AIBE-Hindu Marriage Act-Sections 9 and 10

Click the Language Button below to read in your language.

Restitution of Conjugal Rights and Judicial Separation

હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955 – કલમ 9 અને કલમ 10

હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955 હેઠળ પતિ અને પત્ની બંનેને લગ્નજીવન સંબંધિત કેટલાક કાનૂની અધિકારો આપવામાં આવ્યા છે. લગ્નજીવનમાં મતભેદો ઊભા થાય, પતિ-પત્નીમાંથી કોઈ એક વ્યક્તિ કોઈ વાજબી કારણ વિના બીજા જીવનસાથીનો સાથ છોડી દે અથવા સાથે રહેવાનો ઇનકાર કરે, ત્યારે કાયદો કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં ન્યાયિક ઉપાય પૂરો પાડે છે.

આ સંદર્ભમાં હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમની કલમ 9 અને કલમ 10 ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

કલમ 9 હેઠળ Restitution of Conjugal Rights એટલે કે વૈવાહિક અધિકારોની પુનઃસ્થાપનાની જોગવાઈ છે, જ્યારે કલમ 10 હેઠળ Judicial Separation એટલે કે ન્યાયિક અલગતા અંગેની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

AIBE પરીક્ષામાં આ બંને કલમો વચ્ચેનો તફાવત, અરજી કરવાની શરતો, કોર્ટની સત્તા અને સંબંધિત ચુકાદાઓમાંથી પ્રશ્નો પૂછાઈ શકે છે.

કલમ 9 – Restitution of Conjugal Rights (વૈવાહિક અધિકારોની પુનઃસ્થાપના)

હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955ની કલમ 9 મુજબ, જો પતિ અથવા પત્નીમાંથી કોઈ એક વ્યક્તિ કોઈ વાજબી કારણ વિના બીજા જીવનસાથીનો સાથ છોડી દે, તો જે જીવનસાથીને અન્યાય થયો હોય તે વ્યક્તિ જિલ્લા અદાલતમાં વૈવાહિક અધિકારોની પુનઃસ્થાપના માટે અરજી કરી શકે છે.

સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, લગ્ન પછી પતિ-પત્ની સાથે રહેતા હોય અને તેમાંથી કોઈ એક વ્યક્તિ કોઈ યોગ્ય કારણ વિના બીજા જીવનસાથીથી અલગ રહેવા લાગે, તો પીડિત જીવનસાથી કોર્ટમાં અરજી કરી શકે છે.

આવી અરજી મળ્યા પછી કોર્ટ બંને પક્ષોની રજૂઆતો અને પુરાવાઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે. જો કોર્ટને ખાતરી થાય કે અરજીમાં જણાવેલી હકીકતો સાચી છે અને અરજી મંજૂર કરવામાં કોઈ કાનૂની અડચણ નથી, તો કોર્ટ Restitution of Conjugal Rights નો હુકમ કરી શકે છે.

કલમ 9 લાગુ થવા માટેની આવશ્યક શરતો

માન્ય લગ્ન હોવા જરૂરી છે

પતિ અને પત્ની વચ્ચે કાયદેસર લગ્ન થયેલા હોવા જોઈએ. માત્ર સાથે રહેતા હોવાના આધારે આ કલમ હેઠળ વૈવાહિક અધિકારોની પુનઃસ્થાપનાની ડિક્રી મેળવી શકાતી નથી.

એક જીવનસાથીએ બીજા જીવનસાથીનો સાથ છોડ્યો હોવો જોઈએ

પતિ અથવા પત્નીમાંથી કોઈ એક વ્યક્તિએ બીજા જીવનસાથીની સાથે રહેવાનું બંધ કર્યું હોવું જોઈએ. કાયદામાં આ પરિસ્થિતિને Withdrawn from the Society of the Other કહેવામાં આવે છે.

અહીં માત્ર અલગ રહેવું પૂરતું નથી. પરિસ્થિતિ અને અલગ રહેવા પાછળનું કારણ પણ કોર્ટ ધ્યાનમાં લે છે.

અલગ રહેવા માટે કોઈ વાજબી કારણ ન હોવું જોઈએ

જો કોઈ વ્યક્તિ યોગ્ય અને વાજબી કારણસર પોતાના જીવનસાથીથી અલગ રહેતી હોય, તો તેની સામે કલમ 9 હેઠળની અરજી સામાન્ય રીતે મંજૂર થઈ શકતી નથી.

ઉદાહરણ તરીકે, જીવનસાથી દ્વારા શારીરિક કે માનસિક ક્રૂરતા કરવામાં આવતી હોય, જાનનું જોખમ હોય અથવા અન્ય ગંભીર પરિસ્થિતિ હોય, તો અલગ રહેવાનું વાજબી કારણ હોઈ શકે છે.

જિલ્લા અદાલતમાં અરજી કરવી જરૂરી છે

જે જીવનસાથીનો સાથ છોડવામાં આવ્યો હોય તે વ્યક્તિ જિલ્લા અદાલતમાં અરજી કરી શકે છે. યોગ્ય અધિકારક્ષેત્ર નક્કી કરવા માટે અધિનિયમની કલમ 19 પણ ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે.

વાજબી કારણ સાબિત કરવાની જવાબદારી કોની?

કલમ 9ના Explanation મુજબ, જ્યારે પ્રશ્ન ઊભો થાય કે જીવનસાથીએ બીજા જીવનસાથીનો સાથ છોડવા માટે વાજબી કારણ ધરાવતું હતું કે નહીં, ત્યારે આવા વાજબી કારણને સાબિત કરવાની જવાબદારી તે વ્યક્તિ પર રહેશે જેણે બીજા જીવનસાથીનો સાથ છોડ્યો છે.

આ જોગવાઈ પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.

ઉદાહરણ તરીકે, પતિ પત્નીને છોડીને અલગ રહેવા લાગે અને પત્ની કલમ 9 હેઠળ અરજી કરે, તો પતિએ અલગ રહેવા પાછળનું વાજબી કારણ સાબિત કરવું પડશે.

કલમ 9 હેઠળ કોર્ટ શું હુકમ કરી શકે?

જો કોર્ટને લાગે કે અરજી કાયદાની શરતો પૂર્ણ કરે છે, તો તે Restitution of Conjugal Rights ની ડિક્રી આપી શકે છે.

આ ડિક્રીનો હેતુ પતિ-પત્ની વચ્ચે વૈવાહિક સહજીવન પુનઃસ્થાપિત કરવાનો છે.

પરંતુ આનો અર્થ એવો નથી કે કોર્ટ પોલીસ અથવા અન્ય કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા પતિ કે પત્નીને શારીરિક રીતે સાથે રહેવા માટે મજબૂર કરી શકે છે.

સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908ના Order XXI Rule 32 હેઠળ આવી ડિક્રીના અમલ માટે કાયદાકીય પ્રક્રિયા ઉપલબ્ધ છે. તેમાં યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં મિલકતની જપ્તી જેવી કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

કલમ 9 સંબંધિત મહત્ત્વપૂર્ણ ચુકાદો

Saroj Rani v. Sudarshan Kumar Chadha (1984)

આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમની કલમ 9ની બંધારણીય માન્યતા જાળવી રાખી હતી.

કોર્ટના જણાવ્યા અનુસાર, વૈવાહિક અધિકારોની પુનઃસ્થાપનાનો ઉપાય લગ્નસંસ્થાને જાળવવા અને પતિ-પત્નીને ફરીથી સાથે રહેવાની તક આપવા માટેનો કાનૂની ઉપાય છે.

આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે કલમ 9ને બંધારણની કલમ 14 અને 21ના વિરોધમાં હોવાનું સ્વીકાર્યું નહોતું.

AIBE માટે આ ચુકાદો ખાસ યાદ રાખવો.

કલમ 10 – Judicial Separation (ન્યાયિક અલગતા)

હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955ની કલમ 10 હેઠળ પતિ અથવા પત્ની બંનેને ન્યાયિક અલગતા મેળવવા માટે કોર્ટમાં અરજી કરવાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે.

Judicial Separation એટલે કોર્ટના હુકમથી પતિ-પત્નીને અલગ રહેવાની કાનૂની છૂટ મળવી.

આ સ્થિતિમાં લગ્નનો અંત આવતો નથી. લગ્ન કાયદેસર રીતે ચાલુ રહે છે, પરંતુ જે પક્ષે ડિક્રી મેળવી હોય તેના માટે બીજા જીવનસાથી સાથે રહેવું ફરજિયાત રહેતું નથી.

આ કલમનો મુખ્ય હેતુ એવો છે કે જ્યારે લગ્નજીવનમાં ગંભીર મતભેદો હોય અને સાથે રહેવું મુશ્કેલ બન્યું હોય, ત્યારે પતિ-પત્નીને છૂટાછેડા લીધા વિના અલગ રહેવાની કાનૂની તક મળે.

કલમ 10 હેઠળ અરજી કરવાના આધાર

કલમ 10(1) મુજબ પતિ અથવા પત્ની કલમ 13(1)માં દર્શાવેલા છૂટાછેડાના આધારો પર Judicial Separation માટે અરજી કરી શકે છે.

આ આધારોમાં મુખ્યત્વે નીચેની પરિસ્થિતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

વ્યભિચાર (Adultery)

લગ્ન પછી પતિ અથવા પત્નીમાંથી કોઈ એક વ્યક્તિએ પોતાના જીવનસાથી સિવાય અન્ય વ્યક્તિ સાથે સ્વૈચ્છિક શારીરિક સંબંધ બાંધ્યો હોય.

ક્રૂરતા (Cruelty)

પતિ અથવા પત્ની દ્વારા બીજા જીવનસાથી સાથે શારીરિક અથવા માનસિક ક્રૂરતાભર્યું વર્તન કરવામાં આવ્યું હોય.

ત્યાગ (Desertion)

કોઈ યોગ્ય કારણ વિના અને બીજા જીવનસાથીની સંમતિ વિના સતત ઓછામાં ઓછા બે વર્ષ સુધી જીવનસાથીનો ત્યાગ કરવામાં આવ્યો હોય.

ધર્મ પરિવર્તન (Conversion)

પતિ અથવા પત્નીમાંથી કોઈ એક વ્યક્તિ હિન્દુ ધર્મ છોડીને બીજા ધર્મમાં પરિવર્તિત થઈ હોય.

માનસિક અસ્વસ્થતા (Mental Disorder)

જીવનસાથી એવી માનસિક સ્થિતિથી પીડાતો હોય કે કાયદામાં દર્શાવેલી શરતો મુજબ બીજા જીવનસાથી માટે તેની સાથે રહેવું વાજબી રીતે અપેક્ષિત ન હોય.

સંન્યાસ (Renunciation of the World)

જીવનસાથીએ કોઈ ધાર્મિક સંપ્રદાયમાં પ્રવેશ કરીને દુનિયાનો ત્યાગ કર્યો હોય.

સાત વર્ષથી જીવિત હોવાના સમાચાર ન મળવા

જે વ્યક્તિના જીવનસાથી વિશે સાત વર્ષ કે તેથી વધુ સમયથી જીવિત હોવાના સમાચાર તેના સ્વાભાવિક વારસદારો અથવા અન્ય સંબંધિત વ્યક્તિઓને મળ્યા ન હોય.

આ ઉપરાંત કલમ 13(1)માં દર્શાવેલા અન્ય લાગુ પડતા કાનૂની આધારો પણ ધ્યાનમાં લેવા જરૂરી છે.

પત્ની માટેના વિશેષ આધારો

કલમ 10(1) મુજબ પત્ની માત્ર કલમ 13(1)ના સામાન્ય આધારો પર જ નહીં, પરંતુ કલમ 13(2) હેઠળ દર્શાવેલા વિશેષ આધારો પર પણ Judicial Separation માટે અરજી કરી શકે છે.

આ વિશેષ આધારોમાં મુખ્યત્વે નીચેની પરિસ્થિતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

પતિ દ્વારા બળાત્કાર, અકુદરતી સંભોગ અથવા પશુગમન

લગ્ન પછી પતિએ બળાત્કાર, અકુદરતી સંભોગ અથવા પશુગમનનો ગુનો કર્યો હોય.

ભરણપોષણ અંગેનો હુકમ

હિન્દુ દત્તક અને ભરણપોષણ અધિનિયમ, 1956ની કલમ 18 હેઠળ પત્નીને અલગ રહેવા છતાં ભરણપોષણ મેળવવાનો હુકમ મળ્યો હોય અથવા CrPCની કલમ 125 હેઠળ પત્નીને ભરણપોષણનો હુકમ મળ્યો હોય અને ત્યારથી એક વર્ષ કે તેથી વધુ સમય સુધી પતિ-પત્ની વચ્ચે સહવાસ ફરી શરૂ થયો ન હોય.

બાળલગ્નનો ઇનકાર કરવાનો અધિકાર

પત્નીના લગ્ન 15 વર્ષની ઉંમર પહેલાં થયા હોય અને તેણે 15 વર્ષની ઉંમર પ્રાપ્ત કર્યા પછી પરંતુ 18 વર્ષની ઉંમર પહેલાં લગ્નનો અસ્વીકાર કર્યો હોય, તો તે આ આધાર પર પણ અરજી કરી શકે છે. લગ્ન પૂર્ણ થયા હોય કે ન થયા હોય તેનાથી આ જોગવાઈના મૂળ અધિકાર પર અસર પડતી નથી.

Judicial Separation ની ડિક્રી પછી શું થાય?

કલમ 10(2) આ અંગે સ્પષ્ટ જોગવાઈ કરે છે.

જ્યારે કોર્ટ Judicial Separation ની ડિક્રી આપે છે, ત્યારે અરજી કરનાર પક્ષ માટે બીજા જીવનસાથી સાથે રહેવાની કાનૂની ફરજ રહેતી નથી.

પરંતુ આ ડિક્રીથી લગ્ન સમાપ્ત થતા નથી.

જો ત્યારબાદ બંને પક્ષો વચ્ચે સમાધાન થાય અને તેઓ ફરીથી સાથે રહેવા ઇચ્છે, તો પતિ અથવા પત્નીમાંથી કોઈ એક વ્યક્તિ કોર્ટમાં અરજી કરીને Judicial Separation ની ડિક્રી રદ કરાવવા માગી શકે છે.

જો કોર્ટને લાગે કે ડિક્રી રદ કરવી ન્યાયસંગત અને વાજબી છે, તો તે ડિક્રી રદ કરી શકે છે.

Judicial Separation અને Divorce વચ્ચેનો તફાવત

ઘણા વિદ્યાર્થીઓ Judicial Separation અને Divorce વચ્ચે મૂંઝવણ અનુભવે છે. બંને વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત સમજવો જરૂરી છે.

Judicial Separation માં લગ્ન ચાલુ રહે છે, જ્યારે Divorce માં લગ્નનો કાનૂની અંત આવે છે.

Judicial Separation પછી પતિ-પત્નીને સાથે રહેવાની ફરજ રહેતી નથી, પરંતુ તેઓ કાયદેસર રીતે પતિ-પત્ની જ રહે છે.

Divorce થયા પછી બંને વ્યક્તિઓનો પતિ-પત્ની તરીકેનો કાનૂની સંબંધ સમાપ્ત થાય છે.

Judicial Separation પછી બંને પક્ષો સમાધાન કરીને ફરી સાથે રહી શકે છે. Divorce પછી ફરી સાથે રહેવા માટે સામાન્ય રીતે કાયદેસર રીતે પુનઃલગ્ન કરવું પડે છે.

Judicial Separation પોતે ફરીથી લગ્ન કરવાની છૂટ આપતું નથી. Divorce ની ડિક્રી અંતિમ અને અમલપાત્ર બન્યા પછી તથા કલમ 15ની શરતો પૂર્ણ થયા પછી પુનઃલગ્ન શક્ય બને છે.

કલમ 9 અને કલમ 10 વચ્ચેનો તફાવત

Restitution of Conjugal Rights અને Judicial Separation બંને વૈવાહિક વિવાદો સાથે સંબંધિત છે, પરંતુ બંનેનો હેતુ અલગ છે.

કલમ 9 હેઠળ પતિ-પત્ની વચ્ચે વૈવાહિક સહજીવન ફરી શરૂ કરાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.

કલમ 10 હેઠળ પતિ-પત્નીને કોર્ટના હુકમથી અલગ રહેવાની કાનૂની છૂટ આપવામાં આવે છે.

કલમ 9 હેઠળ અરજી ત્યારે થઈ શકે છે જ્યારે એક જીવનસાથી કોઈ વાજબી કારણ વિના બીજા જીવનસાથીનો સાથ છોડી દે.

કલમ 10 હેઠળ અરજી કલમ 13માં દર્શાવેલા લાગુ પડતા કાનૂની આધારો પર થઈ શકે છે.

કલમ 9 હેઠળ વાજબી કારણ સાબિત કરવાની જવાબદારી સાથ છોડનાર વ્યક્તિ પર છે.

કલમ 10 હેઠળ કોર્ટની ડિક્રીથી લગ્ન સમાપ્ત થતા નથી, જ્યારે કલમ 9 હેઠળની ડિક્રી પણ લગ્નનો અંત લાવતી નથી.

કલમ 9ની ડિક્રી પછી એક વર્ષ સુધી સહવાસ શરૂ ન થાય તો શું થાય?

આ મુદ્દો AIBE પરીક્ષામાં ખાસ મહત્ત્વનો છે.

હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમની કલમ 13(1A)(ii) મુજબ, જો Restitution of Conjugal Rights ની ડિક્રી થયા પછી એક વર્ષ કે તેથી વધુ સમય સુધી પતિ-પત્ની વચ્ચે સહવાસ ફરી શરૂ ન થાય, તો બંનેમાંથી કોઈ એક પક્ષ છૂટાછેડા માટે અરજી કરી શકે છે.

તેવી જ રીતે, કલમ 13(1A)(i) મુજબ Judicial Separation ની ડિક્રી થયા પછી એક વર્ષ કે તેથી વધુ સમય સુધી પતિ-પત્ની વચ્ચે સહવાસ ફરી શરૂ ન થયો હોય, તો પણ છૂટાછેડા માટે અરજી કરી શકાય છે.

આનો અર્થ એ નથી કે એક વર્ષ પૂર્ણ થતાં જ લગ્ન આપમેળે સમાપ્ત થઈ જાય છે. છૂટાછેડા મેળવવા માટે કોર્ટમાં યોગ્ય અરજી કરવી અને કાયદાકીય શરતો પૂર્ણ કરવી જરૂરી છે.

AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખવા જેવા મુદ્દા

Restitution of Conjugal Rights – કલમ 9.

Judicial Separation – કલમ 10.

Divorce – કલમ 13.

Restitution of Conjugal Rights માટે વાજબી કારણ સાબિત કરવાની જવાબદારી – સાથ છોડનાર વ્યક્તિની.

Judicial Separation પછી સહવાસ કરવાની ફરજ – રહેતી નથી.

Judicial Separation થી લગ્નનો અંત – આવતો નથી.

Judicial Separation ની ડિક્રી રદ કરવાની જોગવાઈ – કલમ 10(2).

Restitution of Conjugal Rights ની ડિક્રી પછી એક વર્ષ સુધી સહવાસ શરૂ ન થાય તો છૂટાછેડાનો આધાર – કલમ 13(1A)(ii).

Judicial Separation ની ડિક્રી પછી એક વર્ષ સુધી સહવાસ શરૂ ન થાય તો છૂટાછેડાનો આધાર – કલમ 13(1A)(i).

કલમ 9ની બંધારણીય માન્યતા જાળવનાર સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો – Saroj Rani v. Sudarshan Kumar Chadha (1984).

હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમની કલમ 9 અને 10 લગ્નજીવનમાં ઊભા થતા વિવાદો માટે બે અલગ પ્રકારના કાનૂની ઉપાયો પૂરા પાડે છે.

કલમ 9નો હેતુ વૈવાહિક સહજીવન ફરી સ્થાપિત કરવાનો છે, જ્યારે કલમ 10 પતિ-પત્નીને લગ્નનો અંત લાવ્યા વિના કાયદેસર રીતે અલગ રહેવાની તક આપે છે.

AIBE પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ આ બંને કલમોની વ્યાખ્યા, આવશ્યક શરતો, પત્ની માટેના વિશેષ આધારો, એક વર્ષની સમયમર્યાદા અને સંબંધિત ચુકાદાઓ સારી રીતે યાદ રાખવા જોઈએ.

AIBE Hindu Marriage Act – Section 9 and 10 – 20 મહત્વપૂર્ણ MCQ

પ્રશ્ન: હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955ની કઈ કલમમાં Restitution of Conjugal Rights ની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે?

A. કલમ 7

B. કલમ 9

C. કલમ 10

D. કલમ 13

સાચો જવાબ: B. કલમ 9

સમજૂતી: કલમ 9 હેઠળ પતિ અથવા પત્ની કોઈ વાજબી કારણ વિના બીજા જીવનસાથીનો સાથ છોડી દે તો વૈવાહિક અધિકારોની પુનઃસ્થાપના માટે અરજી કરી શકાય છે.

પ્રશ્ન: Judicial Separation ની જોગવાઈ હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમની કઈ કલમમાં છે?

A. કલમ 8

B. કલમ 9

C. કલમ 10

D. કલમ 11

સાચો જવાબ: C. કલમ 10

સમજૂતી: કલમ 10 હેઠળ પતિ અથવા પત્ની કોર્ટમાંથી ન્યાયિક અલગતાની ડિક્રી મેળવી શકે છે.

પ્રશ્ન: Restitution of Conjugal Rights માટે અરજી કોણ કરી શકે છે?

A. માત્ર પતિ

B. માત્ર પત્ની

C. પતિ અથવા પત્ની બંને

D. માત્ર પરિવારના સભ્યો

સાચો જવાબ: C. પતિ અથવા પત્ની બંને

સમજૂતી: કલમ 9 હેઠળ પતિ અને પત્ની બંનેને સમાન અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે.

પ્રશ્ન: કલમ 9 હેઠળ અરજી કઈ અદાલતમાં કરવામાં આવે છે?

A. સુપ્રીમ કોર્ટ

B. હાઇકોર્ટ

C. જિલ્લા અદાલત

D. ગ્રામ પંચાયત

સાચો જવાબ: C. જિલ્લા અદાલત

સમજૂતી: કલમ 9 મુજબ પીડિત જીવનસાથી જિલ્લા અદાલતમાં અરજી કરી શકે છે.

પ્રશ્ન: કલમ 9 મુજબ વાજબી કારણ વિના જીવનસાથીનો સાથ છોડવામાં આવ્યો હોય, તો વાજબી કારણ સાબિત કરવાની જવાબદારી કોની છે?

A. અરજી કરનારની

B. સાથ છોડનાર વ્યક્તિની

C. ન્યાયાધીશની

D. પોલીસની

સાચો જવાબ: B. સાથ છોડનાર વ્યક્તિની

સમજૂતી: કલમ 9ના Explanation મુજબ સાથ છોડનાર વ્યક્તિએ અલગ રહેવા માટેનું વાજબી કારણ સાબિત કરવાનું હોય છે.

પ્રશ્ન: કલમ 9 હેઠળ Restitution of Conjugal Rights નો હુકમ આપવાનો મુખ્ય હેતુ શું છે?

A. લગ્ન રદ કરવાનો

B. લગ્નજીવનમાં સહવાસ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો

C. ભરણપોષણ બંધ કરવાનો

D. મિલકતનું વિભાજન કરવાનો

સાચો જવાબ: B. લગ્નજીવનમાં સહવાસ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો

સમજૂતી: આ કલમનો હેતુ પતિ-પત્નીને ફરીથી વૈવાહિક સહજીવન શરૂ કરવાની તક આપવાનો છે.

પ્રશ્ન: કલમ 9 હેઠળ Restitution of Conjugal Rights ની ડિક્રીની બંધારણીય માન્યતા કયા કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે જાળવી રાખી હતી?

A. Kesavananda Bharati Case

B. Saroj Rani v. Sudarshan Kumar Chadha

C. Shah Bano Case

D. Maneka Gandhi Case

સાચો જવાબ: B. Saroj Rani v. Sudarshan Kumar Chadha

સમજૂતી: 1984ના આ ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે કલમ 9ની બંધારણીય માન્યતા જાળવી રાખી હતી.

પ્રશ્ન: Saroj Rani v. Sudarshan Kumar Chadha કેસ કયા વર્ષમાં આપવામાં આવ્યો હતો?

A. 1978

B. 1980

C. 1984

D. 1991

સાચો જવાબ: C. 1984

સમજૂતી: સુપ્રીમ કોર્ટે 8 ઓગસ્ટ, 1984ના રોજ આ ચુકાદો આપ્યો હતો.

પ્રશ્ન: Judicial Separation ની ડિક્રી મળ્યા પછી પતિ-પત્ની વચ્ચે લગ્નસંબંધની કાનૂની સ્થિતિ શું રહે છે?

A. લગ્ન આપમેળે રદ થાય છે

B. લગ્ન કાયમ માટે સમાપ્ત થાય છે

C. લગ્ન કાયદેસર રીતે ચાલુ રહે છે

D. લગ્ન અમાન્ય બને છે

સાચો જવાબ: C. લગ્ન કાયદેસર રીતે ચાલુ રહે છે

સમજૂતી: Judicial Separation માં લગ્નનો અંત આવતો નથી. માત્ર સાથે રહેવાની કાનૂની ફરજમાંથી રાહત મળે છે.

પ્રશ્ન: Judicial Separation ની ડિક્રી થયા પછી સાથે રહેવાની ફરજ અંગે કઈ કલમ જોગવાઈ કરે છે?

A. કલમ 9

B. કલમ 10(1)

C. કલમ 10(2)

D. કલમ 13

સાચો જવાબ: C. કલમ 10(2)

સમજૂતી: કલમ 10(2) મુજબ Judicial Separation ની ડિક્રી પછી અરજી કરનાર પક્ષ માટે બીજા પક્ષ સાથે સહવાસ કરવો ફરજિયાત રહેતો નથી.

પ્રશ્ન: Judicial Separation ની ડિક્રી રદ કરવાની સત્તા કોને છે?

A. પોલીસ અધિકારીને

B. જિલ્લા કલેક્ટરને

C. અદાલતને

D. ગ્રામ પંચાયતને

સાચો જવાબ: C. અદાલતને

સમજૂતી: કલમ 10(2) હેઠળ અદાલત યોગ્ય અને વાજબી માને તો બંનેમાંથી કોઈ એક પક્ષની અરજી પર ડિક્રી રદ કરી શકે છે.

પ્રશ્ન: કલમ 10 હેઠળ Judicial Separation મેળવવા માટે સામાન્ય રીતે કઈ કલમમાં દર્શાવેલા આધારો લાગુ પડે છે?

A. કલમ 5

B. કલમ 9

C. કલમ 13(1)

D. કલમ 24

સાચો જવાબ: C. કલમ 13(1)

સમજૂતી: કલમ 10(1) મુજબ બંને પક્ષો કલમ 13(1)ના આધારો પર Judicial Separation માગી શકે છે.

પ્રશ્ન: કલમ 10(1) મુજબ પત્ની Judicial Separation માટે કયા વધારાના આધારોનો ઉપયોગ કરી શકે છે?

A. માત્ર કલમ 5

B. કલમ 13(2)

C. કલમ 24

D. કલમ 25

સાચો જવાબ: B. કલમ 13(2)

સમજૂતી: પત્નીને કલમ 13(1)ના સામાન્ય આધારો ઉપરાંત કલમ 13(2)ના વિશેષ આધારો પણ ઉપલબ્ધ છે.

પ્રશ્ન: Desertion એટલે કે ત્યાગના આધારે Judicial Separation મેળવવા માટે સામાન્ય રીતે કેટલા સમયનો સતત ત્યાગ જરૂરી છે?

A. છ મહિના

B. એક વર્ષ

C. બે વર્ષ

D. પાંચ વર્ષ

સાચો જવાબ: C. બે વર્ષ

સમજૂતી: કલમ 13(1)(ib) મુજબ અરજી પહેલાં તરત જ ઓછામાં ઓછા બે વર્ષનો સતત ત્યાગ હોવો જરૂરી છે.

પ્રશ્ન: Restitution of Conjugal Rights ની ડિક્રી પછી કેટલા સમય સુધી સહવાસ ફરી શરૂ ન થાય તો છૂટાછેડા માટે અરજી કરી શકાય છે?

A. છ મહિના

B. એક વર્ષ કે તેથી વધુ

C. ત્રણ વર્ષ

D. સાત વર્ષ

સાચો જવાબ: B. એક વર્ષ કે તેથી વધુ

સમજૂતી: કલમ 13(1A)(ii) મુજબ ડિક્રી પછી એક વર્ષ કે તેથી વધુ સમય સુધી સહવાસ ફરી શરૂ ન થાય તો છૂટાછેડા માટે અરજી કરી શકાય છે.

પ્રશ્ન: Judicial Separation ની ડિક્રી પછી એક વર્ષ સુધી સહવાસ ફરી શરૂ ન થાય તો છૂટાછેડા માટે કઈ જોગવાઈ હેઠળ અરજી થઈ શકે છે?

A. કલમ 13(1A)(i)

B. કલમ 13(1A)(ii)

C. કલમ 9

D. કલમ 10(2)

સાચો જવાબ: A. કલમ 13(1A)(i)

સમજૂતી: Judicial Separation ની ડિક્રી પછી એક વર્ષ કે તેથી વધુ સમય સુધી સહવાસ ફરી શરૂ ન થાય તો કલમ 13(1A)(i) લાગુ પડે છે.

પ્રશ્ન: Judicial Separation ની ડિક્રી મળ્યા પછી શું પતિ અથવા પત્ની ફરીથી લગ્ન કરી શકે છે?

A. હા, તરત જ

B. એક વર્ષ પછી

C. ના, માત્ર Judicial Separation ના આધારે નહીં

D. કોર્ટની મંજૂરી વગર નહીં

સાચો જવાબ: C. ના, માત્ર Judicial Separation ના આધારે નહીં

સમજૂતી: Judicial Separation થી લગ્ન સમાપ્ત થતા નથી. પુનઃલગ્ન માટે છૂટાછેડાની અંતિમ ડિક્રી જરૂરી છે.

પ્રશ્ન: કલમ 9 હેઠળની ડિક્રીના અમલ માટે સિવિલ પ્રોસિજર કોડનો કયો નિયમ સંબંધિત છે?

A. Order XXI Rule 32

B. Order VII Rule 11

C. Order XXXIX Rule 1

D. Order IX Rule 13

સાચો જવાબ: A. Order XXI Rule 32

સમજૂતી: CPCના Order XXI Rule 32માં Restitution of Conjugal Rights સહિત કેટલીક ડિક્રીઓના અમલ માટેની જોગવાઈ છે.

પ્રશ્ન: Judicial Separation અને Divorce વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત શું છે?

A. બંનેમાં લગ્ન સમાપ્ત થાય છે

B. Judicial Separation માં લગ્ન ચાલુ રહે છે, જ્યારે Divorce માં લગ્ન સમાપ્ત થાય છે

C. બંનેમાં ફરીથી લગ્ન કરી શકાય છે

D. બંનેમાં ભરણપોષણ મળતું નથી

સાચો જવાબ: B. Judicial Separation માં લગ્ન ચાલુ રહે છે, જ્યારે Divorce માં લગ્ન સમાપ્ત થાય છે

સમજૂતી: Judicial Separation માત્ર અલગ રહેવાની કાનૂની છૂટ આપે છે, જ્યારે Divorce વૈવાહિક સંબંધનો કાનૂની અંત લાવે છે.

પ્રશ્ન: હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમની કઈ કલમમાં Divorce એટલે કે છૂટાછેડાની સામાન્ય જોગવાઈ છે?

A. કલમ 9

B. કલમ 10

C. કલમ 12

D. કલમ 13

સાચો જવાબ: D. કલમ 13

સમજૂતી: કલમ 13 હેઠળ હિન્દુ લગ્નના છૂટાછેડા માટેના કાનૂની આધારો દર્શાવવામાં આવ્યા છે.