POCSO કેસમાં માત્ર સમાધાન કરવાથી FIR રદ ના થાય.

મોબાઈલથી સગીર બાળકીનો વીડિયો બનાવવાના કેસમાં સમાધાન છતાં ગુજરાત હાઈકોર્ટે FIR રદ ના કરી.

આ લેખ ગુજરાત હાઈકોર્ટના ચુકાદાના આધારે U R VAKIL AI દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. ગુજરાત હાઈકોર્ટ, અમદાવાદે 1 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ Ravi Sureshbhai Prajapati vs State of Gujarat & Anr. કેસમાં મહત્વપૂર્ણ આદેશ આપ્યો છે. કેસમાં સગીર બાળકીની ગોપનીયતા અને ગૌરવ સાથે સંકળાયેલા ગંભીર આરોપો હતા. પક્ષકારો વચ્ચે સમાધાન થયા બાદ પણ હાઈકોર્ટે માત્ર સમાધાનના આધારે FIR રદ કરી નહોતી. કોર્ટે કેસના તથ્યો, તપાસ દરમિયાન એકત્ર થયેલા પુરાવા અને સગીર બાળકીના હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને સમગ્ર મામલાની યોગ્ય તપાસ કરી હતી. POCSO કેસમાં સમાધાન થવા છતાં FIR રદ ના થાય.

કેસની હકીકત શું હતી?

FIR મુજબ, ફરિયાદી માતા પોતાના પતિ અને 14 વર્ષની પુત્રી સાથે અમદાવાદના Palladium Mall ખાતે ગઈ હતી. તેઓ Max showroomમાં ગયા હતા. સગીર બાળકી કપડાં બદલવા માટે changing roomમાં ગઈ હતી.

કપડાં બદલ્યા બાદ બાળકીની નજર changing roomના ફ્લોર પર પડેલા મોબાઈલ ફોન પર પડી. મોબાઈલમાં વીડિયો રેકોર્ડિંગ ચાલુ હોવાનું જણાયું. બાળકી દ્વારા આ બાબત તેની માતાને જણાવવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ માતા-પિતાએ showroomના floor managerને જાણ કરી હતી.

ચુકાદા મુજબ, અરજદાર મોબાઈલ ફોન લેવા માટે ત્યાં આવ્યો હતો અને તેણે મોબાઈલ પોતાનો હોવાનું જણાવીને તે લેવા માંગ્યો હતો. મોબાઈલમાં વીડિયો રેકોર્ડિંગ કેમ ચાલુ હતું તે અંગે પૂછવામાં આવતા સંતોષકારક ખુલાસો આપવામાં આવ્યો નહોતો. ત્યારબાદ પોલીસને બોલાવવામાં આવી અને FIR નોંધાઈ હતી. તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ charge-sheet પણ દાખલ થઈ હતી.

કયા ગુનાઓ હેઠળ FIR નોંધાઈ હતી?

FIRમાં Bharatiya Nyaya Sanhitaની કલમ 77, POCSO Act, 2012ની કલમ 11, 12 અને 18, Atrocity Actની કલમ 3(2)(5-A) તથા Information Technology Actની કલમ 67(A) હેઠળ ગુનાઓ નોંધાયા હતા. આ ઉપરાંત મામલો Special POCSO Court સમક્ષ પણ પેન્ડિંગ હતો.

પક્ષકારો વચ્ચે સમાધાન થયું

સુનાવણી દરમિયાન ફરિયાદી તરફથી જણાવવામાં આવ્યું કે અરજદાર અને ફરિયાદી વચ્ચે સમાધાન થઈ ગયું છે. ફરિયાદીએ affidavit રજૂ કરીને FIR તથા સંબંધિત કાર્યવાહી આગળ ચલાવવાની ઈચ્છા ન હોવાનું જણાવ્યું હતું.

સગીર બાળકીના પિતાએ પણ affidavit આપીને FIR તથા Special POCSO Case No. 109 of 2025 સહિતની કાર્યવાહી રદ કરવામાં આવે તો કોઈ વાંધો ન હોવાનું જણાવ્યું હતું.

માત્ર સમાધાનના આધારે FIR રદ કરવામાં આવી નહીં

ગુજરાત હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે આ કેસમાં POCSO Act, Information Technology Act અને BNSની કલમ 77 હેઠળના ગંભીર ગુનાઓ સંકળાયેલા હોવાથી માત્ર પક્ષકારો વચ્ચે સમાધાન થયું છે તે આધારે FIR રદ કરવી યોગ્ય નથી.

કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આવા ગંભીર અને non-compoundable offences ધરાવતા કેસમાં હાઈકોર્ટ પોતાની inherent power હેઠળ કાર્યવાહી કરતી વખતે કેસના merits અને ઉપલબ્ધ સામગ્રીનું પરીક્ષણ કરી શકે છે.

કોર્ટે સગીર બાળકીની privacy અને dignityને મહત્વ આપ્યું

હાઈકોર્ટે FIRમાં કરવામાં આવેલા આરોપોને ગંભીર ગણાવ્યા અને નોંધ્યું કે આરોપોમાં minor childની dignity અને privacy સાથે સમાધાન થતું હોવાનું દર્શાવવામાં આવે છે. ખાસ કરીને changing room જેવી ખાનગી જગ્યામાં સગીર બાળકીનો વીડિયો બનાવવામાં આવ્યો હોવાના આરોપને કોર્ટે ગંભીરતાથી લીધો હતો.

કોર્ટ દ્વારા સગીર બાળકીના માતા-પિતા સાથે પણ વાતચીત કરવામાં આવી હતી. કોર્ટને જણાવવામાં આવ્યું હતું કે ઘટના સમયે બાળકી ધોરણ 10માં અભ્યાસ કરતી હતી અને ત્યારબાદ ધોરણ 11માં અભ્યાસ કરતી હતી. પરિવારના જણાવ્યા મુજબ આ ઘટનાના કારણે તેના અભ્યાસ અને પરિણામ પર પણ અસર પડી હતી તથા તેની માનસિક અને ભાવનાત્મક સ્થિતિ પર પણ અસર થઈ હતી.

તપાસ દરમિયાન કયા પુરાવાઓ જોવામાં આવ્યા?

હાઈકોર્ટે તપાસ દરમિયાન એકત્ર કરવામાં આવેલી સામગ્રીનું અવલોકન કર્યું હતું. તેમાં BNSSની કલમ 183 હેઠળ નોંધાયેલ victimનું statement, CCTV footage તથા મોબાઈલ ફોન સંબંધિત FSL reportનો સમાવેશ થતો હતો. FSL reportમાં મોબાઈલમાંથી સંબંધિત વીડિયો મળી આવ્યો હોવાનું ચુકાદામાં નોંધાયું છે.

અરજદાર પાસેથી Undertaking લેવામાં આવી

હાઈકોર્ટે કેસને સામાન્ય રીતે અથવા માત્ર સમાધાનના આધારે સમાપ્ત ન કરતાં અરજદારને undertaking આપવા જણાવ્યું.

અરજદારે કોર્ટ સમક્ષ undertaking આપ્યું કે તે ભવિષ્યમાં આવી કોઈ criminal activity અથવા offenceમાં સીધી કે આડકતરી રીતે સંડોવાશે નહીં અને કોર્ટ દ્વારા લાદવામાં આવતી શરતોનું પાલન કરશે.

એક મહિના માટે Community Serviceનો આદેશ

કોર્ટે accountability અને reflectionના પગલા તરીકે અરજદારને એક મહિના માટે community service કરવાનો આદેશ આપ્યો.

અરજદારે Civil Hospital, Asarwa, Ahmedabad ખાતે 10 સપ્ટેમ્બર 2026થી 9 ઓક્ટોબર 2026 સુધી community service કરવાની રહેશે.

તે માટે તેને Medical Superintendent સમક્ષ report કરવાની રહેશે અને Medical Superintendent તેને યોગ્ય કામગીરી સોંપશે. Community service પૂર્ણ થયા બાદ તેની satisfactory completion અંગે certificate આપવાનું રહેશે અને તેનો અહેવાલ ગુજરાત હાઈકોર્ટના Registrar Generalને મોકલવાનો રહેશે.

Community serviceમાં ગેરહાજરી કે ગેરવર્તણૂક થાય તો FIR ફરી શરૂ થઈ શકે

કોર્ટે ખાસ નિર્દેશ આપ્યો કે જો અરજદાર community service દરમિયાન ગેરહાજર રહે, default કરે અથવા misconduct કરે તો તેની જાણ હાઈકોર્ટને તાત્કાલિક કરવાની રહેશે.

આવી સ્થિતિમાં FIRને ફરી revive કરવા સહિત યોગ્ય આદેશો આપવામાં આવી શકે છે.

₹50,000 શિશુગૃહમાં જમા કરવાનો આદેશ

હાઈકોર્ટે અરજદારને ₹50,000 કોર્ટની Registryમાં જમા કરવાનો પણ આદેશ આપ્યો. આ રકમ Ahmedabadના Paldi સ્થિત Shishu Gruhને ટ્રાન્સફર કરવાની રહેશે.

ચુકાદા મુજબ આ રકમ Shishu Gruhમાં રહેતા બાળકોના welfare, care, education અને અન્ય કાયદેસર જરૂરિયાતો માટે ઉપયોગમાં લેવાની રહેશે. સંસ્થાએ રકમના ઉપયોગના હિસાબ અને supporting details સાથે અહેવાલ પણ રજૂ કરવાનો રહેશે.

મોબાઈલ ફોન અરજદારને પરત નહીં આપવાનો આદેશ

કોર્ટે વધુમાં Trial Courtને નિર્દેશ આપ્યો કે સંબંધિત મોબાઈલ ફોન અરજદારને પરત ન કરવામાં આવે.

કંપની એ ફાળવેલ મકાન માટે વળતર ચૂકવવા કંપની જવાબદાર રહે છે.

હાઈકોર્ટે અંતે શું નિર્ણય આપ્યો? : POCSO કેસમાં માત્ર સમાધાન કરવાથી FIR રદ ના થાય.

તમામ પરિસ્થિતિઓ અને કોર્ટ દ્વારા લાદવામાં આવેલી કડક શરતોને ધ્યાનમાં રાખીને હાઈકોર્ટે જણાવ્યું કે આ અસાધારણ પરિસ્થિતિમાં criminal proceedings ચાલુ રાખવાથી કોઈ ઉપયોગી હેતુ સિદ્ધ નહીં થાય અને તે process of lawના abuse સમાન થશે.

આથી, કોર્ટ દ્વારા Criminal Miscellaneous Application મંજૂર કરવામાં આવી અને Vastrapur Police Stationમાં નોંધાયેલી C.R. No. 11191020250468 of 2025ની FIR તથા તેમાંથી ઉદ્ભવતી તમામ consequential proceedings અરજદાર પૂરતી quash and set aside કરવામાં આવી.

ચુકાદાનો મહત્વપૂર્ણ કાનૂની મુદ્દો

આ ચુકાદામાં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે ગંભીર અને non-compoundable offences ધરાવતા કેસમાં પક્ષકારો વચ્ચે થયેલું settlement પોતે જ FIR quash કરવાનો આપોઆપ આધાર બનતું નથી.

આ કેસમાં હાઈકોર્ટે victimની privacy, dignity અને closureના હિતો, તપાસ દરમિયાન ઉપલબ્ધ material અને અરજદાર દ્વારા આપવામાં આવેલી undertakingને ધ્યાનમાં લઈને exceptional circumstancesમાં Section 528 BNSS હેઠળ પોતાની inherent powerનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

બેંક પાસે રાખેલા દસ્તાવેજો ખોવાઈ જાય બેન્ક જવાબદાર ગણાય

કેસ: Ravi Sureshbhai Prajapati v. State of Gujarat & Anr.

કોર્ટ: ગુજરાત હાઈકોર્ટ, અમદાવાદ

જજ: માનનીય શ્રીમતી જસ્ટિસ M. K. Thakker

કેસ નંબર: R/CR.MA/17558/2026

FIR: C.R. No. 11191020250468 of 2025

પોલીસ સ્ટેશન: Vastrapur Police Station, Ahmedabad

ચુકાદાની તારીખ: 1 સપ્ટેમ્બર 2026

મુખ્ય કાયદાકીય જોગવાઈ: Section 528, Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita, 2023

પરિણામ: FIR અને consequential proceedings અરજદાર પૂરતી quash and set aside.

Ravi Sureshbhai Prajapati, State of Gujarat, Gujarat High Court, Gujarat High Court Judgment, Gujarat HC, Ahmedabad, Vastrapur Police Station, FIR Quashing, Section 528 BNSS, BNSS 2023, POCSO Act, POCSO Judgment, Section 77 BNS, Information Technology Act, Section 67A IT Act, Atrocity Act, Criminal Miscellaneous Application, Consent Quashing, FIR Quashed, Community Service, Minor Privacy, Child Rights, Privacy and Dignity, Gujarat Legal News, Gujarat Law News, Legal Update, Court Judgment, Gujarati Legal News.

ઘરેલુ હિંસા ના કેસમાં પત્નીની પસંદની કોર્ટમાં કેસ ટ્રાન્સફર કરવો જરૂરી નથી.

પતિએ પત્નીના નામે ખરીદેલી મિલકત માં પત્ની અડધો હક્ક માંગી શકે.