AIBE – બંધારણીય કાયદો – Article 39A : સમાન અને મફત ન્યાય
Article 39A AIBE માટે ખાસ મહત્વ નો આર્ટિક્લ છે, કારણ કે તે “સમાન ન્યાય ” અને “મફત કાનૂની સહાય ” જેવા સીધા પરીક્ષામાં પૂછાતા પ્રશ્નો સાથે જોડાયેલું છે. તો આ મુદ્દો વધારે ધ્યાનથી તૈયાર કરજો.
Click the Language Button below to read in your language.
AIBE – બંધારણીય કાયદો – Article 39A : સમાન ન્યાય અને મફત કાનૂની સહાય
કોઈ વ્યક્તિ પાસે પૈસા નથી એટલે તેને સારો વકીલ ન મળી શકે અને તેના કારણે તેને ન્યાયથી વંચિત રહેવું પડે, તો આવી સ્થિતિને સાચો ન્યાય કહી શકાય? ભારતીય બંધારણનો Article 39A આ જ વિચારને મહત્વ આપે છે. કાયદાની નજરે દરેક વ્યક્તિને ન્યાય મેળવવાની તક મળવી જોઈએ અને માત્ર આર્થિક પરિસ્થિતિના કારણે કોઈ વ્યક્તિ ન્યાયથી વંચિત ન રહેવી જોઈએ.
Article 39A શું કહે છે?
Article 39A રાજ્યને એવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવા માટે પ્રયત્ન કરવાની દિશા આપે છે કે ન્યાય મેળવવાની તક દરેક વ્યક્તિ માટે સમાન રહે, સાથે સાથે, આર્થિક મુશ્કેલી અથવા અન્ય અસમર્થતાના કારણે કોઈ વ્યક્તિ ન્યાય મેળવવાની તકથી વંચિત ન રહે તે માટે રાજ્યએ મફત કાનૂની સહાયની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો:
“પૈસાની અછતના કારણે કોઈ વ્યક્તિ ન્યાયથી વંચિત ન રહે.”
આ Article 39Aનો સૌથી સરળ અર્થ છે.
Article 39A બંધારણમાં ક્યારે ઉમેરાયો?
Article 39A મૂળ બંધારણમાં નહોતો.
તે 42મા બંધારણીય સુધારા અધિનિયમ, 1976 દ્વારા બંધારણમાં ઉમેરવામાં આવ્યો હતો.
આ સુધારાના માધ્યમથી Article 39Aને Directive Principles of State Policy માં સ્થાન મળ્યું.
AIBE માટે આ એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો છે.
યાદ રાખો:
Article 39A → 42nd Constitutional Amendment Act, 1976
Article 39A કયા Part માં છે?
Article 39A બંધારણના Part IV માં આવેલો છે.
Part IV એટલે Directive Principles of State Policy એટલે કે રાજ્યના નીતિનિર્દેશક તત્ત્વો.
આથી Article 39A Fundamental Right નથી.
આ બાબત AIBEમાં વારંવાર confuse કરાવવામાં આવી શકે છે.
Article 39A = Directive Principle
Article 32 = Constitutional Remedies
Article 14 = Equality before Law
Article 21 = Right to Life and Personal Liberty
Article 39Aનો મુખ્ય હેતુ શું છે?
Article 39Aનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે ન્યાય મેળવવાની પ્રક્રિયામાં પૈસા, ગરીબી અથવા અન્ય અસમર્થતા અવરોધ ન બને.
કલ્પના કરો કે કોઈ ગરીબ વ્યક્તિ સાથે અન્યાય થયો છે. તેને પોતાના અધિકારોની જાણ છે, પરંતુ વકીલની ફી ભરવાની ક્ષમતા નથી. જો માત્ર આર્થિક સ્થિતિના કારણે તે કોર્ટ સુધી પહોંચી ન શકે, તો કાયદા સમક્ષ સમાનતા માત્ર કાગળ પર રહી જાય.
Article 39A આવી પરિસ્થિતિ સામે બંધારણીય વિચાર આપે છે.
Equal Justice એટલે શું?
Equal Justiceનો અર્થ માત્ર એટલો નથી કે કોર્ટમાં દરેક વ્યક્તિ માટે એકસરખા નિયમો હોય.
તેનો વ્યાપક અર્થ એ છે કે દરેક વ્યક્તિને ન્યાય મેળવવાની વાસ્તવિક અને અસરકારક તક મળવી જોઈએ.
ગરીબ વ્યક્તિ અને આર્થિક રીતે સક્ષમ વ્યક્તિ બંનેને કોર્ટમાં પોતાનો કેસ રજૂ કરવાની યોગ્ય તક મળવી જોઈએ.
Free Legal Aid એટલે શું?
Free Legal Aid એટલે એવી વ્યક્તિને મફત કાનૂની સહાય પૂરી પાડવી જે પોતાની આર્થિક અથવા અન્ય અસમર્થતાને કારણે કાનૂની સેવા મેળવવામાં મુશ્કેલી અનુભવે. આ સહાયમાં યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં વકીલની સેવા, કાનૂની સલાહ અને કાનૂની પ્રક્રિયામાં મદદ જેવી સેવાઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે. અહીં એક વાત ધ્યાનમાં રાખવી જોઈએ કે “Free Legal Aid”નો અર્થ દરેક વ્યક્તિને કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં આપમેળે મફત વકીલ મળવો એવો નથી. કાનૂની સહાય માટે સંબંધિત કાયદા અને નિયમો મુજબની પાત્રતા તથા પ્રક્રિયા લાગુ પડે છે.
Article 39A અને Directive Principles
Article 39A Part IVમાં હોવાથી તે Directive Principle છે.
Article 37 Directive Principles ની પ્રકૃતિ સમજવામાં મદદ કરે છે. Article 37 મુજબ Directive Principles કોઈ અદાલત દ્વારા સીધા enforceable નથી.
પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી કે Article 39Aનું કોઈ મહત્વ નથી.
Directive Principles રાજ્યના શાસન માટે મૂળભૂત માર્ગદર્શન આપે છે અને રાજ્યએ કાયદા તથા નીતિ બનાવતી વખતે તેમને ધ્યાનમાં લેવા જોઈએ.
Article 39A અને Article 14 વચ્ચેનો સંબંધ
Article 14 કાયદા સમક્ષ સમાનતા અને કાયદાનું સમાન રક્ષણ આપે છે.
Article 39A ન્યાય મેળવવાની સમાન તક અને મફત કાનૂની સહાયની દિશા આપે છે.
આ બંને જોગવાઈઓનો મૂળ વિચાર એકબીજાને મજબૂત બનાવે છે.
જો કાયદા સમક્ષ બધા સમાન હોય પરંતુ ગરીબ વ્યક્તિ પાસે પોતાનો કેસ રજૂ કરવા માટે જરૂરી કાનૂની મદદ જ ન હોય, તો વ્યવહારમાં સમાન ન્યાય મેળવવો મુશ્કેલ બની શકે.
આથી Article 14 અને Article 39A વચ્ચેનો સંબંધ AIBE માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
Article 39A અને Article 21
Article 21 વ્યક્તિને જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર આપે છે.
સમય સાથે Supreme Courtએ Article 21ના અર્થ અને વ્યાપને ઘણો વિસ્તૃત કર્યો છે. ન્યાય મેળવવાની યોગ્ય પ્રક્રિયા અને કાનૂની સહાયના મહત્વને પણ ન્યાયિક નિર્ણયો દ્વારા મહત્વ મળ્યું છે.
AIBE માટે Article 21 અને Article 39Aનું જોડાણ ખાસ ધ્યાનમાં રાખવું.
Free Legal Aid માત્ર Directive Principle સુધી મર્યાદિત રહી નથી. કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં ન્યાય મેળવવાની યોગ્ય પ્રક્રિયાનો ભાગ તરીકે કાનૂની સહાયને Article 21 સાથે પણ જોડવામાં આવી છે.
મહત્વપૂર્ણ કેસ: Hussainara Khatoon v. State of Bihar
Free Legal Aid અને speedy trialના સંદર્ભમાં Hussainara Khatoon કેસ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.
આ કેસમાં લાંબા સમયથી જેલમાં રહેલા undertrial prisonersનો મુદ્દો Supreme Court સમક્ષ આવ્યો હતો.
Courtએ ઝડપી ટ્રાયલના અધિકારને Article 21 સાથે જોડ્યો અને ગરીબ આરોપીઓને મફત કાનૂની સહાયના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો.
AIBE માટે યાદ રાખો:
Hussainara Khatoon → Speedy Trial + Legal Aid + Article 21
મહત્વપૂર્ણ કેસ: Khatri v. State of Bihar
Khatri કેસમાં પણ Supreme Courtએ ગરીબ આરોપીઓને legal aidના મહત્વ અંગે મહત્વપૂર્ણ અભિગમ અપનાવ્યો હતો.
કોર્ટએ સ્પષ્ટ કર્યું કે ગરીબ વ્યક્તિને કાનૂની સહાયની જરૂર હોય ત્યારે માત્ર પૈસાની અછતના કારણે તેને યોગ્ય કાનૂની મદદથી વંચિત ન રાખવી જોઈએ.
AIBE માટે:
Khatri case → Free Legal Aid
મહત્વપૂર્ણ કેસ: Suk Das v. Union Territory of Arunachal Pradesh
આ કેસમાં Supreme Courtએ legal aidના મહત્વને ફરીથી સ્પષ્ટ કર્યું હતું.
કોઈ આરોપી પાસે વકીલ રાખવા માટે પૂરતા નાણાં ન હોય તો યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં તેને મફત કાનૂની સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવી રાજ્યની મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી બની શકે છે.
આ કેસ Article 39A સાથે Article 21ના સંબંધને સમજવા માટે ઉપયોગી છે.
Article 39A અને NALSA
ભારતમાં મફત કાનૂની સેવાઓને વ્યવસ્થિત રીતે ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે Legal Services Authorities Act, 1987 મહત્વપૂર્ણ છે.
આ કાયદા હેઠળ National Legal Services Authority એટલે કે NALSAની વ્યવસ્થા ઊભી કરવામાં આવી છે.
NALSAનો મુખ્ય ઉદ્દેશ પાત્ર વ્યક્તિઓને મફત અને યોગ્ય કાનૂની સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે અને ન્યાય સુધી પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.
AIBE માટે ખાસ યાદ રાખો:
Article 39A → Constitutional Principle
Legal Services Authorities Act, 1987 → Statutory Framework
NALSA → Legal Services
આ ત્રણ બાબતોને એકસાથે યાદ રાખવાથી પ્રશ્નો સરળ બને છે.
મફત કાનૂની સહાય કોને મળી શકે?
કાનૂની સેવા સત્તા કાયદા હેઠળ વિવિધ કેટેગરીના પાત્ર લોકોને મફત કાનૂની સેવાઓ મળી શકે છે.
તેમાં મહિલાઓ અને બાળકો, અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિના સભ્યો, માનવ તસ્કરી અથવા begarના ભોગ બનેલા લોકો, દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ, ઔદ્યોગિક કામદારો, કસ્ટડીમાં રહેલા લોકો અને નિર્ધારિત આવક મર્યાદા હેઠળ આવતા લોકો જેવી કેટેગરીનો સમાવેશ થાય છે, કાયદાની લાગુ શરતોને આધારે.
AIBEમાં આ મુદ્દા પરથી સીધો પ્રશ્ન આવી શકે છે.
Article 39A અને Lok Adalat
Legal Services Authorities Act હેઠળ Lok Adalat પણ મહત્વપૂર્ણ વ્યવસ્થા છે.
Lok Adalatનો હેતુ પક્ષકારોને ઝડપી અને સુલભ રીતે વિવાદનો ઉકેલ મેળવવામાં મદદ કરવાનો છે.
આ રીતે Article 39Aના “Equal Justice”ના વિચારને જમીન પર અમલમાં લાવતી કાનૂની વ્યવસ્થાઓમાં Lok Adalatનું મહત્વ છે.
AIBE માટે Article 39A અને Lok Adalatનું જોડાણ યાદ રાખવું ઉપયોગી છે.
Article 39A અને Article 44 વચ્ચેનો તફાવત
બંને Articles Part IVમાં આવેલા છે, પરંતુ બંનેના વિષય અલગ છે.
Article 39A → Equal Justice and Free Legal Aid
Article 44 → Uniform Civil Code
આ બંનેને AIBEમાં એકસાથે પૂછવામાં આવી શકે છે.
AIBE માટે મહત્વપૂર્ણ યાદ રાખવાની રીત
Article 39Aને યાદ રાખવા માટે:
39A = Equal Justice + Free Legal Aid
આ એક જ લાઇન યાદ રહેશે તો Article 39Aનો મુખ્ય વિચાર ક્યારેય ભૂલાશે નહીં.
Article 39A અને Article 32નો તફાવત
Article 32 Fundamental Rightsના અમલ માટે Supreme Courtમાં જવાનો બંધારણીય ઉપાય આપે છે.
Article 39A ન્યાય મેળવવાની સમાન તક અને મફત કાનૂની સહાય અંગે રાજ્યને માર્ગદર્શન આપે છે.
એટલે:
Article 32 → Constitutional Remedies
Article 39A → Equal Justice + Free Legal Aid
AIBE માટે Quick Revision
Article 39Aનો વિષય છે Equal Justice અને Free Legal Aid.
તે Part IVમાં આવેલો Directive Principle છે.
તે 42મા બંધારણીય સુધારા અધિનિયમ, 1976 દ્વારા ઉમેરાયો હતો.
તેનો હેતુ એ છે કે આર્થિક અથવા અન્ય અસમર્થતાના કારણે કોઈ વ્યક્તિ ન્યાય મેળવવાની તકથી વંચિત ન રહે.
Article 39Aને Article 14 અને Article 21 સાથે જોડીને સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે.
Hussainara Khatoon, Khatri અને Suk Das જેવા કેસો legal aidના મહત્વ માટે જાણીતા છે.
Legal Services Authorities Act, 1987 અને NALSA મફત કાનૂની સેવાઓની વ્યવસ્થા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
AIBE માટે સૌથી મહત્વની લાઇન
“Article 39A રાજ્યને એવી વ્યવસ્થા કરવા માટે માર્ગદર્શન આપે છે કે ન્યાય મેળવવાની તક સમાન રહે અને આર્થિક અથવા અન્ય અસમર્થતાના કારણે કોઈ વ્યક્તિને મફત કાનૂની સહાય વિના ન્યાયથી વંચિત ન રહેવું પડે.”
નિષ્કર્ષ
Article 39Aને માત્ર એક બંધારણીય Article તરીકે યાદ કરવાને બદલે તેની પાછળનો વિચાર સમજવો વધારે મહત્વનો છે. ન્યાયની વ્યવસ્થા ત્યારે જ સાચા અર્થમાં ન્યાયી બની શકે જ્યારે ગરીબ અને નબળી સ્થિતિમાં રહેલી વ્યક્તિ પણ પોતાના અધિકારો માટે કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવી શકે.
આ જ વિચારને બંધારણીય આધાર Article 39A આપે છે.
AIBEની પરીક્ષામાં જો Article 39A દેખાય તો તરત ત્રણ બાબતો યાદ કરો:
39A = Equal Justice
39A = Free Legal Aid
39A = Directive Principle
AIBE માટે આર્ટિક્લ 39 પર આધારિત 20 મહત્વપૂર્ણ MCQs
પ્રશ્ન 1. Article 39Aનો મુખ્ય વિષય કયો છે?
A. Uniform Civil Code
B. Equal Justice and Free Legal Aid
C. Separation of Judiciary
D. Right to Education
સાચો જવાબ: B. Equal Justice and Free Legal Aid
સમજૂતી: Article 39A રાજ્યને એવી વ્યવસ્થા તરફ પ્રયત્ન કરવાની દિશા આપે છે જેમાં ન્યાયની તક સમાન રહે અને આર્થિક અથવા અન્ય અસમર્થતાના કારણે કોઈ વ્યક્તિ ન્યાયથી વંચિત ન રહે.
પ્રશ્ન 2. Article 39A બંધારણના કયા Partમાં આવેલો છે?
A. Part III
B. Part IV
C. Part IVA
D. Part V
સાચો જવાબ: B. Part IV
સમજૂતી: Part IVમાં Directive Principles of State Policyનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રશ્ન 3. Article 39A બંધારણમાં કયા સુધારા દ્વારા ઉમેરાયો હતો?
A. 24મો સુધારો
B. 42મો સુધારો
C. 44મો સુધારો
D. 73મો સુધારો
સાચો જવાબ: B. 42મો બંધારણીય સુધારો
સમજૂતી: Article 39A 42nd Constitutional Amendment Act, 1976 દ્વારા ઉમેરવામાં આવ્યો હતો. AIBE માટે વર્ષ 1976 પણ યાદ રાખવું.
પ્રશ્ન 4. Article 39Aની જોગવાઈની સૌથી યોગ્ય સમજ કઈ છે?
A. દરેક વ્યક્તિને આપમેળે મફત વકીલ મેળવવાનો Fundamental Right મળે છે.
B. રાજ્યએ ન્યાય મેળવવાની સમાન તક અને મફત કાનૂની સહાય માટે વ્યવસ્થા કરવાની દિશામાં પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
C. Supreme Court દરેક ગરીબ વ્યક્તિને વકીલ નિયુક્ત કરશે.
D. માત્ર સરકારી કર્મચારીઓને મફત કાનૂની સહાય મળશે.
સાચો જવાબ: B.
સમજૂતી: Article 39A Directive Principle છે. તે રાજ્યને Equal Justice અને Free Legal Aid માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા કરવાની દિશા આપે છે.
પ્રશ્ન 5. નીચેમાંથી કયો Article “Equal Justice and Free Legal Aid” સાથે જોડાયેલો છે?
A. Article 39A
B. Article 40
C. Article 44
D. Article 48A
સાચો જવાબ: A. Article 39A
સમજૂતી: Article 39Aને યાદ રાખવાની સરળ રીત છે: 39A = Equal Justice + Free Legal Aid.
પ્રશ્ન 6. Article 39A અને Article 14 વચ્ચેનો મુખ્ય સંબંધ કયો છે?
A. બંને Emergency provisions છે.
B. બંને ન્યાય અને સમાનતાના બંધારણીય વિચારને મજબૂત કરે છે.
C. બંને Fundamental Duties છે.
D. બંને Presidentની સત્તા સાથે સંબંધિત છે.
સાચો જવાબ: B.
સમજૂતી: Article 14 કાયદા સમક્ષ સમાનતા આપે છે, જ્યારે Article 39A ન્યાય મેળવવાની સમાન તક સુનિશ્ચિત કરવાની દિશા આપે છે.
પ્રશ્ન 7. Article 39A અને Article 21 વચ્ચેનો સંબંધ કયા મુદ્દે ખાસ મહત્વનો છે?
A. નાગરિકતા
B. Free Legal Aid અને Speedy Trial
C. ચૂંટણી
D. સંપત્તિનો અધિકાર
સાચો જવાબ: B. Free Legal Aid અને Speedy Trial
સમજૂતી: Supreme Courtના વિવિધ ચુકાદાઓમાં legal aid અને speedy trialને Article 21ના વ્યાપ સાથે જોડવામાં આવ્યા છે.
પ્રશ્ન 8. Hussainara Khatoon કેસ કયા મુદ્દા માટે ખાસ જાણીતો છે?
A. Uniform Civil Code
B. Speedy Trial અને Legal Aid
C. Property Rights
D. Freedom of Religion
સાચો જવાબ: B. Speedy Trial અને Legal Aid
સમજૂતી: Hussainara Khatoon કેસમાં લાંબા સમયથી જેલમાં રહેલા undertrial prisonersનો મુદ્દો સામે આવ્યો હતો. Courtએ speedy trialના અધિકાર અને legal aidના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.
પ્રશ્ન 9. Khatri v. State of Bihar કેસ Article 39Aના સંદર્ભમાં શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
A. Election Law માટે
B. Free Legal Aid માટે
C. Uniform Civil Code માટે
D. Emergency માટે
સાચો જવાબ: B. Free Legal Aid
સમજૂતી: Khatri કેસમાં Supreme Courtએ ગરીબ આરોપીઓને કાનૂની સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.
પ્રશ્ન 10. Suk Das v. Union Territory of Arunachal Pradesh કેસ મુખ્યત્વે કયા મુદ્દા સાથે જોડાય છે?
A. Legal Aid
B. Panchayati Raj
C. Environment
D. Fundamental Duties
સાચો જવાબ: A. Legal Aid
સમજૂતી: Suk Das કેસમાં યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં આરોપીને મફત કાનૂની સહાય આપવાના મહત્વને Supreme Courtએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું.
પ્રશ્ન 11. ભારતમાં મફત કાનૂની સેવાઓની વ્યવસ્થાનો મુખ્ય કાયદો કયો છે?
A. Advocates Act, 1961
B. Legal Services Authorities Act, 1987
C. Legal Practitioners Act, 1879
D. Indian Evidence Act
સાચો જવાબ: B. Legal Services Authorities Act, 1987
સમજૂતી: Legal Services Authorities Act, 1987 દ્વારા મફત અને યોગ્ય કાનૂની સેવાઓની વ્યવસ્થાને કાનૂની માળખું મળ્યું.
પ્રશ્ન 12. NALSA નું સંપૂર્ણ નામ શું છે?
A. National Association of Legal Service Advocates
B. National Legal Services Authority
C. National Law and Security Authority
D. National Legal Support Association
સાચો જવાબ: B. National Legal Services Authority
સમજૂતી: NALSAનું સંપૂર્ણ નામ National Legal Services Authority છે. તે કાનૂની સેવાઓની વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલી મહત્વપૂર્ણ સંસ્થા છે.
પ્રશ્ન 13. નીચેમાંથી કઈ વ્યક્તિ કાનૂની સહાય માટે પાત્ર વર્ગમાં આવી શકે છે, લાગુ કાયદાકીય શરતોને આધારે?
A. Custodyમાં રહેલી વ્યક્તિ
B. કોઈપણ વ્યક્તિ, તેની સ્થિતિ ગમે તેવી હોય
C. માત્ર સરકારી કર્મચારી
D. માત્ર વકીલ
સાચો જવાબ: A. Custodyમાં રહેલી વ્યક્તિ
સમજૂતી: Legal Services Authorities Act હેઠળ custodyમાં રહેલા વ્યક્તિઓ સહિત અનેક નિર્ધારિત કેટેગરીના લોકોને કાનૂની સહાય મળી શકે છે, કાયદાની લાગુ શરતોને આધારે.
પ્રશ્ન 14. નીચેમાંથી કયું Article 39A સાથે સંબંધિત નથી?
A. Equal Justice
B. Free Legal Aid
C. Directive Principles
D. Uniform Civil Code
સાચો જવાબ: D. Uniform Civil Code
સમજૂતી: Uniform Civil Code Article 44નો વિષય છે, જ્યારે Equal Justice અને Free Legal Aid Article 39A સાથે સંબંધિત છે.
પ્રશ્ન 15. Article 39Aના સંદર્ભમાં “Free Legal Aid”નો યોગ્ય અર્થ શું છે?
A. દરેક વ્યક્તિને કોઈપણ કેસમાં આપમેળે મફત વકીલ મળશે.
B. પાત્ર વ્યક્તિઓને કાનૂની સેવા મેળવવામાં આર્થિક અથવા અન્ય અસમર્થતા અવરોધ ન બને તે માટે મફત કાનૂની સહાય આપવી.
C. માત્ર criminal casesમાં જ મફત વકીલ આપવો.
D. માત્ર civil casesમાં જ મફત વકીલ આપવો.
સાચો જવાબ: B.
સમજૂતી: Free Legal Aidનો હેતુ ન્યાય સુધી પહોંચ સુલભ બનાવવાનો છે. પાત્રતા અને સેવા સંબંધિત શરતો લાગુ કાયદા હેઠળ નક્કી થાય છે.
પ્રશ્ન 16. Lok Adalatનો Article 39A સાથેનો સંબંધ શું છે?
A. બંનેનો કોઈ સંબંધ નથી.
B. Lok Adalat ન્યાયને વધુ સુલભ અને ઓછા ખર્ચે મેળવવામાં મદદ કરતી વ્યવસ્થાઓમાંની એક છે.
C. Lok Adalat માત્ર ફોજદારી સજા આપે છે.
D. Lok Adalat Parliamentનું ગૃહ છે.
સાચો જવાબ: B.
સમજૂતી: Legal Services Authorities Act હેઠળ Lok Adalatની વ્યવસ્થા છે અને તે ઝડપી, સુલભ તથા સમાધાન આધારિત વિવાદ નિરાકરણમાં મદદ કરે છે.
પ્રશ્ન 17. Article 39A કયા પ્રકારની જોગવાઈ છે?
A. Fundamental Right
B. Directive Principle
C. Fundamental Duty
D. Emergency Provision
સાચો જવાબ: B. Directive Principle
સમજૂતી: Article 39A Part IVમાં આવેલો છે અને Directive Principlesનો ભાગ છે.
પ્રશ્ન 18. નીચેમાંથી કયું Article 39Aના હેતુને સૌથી સારી રીતે દર્શાવે છે?
A. પૈસાદાર વ્યક્તિને વધુ કાનૂની સુવિધા આપવી.
B. આર્થિક અથવા અન્ય અસમર્થતાને કારણે વ્યક્તિ ન્યાયથી વંચિત ન રહે.
C. દરેક કેસમાં સરકાર પક્ષકાર બને.
D. દરેક વ્યક્તિ માટે એક જ પ્રકારનો વકીલ નિયુક્ત કરવો.
સાચો જવાબ: B.
સમજૂતી: Article 39A પાછળનો મૂળ વિચાર એ છે કે ન્યાય સુધી પહોંચ માત્ર આર્થિક રીતે સક્ષમ લોકો સુધી મર્યાદિત ન રહે.
પ્રશ્ન 19. જો કોઈ ગરીબ આરોપી પાસે વકીલ રાખવા માટે પૈસા ન હોય, તો Article 39Aનો કયો સિદ્ધાંત સૌથી સીધો સંબંધિત છે?
A. Uniform Civil Code
B. Free Legal Aid
C. Separation of Powers
D. Fundamental Duties
સાચો જવાબ: B. Free Legal Aid
સમજૂતી: ગરીબીના કારણે આરોપીને યોગ્ય કાનૂની મદદથી વંચિત ન રાખવાનો વિચાર Free Legal Aid સાથે સીધો જોડાયેલો છે.
પ્રશ્ન 20. નીચેમાંથી Article 39Aનું સૌથી યોગ્ય પરીક્ષાલક્ષી વર્ણન કયું છે?
A. તે નાગરિકોને સીધો enforceable Fundamental Right આપે છે.
B. તે રાજ્યને Equal Justice અને Free Legal Aid માટે યોગ્ય વ્યવસ્થા કરવાની દિશા આપે છે.
C. તે Supreme Courtને મફત કાનૂની સેવા આપવાની સત્તા આપે છે.
D. તે Uniform Civil Code લાગુ કરે છે.
સાચો જવાબ: B.
સમજૂતી: Article 39A Directive Principle છે. તેનો હેતુ ન્યાયની સમાન તક સુનિશ્ચિત કરવો અને આર્થિક અથવા અન્ય અસમર્થતાના કારણે ન્યાયથી વંચિત લોકોને કાનૂની સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવાની દિશા આપવાનો છે.
AIBE માટે Article 39A નું Final Revision
Article 39A → Equal Justice + Free Legal Aid
Part IV → Directive Principles of State Policy
42nd Constitutional Amendment Act, 1976 → Article 39A ઉમેરાયો
Article 14 → Equality
Article 21 → Life and Personal Liberty
Article 37 → DPSPની non-enforceable nature
Legal Services Authorities Act, 1987 → કાનૂની સેવાઓનું statutory framework
NALSA → National Legal Services Authority
Hussainara Khatoon → Speedy Trial + Legal Aid
Khatri → Free Legal Aid
Suk Das → Legal Aid
Article 44 → Uniform Civil Code
AIBE માટે એક લાઇનમાં યાદ રાખો:
“Article 39A કહે છે કે ન્યાય માત્ર કાગળ પર સમાન ન હોવો જોઈએ, પરંતુ પૈસાની અછત કે અન્ય અસમર્થતાના કારણે કોઈ વ્યક્તિ ન્યાયથી વંચિત ન રહે તે માટે રાજ્યએ Equal Justice અને Free Legal Aidની વ્યવસ્થા તરફ પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.”