AIBE – IPC કલમ 375–376 – બળાત્કાર – ગુજરાતીમાં સમજૂતી અને MCQ

Click the Language Button below to read in your language.

ભારતીય દંડ સંહિતા, 1860 (Indian Penal Code – IPC) માં કલમ 375 બળાત્કારના ગુનાની વ્યાખ્યા આપે છે, જ્યારે કલમ 376 આ ગુના માટેની સજાની જોગવાઈ કરે છે. AIBE પરીક્ષામાં ફોજદારી કાયદાના અભ્યાસ માટે આ બંને કલમો અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. પરીક્ષાર્થીઓએ ગુનાનાં આવશ્યક તત્ત્વો, સંમતિનો કાનૂની અર્થ, અપવાદો અને સજાની જોગવાઈઓનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ. AIBE – IPC કલમ 375–376 – બળાત્કાર – ગુજરાતીમાં સમજૂતી અને MCQ

1. IPC કલમ 375 — બળાત્કારની વ્યાખ્યા

IPC કલમ 375 મુજબ, કાયદામાં નિર્ધારિત પરિસ્થિતિઓમાં પુરુષ દ્વારા સ્ત્રી સાથે કરવામાં આવતા ચોક્કસ જાતીય કૃત્યો બળાત્કારનો ગુનો બને છે.

આ કલમ હેઠળ મુખ્યત્વે નીચેની પરિસ્થિતિઓ મહત્ત્વપૂર્ણ છે:

1. સ્ત્રીની ઇચ્છા વિરુદ્ધ જાતીય કૃત્ય કરવામાં આવ્યું હોય.
2. સ્ત્રીની સંમતિ વિના જાતીય કૃત્ય કરવામાં આવ્યું હોય.
3. સ્ત્રીની સંમતિ તેને અથવા તેની નજીકની વ્યક્તિને મૃત્યુ કે ઇજા થવાની બીક બતાવીને મેળવવામાં આવી હોય.
4. સ્ત્રીની સંમતિ એવી ગેરસમજ હેઠળ મેળવવામાં આવી હોય કે પુરુષ તેનો કાયદેસર પતિ છે, જ્યારે તે જાણે છે કે તે તેનો પતિ નથી.
5. સ્ત્રી માનસિક અસમર્થતા, નશા અથવા અન્ય કારણસર કૃત્યનું સ્વરૂપ અને પરિણામ સમજી શકતી ન હોય અને તે સ્થિતિમાં સંમતિ આપવામાં આવી હોય.
6. સ્ત્રી 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની હોય; આવી સ્થિતિમાં તેની સંમતિ કાયદેસર બચાવ બની શકતી નથી.
7. સ્ત્રી સંમતિ વ્યક્ત કરવામાં અસમર્થ હોય.

2. સંમતિનો કાનૂની અર્થ

બળાત્કારના ગુનામાં સંમતિનો મુદ્દો અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. IPC કલમ 375ની સમજૂતી મુજબ, સંમતિનો અર્થ ચોક્કસ જાતીય કૃત્યમાં ભાગ લેવાની સ્પષ્ટ, સ્વૈચ્છિક અને નિઃશંક ઇચ્છા વ્યક્ત કરવી એવો થાય છે.

માત્ર શારીરિક પ્રતિકાર ન કરવો એ સંમતિ હોવાનો પુરાવો નથી. તે જ રીતે, અગાઉનો સંબંધ, મિત્રતા અથવા લગ્નનું વચન આપમેળે જાતીય સંમતિ સાબિત કરતા નથી. દરેક કેસમાં હકીકતો અને લાગુ પડતો કાયદો ધ્યાનમાં લેવાય છે.

AIBE માટે યાદ રાખો: સંમતિ સ્વૈચ્છિક હોવી જોઈએ. ભય, દબાણ અથવા કાયદા હેઠળ અમાન્ય ગણાતી પરિસ્થિતિમાં મેળવેલી સંમતિ કાનૂની રીતે માન્ય ગણાતી નથી.

3. IPC કલમ 376 — બળાત્કાર માટેની સજા

IPC કલમ 376 બળાત્કારના ગુના માટેની સજાની જોગવાઈ કરે છે. સજાની ગંભીરતા ગુનાની પરિસ્થિતિ, પીડિતાની ઉંમર અને કાયદામાં દર્શાવેલી વિશેષ પરિસ્થિતિઓ પર આધાર રાખે છે.

સામાન્ય જોગવાઈ હેઠળ, બળાત્કાર માટે ઓછામાં ઓછી 10 વર્ષની કેદની સજા થઈ શકે છે, જે આજીવન કેદ સુધી લંબાઈ શકે છે; સાથે દંડ પણ થઈ શકે છે.

કાયદામાં કેટલીક ગંભીર પરિસ્થિતિઓ માટે વધુ કડક સજાની જોગવાઈ છે. તેમાં પોલીસ અધિકારી, જાહેર સેવક અથવા સત્તા ધરાવતી વ્યક્તિ દ્વારા પદનો દુરુપયોગ કરીને કરવામાં આવેલો ગુનો અને અન્ય નિર્ધારિત ગંભીર સંજોગોનો સમાવેશ થાય છે.

સગીર વયની બાળકી સામેના ગુનાઓ માટે વિશેષ કડક જોગવાઈઓ લાગુ થઈ શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં IPC ઉપરાંત Protection of Children from Sexual Offences Act, 2012 (POCSO Act) પણ લાગુ પડી શકે છે.

4. IPC હેઠળના અપવાદો

IPC કલમ 375માં કાયદાકીય અપવાદોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. ઐતિહાસિક IPC જોગવાઈ હેઠળ પત્નીની ઉંમર 18 વર્ષથી ઓછી ન હોય તેવા લગ્નસંબંધમાં પતિ દ્વારા પત્ની સાથેના જાતીય સંબંધને લગતો અપવાદ હતો.

પરંતુ આ વિષયમાં કાનૂની સ્થિતિ સમજતી વખતે સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાઓ અને લાગુ પડતા વર્તમાન કાયદાને ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે. ખાસ કરીને 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની પત્ની સંબંધિત અપવાદને Independent Thought v. Union of India (2017) કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે મર્યાદિત કર્યો હતો.

5. IPC અને BNS વચ્ચેનો તફાવત

ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ના સ્થાને 1 જુલાઈ 2024થી ભારતીય ન્યાય સંહિતા, 2023 (Bharatiya Nyaya Sanhita – BNS) અમલમાં આવી.

બળાત્કાર સંબંધિત મુખ્ય જોગવાઈઓની સરખામણી નીચે મુજબ છે:

IPC કલમ 375 — બળાત્કારની વ્યાખ્યા.

BNS કલમ 63 — બળાત્કારની વ્યાખ્યા.

IPC કલમ 376 — બળાત્કાર માટેની સજા.

BNS કલમ 64 — બળાત્કાર માટેની સજા.

AIBE પરીક્ષામાં જૂના IPC અને નવા BNS બંનેનો ઉલ્લેખ થઈ શકે છે. પ્રશ્નમાં કયો કાયદો પૂછવામાં આવ્યો છે તે ધ્યાનથી વાંચવું જોઈએ. ગુનો ક્યારે બન્યો, કયો કાયદો લાગુ પડે છે અને પરીક્ષાના સિલેબસમાં કયા કાયદાનો સમાવેશ છે તે મુજબ જવાબ આપવો.

6. AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખવાના મુદ્દાઓ

IPC કલમ 375 બળાત્કારની વ્યાખ્યા સાથે સંબંધિત છે.

IPC કલમ 376 બળાત્કારની સજા સાથે સંબંધિત છે.

BNS કલમ 63 બળાત્કારની વ્યાખ્યા આપે છે.

BNS કલમ 64 બળાત્કાર માટેની સજાની જોગવાઈ કરે છે.

18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની છોકરીની સંમતિ બળાત્કારના કાયદા હેઠળ બચાવ બની શકતી નથી.

માત્ર શારીરિક પ્રતિકારનો અભાવ સંમતિ સાબિત કરતો નથી.

POCSO Act હેઠળ બાળકો સામેના જાતીય ગુનાઓ માટે વિશેષ જોગવાઈઓ છે.

IPC કલમ 375 અને 376 AIBE પરીક્ષાની તૈયારી માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. પરીક્ષાર્થીઓએ બળાત્કારની વ્યાખ્યા, સંમતિના આવશ્યક તત્ત્વો, કાનૂની અપવાદો અને સજાની જોગવાઈઓ સમજવી જોઈએ. સાથે જ IPC અને BNS વચ્ચેની કલમોની સરખામણી યાદ રાખવી જોઈએ, જેથી પરીક્ષામાં જૂના અને નવા કાયદા સંબંધિત પ્રશ્નોના જવાબ ચોકસાઈથી આપી શકાય.

અભ્યાસ માટે ખાસ યાદ રાખો: IPC 375 — વ્યાખ્યા, IPC 376 — સજા, BNS 63 — વ્યાખ્યા અને BNS 64 — સજા.

તમારા AIBE બ્લોગમાં 20 MCQ પછી નીચેનો IPC અને BNSનો તુલનાત્મક કોષ્ટક ઉમેરી શકો છો. તેમાં બળાત્કારની વ્યાખ્યા, સજા, સંમતિ અને પરીક્ષા માટે યાદ રાખવાના મુખ્ય મુદ્દાઓ સામેલ છે.

IPC અને BNS – તુલનાત્મક કોષ્ટક: બળાત્કાર

ભારતીય દંડ સંહિતા, 1860 (IPC) અને ભારતીય ન્યાય સંહિતા, 2023 (BNS) વચ્ચે બળાત્કાર સંબંધિત મુખ્ય જોગવાઈઓની સરખામણી નીચે મુજબ છે.

મુદ્દો	IPC, 1860	BNS, 2023
બળાત્કારની વ્યાખ્યા	કલમ 375	કલમ 63
બળાત્કાર માટેની સામાન્ય સજા	કલમ 376	કલમ 64
ચોક્કસ ઉંમરની બાળકી સામે બળાત્કાર માટેની સજા	કલમ 376(3) અને સંબંધિત વિશેષ જોગવાઈઓ	કલમ 65
બળાત્કારના પરિણામે મૃત્યુ અથવા કાયમી વેજિટેટિવ સ્થિતિ	કલમ 376A	કલમ 66
અલગ રહેતી પત્ની સાથે સંમતિ વિના જાતીય સંબંધ	કલમ 376B	કલમ 67
સત્તાની સ્થિતિનો દુરુપયોગ કરીને જાતીય સંબંધ	કલમ 376C	કલમ 68
છેતરપિંડીના સાધનો દ્વારા જાતીય સંબંધ	IPCમાં અલગથી આ જ શીર્ષક હેઠળ સમકક્ષ કલમ નહોતી	કલમ 69
સામૂહિક બળાત્કાર (Gang Rape)	કલમ 376D અને સંબંધિત જોગવાઈઓ	કલમ 70
વારંવાર ગુનો કરનાર માટે સજા	કલમ 376E	કલમ 71

AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ નોંધ

IPC કલમ 375 અને BNS કલમ 63 બળાત્કારની વ્યાખ્યા સાથે સંબંધિત છે. IPC કલમ 376 અને BNS કલમ 64 સામાન્ય રીતે બળાત્કાર માટેની સજાની જોગવાઈઓ સાથે સંબંધિત છે. ચોક્કસ ઉંમરની બાળકી સામેના ગુનાઓ માટે BNS કલમ 65માં વિશેષ સજાની જોગવાઈ છે.

BNS 1 જુલાઈ 2024થી અમલમાં આવી છે. સામાન્ય રીતે આ તારીખથી પહેલાંના ગુનાઓ માટે IPCની જોગવાઈઓ લાગુ પડી શકે છે, જ્યારે ત્યારબાદના ગુનાઓ માટે લાગુ કાયદો અને બચત જોગવાઈઓ તપાસવી જરૂરી છે.

પરીક્ષામાં ખાસ યાદ રાખો: IPC 375 = વ્યાખ્યા, IPC 376 = સજા, BNS 63 = વ્યાખ્યા અને BNS 64 = સજા.

AIBE પરીક્ષા માટે IPC કલમ 375–376: બળાત્કાર (Rape) – 20 મહત્વપૂર્ણ MCQ

પ્રશ્ન 1: IPCની કઈ કલમમાં બળાત્કારની વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે?

(A) કલમ 354
(B) કલમ 375
(C) કલમ 376
(D) કલમ 377

સાચો જવાબ: (B) કલમ 375

સમજૂતી: IPC કલમ 375 બળાત્કારની વ્યાખ્યા અને તેના આવશ્યક તત્ત્વો દર્શાવે છે.

પ્રશ્ન 2: IPCની કઈ કલમ બળાત્કાર માટેની સજાની જોગવાઈ કરે છે?

(A) કલમ 354
(B) કલમ 375
(C) કલમ 376
(D) કલમ 378

સાચો જવાબ: (C) કલમ 376

સમજૂતી: IPC કલમ 376 બળાત્કારના ગુના માટેની સજાની જોગવાઈ કરે છે.

પ્રશ્ન 3: IPC કલમ 375 હેઠળ 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની છોકરીની સંમતિનું શું કાનૂની મહત્ત્વ છે?

(A) સંમતિ હંમેશાં માન્ય છે
(B) માતા-પિતાની મંજૂરી હોય તો સંમતિ માન્ય છે
(C) લેખિત સંમતિ હોય તો સંમતિ માન્ય છે
(D) સંમતિ કાનૂની બચાવ બની શકતી નથી

સાચો જવાબ: (D) સંમતિ કાનૂની બચાવ બની શકતી નથી

સમજૂતી: IPC કલમ 375 હેઠળ 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરની છોકરીની સંમતિ બળાત્કારના આરોપ સામે કાનૂની બચાવ બની શકતી નથી.

પ્રશ્ન 4: IPC કલમ 375 હેઠળ સંમતિ (Consent) નો અર્થ શું થાય છે?

(A) જાતીય કૃત્યમાં ભાગ લેવાની સ્વૈચ્છિક અને સ્પષ્ટ ઇચ્છા
(B) શારીરિક પ્રતિકારનો અભાવ
(C) અગાઉનો પ્રેમસંબંધ
(D) મૌન રહેવું

સાચો જવાબ: (A) જાતીય કૃત્યમાં ભાગ લેવાની સ્વૈચ્છિક અને સ્પષ્ટ ઇચ્છા

સમજૂતી: સંમતિ સ્વૈચ્છિક રીતે ચોક્કસ જાતીય કૃત્યમાં ભાગ લેવાની સ્પષ્ટ ઇચ્છા દર્શાવે છે. માત્ર મૌન અથવા પ્રતિકારનો અભાવ સંમતિ સાબિત કરતો નથી.

પ્રશ્ન 5: જો સ્ત્રીની ઇચ્છા વિરુદ્ધ જાતીય કૃત્ય કરવામાં આવે, તો IPC કલમ 375 હેઠળ કયો કાનૂની મુદ્દો ઊભો થાય છે?

(A) માત્ર માનહાનિ
(B) બળાત્કારની વ્યાખ્યા હેઠળનો મુદ્દો
(C) માત્ર કરારનો ભંગ
(D) માત્ર મિલકતનો વિવાદ

સાચો જવાબ: (B) બળાત્કારની વ્યાખ્યા હેઠળનો મુદ્દો

સમજૂતી: સ્ત્રીની ઇચ્છા વિરુદ્ધ જાતીય કૃત્ય કરવું IPC કલમ 375 હેઠળ દર્શાવેલી પરિસ્થિતિઓમાંનું એક છે.

પ્રશ્ન 6: IPC કલમ 375 હેઠળ ભય અથવા ધમકીથી મેળવેલી સંમતિનું શું મહત્ત્વ છે?

(A) આવી સંમતિ હંમેશાં માન્ય છે
(B) ધમકી હોય તો ગુનો બની જ ન શકે
(C) કાયદામાં દર્શાવેલી પરિસ્થિતિઓમાં આવી સંમતિ માન્ય સંમતિ ગણાતી નથી
(D) માત્ર લેખિત સંમતિ જ માન્ય છે

સાચો જવાબ: (C) કાયદામાં દર્શાવેલી પરિસ્થિતિઓમાં આવી સંમતિ માન્ય સંમતિ ગણાતી નથી

સમજૂતી: મૃત્યુ અથવા ઇજાનો ભય બતાવીને મેળવેલી સંમતિ IPC કલમ 375 હેઠળ બળાત્કારની વ્યાખ્યા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

પ્રશ્ન 7: માત્ર શારીરિક પ્રતિકાર ન કરવાથી શું સાબિત થાય છે?

(A) સંમતિ આપમેળે સાબિત થાય છે
(B) લગ્નસંબંધ સાબિત થાય છે
(C) કોઈ ગુનો બનતો નથી
(D) સંમતિ આપમેળે સાબિત થતી નથી

સાચો જવાબ: (D) સંમતિ આપમેળે સાબિત થતી નથી

સમજૂતી: કાયદા મુજબ માત્ર શારીરિક પ્રતિકારનો અભાવ સંમતિ હોવાનો પુરાવો નથી.

પ્રશ્ન 8: અગાઉનો પ્રેમસંબંધ હોવાનો અર્થ શું છે?

(A) દરેક જાતીય કૃત્ય માટે સંમતિ છે
(B) સંમતિનો પ્રશ્ન દરેક કૃત્યના સંજોગો પ્રમાણે નક્કી થાય છે
(C) બળાત્કારનો ગુનો બની શકતો નથી
(D) કાયદો લાગુ પડતો નથી

સાચો જવાબ: (B) સંમતિનો પ્રશ્ન દરેક કૃત્યના સંજોગો પ્રમાણે નક્કી થાય છે

સમજૂતી: અગાઉનો પ્રેમસંબંધ અથવા મિત્રતા દરેક વખતે જાતીય સંમતિ સાબિત કરતા નથી.

પ્રશ્ન 9: IPC કલમ 376 હેઠળ સજા નક્કી કરતી વખતે કયો મુદ્દો મહત્ત્વપૂર્ણ બની શકે છે?

(A) ગુનાની પરિસ્થિતિ અને કાયદામાં દર્શાવેલા સંજોગો
(B) આરોપીનું મનપસંદ શહેર
(C) આરોપીનો મનપસંદ વ્યવસાય
(D) પક્ષકારોની પસંદગીનો રંગ

સાચો જવાબ: (A) ગુનાની પરિસ્થિતિ અને કાયદામાં દર્શાવેલા સંજોગો

સમજૂતી: ગુનાની ગંભીરતા, પીડિતાની ઉંમર અને કાયદામાં દર્શાવેલી વિશેષ પરિસ્થિતિઓ સજાની જોગવાઈ નક્કી કરવામાં મહત્ત્વ ધરાવે છે.

પ્રશ્ન 10: 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળક સામે જાતીય ગુનાના કેસમાં કયો વિશેષ કાયદો લાગુ પડી શકે છે?

(A) ગ્રાહક સુરક્ષા અધિનિયમ
(B) કંપની અધિનિયમ
(C) POCSO અધિનિયમ, 2012
(D) મોટર વાહન અધિનિયમ

સાચો જવાબ: (C) POCSO અધિનિયમ, 2012

સમજૂતી: બાળકોને જાતીય ગુનાઓથી સુરક્ષિત રાખવા માટે Protection of Children from Sexual Offences Act, 2012 લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.

પ્રશ્ન 11: ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS), 2023 કઈ તારીખથી અમલમાં આવી?

(A) 26 જાન્યુઆરી 2024
(B) 1 જુલાઈ 2024
(C) 15 ઑગસ્ટ 2024
(D) 1 જાન્યુઆરી 2025

સાચો જવાબ: (B) 1 જુલાઈ 2024

સમજૂતી: BNS સહિતના નવા ફોજદારી કાયદાઓ 1 જુલાઈ 2024થી અમલમાં આવ્યા હતા.

પ્રશ્ન 12: BNSની કઈ કલમ બળાત્કારની વ્યાખ્યા આપે છે?

(A) કલમ 61
(B) કલમ 62
(C) કલમ 63
(D) કલમ 64

સાચો જવાબ: (C) કલમ 63

સમજૂતી: BNS કલમ 63 બળાત્કારની વ્યાખ્યા સાથે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 13: BNSની કઈ કલમ બળાત્કાર માટેની સજાની જોગવાઈ કરે છે?

(A) કલમ 63
(B) કલમ 64
(C) કલમ 65
(D) કલમ 66

સાચો જવાબ: (B) કલમ 64

સમજૂતી: BNS કલમ 64 બળાત્કાર માટેની સજાની જોગવાઈ કરે છે.

પ્રશ્ન 14: IPC કલમ 375 અને BNS કલમ 63 વચ્ચેનો મુખ્ય સંબંધ કયો છે?

(A) બંને ચોરીની વ્યાખ્યા આપે છે
(B) બંને હત્યાની સજા આપે છે
(C) બંને ગુનાહિત કાવતરું દર્શાવે છે
(D) બંને બળાત્કારની વ્યાખ્યા સાથે સંબંધિત છે

સાચો જવાબ: (D) બંને બળાત્કારની વ્યાખ્યા સાથે સંબંધિત છે

સમજૂતી: IPC કલમ 375 જૂની સંહિતામાં અને BNS કલમ 63 નવી સંહિતામાં બળાત્કારની વ્યાખ્યા સાથે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 15: IPC કલમ 376 અને BNS કલમ 64 વચ્ચેનો મુખ્ય સંબંધ કયો છે?

(A) બંને બળાત્કાર માટેની સજા સાથે સંબંધિત છે
(B) બંને ચોરી માટેની સજા આપે છે
(C) બંને માનહાનિ સાથે સંબંધિત છે
(D) બંને મિલકતના વિવાદો ઉકેલે છે

સાચો જવાબ: (A) બંને બળાત્કાર માટેની સજા સાથે સંબંધિત છે

સમજૂતી: IPC કલમ 376 અને BNS કલમ 64 બળાત્કારના ગુના માટેની સજાની જોગવાઈઓ સાથે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 16: IPC કલમ 375 હેઠળ કૃત્યનું સ્વરૂપ અને પરિણામ સમજવાની અસમર્થતા કઈ પરિસ્થિતિમાં મહત્ત્વપૂર્ણ બને છે?

(A) જ્યારે સ્ત્રીનું સરનામું બદલાય
(B) જ્યારે સ્ત્રીનો વ્યવસાય બદલાય
(C) જ્યારે સ્ત્રી નશા અથવા કાયદામાં દર્શાવેલી અન્ય પરિસ્થિતિને કારણે કૃત્યનું સ્વરૂપ અને પરિણામ સમજી ન શકે
(D) જ્યારે સ્ત્રી બીજા શહેરમાં રહેતી હોય

સાચો જવાબ: (C) જ્યારે સ્ત્રી નશા અથવા કાયદામાં દર્શાવેલી અન્ય પરિસ્થિતિને કારણે કૃત્યનું સ્વરૂપ અને પરિણામ સમજી ન શકે

સમજૂતી: કૃત્યનું સ્વરૂપ અને પરિણામ સમજવાની અસમર્થતા તથા સંમતિની પરિસ્થિતિ IPC કલમ 375 હેઠળ મહત્ત્વ ધરાવે છે.

પ્રશ્ન 17: IPC કલમ 375 હેઠળ જો સ્ત્રી એવું માને કે જાતીય કૃત્ય કરનાર પુરુષ તેનો કાયદેસર પતિ છે, જ્યારે પુરુષ જાણે છે કે તે તેનો પતિ નથી, તો આ પરિસ્થિતિનું શું મહત્ત્વ છે?

(A) તેનો કોઈ કાનૂની અર્થ નથી
(B) કાયદામાં દર્શાવેલી શરતો પૂરી થાય તો તે બળાત્કારની વ્યાખ્યા હેઠળ આવી શકે છે
(C) તે માત્ર કરારનો ભંગ છે
(D) તે હંમેશાં માન્ય સંમતિ છે

સાચો જવાબ: (B) કાયદામાં દર્શાવેલી શરતો પૂરી થાય તો તે બળાત્કારની વ્યાખ્યા હેઠળ આવી શકે છે

સમજૂતી: ઓળખ અને લગ્નસંબંધ અંગેની ચોક્કસ ગેરસમજથી સંમતિ મેળવવાની પરિસ્થિતિ IPC કલમ 375માં આવરી લેવામાં આવી છે.

પ્રશ્ન 18: બળાત્કારના કેસમાં સંમતિ અંગે કયો સિદ્ધાંત યોગ્ય છે?

(A) અગાઉની સંમતિ દરેક વખતે લાગુ પડે છે
(B) લગ્નનું વચન હંમેશાં સંમતિ સાબિત કરે છે
(C) મૌન એટલે સંમતિ
(D) સંમતિ ચોક્કસ જાતીય કૃત્ય અને સંબંધિત સંજોગોના આધારે તપાસવામાં આવે છે

સાચો જવાબ: (D) સંમતિ ચોક્કસ જાતીય કૃત્ય અને સંબંધિત સંજોગોના આધારે તપાસવામાં આવે છે

સમજૂતી: સંમતિ સ્વૈચ્છિક હોવી જોઈએ અને કેસના વાસ્તવિક સંજોગો પ્રમાણે તેનું મૂલ્યાંકન થાય છે.

પ્રશ્ન 19: IPC કલમ 375માં દર્શાવેલા બળાત્કારના અપવાદો અને લગ્નસંબંધિત જોગવાઈઓ અંગે શું કરવું જોઈએ?

(A) લાગુ પડતા કાયદા અને સંબંધિત ન્યાયિક ચુકાદાઓનો અભ્યાસ કરવો
(B) માત્ર સામાજિક માન્યતાઓ પર આધાર રાખવો
(C) તમામ કેસમાં એક જ નિયમ માનવો
(D) કોઈ કાનૂની જોગવાઈ તપાસવી નહીં

સાચો જવાબ: (A) લાગુ પડતા કાયદા અને સંબંધિત ન્યાયિક ચુકાદાઓનો અભ્યાસ કરવો

સમજૂતી: લગ્નસંબંધિત અપવાદો અને તેમની કાનૂની મર્યાદાઓ સમજવા માટે કાયદાની જોગવાઈઓ તથા સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાઓ ધ્યાનમાં લેવા જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 20: AIBE પરીક્ષામાં IPC અને BNS સંબંધિત પ્રશ્નોનો જવાબ આપતી વખતે કઈ બાબત ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ?

(A) દરેક પ્રશ્નનો જવાબ માત્ર IPC પ્રમાણે આપવો
(B) દરેક પ્રશ્નનો જવાબ માત્ર BNS પ્રમાણે આપવો
(C) પ્રશ્નમાં ઉલ્લેખિત કાયદો, લાગુ પડતી તારીખ અને પરીક્ષાના સિલેબસને ધ્યાનમાં રાખવો
(D) કલમોના નંબરો યાદ રાખવાની જરૂર નથી

સાચો જવાબ: (C) પ્રશ્નમાં ઉલ્લેખિત કાયદો, લાગુ પડતી તારીખ અને પરીક્ષાના સિલેબસને ધ્યાનમાં રાખવો

સમજૂતી: IPC અને BNS વચ્ચેના તફાવતો સમજવા જરૂરી છે. ગુનાની તારીખ, લાગુ પડતી જોગવાઈ અને પ્રશ્નની ભાષા મુજબ જવાબ આપવો જોઈએ.

અભ્યાસ માટે ખાસ યાદ રાખો:

IPC કલમ 375 — બળાત્કારની વ્યાખ્યા
IPC કલમ 376 — બળાત્કાર માટેની સજા
BNS કલમ 63 — બળાત્કારની વ્યાખ્યા
BNS કલમ 64 — બળાત્કાર માટેની સજા
POCSO Act, 2012 — બાળકો સામેના જાતીય ગુનાઓ અંગેનો વિશેષ કાયદો