AIBE – CPC – First Appeal and Second Appeal

Number of Share: 0

Listen to this article

AIBE – CPC – First Appeal and Second Appeal – Sections 96 and 100 : પ્રથમ અપીલ અને બીજી અપીલ

Click the Language Button below to read in your language.

ન્યાય મેળવવાની પ્રક્રિયામાં માત્ર પ્રથમ અદાલતનો નિર્ણય જ અંતિમ હોય એવું નથી. જો કોઈ પક્ષકારને લાગે કે અદાલતે કાયદા અથવા હકીકતોના મૂલ્યાંકનમાં ભૂલ કરી છે, તો કાયદો તેને ચોક્કસ સંજોગોમાં ઉપલી અદાલતમાં અપીલ કરવાની તક આપે છે.

સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908 (Code of Civil Procedure, 1908) હેઠળ અપીલની વ્યવસ્થા ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ખાસ કરીને કલમ 96 પ્રથમ અપીલ (First Appeal) અને કલમ 100 બીજી અપીલ (Second Appeal) અંગે જોગવાઈ કરે છે.

AIBE પરીક્ષામાં આ બંને કલમો વચ્ચેનો તફાવત, અપીલના અધિકારની પ્રકૃતિ અને બીજી અપીલ માટે જરૂરી શરતો અંગે પ્રશ્નો પૂછાઈ શકે છે. તેથી આ વિષયને ઉદાહરણો સાથે સમજવો જરૂરી છે.

પ્રથમ અપીલ એટલે શું? (First Appeal – Section 96 CPC)

સિવિલ પ્રોસિજર કોડની કલમ 96 મુજબ, મૂળ અધિકારક્ષેત્ર (Original Jurisdiction) ધરાવતી અદાલતે આપેલા હુકમનામા (Decree) સામે કાયદા દ્વારા અધિકૃત ઉપલી અદાલતમાં પ્રથમ અપીલ કરી શકાય છે.

સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, કોઈ વ્યક્તિએ સિવિલ કોર્ટમાં દાવો કર્યો હોય અને અદાલતે તેના વિરુદ્ધ હુકમનામું પસાર કર્યું હોય, તો કાયદામાં નક્કી કરેલી શરતોને આધીન રહીને તે વ્યક્તિ ઉપલી અદાલતમાં અપીલ કરી શકે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, ‘અ’ એ ‘બ’ સામે મિલકતના કબજા માટે સિવિલ દાવો કર્યો. ટ્રાયલ કોર્ટે ‘અ’નો દાવો નામંજૂર કર્યો. હવે ‘અ’ કલમ 96 CPC હેઠળ યોગ્ય અપીલ અદાલતમાં પ્રથમ અપીલ કરી શકે છે.

પ્રથમ અપીલમાં અદાલત હકીકતો (Facts) અને કાયદા (Law) બંનેની તપાસ કરી શકે છે. એટલે કે, ટ્રાયલ કોર્ટે પુરાવાનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કર્યું છે કે નહીં, સાક્ષીઓની જુબાની યોગ્ય રીતે ધ્યાનમાં લીધી છે કે નહીં અને કાયદાનો સાચો ઉપયોગ કર્યો છે કે નહીં, તે બાબતોની તપાસ થઈ શકે છે.

આથી પ્રથમ અપીલને હકીકત અને કાયદા બંનેના પ્રશ્નો પર પુનર્વિચાર કરવાની તક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

કલમ 96 હેઠળ પ્રથમ અપીલના મુખ્ય મુદ્દાઓ

કલમ 96માં પ્રથમ અપીલ અંગે કેટલીક મહત્ત્વપૂર્ણ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.

Ex Parte Decree સામે અપીલ

જો કોઈ પક્ષકાર અદાલતમાં હાજર ન હોય અને અદાલત તેની ગેરહાજરીમાં હુકમનામું (Ex Parte Decree) પસાર કરે, તો પણ તે પક્ષકાર કલમ 96(2) હેઠળ અપીલ કરી શકે છે.

આ જોગવાઈનો હેતુ એ છે કે માત્ર પક્ષકારની ગેરહાજરીના કારણે તેને અપીલના અધિકારથી વંચિત રાખવામાં ન આવે.

સંમતિથી પસાર થયેલા હુકમનામા સામે અપીલ નહીં

કલમ 96(3) મુજબ, જો અદાલતે બંને પક્ષકારોની સંમતિથી હુકમનામું પસાર કર્યું હોય, તો તેની સામે સામાન્ય રીતે કલમ 96 હેઠળ અપીલ કરી શકાતી નથી.

ઉદાહરણ તરીકે, ‘અ’ અને ‘બ’ વચ્ચે મિલકતનો વિવાદ ચાલતો હોય અને બંને પક્ષકારો સમાધાન કરીને અદાલત સમક્ષ રજૂ કરે, જેના આધારે અદાલત સંમતિનું હુકમનામું પસાર કરે, તો કોઈ પક્ષકાર માત્ર પોતાનો નિર્ણય બદલાઈ ગયો છે એટલા માટે તેની સામે અપીલ કરી શકતો નથી.

Small Causes Court સંબંધિત મર્યાદા – Section 96(4)

કલમ 96(4) મુજબ, Small Causes Court દ્વારા સાંભળી શકાય તેવા પ્રકારના દાવામાં, જો મૂળ દાવાની વિષયવસ્તુની રકમ અથવા કિંમત ₹10,000થી વધુ ન હોય, તો હુકમનામા સામે માત્ર કાયદાના પ્રશ્ન (Question of Law) પર જ અપીલ થઈ શકે છે.

અહીં ખાસ ધ્યાન રાખવું કે આ જોગવાઈ Small Causes Courtના પ્રકારના દાવા અને નિર્ધારિત નાણાકીય મર્યાદાને ધ્યાનમાં રાખીને લાગુ પડે છે.

બીજી અપીલ એટલે શું? (Second Appeal – Section 100 CPC)

સિવિલ પ્રોસિજર કોડની કલમ 100 બીજી અપીલ (Second Appeal) અંગે જોગવાઈ કરે છે.

જ્યારે મૂળ અદાલતના હુકમનામા સામે પ્રથમ અપીલ કરવામાં આવે અને પ્રથમ અપીલની અદાલત પણ હુકમનામું પસાર કરે, ત્યારે ચોક્કસ શરતો હેઠળ હાઈકોર્ટમાં બીજી અપીલ કરી શકાય છે.

પરંતુ અહીં એક અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ બાબત સમજવી જરૂરી છે. પ્રથમ અપીલની જેમ બીજી અપીલમાં દરેક હકીકતની ભૂલ અથવા પુરાવાના પુનઃમૂલ્યાંકનની માગણી કરી શકાતી નથી.

કલમ 100 મુજબ, બીજી અપીલ માત્ર ત્યારે જ થઈ શકે છે જ્યારે કેસમાં કાયદાનો કોઈ મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન (Substantial Question of Law) સંકળાયેલો હોય અને હાઈકોર્ટને એવું લાગે કે આ પ્રશ્નની તપાસ જરૂરી છે.

એટલે કે, બીજી અપીલનો મુખ્ય આધાર કાયદાનો મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન છે, માત્ર હકીકતો અંગે અસહમતિ નહીં.

Substantial Question of Law એટલે શું?

Substantial Question of Law એટલે એવો મહત્ત્વપૂર્ણ કાનૂની પ્રશ્ન જેનો નિર્ણય કેસના પરિણામ પર અસર કરી શકે અને જેના માટે કાયદાના અર્થઘટન, કાયદાના ઉપયોગ અથવા કાનૂની સિદ્ધાંતની યોગ્યતા અંગે વિચારવાની જરૂર હોય.

ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ મિલકતના વિવાદમાં ટ્રાયલ કોર્ટ અને પ્રથમ અપીલની અદાલતે કોઈ કાયદાની જોગવાઈનું ખોટું અર્થઘટન કર્યું હોય અને તેના કારણે પક્ષકારના કાનૂની અધિકારને અસર થઈ હોય, તો તે સંજોગોમાં Substantial Question of Law ઊભો થઈ શકે છે.

પરંતુ જો અપીલ કરનાર માત્ર એટલું કહે કે ટ્રાયલ કોર્ટે સાક્ષીઓની જુબાનીનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કર્યું નથી અથવા પુરાવા અલગ રીતે સમજવા જોઈતા હતા, તો માત્ર આ કારણથી બીજી અપીલનો અધિકાર મળતો નથી.

કલમ 100ની પેટાકલમો (Sub-sections) સમજીએ

કલમ 100(1) મુજબ, હાઈકોર્ટમાં બીજી અપીલ ત્યારે થઈ શકે છે જ્યારે હાઈકોર્ટને ખાતરી થાય કે કેસમાં Substantial Question of Law સામેલ છે.

કલમ 100(2) મુજબ, પ્રથમ અપીલની અદાલત દ્વારા Ex Parte Decree પસાર કરવામાં આવ્યો હોય તો તેની સામે પણ બીજી અપીલ થઈ શકે છે, જો અન્ય જરૂરી શરતો પૂરી થતી હોય.

કલમ 100(3) મુજબ, બીજી અપીલના મેમોરેન્ડમ (Memorandum of Appeal)માં કયા Substantial Question of Lawનો સમાવેશ થાય છે તે સ્પષ્ટ રીતે જણાવવું જરૂરી છે.

કલમ 100(4) મુજબ, જો હાઈકોર્ટને લાગે કે કેસમાં Substantial Question of Law સામેલ છે, તો તેણે તે પ્રશ્ન નક્કી કરીને (Formulate) સ્પષ્ટ કરવો પડે છે.

કલમ 100(5) મુજબ, બીજી અપીલની સુનાવણી હાઈકોર્ટ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલા કાનૂની પ્રશ્નના આધારે કરવામાં આવે છે. પ્રતિવાદીને એવી દલીલ કરવાની તક પણ આપવામાં આવે છે કે કેસમાં એવો મહત્ત્વપૂર્ણ કાનૂની પ્રશ્ન ઊભો થતો નથી.

જોકે, જો સુનાવણી દરમિયાન હાઈકોર્ટને અન્ય કોઈ Substantial Question of Law પણ સામેલ હોવાનું જણાય, તો કારણો નોંધ્યા બાદ તે અન્ય પ્રશ્ન પર પણ અપીલ સાંભળી શકે છે.

પ્રથમ અપીલ અને બીજી અપીલ વચ્ચેનો તફાવત

પ્રથમ અપીલ અને બીજી અપીલ બંને CPC હેઠળની અપીલની વ્યવસ્થા છે, પરંતુ તેમનો હેતુ અને વ્યાપ અલગ છે.

પ્રથમ અપીલ કલમ 96 હેઠળ કરવામાં આવે છે, જ્યારે બીજી અપીલ કલમ 100 હેઠળ કરવામાં આવે છે.

પ્રથમ અપીલ યોગ્ય અપીલ અદાલતમાં કરવામાં આવે છે, જ્યારે બીજી અપીલ હાઈકોર્ટમાં કરવામાં આવે છે.

પ્રથમ અપીલમાં હકીકતો અને કાયદા બંનેની તપાસ થઈ શકે છે. જ્યારે બીજી અપીલમાં માત્ર Substantial Question of Lawના આધારે જ હાઈકોર્ટ હસ્તક્ષેપ કરી શકે છે.

પ્રથમ અપીલમાં પુરાવાનું પુનઃમૂલ્યાંકન થઈ શકે છે, જ્યારે બીજી અપીલમાં માત્ર હકીકતોના આધારે કેસ ફરીથી ખોલી શકાતો નથી.

પ્રથમ અપીલનો આધાર મૂળ અદાલતના હુકમનામામાં રહેલી ભૂલ હોઈ શકે છે, જ્યારે બીજી અપીલ માટે પ્રથમ અપીલની અદાલતના હુકમનામામાં એવો કાનૂની પ્રશ્ન હોવો જોઈએ જે Substantial Question of Lawની કસોટી પર ખરો ઊતરે.

બીજી અપીલમાં હકીકતોના પ્રશ્નો અંગે મર્યાદા

કલમ 101 CPC મુજબ, કલમ 100માં દર્શાવેલી જોગવાઈઓ સિવાય અન્ય કોઈ આધાર પર બીજી અપીલ કરી શકાતી નથી.

આનો અર્થ એ છે કે બીજી અપીલને પ્રથમ અપીલની જેમ કેસની સંપૂર્ણ પુનઃસુનાવણી કરવાની તક તરીકે જોઈ શકાતી નથી.

કલમ 102 CPC મુજબ, જો મૂળ દાવાની વિષયવસ્તુની રકમ ₹25,000થી વધુ ન હોય, તો બીજી અપીલ કરી શકાતી નથી.

કલમ 103 CPC મુજબ, કેટલીક નિર્ધારિત પરિસ્થિતિઓમાં હાઈકોર્ટને હકીકતના પ્રશ્નોનો નિર્ણય કરવાની સત્તા પણ આપવામાં આવી છે, જો રેકોર્ડ પરનો પુરાવો પૂરતો હોય અને કાયદામાં દર્શાવેલી શરતો પૂરી થતી હોય.

મહત્ત્વપૂર્ણ સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદા

Santosh Hazari v. Purushottam Tiwari (2001)

આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે Substantial Question of Lawનો અર્થ સમજાવ્યો હતો. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે દરેક કાનૂની પ્રશ્નને Substantial Question of Law કહી શકાય નહીં. તે પ્રશ્ન કેસના નિર્ણય માટે મહત્ત્વપૂર્ણ હોવો જોઈએ અને તેના કાનૂની નિરાકરણની જરૂર હોવી જોઈએ.

Hero Vinoth (Minor) v. Seshammal (2006)

આ ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે બીજી અપીલમાં હાઈકોર્ટ સામાન્ય રીતે હકીકતના તારણોમાં હસ્તક્ષેપ કરી શકતી નથી. જોકે, કાયદાના ખોટા ઉપયોગ, કાનૂની સિદ્ધાંતના ખોટા અર્થઘટન અથવા વિકૃત તારણ (Perverse Finding) જેવી પરિસ્થિતિમાં Substantial Question of Law ઊભો થઈ શકે છે.

AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખવા જેવી બાબતો

કલમ 96 – First Appeal from Original Decree.

કલમ 100 – Second Appeal to High Court.

કલમ 96(2) – Ex Parte Decree સામે પ્રથમ અપીલ થઈ શકે છે.

કલમ 96(3) – Consent Decree સામે અપીલ થઈ શકતી નથી.

કલમ 96(4) – Small Causes Courtના નિર્ધારિત દાવામાં ₹10,000 સુધીની મર્યાદા હોય તો માત્ર કાયદાના પ્રશ્ન પર અપીલ થઈ શકે છે.

કલમ 100(3) – Memorandum of Appealમાં Substantial Question of Law સ્પષ્ટ દર્શાવવો જરૂરી છે.

કલમ 100(4) – હાઈકોર્ટ Substantial Question of Law નક્કી કરે છે.

કલમ 100(5) – અપીલની સુનાવણી નક્કી કરાયેલા કાનૂની પ્રશ્નના આધારે થાય છે.

કલમ 101 – કલમ 100 સિવાય અન્ય કોઈ આધાર પર બીજી અપીલ નહીં.

કલમ 102 – ₹25,000થી વધુ ન હોય તેવા નિર્ધારિત મૂલ્યના દાવામાં બીજી અપીલ નહીં.

કલમ 103 – હાઈકોર્ટની કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં હકીકતના પ્રશ્નો નક્કી કરવાની સત્તા.

CPCની કલમ 96 અને 100 ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાન ધરાવે છે. પ્રથમ અપીલ પક્ષકારને હકીકતો અને કાયદા બંનેના આધારે પોતાના કેસની ફરી તપાસ કરાવવાની તક આપે છે, જ્યારે બીજી અપીલનો હેતુ મુખ્યત્વે કાયદાના મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્નોનું નિરાકરણ કરવાનો છે.

AIBE પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ ખાસ કરીને બંને અપીલ વચ્ચેનો તફાવત, Ex Parte Decree, Consent Decree અને Substantial Question of Lawની જોગવાઈઓ સારી રીતે યાદ રાખવી જોઈએ.

સૌથી મહત્ત્વની વાત એ છે કે દરેક બીજી અપીલમાં હાઈકોર્ટ હસ્તક્ષેપ કરતી નથી. તેના માટે કેસમાં Substantial Question of Law હોવો અનિવાર્ય છે.

AIBE – CPC – First Appeal and Second Appeal (Sections 96 and 100)

પ્રથમ અપીલ અને બીજી અપીલ – પરીક્ષાલક્ષી 20 મહત્વપૂર્ણ MCQ

નીચે આપેલા પ્રશ્નો AIBE પરીક્ષાની તૈયારી માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. દરેક પ્રશ્નમાં ચાર વિકલ્પો અને સાચા જવાબ સાથે ટૂંકી સમજૂતી આપવામાં આવી છે.

પ્રશ્ન 1. CPCની કઈ કલમ પ્રથમ અપીલ (First Appeal) અંગે જોગવાઈ કરે છે?

(A) કલમ 80

(B) કલમ 96

(D) કલમ 103

સાચો જવાબ: (B) કલમ 96

સમજૂતી: CPCની કલમ 96 મૂળ અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી અદાલતના હુકમનામા સામે પ્રથમ અપીલ કરવાની જોગવાઈ કરે છે.

પ્રશ્ન 2. CPCની કઈ કલમ બીજી અપીલ (Second Appeal) અંગે જોગવાઈ કરે છે?

(A) કલમ 96

(B) કલમ 98

(D) કલમ 101

સાચો જવાબ: (C) કલમ 100

સમજૂતી: કલમ 100 મુજબ, નિર્ધારિત શરતો હેઠળ હાઈકોર્ટમાં બીજી અપીલ કરી શકાય છે.

પ્રશ્ન 3. પ્રથમ અપીલમાં કયા પ્રકારના પ્રશ્નોની તપાસ થઈ શકે છે?

(A) માત્ર કાયદાના પ્રશ્નો

(B) માત્ર હકીકતના પ્રશ્નો

(D) કોઈપણ પ્રશ્નની નહીં

સાચો જવાબ: (C) હકીકત અને કાયદા બંનેના પ્રશ્નો

સમજૂતી: પ્રથમ અપીલની અદાલત હકીકતો અને કાયદા બંનેની તપાસ કરી શકે છે.

પ્રશ્ન 4. બીજી અપીલ કઈ અદાલતમાં કરવામાં આવે છે?

(A) જિલ્લા અદાલત

(B) સુપ્રીમ કોર્ટ

(D) મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટ

સાચો જવાબ: (C) હાઈકોર્ટ

સમજૂતી: કલમ 100 CPC હેઠળ બીજી અપીલ હાઈકોર્ટમાં કરવામાં આવે છે.

પ્રશ્ન 5. બીજી અપીલ માટે કઈ બાબત અનિવાર્ય છે?

(A) માત્ર હકીકતની ભૂલ

(B) Substantial Question of Law

(D) પક્ષકારની સંમતિ

સાચો જવાબ: (B) Substantial Question of Law

સમજૂતી: બીજી અપીલ ત્યારે જ થઈ શકે છે જ્યારે કેસમાં કાયદાનો મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન સામેલ હોય.

પ્રશ્ન 6. Ex Parte Decree સામે પ્રથમ અપીલ કઈ જોગવાઈ હેઠળ થઈ શકે છે?

(A) કલમ 96(1)

(B) કલમ 96(2)

(D) કલમ 100(1)

સાચો જવાબ: (B) કલમ 96(2)

સમજૂતી: કલમ 96(2) મુજબ, Ex Parte Decree સામે અપીલ કરી શકાય છે.

પ્રશ્ન 7. Consent Decree સામે અપીલ અંગે કઈ જોગવાઈ લાગુ પડે છે?

(A) કલમ 96(1)

(B) કલમ 96(2)

(D) કલમ 100(5)

સાચો જવાબ: (C) કલમ 96(3)

સમજૂતી: પક્ષકારોની સંમતિથી પસાર થયેલા હુકમનામા સામે કલમ 96 હેઠળ અપીલ કરી શકાતી નથી.

પ્રશ્ન 8. બીજી અપીલના Memorandum of Appealમાં શું દર્શાવવું જરૂરી છે?

(A) માત્ર પક્ષકારોનાં નામ

(B) માત્ર દાવાની રકમ

(D) માત્ર સાક્ષીઓનાં નામ

સાચો જવાબ: (C) Substantial Question of Law

સમજૂતી: કલમ 100(3) મુજબ, બીજી અપીલમાં કાયદાના મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્નનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરવો જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 9. બીજી અપીલમાં Substantial Question of Law નક્કી કરવાની જવાબદારી કોની છે?

(A) ટ્રાયલ કોર્ટ

(B) જિલ્લા કોર્ટ

(D) સુપ્રીમ કોર્ટ

સાચો જવાબ: (C) હાઈકોર્ટ

સમજૂતી: કલમ 100(4) મુજબ, હાઈકોર્ટ કેસમાં રહેલા મહત્ત્વપૂર્ણ કાનૂની પ્રશ્નને નક્કી કરે છે.

પ્રશ્ન 10. કલમ 100(5) મુજબ બીજી અપીલની સુનાવણી સામાન્ય રીતે કયા આધારે થાય છે?

(A) તમામ હકીકતોના પુનઃમૂલ્યાંકનના આધારે

(B) હાઈકોર્ટ દ્વારા નક્કી કરાયેલા Substantial Question of Lawના આધારે

(D) માત્ર દાવાની રકમના આધારે

સાચો જવાબ: (B) હાઈકોર્ટ દ્વારા નક્કી કરાયેલા Substantial Question of Lawના આધારે

સમજૂતી: બીજી અપીલમાં હાઈકોર્ટ દ્વારા નક્કી કરાયેલા કાનૂની પ્રશ્ન પર સુનાવણી કરવામાં આવે છે.

પ્રશ્ન 11. કલમ 101 CPC શું જોગવાઈ કરે છે?

(A) પ્રથમ અપીલનો અધિકાર

(B) બીજી અપીલમાં વધારાના આધાર પર પ્રતિબંધ

(D) હુકમનામાનો અમલ

સાચો જવાબ: (B) બીજી અપીલમાં વધારાના આધાર પર પ્રતિબંધ

સમજૂતી: કલમ 101 મુજબ, કલમ 100માં દર્શાવેલા આધાર સિવાય અન્ય કોઈ આધાર પર બીજી અપીલ કરી શકાતી નથી.

પ્રશ્ન 12. કલમ 102 CPC મુજબ કઈ રકમ સુધીના નિર્ધારિત દાવામાં બીજી અપીલ કરી શકાતી નથી?

(A) ₹5,000

(B) ₹10,000

(D) ₹50,000

સાચો જવાબ: (C) ₹25,000

સમજૂતી: કલમ 102 મુજબ, મૂળ દાવાની વિષયવસ્તુની રકમ અથવા કિંમત ₹25,000થી વધુ ન હોય તો બીજી અપીલ કરી શકાતી નથી.

પ્રશ્ન 13. કલમ 103 CPC હેઠળ હાઈકોર્ટને કઈ વિશેષ સત્તા આપવામાં આવી છે?

(A) નવા દાવાની નોંધણી કરવાની

(B) અમુક નિર્ધારિત પરિસ્થિતિઓમાં હકીકતના પ્રશ્નોનો નિર્ણય કરવાની

(D) સમાધાન કરાવવાની

સાચો જવાબ: (B) અમુક નિર્ધારિત પરિસ્થિતિઓમાં હકીકતના પ્રશ્નોનો નિર્ણય કરવાની

સમજૂતી: કલમ 103 મુજબ, કાયદામાં દર્શાવેલી શરતો હેઠળ હાઈકોર્ટ હકીકતના પ્રશ્નોનો નિર્ણય કરી શકે છે.

પ્રશ્ન 14. નીચેમાંથી કયો કાનૂની સિદ્ધાંત સાચો છે?

(A) બીજી અપીલમાં દરેક હકીકતની ભૂલ તપાસી શકાય છે.

(B) બીજી અપીલ માત્ર Substantial Question of Law પર આધારિત છે.

(D) બીજી અપીલ માટે પક્ષકારોની સંમતિ જરૂરી છે.

સાચો જવાબ: (B) બીજી અપીલ માત્ર Substantial Question of Law પર આધારિત છે.

સમજૂતી: કલમ 100નો મુખ્ય આધાર કાયદાનો મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન છે.

પ્રશ્ન 15. Santosh Hazari v. Purushottam Tiwari કેસ કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?

(A) Ex Parte Decree

(B) Substantial Question of Law

(D) Temporary Injunction

સાચો જવાબ: (B) Substantial Question of Law

સમજૂતી: વર્ષ 2001ના આ ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે Substantial Question of Lawના અર્થ અને મહત્ત્વ અંગે માર્ગદર્શન આપ્યું હતું.

પ્રશ્ન 16. Hero Vinoth (Minor) v. Seshammal કેસ કયા વર્ષનો છે?

(A) 1995

(B) 2001

(D) 2010

સમજૂતી: આ ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે બીજી અપીલમાં હાઈકોર્ટની હસ્તક્ષેપ કરવાની મર્યાદા સમજાવી હતી.

પ્રશ્ન 17. પ્રથમ અપીલમાં અદાલત પુરાવાનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરી શકે છે?

(A) હા

(B) ના

(D) માત્ર પ્રતિવાદીની સંમતિથી

સાચો જવાબ: (A) હા

સમજૂતી: પ્રથમ અપીલની અદાલત હકીકતો અને કાયદા બંનેની તપાસ કરી શકે છે અને પુરાવાનું પુનઃમૂલ્યાંકન પણ કરી શકે છે.

પ્રશ્ન 18. કલમ 96(4) હેઠળ Small Causes Courtના નિર્ધારિત પ્રકારના દાવામાં ₹10,000 સુધીની મર્યાદા હોય ત્યારે અપીલ કયા આધાર પર કરી શકાય છે?

(A) માત્ર હકીકતના પ્રશ્ન પર

(B) માત્ર કાયદાના પ્રશ્ન પર

(D) કોઈપણ આધાર પર નહીં

સાચો જવાબ: (B) માત્ર કાયદાના પ્રશ્ન પર

સમજૂતી: કલમ 96(4) હેઠળ નિર્ધારિત શરતો પૂરી થતી હોય ત્યારે માત્ર કાયદાના પ્રશ્ન પર અપીલ કરી શકાય છે.

પ્રશ્ન 19. જો બીજી અપીલમાં હાઈકોર્ટને લાગે કે કોઈ Substantial Question of Law જ ઊભો થતો નથી, તો શું થઈ શકે?

(A) બીજી અપીલ આપમેળે મંજૂર થશે.

(B) કેસ ટ્રાયલ કોર્ટમાં મોકલવો જ પડશે.

(D) કેસ સુપ્રીમ કોર્ટમાં મોકલવો પડશે.

સાચો જવાબ: (C) બીજી અપીલ નામંજૂર થઈ શકે છે.

સમજૂતી: કલમ 100 હેઠળ Substantial Question of Law હોવો જરૂરી છે. તેના અભાવે બીજી અપીલ સ્વીકારવામાં આવતી નથી.

પ્રશ્ન 20. પ્રથમ અપીલ અને બીજી અપીલ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત કયો છે?

(A) બંનેમાં માત્ર હકીકતો તપાસવામાં આવે છે.

(B) પ્રથમ અપીલમાં હકીકત અને કાયદા બંને તપાસી શકાય છે, જ્યારે બીજી અપીલમાં Substantial Question of Law જરૂરી છે.

(D) બંને માટે પક્ષકારોની સંમતિ જરૂરી છે.

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: પ્રથમ અપીલનો વ્યાપ વિશાળ છે, જ્યારે બીજી અપીલનો વ્યાપ કલમ 100 હેઠળ મર્યાદિત છે.

સૂચના: પરીક્ષાની તૈયારી વખતે ખાસ કરીને કલમ 96, 100, 101, 102 અને 103નો તફાવત યાદ રાખજો. બીજી અપીલમાં Substantial Question of Law સૌથી મહત્ત્વનો મુદ્દો છે.

Popular Posts