AIBE – બંધારણીય કાયદો – Article 44 : સમાન નાગરિક સંહિતા
Click the Language Button below to read in your language.
AIBEની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓ માટે ભારતીય બંધારણના રાજ્યના નીતિનિર્દેશક સિદ્ધાંતો ખૂબ મહત્વના છે. તેમાં Article 44 ખાસ ધ્યાન આપવા જેવો છે, કારણ કે તે Uniform Civil Code એટલે કે સમાન નાગરિક સંહિતા સાથે સંબંધિત છે.
Article 44ને માત્ર એક લાઇનમાં યાદ રાખવું હોય તો એટલું યાદ રાખો:
Article 44 = Uniform Civil Code (UCC)
પરંતુ AIBEમાં માત્ર Article નો નંબર પૂછાય એટલું જ જરૂરી નથી. પ્રશ્નમાં Article 44 કયા ભાગ માં છે, તે Fundamental Right છે કે નહીં, તેને કોર્ટમાં સીધો અમલમાં મૂકી શકાય છે કે નહીં અને Article 25 સાથે તેનો શું સંબંધ છે, તે પણ પૂછાઈ શકે છે.
ચાલો, Article 44ને સરળ ભાષામાં સમજીએ.
Article 44 શું કહે છે?
ભારતીય બંધારણનો Article 44 રાજ્યને સમગ્ર દેશમાં નાગરિકો માટે Uniform Civil Code એટલે કે એકસમાન નાગરિક સંહિતા સુનિશ્ચિત કરવાની દિશામાં પ્રયત્ન કરવા જણાવે છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, દેશના નાગરિકોના લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસો, ઉત્તરાધિકાર, દત્તક અને ભરણપોષણ જેવી વ્યક્તિગત નાગરિક બાબતો માટે એકસમાન કાયદાકીય વ્યવસ્થા હોવાનો વિચાર Article 44 પાછળ છે. અહીં “પ્રયત્ન કરશે” શબ્દ ખૂબ મહત્વનો છે. Article 44 રાજ્યને સીધો કોઈ કાયદો બનાવવાનો આદેશ આપતું નથી, પરંતુ UCC તરફ આગળ વધવા માટે બંધારણીય માર્ગદર્શન આપે છે.
Article 44 બંધારણના કયા ભાગમાં છે?
Article 44 બંધારણના Part IVમાં આવેલો છે.
Part IV એટલે Directive Principles of State Policy એટલે કે રાજ્યના નીતિનિર્દેશક તત્ત્વો.
તેથી AIBEમાં જો પૂછવામાં આવે કે Article 44 કયા Partમાં આવેલો છે, તો સાચો જવાબ Part IV રહેશે.
Article 44 Fundamental Right છે?
ના.
Article 44 Fundamental Right નથી. તે Directive Principle છે.
આ તફાવત AIBE માટે ખૂબ મહત્વનો છે.
Fundamental Rights બંધારણના Part IIIમાં છે અને તેમના રક્ષણ માટે કેટલીક પરિસ્થિતિમાં અદાલતનો સહારો લઈ શકાય છે. જ્યારે Directive Principles રાજ્યને દેશનું શાસન ચલાવવામાં માર્ગદર્શન આપે છે.
Article 37નું મહત્વ
Article 44ને સારી રીતે સમજવા માટે Article 37 પણ યાદ રાખવો જોઈએ.
Article 37 મુજબ Directive Principlesને કોઈ અદાલત દ્વારા સીધા અમલમાં મૂકી શકાય નહીં. પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી કે આ સિદ્ધાંતોનું કોઈ મહત્વ નથી. બંધારણ સ્પષ્ટ કરે છે કે Directive Principles દેશના શાસનમાં મૂળભૂત છે અને રાજ્યએ કાયદા બનાવતી વખતે આ સિદ્ધાંતોને ધ્યાનમાં રાખવાના છે.
આથી AIBE માટે એક સરળ જોડાણ યાદ રાખો:
Article 37 = માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો સીધા કોર્ટમાં અમલ કરી શકાતા નથી.
Article 44 = Uniform Civil Code.
Uniform Civil Code એટલે શું?
Uniform Civil Code એટલે દેશના તમામ નાગરિકો માટે કેટલીક વ્યક્તિગત નાગરિક બાબતોમાં એકસમાન કાયદો.
ભારતમાં વિવિધ ધાર્મિક સમુદાયોને લગતા personal lawsનો ઐતિહાસિક વિકાસ થયો છે. લગ્ન, છૂટાછેડા, વારસો, ઉત્તરાધિકાર, દત્તક અને ભરણપોષણ જેવી બાબતોમાં અલગ-અલગ કાનૂની વ્યવસ્થાઓ જોવા મળે છે. Uniform Civil Code નો મૂળ વિચાર એ છે કે આવી નાગરિક બાબતો માટે ધર્મના આધારે અલગ કાયદાઓને બદલે એકસમાન નાગરિક કાયદો હોવો જોઈએ. અહીં એક વાત ખાસ સમજવી જરૂરી છે કે Article 44 પોતે UCCનો સંપૂર્ણ કાયદો બનાવતું નથી. તે રાજ્યને UCC તરફ પ્રયત્ન કરવાની બંધારણીય દિશા આપે છે.
Article 44 અને Article 25 વચ્ચેનો સંબંધ
Article 44 સમજતી વખતે Article 25 પણ મહત્વનો બની જાય છે.
Article 25 દરેક વ્યક્તિને ધર્મની સ્વતંત્રતાનો અધિકાર આપે છે. બીજી તરફ Article 44 રાજ્યને Uniform Civil Code માટે પ્રયત્ન કરવાની દિશા આપે છે. આ કારણે UCC અંગે ચર્ચા થાય ત્યારે એક મહત્વનો બંધારણીય પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે વ્યક્તિગત કાયદા, ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને એકસમાન નાગરિક કાયદા વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવવું.
AIBEમાં Article 44 અને Article 25ને સાથે રાખીને પ્રશ્ન પૂછાઈ શકે છે.
Article 44 અને Article 14
Article 14 કાયદા સમક્ષ સમાનતા અને કાયદાનું સમાન રક્ષણ આપે છે.
Uniform Civil Code ની ચર્ચા ઘણી વખત સમાનતા અને કાયદા સમક્ષ સમાન વ્યવહારના સિદ્ધાંત સાથે પણ જોડાય છે.
પરંતુ અહીં ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે કે Article 14 મૂળભૂત અધિકાર છે, જ્યારે Article 44 એ માર્ગદર્શક સિદ્ધાંત છે.
આ બંનેને એકસરખા ન માનવા.
Article 44 અને Article 51A
Article 51A Fundamental Duties સાથે સંબંધિત છે, જ્યારે Article 44 Directive Principles સાથે સંબંધિત છે.
તેથી:
Article 44 = Uniform Civil Code
Article 51A = Fundamental Duties
AIBEમાં આવા Article-number matching પ્રશ્નો સરળતાથી આવી શકે છે.
Article 44 સાથે જોડાયેલા મહત્વપૂર્ણ કેસો
Article 44 ની ચર્ચા કરતી વખતે Supreme Court ના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓનો પણ ઉલ્લેખ થાય છે.
Mohd. Ahmed Khan v. Shah Bano Begum
Shah Bano કેસમાં Muslim divorced womanના maintenanceના પ્રશ્ન પર Supreme Courtનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આવ્યો હતો. આ કેસમાં Courtએ Uniform Civil Codeના સંદર્ભમાં Article 44નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
AIBE માટે “Shah Bano + Article 44”નું જોડાણ યાદ રાખવું ઉપયોગી છે.
Sarla Mudgal v. Union of India
આ કેસમાં લગ્ન, ધર્મ પરિવર્તન અને બીજી વ્યક્તિ સાથે લગ્ન જેવા મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો સામે આવ્યા હતા.
Supreme Court એ આ કેસમાં Uniform Civil Code ની જરૂરિયાત અંગે Article 44 ના સંદર્ભમાં મહત્વપૂર્ણ અવલોકનો કર્યા હતા.
John Vallamattom v. Union of India
આ કેસમાં પણ Article 44 અને Uniform Civil Codeના મુદ્દા અંગે Supreme Courtએ મહત્વપૂર્ણ અવલોકનો કર્યા હતા.
AIBE માટે આ ત્રણ કેસોના નામ ખાસ યાદ રાખવા જેવા છે:
Shah Bano
Sarla Mudgal
John Vallamattom
Goa અને Uniform Civil Code
Uniform Civil Codeની ચર્ચા થાય ત્યારે Goaનું ઉદાહરણ ઘણી વખત આપવામાં આવે છે.
Goaમાં Portuguese Civil Codeમાંથી વિકસેલી એકસમાન નાગરિક કાયદાની વ્યવસ્થા લાંબા સમયથી અમલમાં છે. તેથી UCCની ચર્ચામાં Goaનું ઉદાહરણ મહત્વપૂર્ણ બને છે.
AIBEમાં જો Goa અને Uniform Civil Code વચ્ચેનો સંબંધ પૂછાય તો આ મુદ્દો ધ્યાનમાં રાખવો.
AIBE માટે Article 44 ની સૌથી મહત્વની બાબતો
Article 44 બંધારણના Part IV માં આવેલો છે.
તે Directive Principle of State Policy છે.
તે Fundamental Right નથી.
તેને સામાન્ય રીતે સીધો અદાલતમાં enforce કરી શકાતો નથી.
તે Uniform Civil Code સાથે સંબંધિત છે.
તે રાજ્યને સમગ્ર ભારતમાં નાગરિકો માટે એકસમાન નાગરિક સંહિતા સુનિશ્ચિત કરવાની દિશામાં પ્રયત્ન કરવા કહે છે.
Article 25 સાથે તેનો સંબંધ ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના સંદર્ભમાં મહત્વપૂર્ણ છે.
Article 14 સાથે તેનો સંબંધ સમાનતાના સિદ્ધાંતના સંદર્ભમાં ચર્ચાય છે.
AIBEમાં Article 44 પરથી કેવી રીતે પ્રશ્ન આવી શકે?
પ્રશ્ન આવી શકે કે Article 44 કયા Partમાં છે.
જવાબ: Part IV.
પૂછી શકાય કે Article 44 Fundamental Right છે કે Directive Principle.
જવાબ: Directive Principle.
પૂછી શકાય કે Article 44 કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે.
જવાબ: Uniform Civil Code.
પૂછી શકાય કે Article 44 સીધો Courtમાં enforce કરી શકાય છે કે નહીં.
જવાબ: નહીં.
પૂછી શકાય કે Article 44 સાથે કયો Fundamental Right ખાસ કરીને ચર્ચામાં આવે છે.
જવાબ: Article 25.
અથવા Shah Bano કેસ અને Article 44 વચ્ચેનો સંબંધ પૂછાઈ શકે છે.
AIBE માટે Final Revision
Article 44
વિષય: Uniform Civil Code
Part: IV
પ્રકૃતિ: Directive Principle
Fundamental Right: નથી
Court દ્વારા સીધો અમલ: નથી
સંબંધિત Articles: 14, 25 અને 37
મહત્વપૂર્ણ કેસ: Shah Bano, Sarla Mudgal, John Vallamattom
નિષ્કર્ષ
Article 44 ભારતીય બંધારણની એવી જોગવાઈ છે જે સમગ્ર દેશમાં નાગરિકો માટે એકસમાન નાગરિક સંહિતા સ્થાપિત કરવાની દિશામાં રાજ્યને પ્રયત્ન કરવા કહે છે. આ Article પોતે કોઈ Fundamental Right આપતું નથી અને તેને સીધો અદાલતમાં અમલમાં મૂકી શકાતો નથી. તેમ છતાં, ભારતીય બંધારણમાં તેનું મહત્વ ઘણું છે, કારણ કે તે સમાનતા, વ્યક્તિગત કાયદા અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા જેવા મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય મુદ્દાઓ સાથે જોડાયેલું છે.
આર્ટિક્લ 44 આધારિત 20 મહત્વપૂર્ણ MCQs
પ્રશ્ન 1. Article 44માં “Uniform Civil Code”નો મુખ્ય સંબંધ કઈ બાબતો સાથે છે?
A. ફોજદારી કાયદો
B. નાગરિક અને વ્યક્તિગત કાયદા
C. ચૂંટણી કાયદો
D. કરવેરા કાયદો
સાચો જવાબ: B. નાગરિક અને વ્યક્તિગત કાયદા
સમજૂતી: UCCની ચર્ચા મુખ્યત્વે લગ્ન, છૂટાછેડા, દત્તક, વારસો, ઉત્તરાધિકાર અને ભરણપોષણ જેવી વ્યક્તિગત નાગરિક બાબતો સાથે જોડાયેલી છે.
પ્રશ્ન 2. Article 44માં “State shall endeavour” શબ્દપ્રયોગનો સૌથી યોગ્ય અર્થ શું છે?
A. રાજ્યને તરત જ UCC લાગુ કરવું ફરજિયાત છે.
B. રાજ્યને UCC તરફ પ્રયત્ન કરવાની બંધારણીય દિશા આપવામાં આવી છે.
C. Supreme Courtને UCC બનાવવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
D. નાગરિકોને UCCની માંગ કરવાનો Fundamental Right આપવામાં આવ્યો છે.
સાચો જવાબ: B. રાજ્યને UCC તરફ પ્રયત્ન કરવાની બંધારણીય દિશા આપવામાં આવી છે.
સમજૂતી: Article 44 રાજ્યને પ્રયત્ન કરવાની દિશા આપે છે. તે પોતે UCCનો સંપૂર્ણ કાયદો બનાવતું નથી.
પ્રશ્ન 3. નીચેમાંથી કયો વિષય સામાન્ય રીતે personal law સાથે સંબંધિત નથી?
A. લગ્ન
B. વારસો
C. છૂટાછેડા
D. ફોજદારી સજા
સાચો જવાબ: D. ફોજદારી સજા
સમજૂતી: Criminal punishment વ્યક્તિગત personal lawનો વિષય નથી. UCCની ચર્ચા મુખ્યત્વે civil અને personal law matters અંગે થાય છે.
પ્રશ્ન 4. Article 44ના સંદર્ભમાં “Uniform” શબ્દનો અર્થ શું સૂચવે છે?
A. દરેક રાજ્ય માટે અલગ કાયદો
B. તમામ નાગરિકો માટે એકસમાન નાગરિક કાયદાની દિશા
C. માત્ર એક ધર્મ માટે કાયદો
D. માત્ર મહિલાઓ માટે કાયદો
સાચો જવાબ: B. તમામ નાગરિકો માટે એકસમાન નાગરિક કાયદાની દિશા
સમજૂતી: UCCનો મૂળ વિચાર વ્યક્તિના ધર્મથી પર રહીને નાગરિક બાબતોમાં એકસમાન કાયદાકીય માળખું સ્થાપિત કરવાનો છે.
પ્રશ્ન 5. Article 44 અને Article 25 વચ્ચેનો મુખ્ય બંધારણીય પ્રશ્ન કયો છે?
A. સંપત્તિ અને કરવેરો
B. ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને એકસમાન નાગરિક કાયદા વચ્ચેનું સંતુલન
C. ચૂંટણી અને નાગરિકતા
D. ભાષા અને શિક્ષણ
સાચો જવાબ: B. ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને એકસમાન નાગરિક કાયદા વચ્ચેનું સંતુલન
સમજૂતી: Article 25 ધાર્મિક સ્વતંત્રતા સાથે સંબંધિત છે, જ્યારે Article 44 UCC માટે રાજ્યના પ્રયત્ન સાથે. બંને વચ્ચેનું બંધારણીય સંતુલન મહત્વપૂર્ણ છે.
પ્રશ્ન 6. નીચેના પૈકી કઈ બાબત Article 44ની સીધી બંધારણીય માંગ નથી?
A. UCC તરફ રાજ્યનો પ્રયત્ન
B. સમગ્ર ભારતમાં નાગરિકો માટે એકસમાન નાગરિક સંહિતા
C. તરત જ UCC અમલમાં મૂકવો
D. નાગરિક કાયદામાં એકરૂપતાનો વિચાર
સાચો જવાબ: C. તરત જ UCC અમલમાં મૂકવો
સમજૂતી: Article 44 તરત જ UCC લાગુ કરવાનો આદેશ આપતું નથી. તેમાં રાજ્ય “endeavour” કરશે એવો શબ્દપ્રયોગ છે.
પ્રશ્ન 7. Shah Bano કેસમાં મુખ્ય કાનૂની મુદ્દો કયો હતો?
A. સંપત્તિનું રાષ્ટ્રીયકરણ
B. Muslim divorced womanના maintenanceનો પ્રશ્ન
C. ચૂંટણી સુધારા
D. નાગરિકતા
સાચો જવાબ: B. Muslim divorced womanના maintenanceનો પ્રશ્ન
સમજૂતી: Mohd. Ahmed Khan v. Shah Bano Begum કેસમાં divorced Muslim womanના maintenanceનો પ્રશ્ન હતો. આ ચુકાદાની ચર્ચામાં Article 44 અને UCCનો પણ ઉલ્લેખ થયો હતો.
પ્રશ્ન 8. Sarla Mudgal v. Union of India કેસમાં નીચેમાંથી કયો મુદ્દો મહત્વપૂર્ણ હતો?
A. ધર્મ પરિવર્તન બાદ બીજી વ્યક્તિ સાથે લગ્ન
B. Presidentની ચૂંટણી
C. ન્યાયાધીશોની નિમણૂક
D. Emergency
સાચો જવાબ: A. ધર્મ પરિવર્તન બાદ બીજી વ્યક્તિ સાથે લગ્ન
સમજૂતી: કેસમાં Hindu વ્યક્તિએ Islam સ્વીકારીને પ્રથમ લગ્ન ચાલુ હોવા છતાં બીજી વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરવાના પ્રશ્નો ઊભા થયા હતા. Courtએ UCCના સંદર્ભમાં પણ મહત્વપૂર્ણ અવલોકનો કર્યા હતા.
પ્રશ્ન 9. નીચેમાંથી કયો Article સમાનતાના અધિકાર સાથે સીધો સંબંધિત છે?
A. Article 14
B. Article 44
C. Article 51A
D. Article 50
સાચો જવાબ: A. Article 14
સમજૂતી: Article 14 કાયદા સમક્ષ સમાનતા અને કાયદાનું સમાન રક્ષણ આપે છે. Article 44 Directive Principle છે.
પ્રશ્ન 10. જો Parliament Uniform Civil Code અંગે કાયદો બનાવે, તો Article 44ની ભૂમિકા શું રહેશે?
A. Article 44 પોતે તે કાયદો બની જશે.
B. Article 44 બંધારણીય માર્ગદર્શન તરીકે કામ કરશે.
C. Article 44 Fundamental Rightમાં ફેરવાઈ જશે.
D. Article 44 રદ થઈ જશે.
સાચો જવાબ: B. Article 44 બંધારણીય માર્ગદર્શન તરીકે કામ કરશે.
સમજૂતી: Directive Principles રાજ્યને કાયદા અને નીતિ ઘડવામાં માર્ગદર્શન આપે છે. Article 44 પોતે legislation નથી.
પ્રશ્ન 11. Article 44ની ચર્ચામાં “Personal Law”નો અર્થ સૌથી યોગ્ય રીતે શું થાય?
A. વ્યક્તિના ખાનગી કરાર
B. લગ્ન, વારસો, છૂટાછેડા વગેરે જેવી વ્યક્તિગત કાનૂની બાબતો
C. ફોજદારી પ્રક્રિયા
D. સરકારી નોકરીના નિયમો
સાચો જવાબ: B. લગ્ન, વારસો, છૂટાછેડા વગેરે જેવી વ્યક્તિગત કાનૂની બાબતો
સમજૂતી: Personal laws સામાન્ય રીતે family અને વ્યક્તિગત નાગરિક બાબતો સાથે સંબંધિત હોય છે.
પ્રશ્ન 12. નીચેમાંથી કયો Article Directive Principles સાથે સંબંધિત નથી?
A. Article 39A
B. Article 44
C. Article 48A
D. Article 32
સાચો જવાબ: D. Article 32
સમજૂતી: Article 32 Fundamental Rightsના અમલ માટે Constitutional Remedies સાથે સંબંધિત છે. અન્ય ત્રણ Articles Part IVના Directive Principlesમાં આવે છે.
પ્રશ્ન 13. Article 44ને Article 37 સાથે વાંચવાનું મુખ્ય કારણ શું છે?
A. બંને Emergency સાથે સંબંધિત છે.
B. Article 37 Directive Principlesની ન્યાયિક enforceability અંગે સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરે છે.
C. બંને Fundamental Rights છે.
D. બંને Fundamental Duties છે.
સાચો જવાબ: B. Article 37 Directive Principlesની ન્યાયિક enforceability અંગે સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરે છે.
સમજૂતી: Article 44 એક Directive Principle હોવાથી Article 37 દ્વારા તેની non-enforceable nature સમજવામાં મદદ મળે છે.
પ્રશ્ન 14. નીચેમાંથી કયો કેસ Article 44 સાથે સંકળાયેલો છે?
A. John Vallamattom v. Union of India
B. Kesavananda Bharati v. State of Kerala
C. A.K. Gopalan v. State of Madras
D. Shreya Singhal v. Union of India
સાચો જવાબ: A. John Vallamattom v. Union of India
સમજૂતી: John Vallamattom કેસમાં Courtએ Article 44 અને Uniform Civil Codeના સંદર્ભમાં મહત્વપૂર્ણ અવલોકનો કર્યા હતા.
પ્રશ્ન 15. Article 44 હેઠળ UCCનો વિચાર મુખ્યત્વે કયા પ્રકારની સમાનતા સાથે જોડાય છે?
A. માત્ર રાજકીય સમાનતા
B. નાગરિક કાયદામાં એકરૂપતા
C. માત્ર આર્થિક સમાનતા
D. માત્ર ચૂંટણીની સમાનતા
સાચો જવાબ: B. નાગરિક કાયદામાં એકરૂપતા
સમજૂતી: UCCનો મુખ્ય વિચાર personal civil lawsમાં એકસમાન કાનૂની માળખું સ્થાપિત કરવાનો છે.
પ્રશ્ન 16. નીચેનું કયું નિવેદન Article 44 અંગે સૌથી યોગ્ય છે?
A. તે નાગરિકોને UCC લાગુ કરવાની માંગ કરવાનો Fundamental Right આપે છે.
B. તે રાજ્યની નીતિ માટે બંધારણીય માર્ગદર્શન આપે છે.
C. તે Supreme Courtને legislation કરવાની સત્તા આપે છે.
D. તે State Legislatureને Fundamental Rights રદ કરવાની સત્તા આપે છે.
સાચો જવાબ: B. તે રાજ્યની નીતિ માટે બંધારણીય માર્ગદર્શન આપે છે.
સમજૂતી: Directive Principlesનું મૂળ સ્વરૂપ રાજ્યના શાસન અને નીતિ ઘડવામાં માર્ગદર્શન આપવાનું છે.
પ્રશ્ન 17. Article 44 અંગે નીચેમાંથી કયું નિવેદન સાચું છે?
A. તે માત્ર એક ચોક્કસ ધર્મના નાગરિકો માટે છે.
B. તે સમગ્ર ભારતના નાગરિકો માટે Uniform Civil Code અંગે છે.
C. તે માત્ર સરકારી કર્મચારીઓ માટે છે.
D. તે માત્ર મહિલાઓ માટે છે.
સાચો જવાબ: B. તે સમગ્ર ભારતના નાગરિકો માટે Uniform Civil Code અંગે છે.
સમજૂતી: Article 44માં “citizens throughout the territory of India” માટે Uniform Civil Codeની વાત કરવામાં આવી છે.
પ્રશ્ન 18. Article 44ના સંદર્ભમાં Goa નું ઉદાહરણ શા માટે ચર્ચાય છે?
A. ત્યાં Fundamental Rights લાગુ પડતા નથી.
B. ત્યાં લાંબા સમયથી એકસમાન નાગરિક કાયદાની પરંપરા છે.
C. ત્યાં Constitution લાગુ નથી.
D. ત્યાં Parliament નથી.
સાચો જવાબ: B. ત્યાં લાંબા સમયથી એકસમાન નાગરિક કાયદાની પરંપરા છે.
સમજૂતી: Goaમાં Portuguese Civil Codeમાંથી વિકસેલી એકસમાન નાગરિક કાયદાની વ્યવસ્થા લાંબા સમયથી છે. તેથી UCCની ચર્ચામાં Goaનું ઉદાહરણ આપવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 19. એક વિદ્યાર્થી કહે છે કે “Article 44ના આધારે હું સીધો Supreme Court માં જઈને UCC લાગુ કરાવી શકું છું.” આ નિવેદન વિશે યોગ્ય જવાબ શું છે?
A. હા, કારણ કે Article 44 Fundamental Right છે.
B. હા, કારણ કે દરેક DPSP સીધો enforceable છે.
C. ના, કારણ કે Article 44 Directive Principle છે અને Article 37 મુજબ DPSP સીધા court દ્વારા enforceable નથી.
D. ના, કારણ કે UCC માત્ર State Legislature બનાવી શકે છે.
સાચો જવાબ: C. ના, કારણ કે Article 44 Directive Principle છે અને Article 37 મુજબ DPSP સીધા court દ્વારા enforceable નથી.
સમજૂતી: આ conceptual question AIBE માટે ખૂબ ઉપયોગી છે. Article 44 મહત્વપૂર્ણ બંધારણીય માર્ગદર્શન છે, પરંતુ તે પોતે enforceable Fundamental Right નથી.
પ્રશ્ન 20. નીચેમાંથી Article 44 અંગે સૌથી યોગ્ય જોડાણ કયું છે?
A. Article 44 – UCC – Part IV – Directive Principle
B. Article 44 – Fundamental Duty – Part IVA
C. Article 44 – Constitutional Remedy – Part III
D. Article 44 – Emergency – Part XVIII
સાચો જવાબ: A. Article 44 – UCC – Part IV – Directive Principle
સમજૂતી: આ ચાર બાબતો Article 44નું સંપૂર્ણ પરીક્ષાલક્ષી ઓળખાણ આપે છે. Article 44 Part IVમાં આવેલો Directive Principle છે અને તેનો વિષય Uniform Civil Code છે.
AIBE માટે Final Revision
Article 44ને માત્ર “44 = UCC” તરીકે યાદ રાખવું પૂરતું નથી. પ્રશ્નમાં તેનો અર્થ, scope અને અન્ય Articles સાથેનો સંબંધ પણ આવી શકે છે.
Article 44 → Uniform Civil Code
Article 37 → Directive Principlesની non-enforceability
Article 14 → Equality
Article 25 → Freedom of Religion
Article 51A → Fundamental Duties
Shah Bano → Maintenance + UCC discussion
Sarla Mudgal → Conversion + Marriage + UCC discussion
John Vallamattom → UCC-related constitutional discussion
સૌથી મહત્વપૂર્ણ યાદ રાખવાની લાઇન:
“Article 44 રાજ્યને સમગ્ર ભારતમાં નાગરિકો માટે Uniform Civil Code સુનિશ્ચિત કરવાની દિશામાં પ્રયત્ન કરવા કહે છે; તે Fundamental Right નહીં પરંતુ Directive Principle છે.”