AIBE – CrPC કલમ 133 થી 143 – જાહેર ઉપદ્રવ Public Nuisance
Click the Language Button below to read in your language.
જાહેર રસ્તા પર કોઈ વ્યક્તિએ ગેરકાયદેસર દબાણ કર્યું હોય, રહેણાંક વિસ્તારમાં ફેક્ટરીમાંથી નીકળતો ધુમાડો કે અવાજ લોકોને પરેશાન કરતો હોય, જાહેર કૂવો કે રસ્તો ઉપયોગમાં લેવામાં અવરોધ ઊભો થતો હોય અથવા કોઈ પ્રવૃત્તિને કારણે આસપાસના લોકોના આરોગ્ય અને સલામતી સામે જોખમ ઊભું થતું હોય, ત્યારે તેને જાહેર ઉપદ્રવ (Public Nuisance) તરીકે ઓળખવામાં આવી શકે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં દરેક વ્યક્તિએ અલગથી સિવિલ કેસ કરવો પડે તે જરૂરી નથી. જાહેર જનતાના હિતનું રક્ષણ કરવા માટે ફોજદારી પ્રક્રિયા સંહિતામાં વિશેષ જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી. CrPC ની કલમ 133 થી 143 આ વિષય સાથે સંબંધિત હતી. હવે નવા કાયદા BNSS, 2023 માં તેની અનુરૂપ જોગવાઈઓ કલમ 152 થી 162 માં આપવામાં આવી છે.
AIBE પરીક્ષામાં આ વિષયમાંથી ખાસ કરીને શરતી આદેશ (Conditional Order), મેજિસ્ટ્રેટની સત્તા, જાહેર અધિકારનો ઇનકાર અને અંતિમ આદેશ સંબંધિત પ્રશ્નો પૂછાઈ શકે છે.
જાહેર ઉપદ્રવ (Public Nuisance) એટલે શું?
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિની ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિ, બેદરકારી અથવા વર્તનના કારણે સામાન્ય જનતાને નુકસાન, અસુવિધા, જોખમ કે મુશ્કેલી ઊભી થાય ત્યારે તેને જાહેર ઉપદ્રવ કહેવાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે:
- જાહેર રસ્તા પર ગેરકાયદેસર દબાણ કરીને રસ્તો બંધ કરવો.
- જાહેર સ્થળે ગંદકી અથવા કચરો ફેંકવો.
- રહેણાંક વિસ્તારમાં હાનિકારક ધંધો ચલાવવો.
- જોખમી મકાન અથવા વૃક્ષને કારણે રાહદારીઓના જીવને જોખમ ઊભું થવું.
- જાહેર રસ્તા પાસે ખુલ્લો કૂવો અથવા ખાડો રાખવો.
- ખતરનાક પ્રાણીને કારણે જાહેર જનતાની સલામતી જોખમમાં મૂકવી.
જાહેર ઉપદ્રવનો મુખ્ય હેતુ કોઈ એક વ્યક્તિના ખાનગી હિતનું રક્ષણ કરવાનો નથી, પરંતુ સમગ્ર સમાજના આરોગ્ય, સલામતી, સુવિધા અને જાહેર હિતનું રક્ષણ કરવાનો છે.
CrPC કલમ 133 – BNSS કલમ 152
Conditional Order for Removal of Nuisance – ઉપદ્રવ દૂર કરવા માટે શરતી આદેશ
આ સમગ્ર વિષયની સૌથી મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ છે. AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ આ કલમ ખાસ યાદ રાખવી જોઈએ.
CrPC કલમ 133 મુજબ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ (District Magistrate), સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) અથવા રાજ્ય સરકાર દ્વારા ખાસ સત્તા આપવામાં આવેલ એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ પોલીસ રિપોર્ટ અથવા અન્ય માહિતીના આધારે જાહેર ઉપદ્રવ દૂર કરવા માટે શરતી આદેશ આપી શકે છે.
BNSS ની કલમ 152 માં આ જોગવાઈ આપવામાં આવી છે.
આ કલમ હેઠળ નીચેની પરિસ્થિતિઓમાં શરતી આદેશ આપી શકાય છે.
(1) જાહેર રસ્તા, નદી, નહેર અથવા જાહેર જનતા દ્વારા કાયદેસર રીતે ઉપયોગમાં લેવાતા સ્થળ પર ગેરકાયદેસર અવરોધ અથવા ઉપદ્રવ દૂર કરવો.
(2) કોઈ વેપાર કે વ્યવસાયથી સમાજના આરોગ્ય અથવા શારીરિક સુખાકારીને નુકસાન થતું હોય તો તે વેપાર પર પ્રતિબંધ મૂકવો અથવા તેનું નિયમન કરવું.
(3) આગ અથવા વિસ્ફોટનું જોખમ ઊભું કરે તેવા મકાનના બાંધકામ અથવા જોખમી પદાર્થોના નિકાલને અટકાવવો.
(4) કોઈ મકાન, તંબુ, માળખું અથવા વૃક્ષ પડવાની સ્થિતિમાં હોય અને તેના કારણે આસપાસના લોકો અથવા ત્યાંથી પસાર થતા લોકોને ઈજા થવાની શક્યતા હોય તો તેને દૂર કરવા, સમારકામ કરવા અથવા જરૂરી ટેકો આપવા આદેશ કરવો.
(5) જાહેર રસ્તા અથવા જાહેર સ્થળની નજીક આવેલા તળાવ, કૂવો કે ખાડાને લોકોની સલામતી માટે યોગ્ય રીતે વાડથી સુરક્ષિત કરાવવો.
(6) જોખમી પ્રાણીને મારી નાખવા, કેદ કરવા અથવા અન્ય યોગ્ય રીતે તેનો નિકાલ કરવાનો આદેશ આપવો.
ઉદાહરણ: કોઈ વ્યક્તિએ જાહેર રસ્તા પર દુકાનનું ગેરકાયદેસર બાંધકામ કરીને રસ્તો સાંકડો કરી દીધો હોય તો મેજિસ્ટ્રેટ તેને તે અવરોધ દૂર કરવાનો શરતી આદેશ આપી શકે છે.
આ આદેશમાં સંબંધિત વ્યક્તિને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં ઉપદ્રવ દૂર કરવા અથવા મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ હાજર થઈને આદેશ સામે પોતાનો બચાવ રજૂ કરવા જણાવવામાં આવે છે.National Crime Records Bureau+1
CrPC કલમ 134 – BNSS કલમ 153
Service or Notification of Order – આદેશની બજવણી અથવા જાહેરનામું
મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા કલમ 133 હેઠળ આપવામાં આવેલા આદેશની બજવણી સંબંધિત વ્યક્તિને કાયદા મુજબ કરવી જરૂરી છે.
સામાન્ય રીતે આદેશની નકલ જે વ્યક્તિ વિરુદ્ધ આપવામાં આવ્યો હોય તેને સોંપવામાં આવે છે.
જો વ્યક્તિને આદેશની નકલ આપવી શક્ય ન હોય તો કાયદામાં જણાવેલી રીત મુજબ જાહેરનામું અથવા અન્ય યોગ્ય માધ્યમથી તેની જાણ કરવામાં આવે છે.
BNSS કલમ 153 એ જ વિષયને આવરી લે છે.
CrPC કલમ 135 – BNSS કલમ 154
Person to Whom Order Is Addressed to Obey or Show Cause
જે વ્યક્તિ વિરુદ્ધ શરતી આદેશ આપવામાં આવ્યો હોય તેની પાસે બે વિકલ્પ હોય છે.
પ્રથમ વિકલ્પ: મેજિસ્ટ્રેટના આદેશમાં જણાવેલી સમયમર્યાદા અને રીત મુજબ જાહેર ઉપદ્રવ દૂર કરવો.
બીજો વિકલ્પ: મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ હાજર થઈને આદેશ સામે કારણ દર્શાવવું (Show Cause).
BNSS કલમ 154 માં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત ઉમેરવામાં આવી છે. તેમાં હાજરી અથવા સુનાવણી ઓડિયો-વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા પણ થઈ શકે છે.
CrPC કલમ 136 – BNSS કલમ 155
Consequences of Failure to Comply – આદેશનું પાલન ન કરવાના પરિણામો
જો સંબંધિત વ્યક્તિ મેજિસ્ટ્રેટના આદેશનું પાલન કરતી નથી અને હાજર થઈને કારણ પણ રજૂ કરતી નથી, તો તેની સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
CrPC કલમ 136 હેઠળ આવા સંજોગોમાં આદેશ અંતિમ (Absolute) બની શકે છે.
BNSS કલમ 155 મુજબ કલમ 154 નું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ રહેનાર વ્યક્તિ BNS કલમ 223 હેઠળ નિર્ધારિત દંડને પાત્ર બને છે અને આદેશને અંતિમ બનાવવામાં આવે છે.
અહીં ધ્યાન રાખવું કે BNSS માં આ જોગવાઈ માટે ખાસ કરીને BNS કલમ 223 નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
CrPC કલમ 137 – BNSS કલમ 156
Procedure Where Existence of Public Right Is Denied
આ કલમ જાહેર રસ્તા, નદી, નહેર અથવા જાહેર સ્થળના ઉપયોગના અધિકાર અંગેના વિવાદ સાથે સંબંધિત છે.
ધારો કે મેજિસ્ટ્રેટે કોઈ વ્યક્તિને જાહેર રસ્તા પરનો અવરોધ દૂર કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. પરંતુ તે વ્યક્તિ દાવો કરે છે કે આ રસ્તો જાહેર રસ્તો નથી અને જનતાને તેના પર કોઈ જાહેર અધિકાર નથી.
આવી સ્થિતિમાં મેજિસ્ટ્રેટે જાહેર અધિકારના અસ્તિત્વ અંગે તપાસ કરવી પડે છે.
જો જાહેર અધિકારના અસ્તિત્વને સમર્થન આપતા વિશ્વસનીય પુરાવા ઉપલબ્ધ હોય તો આગળની કાર્યવાહી થઈ શકે છે. જો એવો પુરાવો ન હોય તો આ કલમ હેઠળની કાર્યવાહી અટકાવી શકાય છે અને પક્ષકારોને સક્ષમ અદાલતનો સંપર્ક કરવાનો માર્ગ રહે છે.
BNSS કલમ 156 આ જોગવાઈ કરે છે.
CrPC કલમ 138 – BNSS કલમ 157
Procedure Where Person Appears to Show Cause
જો સંબંધિત વ્યક્તિ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ હાજર થઈને શરતી આદેશ સામે પોતાનો બચાવ રજૂ કરે તો મેજિસ્ટ્રેટે તેની રજૂઆત સાંભળવી જરૂરી છે.
આ પછી મેજિસ્ટ્રેટ બંને પક્ષના પુરાવા અને દલીલોની તપાસ કરે છે.
જો મેજિસ્ટ્રેટને લાગે કે આદેશ યોગ્ય છે તો તેને અંતિમ (Absolute) બનાવી શકે છે.
જો આદેશમાં ફેરફાર કરવો જરૂરી જણાય તો તેમાં યોગ્ય ફેરફાર કરી શકે છે અથવા કાર્યવાહી બંધ કરી શકે છે.
BNSS કલમ 157 માં આ પ્રક્રિયા દર્શાવવામાં આવી છે. આ કલમ હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટને યોગ્ય તપાસ કર્યા પછી નિર્ણય લેવાની સત્તા છે.
CrPC કલમ 139 – BNSS કલમ 158
Power of Magistrate to Direct Local Investigation and Examination of Expert
જાહેર ઉપદ્રવના કેસમાં ઘણી વખત સ્થળની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિ જાણવી જરૂરી બને છે.
આવા કિસ્સામાં મેજિસ્ટ્રેટ નીચેની કાર્યવાહી કરી શકે છે.
સ્થળ તપાસ (Local Investigation) કરવાનો આદેશ આપી શકે છે.
નિષ્ણાત વ્યક્તિ (Expert) દ્વારા તપાસ કરાવી શકે છે.
તપાસના અહેવાલ અને નિષ્ણાતના અભિપ્રાયને પુરાવા તરીકે ધ્યાનમાં લઈ શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ ફેક્ટરીમાંથી નીકળતા કેમિકલના કારણે આસપાસના લોકોના આરોગ્યને નુકસાન થાય છે કે નહીં તે જાણવા માટે નિષ્ણાતની મદદ લેવામાં આવી શકે છે.
BNSS કલમ 158 આ સત્તા મેજિસ્ટ્રેટને આપે છે.
CrPC કલમ 140 – BNSS કલમ 159
Power of Magistrate to Furnish Written Instructions
આ કલમ હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટ સ્થાનિક તપાસ કરવા માટે નિયુક્ત કરવામાં આવેલી વ્યક્તિને જરૂરી લેખિત સૂચનાઓ આપી શકે છે.
મેજિસ્ટ્રેટ તપાસ કેવી રીતે કરવી, કયા મુદ્દાઓની તપાસ કરવી અને કયા પ્રશ્નોના જવાબ મેળવવા તે અંગે માર્ગદર્શન આપી શકે છે.
આ ઉપરાંત નિષ્ણાત વ્યક્તિની તપાસ અથવા અભિપ્રાય મેળવવા માટે પણ જરૂરી સૂચનાઓ આપી શકાય છે.
BNSS કલમ 159 માં આ જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
CrPC કલમ 141 – BNSS કલમ 160
Procedure on Order Being Made Absolute and Consequences of Disobedience
જો મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા આપવામાં આવેલ શરતી આદેશ અંતિમ (Absolute) બનાવવામાં આવે અને સંબંધિત વ્યક્તિ તેનું પાલન ન કરે તો કાયદા મુજબ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
આ કલમ હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટ સંબંધિત વ્યક્તિને આદેશનું પાલન કરવા જણાવે છે.
જો વ્યક્તિ આદેશનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો મેજિસ્ટ્રેટ જરૂરી કાર્યવાહી કરીને જાહેર ઉપદ્રવ દૂર કરાવી શકે છે.
તે ઉપરાંત, કાયદાની જોગવાઈઓ અનુસાર આદેશનો ભંગ કરનાર વ્યક્તિને જવાબદાર ઠેરવી શકાય છે.
BNSS કલમ 160 આ વિષય સાથે સંબંધિત છે.
CrPC કલમ 142 – BNSS કલમ 161
Injunction Pending Inquiry – તપાસ ચાલુ હોય ત્યારે મનાઈહુકમ
કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં જાહેર જનતાને તાત્કાલિક જોખમ ઊભું થતું હોય છે. આવા સમયે તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી રાહ જોવી યોગ્ય નથી.
આથી CrPC કલમ 142 હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટ તાત્કાલિક મનાઈહુકમ (Injunction) આપી શકે છે.
BNSS કલમ 161 મુજબ જો મેજિસ્ટ્રેટને લાગે કે જાહેર જનતાને ગંભીર નુકસાન અથવા તાત્કાલિક જોખમ થવાની શક્યતા છે, તો તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી જરૂરી મનાઈહુકમ આપી શકે છે.
જો સંબંધિત વ્યક્તિ આ મનાઈહુકમનું તાત્કાલિક પાલન ન કરે તો મેજિસ્ટ્રેટ પોતે અથવા પોતાના આદેશથી જરૂરી પગલાં લઈને જોખમ દૂર કરી શકે છે.
ઉદાહરણ: કોઈ જૂનું મકાન ગમે ત્યારે ધરાશાયી થઈ શકે તેવી સ્થિતિમાં હોય અને તેની બાજુમાંથી લોકો પસાર થતા હોય તો તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી મેજિસ્ટ્રેટ તાત્કાલિક સુરક્ષાત્મક આદેશ આપી શકે છે.
CrPC કલમ 143 – BNSS કલમ 162
Magistrate May Prohibit Repetition or Continuance of Public Nuisance
આ કલમ હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટ કોઈ વ્યક્તિને જાહેર ઉપદ્રવ ફરીથી ન કરવા અથવા ચાલુ ન રાખવા માટે આદેશ આપી શકે છે.
CrPC કલમ 143 હેઠળ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ, સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ અથવા રાજ્ય સરકાર દ્વારા સત્તા આપવામાં આવેલા એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટને આ સત્તા આપવામાં આવી હતી.
BNSS કલમ 162 માં આ જોગવાઈ ચાલુ રાખવામાં આવી છે. તેમાં સત્તા આપવામાં આવેલા ડેપ્યુટી કમિશનર ઑફ પોલીસ (DCP) નો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
આ કલમનો હેતુ જાહેર ઉપદ્રવનું પુનરાવર્તન અથવા તેની સતત ચાલુ રહેતી સ્થિતિ અટકાવવાનો છે.National Crime Records Bureau+2
CrPC અને BNSS ની કલમો વચ્ચેનો તફાવત
AIBE પરીક્ષામાં જૂની CrPC અને નવી BNSS ની અનુરૂપ કલમો યાદ રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.
| CrPC કલમ | BNSS કલમ | વિષય |
|---|---|---|
| 133 | 152 | ઉપદ્રવ દૂર કરવાનો શરતી આદેશ |
| 134 | 153 | આદેશની બજવણી |
| 135 | 154 | આદેશનું પાલન અથવા કારણ દર્શાવવું |
| 136 | 155 | આદેશનું પાલન ન કરવાના પરિણામો |
| 137 | 156 | જાહેર અધિકારનો ઇનકાર |
| 138 | 157 | કારણ દર્શાવવા હાજર થાય ત્યારે પ્રક્રિયા |
| 139 | 158 | સ્થાનિક તપાસ અને નિષ્ણાતની તપાસ |
| 140 | 159 | લેખિત સૂચનાઓ આપવાની સત્તા |
| 141 | 160 | આદેશ અંતિમ બન્યા પછીની પ્રક્રિયા |
| 142 | 161 | તપાસ દરમિયાન મનાઈહુકમ |
| 143 | 162 | જાહેર ઉપદ્રવનું પુનરાવર્તન અટકાવવું |
National Crime Records Bureau+1
BNS માં જાહેર ઉપદ્રવ સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ
જાહેર ઉપદ્રવ માત્ર પ્રક્રિયાત્મક કાયદાનો વિષય નથી. Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023 માં પણ તેની વ્યાખ્યા અને સજા સંબંધિત જોગવાઈઓ આપવામાં આવી છે.
BNS કલમ 270 – Public Nuisance ની વ્યાખ્યા.
BNS કલમ 292 – અન્યત્ર ખાસ જોગવાઈ ન હોય ત્યારે જાહેર ઉપદ્રવ માટેની સજા.
BNS કલમ 293 – મનાઈહુકમ અથવા કાયદેસરના આદેશ પછી પણ જાહેર ઉપદ્રવ ચાલુ રાખવા બદલ સજા.
BNS કલમ 223 – જાહેર સેવક દ્વારા કાયદેસર રીતે જાહેર કરવામાં આવેલા આદેશનું ઉલ્લંઘન.
ખાસ યાદ રાખો કે BNSS કલમ 155 માં આદેશનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ રહેનાર વ્યક્તિ માટે BNS કલમ 223 નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખવાના મુદ્દાઓ
1. CrPC કલમ 133 ની અનુરૂપ BNSS કલમ 152 છે.
2. જાહેર ઉપદ્રવ દૂર કરવા માટે શરતી આદેશ આપવાની સત્તા મેજિસ્ટ્રેટને છે.
3. જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ અને સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ આ કાર્યવાહી કરી શકે છે.
4. BNSS કલમ 154 હેઠળ ઓડિયો-વિડિયો કોન્ફરન્સિંગથી પણ હાજરી અથવા સુનાવણી થઈ શકે છે.
5. BNSS કલમ 155 માં BNS કલમ 223 નો ઉલ્લેખ છે.
6. જાહેર અધિકારના અસ્તિત્વનો ઇનકાર કરવામાં આવે ત્યારે BNSS કલમ 156 લાગુ પડે છે.
7. સ્થાનિક તપાસ અને નિષ્ણાતના અભિપ્રાય માટે BNSS કલમ 158 મહત્વપૂર્ણ છે.
8. તપાસ દરમિયાન તાત્કાલિક જોખમ અટકાવવા BNSS કલમ 161 હેઠળ મનાઈહુકમ આપી શકાય છે.
9. જાહેર ઉપદ્રવનું પુનરાવર્તન અટકાવવા BNSS કલમ 162 લાગુ પડે છે.
10. BNSS કલમ 152 થી 162 જાહેર ઉપદ્રવ સંબંધિત જોગવાઈઓ છે.
જાહેર ઉપદ્રવ સંબંધિત જોગવાઈઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સમાજમાં શાંતિ, સલામતી અને સ્વચ્છતા જાળવવાનો છે. જાહેર રસ્તા પરનું ગેરકાયદેસર દબાણ હોય, જોખમી મકાન હોય કે લોકોના આરોગ્યને નુકસાન પહોંચાડતો વ્યવસાય હોય, મેજિસ્ટ્રેટને આવા ઉપદ્રવ સામે તાત્કાલિક અને અસરકારક પગલાં લેવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.
AIBE પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ CrPC કલમ 133 થી 143 અને તેની અનુરૂપ BNSS કલમ 152 થી 162 નો ક્રમ ખાસ યાદ રાખવો જોઈએ. ખાસ કરીને કલમ 133, 135, 137, 138, 141, 142 અને 143 પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
20 MCQ – CrPC કલમ 133 થી 143 અને BNSS કલમ 152 થી 162 – Public Nuisance – જાહેર ઉપદ્રવ
પ્રશ્ન 1. CrPC ની કલમ 133 ની અનુરૂપ BNSS ની કઈ કલમ છે?
(A) કલમ 150
(B) કલમ 152
(C) કલમ 154
(D) કલમ 162
સાચો જવાબ: (B) BNSS કલમ 152
સમજૂતી: CrPC કલમ 133 જાહેર ઉપદ્રવ દૂર કરવા માટે શરતી આદેશ (Conditional Order) આપવાની જોગવાઈ કરે છે. BNSS માં તેની અનુરૂપ જોગવાઈ કલમ 152 છે.
પ્રશ્ન 2. જાહેર ઉપદ્રવ દૂર કરવા માટે શરતી આદેશ આપવાની સત્તા કોને છે?
(A) માત્ર પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર
(B) માત્ર સિવિલ જજ
(C) જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ અથવા સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ અથવા સત્તા આપવામાં આવેલ એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ
(D) માત્ર હાઈકોર્ટ
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: BNSS કલમ 152 હેઠળ જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ, સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ અથવા રાજ્ય સરકાર દ્વારા સત્તા આપવામાં આવેલ એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ શરતી આદેશ આપી શકે છે.
પ્રશ્ન 3. BNSS કલમ 152 હેઠળ કયા પ્રકારનો આદેશ આપવામાં આવે છે?
(A) અંતિમ ચુકાદો
(B) શરતી આદેશ (Conditional Order)
(C) ધરપકડ વોરંટ
(D) સર્ચ વોરંટ
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: જાહેર ઉપદ્રવ દૂર કરવા માટે મેજિસ્ટ્રેટ પ્રથમ શરતી આદેશ આપે છે. સંબંધિત વ્યક્તિએ તેનો અમલ કરવો અથવા કારણ દર્શાવવા હાજર થવું પડે છે.
પ્રશ્ન 4. CrPC કલમ 134 ની અનુરૂપ BNSS ની કઈ કલમ છે?
(A) 152
(B) 153
(C) 154
(D) 155
સાચો જવાબ: (B) BNSS કલમ 153
સમજૂતી: કલમ 134 હેઠળ શરતી આદેશની બજવણી (Service or Notification of Order) કરવાની પ્રક્રિયા દર્શાવવામાં આવી છે.
પ્રશ્ન 5. શરતી આદેશ પ્રાપ્ત કરનાર વ્યક્તિ પાસે કયો વિકલ્પ હોય છે?
(A) માત્ર દંડ ભરવો
(B) માત્ર પોલીસ સ્ટેશનમાં જવું
(C) આદેશનું પાલન કરવું અથવા મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ કારણ દર્શાવવું
(D) સીધા સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવી
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: BNSS કલમ 154 હેઠળ સંબંધિત વ્યક્તિ આદેશનું પાલન કરી શકે છે અથવા મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ હાજર થઈને કારણ દર્શાવી શકે છે.
પ્રશ્ન 6. BNSS કલમ 154 હેઠળ હાજરી અથવા સુનાવણી કયા માધ્યમથી પણ થઈ શકે છે?
(A) માત્ર લેખિતમાં
(B) માત્ર રૂબરૂ
(C) ઓડિયો-વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ
(D) માત્ર ટેલિફોનિક સંદેશ દ્વારા
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: BNSS કલમ 154 માં ઓડિયો-વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા હાજરી અથવા સુનાવણીની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
પ્રશ્ન 7. BNSS કલમ 155 હેઠળ આદેશનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ રહેનાર વ્યક્તિ સામે BNS ની કઈ કલમ લાગુ પડે છે?
(A) કલમ 270
(B) કલમ 292
(C) કલમ 223
(D) કલમ 293
સાચો જવાબ: (C) BNS કલમ 223
સમજૂતી: BNSS કલમ 155 મુજબ શરતી આદેશનું પાલન ન કરનાર અને કારણ દર્શાવવા હાજર ન થનાર વ્યક્તિ સામે BNS કલમ 223 હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 8. CrPC કલમ 137 ની અનુરૂપ BNSS ની કઈ કલમ છે?
(A) 154
(B) 155
(C) 156
(D) 157
સાચો જવાબ: (C) BNSS કલમ 156
સમજૂતી: જાહેર રસ્તા, નદી, નહેર અથવા અન્ય જાહેર સ્થળ અંગે જાહેર અધિકારના અસ્તિત્વનો ઇનકાર કરવામાં આવે ત્યારે BNSS કલમ 156 લાગુ પડે છે.
પ્રશ્ન 9. જો કોઈ વ્યક્તિ જાહેર રસ્તા પર જનતાના અધિકારનો ઇનકાર કરે તો મેજિસ્ટ્રેટે શું કરવું જોઈએ?
(A) તરત જ તેને દોષિત જાહેર કરવો
(B) જાહેર અધિકારના અસ્તિત્વ અંગે તપાસ કરવી
(C) તેને તરત જ જેલમાં મોકલવો
(D) કેસ હાઈકોર્ટમાં મોકલવો
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: BNSS કલમ 156 હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટે જાહેર અધિકારના અસ્તિત્વ અંગે પુરાવા તપાસવાના હોય છે. કાયદામાં નિર્ધારિત રીતે અધિકારના અસ્તિત્વનો વિશ્વસનીય પુરાવો ન મળે તો કાર્યવાહી અટકાવી શકાય છે.
પ્રશ્ન 10. CrPC કલમ 138 ની અનુરૂપ BNSS ની કઈ કલમ છે?
(A) 156
(B) 157
(C) 158
(D) 159
સાચો જવાબ: (B) BNSS કલમ 157
સમજૂતી: જ્યારે સંબંધિત વ્યક્તિ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ હાજર થઈને કારણ દર્શાવે છે ત્યારે આગળની તપાસ અને નિર્ણયની પ્રક્રિયા BNSS કલમ 157 હેઠળ થાય છે.
પ્રશ્ન 11. BNSS કલમ 158 હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટને કઈ સત્તા આપવામાં આવી છે?
(A) વ્યક્તિને જામીન આપવાની
(B) સ્થાનિક તપાસ અને નિષ્ણાતની તપાસ કરાવવાની
(C) સિવિલ ડિક્રી આપવાની
(D) ચૂંટણી રદ કરવાની
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: BNSS કલમ 158 હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટ સ્થાનિક તપાસ (Local Investigation) કરાવી શકે છે અને નિષ્ણાત (Expert) નો અભિપ્રાય મેળવી શકે છે.
પ્રશ્ન 12. CrPC કલમ 140 ની અનુરૂપ BNSS ની કઈ કલમ છે?
(A) 157
(B) 158
(C) 159
(D) 160
સાચો જવાબ: (C) BNSS કલમ 159
સમજૂતી: આ કલમ હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટ સ્થાનિક તપાસ માટે નિયુક્ત વ્યક્તિને જરૂરી લેખિત સૂચનાઓ આપી શકે છે.
પ્રશ્ન 13. CrPC કલમ 141 ની અનુરૂપ BNSS ની કઈ કલમ છે?
(A) 158
(B) 159
(C) 160
(D) 161
સાચો જવાબ: (C) BNSS કલમ 160
સમજૂતી: આ કલમ શરતી આદેશ અંતિમ (Absolute) બન્યા પછીની પ્રક્રિયા અને તેનું પાલન ન કરવાના પરિણામો સાથે સંબંધિત છે.
પ્રશ્ન 14. તપાસ ચાલુ હોય ત્યારે તાત્કાલિક મનાઈહુકમ (Injunction Pending Inquiry) આપવાની જોગવાઈ BNSS ની કઈ કલમમાં છે?
(A) 152
(B) 157
(C) 160
(D) 161
સાચો જવાબ: (D) BNSS કલમ 161
સમજૂતી: જાહેર જનતાને તાત્કાલિક જોખમ અથવા ગંભીર નુકસાન થવાની શક્યતા હોય ત્યારે તપાસ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં મેજિસ્ટ્રેટ BNSS કલમ 161 હેઠળ મનાઈહુકમ આપી શકે છે.
પ્રશ્ન 15. CrPC કલમ 143 ની અનુરૂપ BNSS ની કઈ કલમ છે?
(A) 159
(B) 160
(C) 161
(D) 162
સાચો જવાબ: (D) BNSS કલમ 162
સમજૂતી: BNSS કલમ 162 હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટ જાહેર ઉપદ્રવનું પુનરાવર્તન અથવા તેને ચાલુ રાખવા સામે પ્રતિબંધિત આદેશ આપી શકે છે.
પ્રશ્ન 16. BNS ની કઈ કલમમાં Public Nuisance ની વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે?
(A) કલમ 223
(B) કલમ 270
(C) કલમ 292
(D) કલમ 293
સાચો જવાબ: (B) BNS કલમ 270
સમજૂતી: BNS કલમ 270 માં જાહેર ઉપદ્રવની વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે. તેમાં જાહેર જનતાને અથવા આસપાસ રહેતા લોકોને સામાન્ય નુકસાન, જોખમ કે અસુવિધા થતી હોય તેવી પ્રવૃત્તિઓનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રશ્ન 17. BNS કલમ 292 શેના માટે છે?
(A) હત્યા માટેની સજા
(B) જાહેર ઉપદ્રવ માટેની સામાન્ય સજા
(C) ચોરી માટેની સજા
(D) જાહેર સેવકને લાંચ આપવા માટેની સજા
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: BNS કલમ 292 અન્યત્ર ખાસ જોગવાઈ ન હોય ત્યારે જાહેર ઉપદ્રવ માટેની સજાની જોગવાઈ કરે છે.
પ્રશ્ન 18. જાહેર ઉપદ્રવ દૂર કરવા માટે આપવામાં આવેલા કાયદેસરના મનાઈહુકમ છતાં તેને ચાલુ રાખવા બદલ BNS ની કઈ કલમ લાગુ પડે છે?
(A) 270
(B) 276
(C) 292
(D) 293
સાચો જવાબ: (D) BNS કલમ 293
સમજૂતી: BNS કલમ 293 હેઠળ જાહેર ઉપદ્રવને બંધ કરવા માટે સક્ષમ જાહેર સેવક દ્વારા આપવામાં આવેલા કાયદેસરના આદેશ પછી પણ ઉપદ્રવ ચાલુ રાખવા બદલ સજાની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 19. જાહેર રસ્તા પર ગેરકાયદેસર બાંધકામ અથવા અવરોધ દૂર કરાવવા માટે મેજિસ્ટ્રેટ કઈ BNSS કલમ હેઠળ શરતી આદેશ આપી શકે છે?
(A) 152
(B) 156
(C) 158
(D) 162
સાચો જવાબ: (A) BNSS કલમ 152
સમજૂતી: જાહેર રસ્તા અથવા જાહેર જનતા દ્વારા કાયદેસર રીતે ઉપયોગમાં લેવાતા સ્થળ પરના ગેરકાયદેસર અવરોધને દૂર કરવા માટે BNSS કલમ 152 લાગુ પડે છે.
પ્રશ્ન 20. જાહેર ઉપદ્રવ સંબંધિત BNSS ની કલમોની સાચી શ્રેણી કઈ છે?
(A) કલમ 140 થી 150
(B) કલમ 150 થી 160
(C) કલમ 152 થી 162
(D) કલમ 163 થી 173
સાચો જવાબ: (C) કલમ 152 થી 162
સમજૂતી: BNSS, 2023 માં જાહેર ઉપદ્રવ (Public Nuisance) સંબંધિત જોગવાઈઓ કલમ 152 થી 162 સુધી આપવામાં આવી છે.