AIBE માટે બંધારણીય કાયદા ના અગત્યના ટોપિક
બંધારણીય કાયદા માટે અગત્યના ટોપિક – મહત્વના આર્ટિક્લ
Click the Language Button below to read in your language.
Important Topics of Constitutional Law for AIBE Exam
મૂળભૂત અધિકારો
| આર્ટિક્લ | વિગત |
|---|---|
| આર્ટિક્લ 12 | “રાજ્ય” (State) ની વ્યાખ્યા |
| આર્ટિક્લ 13 | મૂળભૂત અધિકારો સાથે વિરોધાભાસી કાયદા રદબાતલ (Judicial Reviewનો આધાર) |
| આર્ટિક્લ 14 | કાયદા સમક્ષ સમાનતા અને કાયદાનું સમાન રક્ષણ |
| આર્ટિક્લ 15 | ભેદભાવ પર પ્રતિબંધ; મહિલાઓ, બાળકો, SC/ST, SEBC, EWS માટે વિશેષ જોગવાઈઓ |
| આર્ટિક્લ 16 | જાહેર નોકરીમાં સમાન તક; અનામત (Reservation) |
| આર્ટિક્લ 17 | અસ્પૃશ્યતાનો અંત |
| આર્ટિક્લ 18 | ઉપાધિઓનો અંત |
| આર્ટિક્લ 19 | છ સ્વતંત્રતાઓ (વાણી અને અભિવ્યક્તિ, સભા, સંગઠન, આવાગમન, નિવાસ, વ્યવસાય) + વાજબી પ્રતિબંધો |
| આર્ટિક્લ 20 | ગુનાની સજા અંગે રક્ષણ (પૂર્વવર્તી કાયદો, ડબલ જેપર્ડી, આત્મદોષારોપણ સામે રક્ષણ) |
| આર્ટિક્લ 21 | જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ (સૌથી વિસ્તૃત અનુચ્છેદ – ગોપનીયતા, ગૌરવ, પર્યાવરણ વગેરે સમાવે છે) |
| આર્ટિક્લ 21A | મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણનો અધિકાર (6થી 14 વર્ષ) |
| આર્ટિક્લ 22 | ધરપકડ અને અટકાયત સામે રક્ષણ; નિવારક અટકાયતના નિયમો |
| આર્ટિક્લ 23 | માનવ વેપાર અને જબરદસ્તી મજૂરી પર પ્રતિબંધ |
| આર્ટિક્લ 24 | કારખાનાઓ વગેરેમાં બાળકોની રોજગારી પર પ્રતિબંધ |
| આર્ટિક્લ 25–28 | ધર્મની સ્વતંત્રતા |
| આર્ટિક્લ 29–30 | અલ્પસંખ્યકોના સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક અધિકારો |
| આર્ટિક્લ 32 અને આર્ટિક્લ 226 – હાઇકોર્ટની રિટ અધિકારક્ષેત્ર (આર્ટિક્લ 32 કરતાં વ્યાપક) | સંવૈધાનિક ઉપાયોનો અધિકાર (સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા રિટ્સ) – સંવિધાનનું “હૃદય અને આત્મા” |
માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો
- આર્ટિક્લ 39A – સમાન ન્યાય અને મફત કાનૂની સહાય
- આર્ટિક્લ 40 – ગ્રામ પંચાયતોનું સંગઠન
- આર્ટિક્લ 44 – સમાન નાગરિક સંહિતા (Uniform Civil Code)
- આર્ટિક્લ 48A – પર્યાવરણ અને વન્યજીવનનું રક્ષણ
- આર્ટિક્લ 50 – ન્યાયપાલિકા અને કારોબારીનું અલગીકરણ
મૂળભૂત ફરજો
- આર્ટિક્લ 51A – મૂળભૂત ફરજોની યાદી
કેન્દ્રીય કારોબારી, સંસદ અને સંબંધિત
| આર્ટિક્લ | વિગત |
|---|---|
| આર્ટિક્લ 52–53 | ભારતના રાષ્ટ્રપતિ – પદ અને કારોબારી સત્તા |
| આર્ટિક્લ 61 | રાષ્ટ્રપતિની મહાભિયોગ (Impeachment) પ્રક્રિયા |
| આર્ટિક્લ 72 | રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમા આપવાની સત્તા |
| આર્ટિક્લ 74 | રાષ્ટ્રપતિને સલાહ અને સહાય આપનાર મંત્રીમંડળ |
| આર્ટિક્લ 79 | સંસદની રચના |
| આર્ટિક્લ 108 | બંને ગૃહોની સંયુક્ત બેઠક |
| આર્ટિક્લ 110 | મની બિલની વ્યાખ્યા |
| આર્ટિક્લ 123 | રાષ્ટ્રપતિની અધ્યાદેશ (Ordinance) જારી કરવાની સત્તા |
રાજ્ય કારોબારી
| આર્ટિક્લ | વિગત |
|---|---|
| આર્ટિક્લ 153 | રાજ્યોના રાજ્યપાલો |
| આર્ટિક્લ 161 | રાજ્યપાલની ક્ષમા આપવાની સત્તા |
| આર્ટિક્લ 213 | રાજ્યપાલની અધ્યાદેશ જારી કરવાની સત્તા |
ન્યાયપાલિકા
| આર્ટિક્લ | વિગત |
|---|---|
| આર્ટિક્લ 124 | સુપ્રીમ કોર્ટની સ્થાપના અને રચના |
| આર્ટિક્લ 136 | સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા વિશેષ રજા અપીલ |
| આર્ટિક્લ 141 | સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા ઘોષિત કાયદો બધી અદાલતો પર બંધનકર્તા |
| આર્ટિક્લ 142 | સુપ્રીમ કોર્ટના હુકમોનો અમલ / સંપૂર્ણ ન્યાય |
| આર્ટિક્લ 143 | રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા સુપ્રીમ કોર્ટની સલાહ લેવાની સત્તા (Advisory Jurisdiction) |
કટોકટીની જોગવાઈઓ
| આર્ટિક્લ | વિગત |
|---|---|
| આર્ટિક્લ 352 | રાષ્ટ્રીય કટોકટીની ઘોષણા |
| આર્ટિક્લ 356 | રાજ્યોમાં સંવૈધાનિક તંત્રની નિષ્ફળતા (રાષ્ટ્રપતિ શાસન) |
| આર્ટિક્લ 360 | આર્થિક કટોકટી |
સંવિધાન સુધારા
- આર્ટિક્લ 368 – સંવિધાન સુધારવાની સંસદની સત્તા અને પ્રક્રિયા (કેસવાનંદ ભારતી કેસ સાથે જોડાયેલ Basic Structure Doctrine)
અન્ય મહત્વપૂર્ણ વિષયો
- પ્રસ્તાવના (Preamble) – 42મા સુધારા દ્વારા ઉમેરાયેલ શબ્દો: સમાજવાદી, ધર્મનિરપેક્ષ, અખંડિતતા
- Basic Structure Doctrine
- Golden Triangle (અનુચ્છેદ 14, 19 અને 21)
- રિટ્સ (Habeas Corpus, Mandamus, Prohibition, Certiorari, Quo Warranto)
- આર્ટિક્લ300A – મિલકતનો અધિકાર (હવે મૂળભૂત અધિકાર નથી, માત્ર કાનૂની/સંવૈધાનિક અધિકાર છે)
સૌથી અગત્યના સંવિધાન સુધારાઓ
| સુધારો | વર્ષ | મુખ્ય ફેરફાર / મહત્વ |
|---|---|---|
| 1લો | 1951 | અનુચ્છેદ 15(4), 31A, 31B અને નવમી અનુસૂચિ ઉમેરાઈ |
| 24મો | 1971 | સંસદને મૂળભૂત અધિકારો સહિત કોઈપણ ભાગ સુધારવાની સત્તા મળી |
| 42મો | 1976 | “મિની-સંવિધાન” – પ્રસ્તાવનામાં સમાજવાદી, ધર્મનિરપેક્ષ, અખંડિતતા; મૂળભૂત ફરજો (51A); 39A, 48A વગેરે |
| 44મો | 1978 | મિલકતનો અધિકાર મૂળભૂત અધિકારમાંથી દૂર (હવે 300A); કટોકટીની જોગવાઈઓ કડક |
| 52મો | 1985 | દસમી અનુસૂચિ (એન્ટી-ડિફેક્શન કાયદો) |
| 61મો | 1989 | મતદાન વય 21થી 18 વર્ષ કરી |
| 73મો | 1992 | પંચાયતી રાજને સંવૈધાનિક દરજ્જો (ભાગ IX) |
| 74મો | 1992 | નગરપાલિકાઓને સંવૈધાનિક દરજ્જો (ભાગ IXA) |
| 86મો | 2002 | શિક્ષણનો અધિકાર મૂળભૂત અધિકાર બન્યો (21A) |
| 101મો | 2016 | GST અમલમાં આવ્યું |
| 103મો | 2019 | EWS માટે 10% અનામત (15(6) અને 16(6)) |
| 106મો | 2023 | મહિલા અનામત (નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ) – લોકસભા અને વિધાનસભાઓમાં 1/3 બેઠકો |
ભારતના બંધારણના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો-સમજૂતી અને પ્રશ્નો
AIBE 20 Set C Question Paper PDF 2025 solution in Hindi Download PDF – Booklet Code C
AIBE 21 વિસ્તૃત સમજૂતી સાથે ગુજરાતી માં પેપર સોલ્યુસન
AIBE માટે બંધારણીય કાયદો – 1
AIBE પરીક્ષાની તૈયારી માટે 101 Legal Maxims
આર્ટિકલ ૧૪ નો વિસ્તારપૂર્વક અર્થ અને AIBE ના સાપેક્ષમાં સમજૂતી
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 15 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 19 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 21 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 22 : ધરપકડ અને અટકાયત
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 23 : માનવ તસ્કરી અને વેઠ પ્રતિબંધ
AIBE – ભારતીય બંધારણ – આર્ટિકલ 24 : બાળ મજૂરી પર પ્રતિબંધ
AIBE – ભારતીય બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 25 થી 28 : ધર્મની સ્વતંત્રતા
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 32 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 34 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – Article 39A : સમાન અને મફત ન્યાય
AIBE – બંધારણીય કાયદો – Article 44 : સમાન નાગરિક સંહિતા
AIBE – બંધારણીય કાયદો-ભારતના રાષ્ટ્રપતિ અંગે સંપૂર્ણ સમજૂતી
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 72 – રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 76 – એટર્ની જનરલ ઓફ ઈન્ડિયા