી: બંને જોગવાઈઓનો મૂળભૂત હેતુ એક જ વ્યવહારનો ભાગ બનતી હકીકતોને સંબંધિત ગણવાનો છે.

પ્રશ્ન 19. Res Gestae લાગુ કરવા માટે કઈ બાબત પૂરતી નથી?

(A) મુખ્ય ઘટના સાથે નજીકનો સંબંધ
(B) હકીકતોની સાતત્યતા
(C) માત્ર એક જ વિષય અંગે વાત થવી
(D) એક જ વ્યવહારનો ભાગ હોવો

સાચો જવાબ: (C) માત્ર એક જ વિષય અંગે વાત થવી

સમજૂતી: માત્ર એક જ ઘટના અથવા વિષય અંગે વાત થવાથી હકીકત Res Gestae બનતી નથી. તેની મુખ્ય ઘટના સાથે નજીકની કડી હોવી જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 20. Res Gestae ના સિદ્ધાંતનો મુખ્ય હેતુ શું છે?

(A) આરોપીને સજા આપવી
(B) સાક્ષીને રક્ષણ આપવું
(C) મુખ્ય ઘટના સાથે સંકળાયેલી તમામ સંબંધિત હકીકતોને કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવાની મંજૂરી આપવી
(D) પોલીસ તપાસને બંધ કરવી

સાચો જવાબ: (C) મુખ્ય ઘટના સાથે સંકળાયેલી તમામ સંબંધિત હકીકતોને કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવાની મંજૂરી આપવી

સમજૂતી: આ સિદ્ધાંતનો હેતુ કોર્ટ સમક્ષ ઘટનાનું સંપૂર્ણ અને યોગ્ય ચિત્ર રજૂ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.