AIBE – CPC – Order XIV : Settlement of Issues

Click the Language Button below to read in your language.

સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908 (Code of Civil Procedure, 1908) માં Order XIV ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. કોઈપણ સિવિલ કેસની સુનાવણી દરમિયાન વાદી (Plaintiff) અને પ્રતિવાદી (Defendant) વચ્ચે કયા મુદ્દાઓ પર મતભેદ છે અને કયા મુદ્દાઓનો નિર્ણય અદાલતે કરવાનો છે, તે નક્કી કરવાની પ્રક્રિયાને Settlement of Issues અથવા Framing of Issues કહેવામાં આવે છે.

સરળ શબ્દોમાં સમજીએ તો, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ અદાલતમાં દાવો દાખલ કરે છે ત્યારે તે પોતાની હકીકતો અને દાવાનું કારણ રજૂ કરે છે. બીજી તરફ પ્રતિવાદી પોતાના લેખિત જવાબ (Written Statement) દ્વારા તે હકીકતોનો સ્વીકાર કે ઇનકાર કરે છે. બંને પક્ષોની રજૂઆતોમાં જ્યાં મતભેદ ઊભો થાય છે, ત્યાંથી અદાલત સમક્ષ નિર્ણય લેવાના મુદ્દાઓ ઊભા થાય છે.આ મુદ્દાઓના આધારે જ કેસમાં પુરાવા રજૂ થાય છે, સાક્ષીઓની તપાસ થાય છે અને અંતે અદાલત પોતાનો ચુકાદો આપે છે. તેથી Order XIV ને સિવિલ ટ્રાયલની પાયાની પ્રક્રિયા કહી શકાય.

Order XIV નો મુખ્ય હેતુ

Order XIV નો મુખ્ય હેતુ પક્ષકારો વચ્ચેના વાસ્તવિક વિવાદને સ્પષ્ટ કરવાનો છે. જેથી અદાલત અને બંને પક્ષોને ખબર પડે કે કઈ હકીકતો સાબિત કરવાની છે, કયા કાયદાકીય પ્રશ્નોનો નિર્ણય કરવાનો છે અને કયા મુદ્દાઓ પર પુરાવા રજૂ કરવાની જરૂર છે.

આ પ્રક્રિયાથી બિનજરૂરી પુરાવા, બિનજરૂરી દલીલો અને સમયનો વ્યય અટકાવવામાં મદદ મળે છે.

Order XIV Rule 1 – મુદ્દાઓ ઘડવા

Rule 1 મુજબ, જ્યારે એક પક્ષ કોઈ મહત્ત્વપૂર્ણ હકીકત અથવા કાયદાકીય બાબત રજૂ કરે અને બીજો પક્ષ તેનો ઇનકાર કરે, ત્યારે તે બાબત અંગે Issue ઊભો થાય છે.

અહીં Material Proposition એટલે એવી મહત્ત્વપૂર્ણ હકીકત અથવા કાયદાકીય બાબત, જે વાદીએ પોતાનો દાવો સાબિત કરવા માટે રજૂ કરવી જરૂરી હોય અથવા પ્રતિવાદીએ પોતાનો બચાવ સ્થાપિત કરવા માટે રજૂ કરવી જરૂરી હોય.

દરેક એવી મહત્ત્વપૂર્ણ બાબત, જેને એક પક્ષ સ્વીકારે અને બીજો પક્ષ નકારે, તેના આધારે અલગ મુદ્દો ઘડવામાં આવે છે.

Issues મુખ્યત્વે બે પ્રકારના હોય છે.

Issue of Fact (હકીકતનો મુદ્દો)

જ્યારે પક્ષકારો વચ્ચે કોઈ હકીકત અંગે મતભેદ હોય ત્યારે તેને Issue of Fact કહેવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, વાદી દાવો કરે છે કે તેણે પ્રતિવાદીને રૂ. 5 લાખ ઉછીના આપ્યા હતા, જ્યારે પ્રતિવાદી આ વાતનો ઇનકાર કરે છે. અહીં વાદીએ પ્રતિવાદીને રૂ. 5 લાખ આપ્યા હતા કે નહીં તે હકીકતનો મુદ્દો બને છે.

Issue of Law (કાયદાનો મુદ્દો)

જ્યારે પક્ષકારો વચ્ચે કોઈ કાયદાકીય જોગવાઈના અર્થઘટન, લાગુ પડતા કાયદા અથવા કાયદાકીય અધિકાર અંગે મતભેદ હોય ત્યારે તેને Issue of Law કહેવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ દાવો Limitation Act હેઠળ સમયમર્યાદા પૂરી થઈ જવાને કારણે પ્રતિબંધિત છે કે નહીં, તે કાયદાનો મુદ્દો બની શકે છે.

અદાલત દ્વારા Issues ઘડવાની પ્રક્રિયા

Rule 1(5) મુજબ, કેસની પ્રથમ સુનાવણી વખતે અદાલત Plaint અને Written Statement નો અભ્યાસ કરે છે. Order X Rule 2 હેઠળ પક્ષકારોની તપાસ અને પક્ષકારો અથવા તેમના વકીલોની રજૂઆતો સાંભળ્યા બાદ અદાલત નક્કી કરે છે કે કઈ મહત્ત્વપૂર્ણ બાબતો પર બંને પક્ષો વચ્ચે મતભેદ છે.

ત્યારબાદ અદાલત કેસના યોગ્ય નિર્ણય માટે જરૂરી મુદ્દાઓ ઘડે છે અને તેમને રેકોર્ડ પર નોંધે છે.

જો પ્રથમ સુનાવણી વખતે પ્રતિવાદી તરફથી કોઈ બચાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો ન હોય, તો Rule 1(6) મુજબ અદાલત માટે Issues ઘડવા ફરજિયાત નથી.

Order XIV Rule 2 – તમામ મુદ્દાઓ પર ચુકાદો

આ નિયમ પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

સામાન્ય નિયમ એવો છે કે અદાલતે કેસના તમામ Issues પર પોતાનો નિર્ણય આપવો જોઈએ, ભલે કેસનો નિર્ણય કોઈ પ્રાથમિક મુદ્દાના આધારે પણ થઈ શકતો હોય.

પરંતુ Rule 2(2) હેઠળ અપવાદ આપવામાં આવ્યો છે.

જો કોઈ કેસમાં હકીકત અને કાયદા બંનેના મુદ્દાઓ ઊભા થયા હોય અને અદાલતને લાગે કે કેસનો સંપૂર્ણ અથવા કોઈ ભાગ માત્ર કાયદાના મુદ્દાના આધારે નક્કી થઈ શકે છે, તો અદાલત તે મુદ્દાને પ્રથમ નક્કી કરી શકે છે.

પરંતુ આવો પ્રાથમિક કાયદાકીય મુદ્દો નીચેની બે બાબતો સાથે સંબંધિત હોવો જરૂરી છે.

અદાલતનું અધિકારક્ષેત્ર (Jurisdiction)

કેસની સુનાવણી કરવાનો અધિકાર સંબંધિત અદાલતને છે કે નહીં, તે પ્રશ્ન.

કોઈ કાયદા હેઠળ દાવા પર પ્રતિબંધ (Bar to Suit)

કોઈ અમલમાં રહેલા કાયદા દ્વારા દાવો દાખલ કરવા પર પ્રતિબંધ છે કે નહીં, તે પ્રશ્ન.

આવા કિસ્સામાં અદાલત યોગ્ય લાગે તો અન્ય મુદ્દાઓનું નિર્ધારણ પાછળથી કરવા માટે મુલતવી રાખી શકે છે.

અહીં ખાસ યાદ રાખવાનું છે કે દરેક કાયદાકીય મુદ્દાને Preliminary Issue તરીકે પ્રથમ નક્કી કરી શકાય નહીં. Rule 2(2) હેઠળ અધિકારક્ષેત્ર અથવા કાયદા દ્વારા દાવા પર પ્રતિબંધ જેવા મુદ્દાઓ જ આ હેતુ માટે નિર્ધારિત છે.

Order XIV Rule 3 – મુદ્દાઓ ઘડવા માટેના આધાર

અદાલત Issues ઘડતી વખતે વિવિધ દસ્તાવેજો અને રજૂઆતોનો આધાર લઈ શકે છે.

તેમાં પક્ષકારો દ્વારા શપથ પર કરવામાં આવેલી રજૂઆતો, પક્ષકારો અથવા તેમના વતી હાજર વ્યક્તિઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી રજૂઆતો, વકીલોની રજૂઆતો, Plaint અને Written Statement માં કરાયેલા આક્ષેપો, કેસ દરમિયાન આપવામાં આવેલા Interrogatories ના જવાબો તથા બંને પક્ષો દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા દસ્તાવેજોની સામગ્રીનો સમાવેશ થાય છે.

એટલે કે, Issues ઘડવાની પ્રક્રિયા માત્ર Plaint અને Written Statement સુધી મર્યાદિત નથી. અદાલત કેસમાં ઉપલબ્ધ અન્ય સંબંધિત સામગ્રીનો પણ વિચાર કરી શકે છે.

Order XIV Rule 4 – મુદ્દાઓ ઘડતા પહેલાં સાક્ષી અથવા દસ્તાવેજની તપાસ

કેટલાક કિસ્સાઓમાં Plaint અને Written Statement વાંચવાથી જ કેસના તમામ વિવાદાસ્પદ મુદ્દાઓ સ્પષ્ટ થતા નથી.

જો અદાલતને લાગે કે યોગ્ય Issues ઘડવા માટે કોઈ એવી વ્યક્તિની તપાસ જરૂરી છે જે હાલ અદાલત સમક્ષ હાજર નથી, અથવા કોઈ એવા દસ્તાવેજનું નિરીક્ષણ જરૂરી છે જે કેસમાં રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી, તો અદાલત આવું કરી શકે છે.

આવા સંજોગોમાં અદાલત Issues ઘડવાની પ્રક્રિયા વધુમાં વધુ સાત દિવસ સુધી મુલતવી રાખી શકે છે.

અદાલત જરૂરી વ્યક્તિને હાજર થવા અથવા જરૂરી દસ્તાવેજ રજૂ કરવા માટે સમન્સ કે અન્ય કાયદેસરની પ્રક્રિયા અપનાવી શકે છે.

Order XIV Rule 5 – મુદ્દાઓમાં સુધારો કરવો અથવા મુદ્દા દૂર કરવા

કેસની સુનાવણી આગળ વધે ત્યારે કેટલીક વખત એવું જણાય છે કે અગાઉ ઘડવામાં આવેલા Issues માં કોઈ જરૂરી મુદ્દો રહી ગયો છે અથવા કોઈ મુદ્દો બિનજરૂરી રીતે ઉમેરાયો છે.

આવી પરિસ્થિતિમાં Rule 5 અદાલતને Issues માં સુધારો કરવાની અથવા કોઈ મુદ્દો દૂર કરવાની સત્તા આપે છે.

અદાલત કોઈપણ સમયે, ડિક્રી જાહેર થાય તે પહેલાં, જરૂરી લાગે તો નવા મુદ્દાઓ ઉમેરી શકે છે અથવા અગાઉ ઘડવામાં આવેલા મુદ્દાઓમાં સુધારો કરી શકે છે.

આ સત્તાનો ઉપયોગ પક્ષકારો વચ્ચેના વાસ્તવિક વિવાદનો યોગ્ય નિર્ણય કરવા માટે થાય છે.

Order XIV Rule 6 – પક્ષકારોની સંમતિથી મુદ્દા નક્કી કરવા

આ નિયમ મુજબ, જો બંને પક્ષકારો કોઈ હકીકત અથવા કાયદાકીય પ્રશ્ન અંગે સંમત થાય અને તે પ્રશ્નના જવાબ પર કેસનો સંપૂર્ણ અથવા કોઈ ભાગનો નિર્ણય આધારિત હોય, તો તેઓ તે પ્રશ્નને Issue ના સ્વરૂપમાં અદાલત સમક્ષ રજૂ કરી શકે છે.

આ માટે પક્ષકારોએ જરૂરી હકીકતો અંગે સંમતિ દર્શાવવી પડે છે અને કયા મુદ્દાનો નિર્ણય લેવાનો છે તે સ્પષ્ટ કરવું પડે છે.

આવી સંમતિના આધારે અદાલત તે મુદ્દાને Issue તરીકે નોંધાવી શકે છે અને તેના નિર્ણય માટે જરૂરી કાર્યવાહી કરી શકે છે.

Order XIV Rule 7 – સંમતિના આધારે ચુકાદો

Rule 7 મુજબ, જો અદાલતને ખાતરી થાય કે Rule 6 હેઠળ પક્ષકારો વચ્ચે થયેલી સંમતિ સાચી છે અને સદ્ભાવનાથી કરવામાં આવી છે, તો અદાલત તે મુદ્દાના જવાબના આધારે કેસનો નિર્ણય આપી શકે છે.

અદાલતને એ પણ ખાતરી હોવી જોઈએ કે આ સંમતિ કાયદેસર છે અને કેસનો નિર્ણય આપવા માટે પૂરતી છે.

આ જોગવાઈનો હેતુ પક્ષકારો વચ્ચે સંમતિથી ઉકેલી શકાય તેવા વિવાદોમાં બિનજરૂરી લાંબી ટ્રાયલ ટાળવાનો છે.

એક ઉદાહરણ દ્વારા Order XIV સમજીએ

માનો કે ‘અ’ એ ‘બ’ સામે રૂ. 5 લાખની વસૂલાત માટે સિવિલ દાવો દાખલ કર્યો છે. ‘અ’ કહે છે કે તેણે ‘બ’ ને રૂ. 5 લાખ ઉછીના આપ્યા હતા અને ‘બ’ એ તે રકમ પરત કરી નથી.

બીજી તરફ ‘બ’ કહે છે કે તેણે ‘અ’ પાસેથી કોઈ રકમ ઉછીની લીધી જ નથી.

આ પરિસ્થિતિમાં અદાલત નીચેના મુદ્દાઓ ઘડી શકે છે.

શું વાદીએ પ્રતિવાદીને રૂ. 5 લાખ ઉછીના આપ્યા હતા?

શું પ્રતિવાદી વાદીને રૂ. 5 લાખ પરત આપવા જવાબદાર છે?

શું વાદી દાવામાં માગ્યા મુજબની રકમ અને વ્યાજ મેળવવા હકદાર છે?

આ મુદ્દાઓના આધારે બંને પક્ષો પોતપોતાના પુરાવા રજૂ કરશે. સાક્ષીઓની તપાસ અને દલીલો સાંભળ્યા પછી અદાલત દરેક મુદ્દા પર પોતાનો નિર્ણય આપશે.

આ ઉદાહરણથી સ્પષ્ટ થાય છે કે Issues ઘડવાની પ્રક્રિયા કોઈપણ સિવિલ કેસની ટ્રાયલને યોગ્ય દિશા આપે છે.

AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખવા જેવી બાબતો

Order XIV માં કુલ 7 Rules છે.

Rule 1 – Framing of Issues.

Rule 2 – Court to Pronounce Judgment on All Issues.

Rule 3 – Materials from Which Issues May Be Framed.

Rule 4 – Court May Examine Witnesses or Documents Before Framing Issues.

Rule 5 – Power to Amend and Strike Out Issues.

Rule 6 – Questions of Fact or Law May by Agreement Be Stated in Form of Issues.

Rule 7 – Court May Pronounce Judgment on Agreement.

Issues ના બે પ્રકાર છે: Issue of Fact અને Issue of Law.

Preliminary Issue માત્ર Jurisdiction અથવા કોઈ કાયદા હેઠળ દાવા પર પ્રતિબંધ સંબંધિત હોય ત્યારે જ Rule 2(2) હેઠળ પ્રથમ નક્કી કરી શકાય છે.

Rule 4 મુજબ Issues ઘડવાની કાર્યવાહી વધુમાં વધુ સાત દિવસ સુધી મુલતવી રાખી શકાય છે.

Rule 5 મુજબ ડિક્રી જાહેર થાય તે પહેલાં અદાલત કોઈપણ સમયે Issues માં સુધારો કરી શકે છે અથવા નવા Issues ઉમેરી શકે છે.

Order XIV સિવિલ કેસની ટ્રાયલમાં ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ Order દ્વારા અદાલત પક્ષકારો વચ્ચેના વાસ્તવિક વિવાદને ઓળખે છે અને તેને સ્પષ્ટ મુદ્દાઓમાં વહેંચે છે. તેના કારણે પુરાવા અને દલીલો યોગ્ય મુદ્દાઓ પર કેન્દ્રિત રહે છે અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા વધુ વ્યવસ્થિત બને છે.AIBE પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ ખાસ કરીને Rule 1, Rule 2 અને Rule 5 સારી રીતે સમજવા જોઈએ. આ ત્રણ નિયમો પરથી પ્રશ્નો પૂછાય તેવી શક્યતા ધ્યાનમાં રાખીને તેમના તફાવત અને વ્યવહારુ ઉપયોગને ઉદાહરણો સાથે સમજવો ઉપયોગી રહેશે.

નોંધ: ઉપરનો લેખ CPC, 1908 ના Order XIV ના સાતેય Rules પર આધારિત છે. ખાસ કરીને Rule 2, Rule 4 અને Rule 5 ની જોગવાઈઓ પરીક્ષાની તૈયારી માટે ધ્યાનમાં રાખવા જેવી છે.

AIBE પરીક્ષા માટે CPC – Order XIV : Settlement of Issues (મુદ્દાઓનું નિર્ધારણ) – 20 મહત્વપૂર્ણ MCQ

પ્રશ્ન 1. CPC ના કયા Order માં Settlement of Issues અંગે જોગવાઈ કરવામાં આવી છે?

(A) Order XII
(B) Order XIII
(C) Order XIV
(D) Order XV

સાચો જવાબ: (C) Order XIV

સમજૂતી: CPC, 1908 ના Order XIV માં Settlement of Issues એટલે કે સિવિલ દાવામાં મુદ્દાઓ ઘડવા અંગે જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

પ્રશ્ન 2. CPC ના Order XIV માં કુલ કેટલા Rules છે?

(A) 5
(B) 6
(C) 7
(D) 8

સાચો જવાબ: (C) 7

સમજૂતી: Order XIV માં Rule 1 થી Rule 7 સુધી કુલ સાત નિયમોનો સમાવેશ થાય છે.

પ્રશ્ન 3. Issue (મુદ્દો) ક્યારે ઊભો થાય છે?

(A) જ્યારે બંને પક્ષો એક જ હકીકત સ્વીકારે
(B) જ્યારે એક પક્ષ મહત્ત્વપૂર્ણ હકીકત અથવા કાયદાકીય બાબત રજૂ કરે અને બીજો પક્ષ તેનો ઇનકાર કરે
(C) જ્યારે વાદી દાવો પાછો ખેંચે
(D) જ્યારે અદાલત ચુકાદો આપે

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: Order XIV Rule 1 મુજબ, એક પક્ષ દ્વારા રજૂ કરાયેલી Material Proposition નો બીજો પક્ષ ઇનકાર કરે ત્યારે Issue ઊભો થાય છે.

પ્રશ્ન 4. Issues મુખ્યત્વે કેટલા પ્રકારના હોય છે?

(A) એક
(B) બે
(C) ત્રણ
(D) ચાર

સાચો જવાબ: (B) બે

સમજૂતી: Issues ના મુખ્ય બે પ્રકાર છે: Issue of Fact અને Issue of Law.

પ્રશ્ન 5. Issue of Fact નો અર્થ શું થાય છે?

(A) કાયદાના અર્થઘટન અંગેનો પ્રશ્ન
(B) અદાલતના અધિકારક્ષેત્ર અંગેનો પ્રશ્ન
(C) પક્ષકારો વચ્ચે હકીકત અંગેનો વિવાદ
(D) દાવાની કિંમત અંગેનો પ્રશ્ન

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: જ્યારે પક્ષકારો કોઈ હકીકત અંગે અસંમત હોય ત્યારે તે Issue of Fact કહેવાય છે.

પ્રશ્ન 6. Issue of Law નો અર્થ શું થાય છે?

(A) પુરાવા અંગેનો પ્રશ્ન
(B) કાયદાકીય જોગવાઈ અથવા તેના અર્થઘટન અંગેનો પ્રશ્ન
(C) સાક્ષીની વિશ્વસનીયતા અંગેનો પ્રશ્ન
(D) દાવાની રકમ અંગેનો પ્રશ્ન

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: જ્યારે પક્ષકારો વચ્ચે કાયદાના ઉપયોગ, અર્થઘટન અથવા કાયદાકીય અધિકાર અંગે મતભેદ હોય ત્યારે Issue of Law ઊભો થાય છે.

પ્રશ્ન 7. Issues ઘડવાની જોગવાઈ કયા Rule માં છે?

(A) Rule 1
(B) Rule 2
(C) Rule 3
(D) Rule 5

સાચો જવાબ: (A) Rule 1

સમજૂતી: Order XIV Rule 1 માં Framing of Issues અંગે જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

પ્રશ્ન 8. સામાન્ય રીતે અદાલત ક્યારે Issues ઘડે છે?

(A) અંતિમ ચુકાદા વખતે
(B) પ્રથમ સુનાવણી વખતે
(C) અપીલ વખતે
(D) ડિક્રી જાહેર થયા પછી

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: Order XIV Rule 1(5) મુજબ, અદાલત પ્રથમ સુનાવણી વખતે Plaint અને Written Statement નો અભ્યાસ કરીને જરૂરી મુદ્દાઓ ઘડે છે.

પ્રશ્ન 9. અદાલત તમામ Issues પર ચુકાદો આપે તેવી સામાન્ય જોગવાઈ કયા Rule માં છે?

(A) Rule 1
(B) Rule 2
(C) Rule 3
(D) Rule 4

સાચો જવાબ: (B) Rule 2

સમજૂતી: Order XIV Rule 2 મુજબ અદાલતે તમામ Issues પર ચુકાદો આપવો જોઈએ. જોકે, Rule 2(2) હેઠળ ચોક્કસ અપવાદ આપવામાં આવ્યો છે.

પ્રશ્ન 10. Preliminary Issue તરીકે કયા મુદ્દાનો નિર્ણય પ્રથમ કરી શકાય છે?

(A) માત્ર સાક્ષીની વિશ્વસનીયતા
(B) માત્ર દાવાની રકમ
(C) અદાલતનું અધિકારક્ષેત્ર અથવા કાયદા હેઠળ દાવા પર પ્રતિબંધ
(D) માત્ર દસ્તાવેજોની કિંમત

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: Rule 2(2) મુજબ, અદાલત અધિકારક્ષેત્ર અથવા કોઈ કાયદા હેઠળ દાવા પર પ્રતિબંધ સંબંધિત કાયદાકીય મુદ્દાને પ્રથમ નક્કી કરી શકે છે.

પ્રશ્ન 11. Order XIV Rule 3 કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?

(A) Judgment
(B) Issues ઘડવા માટેના આધાર
(C) Appeal
(D) Execution

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: Rule 3 મુજબ અદાલત પક્ષકારોના નિવેદનો, દસ્તાવેજો, Interrogatories ના જવાબો અને વકીલોની રજૂઆતો સહિત વિવિધ સામગ્રીના આધારે Issues ઘડી શકે છે.

પ્રશ્ન 12. Issues ઘડતા પહેલાં અદાલત સાક્ષી અથવા દસ્તાવેજની તપાસ કરી શકે છે?

(A) ના, ક્યારેય નહીં
(B) હા, Rule 4 મુજબ
(C) માત્ર અપીલમાં
(D) માત્ર હાઈકોર્ટની મંજૂરીથી

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: Order XIV Rule 4 મુજબ જરૂરી હોય તો અદાલત Issues ઘડતા પહેલાં કોઈ વ્યક્તિની તપાસ કરી શકે છે અથવા દસ્તાવેજનું નિરીક્ષણ કરી શકે છે.

પ્રશ્ન 13. Order XIV Rule 4 હેઠળ Issues ઘડવાની કાર્યવાહી વધુમાં વધુ કેટલા સમય માટે મુલતવી રાખી શકાય છે?

(A) 3 દિવસ
(B) 5 દિવસ
(C) 7 દિવસ
(D) 15 દિવસ

સાચો જવાબ: (C) 7 દિવસ

સમજૂતી: Rule 4 મુજબ જરૂરી તપાસ અથવા દસ્તાવેજના નિરીક્ષણ માટે અદાલત Issues ઘડવાની કાર્યવાહી વધુમાં વધુ સાત દિવસ સુધી મુલતવી રાખી શકે છે.

પ્રશ્ન 14. Issues માં સુધારો કરવાની અથવા બિનજરૂરી મુદ્દા દૂર કરવાની સત્તા કયા Rule હેઠળ છે?

(A) Rule 2
(B) Rule 3
(C) Rule 5
(D) Rule 7

સાચો જવાબ: (C) Rule 5

સમજૂતી: Order XIV Rule 5 મુજબ અદાલત કોઈપણ સમયે ડિક્રી જાહેર થાય તે પહેલાં Issues માં સુધારો કરી શકે છે, નવા Issues ઉમેરી શકે છે અથવા બિનજરૂરી Issues દૂર કરી શકે છે.

પ્રશ્ન 15. અદાલત કઈ સમયમર્યાદા સુધી Issues માં સુધારો કરી શકે છે?

(A) માત્ર પ્રથમ સુનાવણી સુધી
(B) માત્ર પુરાવા પૂરા થાય ત્યાં સુધી
(C) ડિક્રી જાહેર થાય તે પહેલાં કોઈપણ સમયે
(D) માત્ર અપીલ દરમિયાન

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: Rule 5 મુજબ ડિક્રી જાહેર થાય તે પહેલાં અદાલત કોઈપણ સમયે Issues માં સુધારો કરી શકે છે અથવા નવા Issues ઉમેરી શકે છે.

પ્રશ્ન 16. પક્ષકારોની સંમતિથી હકીકત અથવા કાયદાના પ્રશ્નને Issue તરીકે રજૂ કરવાની જોગવાઈ કયા Rule માં છે?

(A) Rule 3
(B) Rule 4
(C) Rule 6
(D) Rule 7

સાચો જવાબ: (C) Rule 6

સમજૂતી: Order XIV Rule 6 મુજબ પક્ષકારોની સંમતિથી હકીકત અથવા કાયદાના પ્રશ્નને Issue ના સ્વરૂપમાં અદાલત સમક્ષ રજૂ કરી શકાય છે.

પ્રશ્ન 17. પક્ષકારોની સંમતિના આધારે અદાલત ચુકાદો આપી શકે તેવી જોગવાઈ કયા Rule માં છે?

(A) Rule 1
(B) Rule 5
(C) Rule 6
(D) Rule 7

સાચો જવાબ: (D) Rule 7

સમજૂતી: Order XIV Rule 7 મુજબ અદાલતને ખાતરી થાય કે પક્ષકારો વચ્ચેની સંમતિ સાચી અને સદ્ભાવનાપૂર્વકની છે, તો તે સંમતિના આધારે ચુકાદો આપી શકે છે.

પ્રશ્ન 18. વાદી કહે છે કે તેણે પ્રતિવાદીને રૂ. 5 લાખ ઉછીના આપ્યા હતા, જ્યારે પ્રતિવાદી તેનો ઇનકાર કરે છે. આ કયા પ્રકારનો મુદ્દો છે?

(A) Issue of Law
(B) Issue of Fact
(C) Preliminary Issue
(D) કોઈ મુદ્દો નથી

સાચો જવાબ: (B) Issue of Fact

સમજૂતી: નાણાં ઉછીના આપવામાં આવ્યા હતા કે નહીં તે હકીકતનો પ્રશ્ન છે. તેથી તે Issue of Fact છે.

પ્રશ્ન 19. Limitation Act હેઠળ દાવો સમયમર્યાદા બહાર છે કે નહીં, તે કયા પ્રકારનો પ્રશ્ન છે?

(A) Issue of Fact
(B) Issue of Law
(C) માત્ર પુરાવાનો પ્રશ્ન
(D) કોઈ મુદ્દો નથી

સાચો જવાબ: (B) Issue of Law

સમજૂતી: દાવો કાયદા દ્વારા નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં દાખલ થયો છે કે નહીં તે કાયદાકીય પ્રશ્ન છે. યોગ્ય સંજોગોમાં આ મુદ્દો Rule 2(2) હેઠળ Preliminary Issue તરીકે પણ નક્કી થઈ શકે છે.

પ્રશ્ન 20. જો પ્રથમ સુનાવણી વખતે પ્રતિવાદી તરફથી કોઈ બચાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો ન હોય, તો Rule 1(6) મુજબ અદાલત માટે Issues ઘડવા ફરજિયાત છે?

(A) હા, દરેક સંજોગોમાં
(B) ના, અદાલત માટે Issues ઘડવા ફરજિયાત નથી
(C) માત્ર હાઈકોર્ટના આદેશથી
(D) માત્ર વાદીની મંજૂરીથી

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: Order XIV Rule 1(6) મુજબ, જો પ્રથમ સુનાવણી વખતે પ્રતિવાદી તરફથી કોઈ બચાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો ન હોય, તો અદાલત માટે Issues ઘડવા ફરજિયાત નથી.

AIBE પરીક્ષા માટે સ્વમૂલ્યાંકન

તમારા સાચા જવાબોની સંખ્યા ગણીને તમારી તૈયારીનું મૂલ્યાંકન કરો.

20 માંથી 18 થી 20 સાચા જવાબ: ઉત્તમ તૈયારી!

20 માંથી 15 થી 17 સાચા જવાબ: ખૂબ સારી તૈયારી.

20 માંથી 11 થી 14 સાચા જવાબ: વધુ એકવાર Order XIV નો અભ્યાસ કરો.

20 માંથી 10 કે તેથી ઓછા સાચા જવાબ: તમામ Rules ફરીથી વાંચીને MCQ નો અભ્યાસ કરો.

ખાસ નોંધ: AIBE પરીક્ષામાં CPC ના Order અને Rules ની ચોક્કસ જોગવાઈઓ યાદ રાખવી ખૂબ જરૂરી છે. ખાસ કરીને Order XIV Rule 1, Rule 2 અને Rule 5 માંથી પ્રશ્નો પૂછાઈ શકે છે.