AIBE – IPC કલમ 141 થી 149: ગેરકાયદેસર મંડળી અને સામાન્ય ઉદ્દેશ

Click the Language Button below to read in your language.

1. પરિચય

ભારતીય દંડ સંહિતા, 1860 (Indian Penal Code – IPC) માં કલમ 141 થી 149 સુધી ગેરકાયદેસર મંડળી (Unlawful Assembly) અને તેના સભ્યોની જવાબદારી અંગેની જોગવાઈઓ કરવામાં આવી હતી. આ કલમો AIBE પરીક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તેમાં પાંચ કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓના સમૂહ, તેમના સામાન્ય ઉદ્દેશ (Common Object) અને સમૂહ દ્વારા કરવામાં આવેલા ગુનાઓ માટેની જવાબદારી સમજાવવામાં આવી છે.

2. IPC કલમ 141 – ગેરકાયદેસર મંડળી (Unlawful Assembly)

IPCની કલમ 141 મુજબ, પાંચ કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓનું મંડળ જો નીચે દર્શાવેલા ગેરકાયદેસર સામાન્ય ઉદ્દેશોમાંથી કોઈ એક ધરાવતું હોય, તો તે ગેરકાયદેસર મંડળી ગણાય છે.

પ્રથમ, સરકાર અથવા સંસદ અથવા કોઈ રાજ્યની વિધાનસભા કે જાહેર સેવકને તેમની કાયદેસરની સત્તાનો ઉપયોગ બળપ્રયોગ અથવા બળપ્રયોગની ધમકી દ્વારા રોકવાનો ઉદ્દેશ.

બીજું, કોઈ કાયદા અથવા કાનૂની પ્રક્રિયાના અમલનો વિરોધ કરવાનો ઉદ્દેશ.

ત્રીજું, કોઈ ગુનો કરવાનો, મિલકત પર કબજો મેળવવાનો અથવા કોઈ વ્યક્તિને તેના અધિકારથી વંચિત કરવાનો ઉદ્દેશ, જ્યારે આવું કૃત્ય કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ ગેરકાયદેસર હોય.

ચોથું, બળપ્રયોગ અથવા બળપ્રયોગની ધમકી દ્વારા કોઈ વ્યક્તિને એવું કાર્ય કરવા મજબૂર કરવાનો ઉદ્દેશ, જે કરવા માટે તે કાયદેસર રીતે બંધાયેલ નથી; અથવા જે કાર્ય કરવાનો તેને કાયદેસર અધિકાર છે તે કાર્ય કરતા અટકાવવાનો ઉદ્દેશ.

પાંચમું, બળપ્રયોગ અથવા બળપ્રયોગની ધમકી દ્વારા કોઈ વ્યક્તિ પાસેથી મિલકત અથવા તેના ઉપયોગનો અધિકાર છીનવી લેવાનો, અથવા કોઈ વ્યક્તિને તેના કાયદેસરના અધિકારના ઉપયોગથી વંચિત કરવાનો ઉદ્દેશ.

આવા ઉદ્દેશોમાંથી કોઈ એક ઉદ્દેશ સાથે પાંચ કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓ ભેગા થાય, તો મંડળી ગેરકાયદેસર બની શકે છે.

મહત્વપૂર્ણ: માત્ર પાંચ કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓ ભેગા થાય એટલે મંડળી ગેરકાયદેસર બની જતી નથી. કલમ 141માં દર્શાવેલો ગેરકાયદેસર સામાન્ય ઉદ્દેશ હોવો જરૂરી છે.

3. IPC કલમ 142 – ગેરકાયદેસર મંડળીનો સભ્ય

જે વ્યક્તિ હકીકતો જાણતી હોવા છતાં ગેરકાયદેસર મંડળીમાં જોડાય છે અથવા તેમાં સભ્ય તરીકે ચાલુ રહે છે, તે ગેરકાયદેસર મંડળીનો સભ્ય ગણાય છે.

ઉદાહરણ: પાંચ વ્યક્તિઓ કાયદેસર અધિકારીને બળજબરીથી તેની ફરજ બજાવતા રોકવા માટે ભેગા થાય છે. કોઈ વ્યક્તિને આ હેતુની જાણ હોવા છતાં તે તેમની સાથે જોડાય છે, તો સંજોગો અનુસાર તે કલમ 142 હેઠળ સભ્ય ગણાઈ શકે છે.

4. IPC કલમ 143 – ગેરકાયદેસર મંડળીમાં જોડાવાની સજા

ગેરકાયદેસર મંડળીનો સભ્ય બનવા બદલ IPC કલમ 143 હેઠળ સજાની જોગવાઈ હતી.

સજા: છ મહિના સુધીની કેદ, અથવા દંડ, અથવા બંને.

AIBE માટે યાદ રાખો: કલમ 141 મંડળીની વ્યાખ્યા આપે છે, જ્યારે કલમ 143 સભ્ય બનવા બદલ સજા નિર્ધારિત કરે છે.

5. IPC કલમ 144 – ઘાતક હથિયાર સાથે ગેરકાયદેસર મંડળીમાં જોડાવું

જો કોઈ વ્યક્તિ ગેરકાયદેસર મંડળીનો સભ્ય હોય અને તેની પાસે એવું ઘાતક હથિયાર હોય કે જેનો ઉપયોગ ગુનાના હથિયાર તરીકે કરવામાં આવે તો તે મૃત્યુનું કારણ બની શકે, તો કલમ 144 લાગુ પડી શકે છે.

સજા: બે વર્ષ સુધીની કેદ, અથવા દંડ, અથવા બંને.

ઉદાહરણ: ગેરકાયદેસર મંડળીમાં જોડાયેલ વ્યક્તિ તલવાર અથવા અન્ય ઘાતક હથિયાર સાથે હાજર હોય, તો હકીકતોના આધારે કલમ 144 લાગુ થઈ શકે છે.

6. IPC કલમ 145 – વિખેરાઈ જવાનો આદેશ હોવા છતાં મંડળીમાં જોડાવું અથવા ચાલુ રહેવું

જો કોઈ ગેરકાયદેસર મંડળીને કાયદા મુજબ વિખેરાઈ જવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હોય અને વ્યક્તિ જાણપૂર્વક તેમાં જોડાય અથવા તેમાં ચાલુ રહે, તો કલમ 145 લાગુ પડી શકે છે.

સજા: બે વર્ષ સુધીની કેદ, અથવા દંડ, અથવા બંને.

મહત્વપૂર્ણ: આ કલમ માટે વિખેરાઈ જવાનો કાયદેસર આદેશ અને તે છતાં સભ્યનું જોડાવું અથવા ચાલુ રહેવું મહત્વપૂર્ણ છે.

IPC કલમ 146 – હુલ્લડ (Rioting)

જ્યારે ગેરકાયદેસર મંડળી અથવા તેનો કોઈ સભ્ય તે મંડળીના સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે બળપ્રયોગ અથવા હિંસા કરે, ત્યારે તે મંડળીના સભ્યો હુલ્લડના ગુનામાં સંડોવાયેલા ગણાઈ શકે છે.

મુખ્ય તત્ત્વો:

1. પાંચ કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓનું ગેરકાયદેસર મંડળ હોવું.
2. મંડળીનો સામાન્ય ઉદ્દેશ હોવો.
3. મંડળીના સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે બળપ્રયોગ અથવા હિંસા થવી.

ઉદાહરણ: પાંચ વ્યક્તિઓ કોઈની મિલકત ગેરકાયદેસર રીતે કબજે કરવા માટે ભેગા થાય અને તે દરમિયાન બળપ્રયોગ કરે, તો હકીકતો અનુસાર હુલ્લડનો ગુનો બની શકે છે.

મહત્વપૂર્ણ: માત્ર ગેરકાયદેસર મંડળી હોવી અને હુલ્લડ થવું એક જ બાબત નથી. હુલ્લડ માટે બળપ્રયોગ અથવા હિંસા જરૂરી છે.

IPC કલમ 147 – હુલ્લડ કરવા બદલ સજા

હુલ્લડના ગુના માટે IPC કલમ 147 હેઠળ સજાની જોગવાઈ હતી.

સજા: બે વર્ષ સુધીની કેદ, અથવા દંડ, અથવા બંને.

પરીક્ષાલક્ષી મુદ્દો: કલમ 146 હુલ્લડની વ્યાખ્યા આપે છે, જ્યારે કલમ 147 તેની સજા અંગે છે.

IPC કલમ 148 – ઘાતક હથિયાર સાથે હુલ્લડ

જો કોઈ વ્યક્તિ હુલ્લડમાં ભાગ લેતી વખતે ઘાતક હથિયારથી સજ્જ હોય અથવા એવું હથિયાર ધરાવતી હોય કે જેનો ઉપયોગ ગુનાના હથિયાર તરીકે કરવામાં આવે તો મૃત્યુ થવાની શક્યતા હોય, તો કલમ 148 લાગુ પડી શકે છે.

સજા: ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ, અથવા દંડ, અથવા બંને.

ઉદાહરણ: હિંસક ટોળામાં સામેલ વ્યક્તિ ઘાતક હથિયાર સાથે હુમલો કરવા માટે હાજર હોય, તો સંજોગો મુજબ કલમ 148 લાગુ થઈ શકે છે.

IPC કલમ 149 – સામાન્ય ઉદ્દેશ માટે કરવામાં આવેલા ગુના માટે દરેક સભ્યની જવાબદારી

આ પ્રકરણની સૌથી મહત્વપૂર્ણ કલમોમાંથી એક કલમ 149 છે.

કલમ 149 મુજબ, જો ગેરકાયદેસર મંડળીના કોઈ એક સભ્ય દ્વારા મંડળીના સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે ગુનો કરવામાં આવે, અથવા એવો ગુનો એવો હોય કે મંડળીના સભ્યોને ખબર હોય કે તે ગુનો થવાની શક્યતા છે, તો તે સમયે મંડળીના સભ્ય રહેલા દરેક વ્યક્તિને તે ગુના માટે જવાબદાર ઠરાવી શકાય છે.

આ જોગવાઈ હેઠળ દરેક સભ્યએ જાતે જ ગુનો કર્યો હોવો જરૂરી નથી. જોકે, વ્યક્તિ મંડળીનો સભ્ય હતી કે નહીં, સામાન્ય ઉદ્દેશ શું હતો અને ગુનો તે ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે થયો હતો કે સભ્યોને તેની શક્યતાની જાણ હતી કે નહીં, તે હકીકતો અને પુરાવાના આધારે નક્કી થાય છે.

ઉદાહરણ: પાંચ વ્યક્તિઓ કોઈ વ્યક્તિને માર મારવાના સામાન્ય ઉદ્દેશ સાથે ગેરકાયદેસર રીતે ભેગા થાય છે. તેમાંથી એક વ્યક્તિ હુમલો કરે છે અને ગુનો મંડળીના સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે થાય છે. તો યોગ્ય પુરાવા અને કાનૂની શરતોના આધારે અન્ય સભ્યો પણ કલમ 149 હેઠળ જવાબદાર બની શકે છે.

મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ:

1. મંડળીમાં પાંચ કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓ હોવી જરૂરી છે.
2. મંડળીનો સામાન્ય ઉદ્દેશ હોવો જરૂરી છે.
3. આરોપી ગુનો બન્યો તે સમયે મંડળીનો સભ્ય હોવો જોઈએ.
4. ગુનો સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે થયો હોવો જોઈએ અથવા એવો હોવો જોઈએ કે સભ્યોને તે થવાની શક્યતાની જાણ હતી.
5. દરેક આરોપીએ વ્યક્તિગત રીતે હુમલો કર્યો હોવો જરૂરી નથી; તેમ છતાં માત્ર સ્થળ પર હાજર હોવું જ દરેક કેસમાં આપમેળે જવાબદારી સાબિત કરતું નથી.

Common Object અને Common Intention વચ્ચેનો તફાવત

AIBE પરીક્ષામાં IPC કલમ 149 અને કલમ 34 વચ્ચેનો તફાવત ખાસ મહત્વનો છે.

Common Object એટલે સામાન્ય ઉદ્દેશ, જ્યારે Common Intention એટલે સમાન ઇરાદો.

કલમ 149 હેઠળ ગેરકાયદેસર મંડળીમાં પાંચ કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓ જરૂરી છે. કલમ 34 હેઠળ સમાન ઇરાદા સાથે કરવામાં આવેલા ગુનામાં સંયુક્ત જવાબદારી માટે પાંચ વ્યક્તિઓ હોવાની શરત નથી.

કલમ 149 હેઠળ સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે ગુનો થવો અથવા સભ્યોને તે ગુનો થવાની શક્યતાની જાણ હોવી જરૂરી છે. કલમ 34 હેઠળ ગુનો કરવા માટેનો સમાન ઇરાદો અને તે ઇરાદાના અનુસરણમાં સહભાગિતા સાબિત કરવી જરૂરી છે.

યાદ રાખવાની સરળ રીત:

કલમ 34 – Common Intention – સમાન ઇરાદો.

કલમ 149 – Common Object – ગેરકાયદેસર મંડળીનો સામાન્ય ઉદ્દેશ.

બંને કલમો હેઠળ સંયુક્ત જવાબદારી લાગુ પડી શકે છે, પરંતુ તેમની કાનૂની આવશ્યકતાઓ અલગ છે.

AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખવાના મુદ્દા

IPC કલમ 141 – ગેરકાયદેસર મંડળીની વ્યાખ્યા.

IPC કલમ 142 – ગેરકાયદેસર મંડળીનો સભ્ય.

IPC કલમ 143 – ગેરકાયદેસર મંડળીમાં જોડાવાની સજા.

IPC કલમ 144 – ઘાતક હથિયાર સાથે ગેરકાયદેસર મંડળીમાં જોડાવું.

IPC કલમ 145 – વિખેરાઈ જવાના આદેશ છતાં મંડળીમાં જોડાવું અથવા ચાલુ રહેવું.

IPC કલમ 146 – હુલ્લડની વ્યાખ્યા.

IPC કલમ 147 – હુલ્લડ કરવા બદલ સજા.

IPC કલમ 148 – ઘાતક હથિયાર સાથે હુલ્લડ.

IPC કલમ 149 – સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે થયેલા ગુનામાં સભ્યોની સંયુક્ત જવાબદારી.

નિષ્કર્ષ

IPC કલમ 141 થી 149નો મુખ્ય હેતુ ગેરકાયદેસર મંડળીની રચના, તેના સભ્યોના વર્તન અને સમૂહના સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે કરવામાં આવેલા ગુનાઓ અંગે જવાબદારી નક્કી કરવાનો હતો.

AIBEની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ ખાસ કરીને કલમ 141, 146 અને 149ની વ્યાખ્યા તથા કલમ 34 અને 149 વચ્ચેનો તફાવત સારી રીતે સમજવો જોઈએ. આ જોગવાઈઓના મૂળભૂત તત્ત્વો સમજવાથી MCQ આધારિત પ્રશ્નો ઉકેલવામાં સરળતા રહે છે.

AIBE પરીક્ષા માટે IPC કલમ 141 થી 149 – 20 મહત્વપૂર્ણ MCQs

વિષય: ગેરકાયદેસર મંડળી અને સામાન્ય ઉદ્દેશ (Unlawful Assembly and Common Object)

નીચે આપેલા 20 MCQs AIBE પરીક્ષાની તૈયારી માટે ઉપયોગી છે. દરેક પ્રશ્નમાં ચાર વિકલ્પો આપવામાં આવ્યા છે. સાચો જવાબ અને ટૂંકી સમજૂતી પણ સામેલ છે.

પ્રશ્ન 1. IPCની કલમ 141 મુજબ ગેરકાયદેસર મંડળી બનાવવા માટે ઓછામાં ઓછી કેટલી વ્યક્તિઓ જરૂરી છે?

(A) 2 વ્યક્તિઓ

(B) 3 વ્યક્તિઓ

(C) 5 વ્યક્તિઓ

(D) 7 વ્યક્તિઓ

સાચો જવાબ: (C) 5 વ્યક્તિઓ

સમજૂતી: IPC કલમ 141 મુજબ પાંચ કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓનું મંડળ, જેમાં કાયદામાં દર્શાવેલો ગેરકાયદેસર સામાન્ય ઉદ્દેશ હોય, તે ગેરકાયદેસર મંડળી ગણાય છે.

પ્રશ્ન 2. IPCની કઈ કલમ ગેરકાયદેસર મંડળીની વ્યાખ્યા આપે છે?

(A) કલમ 140

(B) કલમ 141

(C) કલમ 142

(D) કલમ 149

સાચો જવાબ: (B) કલમ 141

સમજૂતી: કલમ 141 ગેરકાયદેસર મંડળીની વ્યાખ્યા આપે છે.

પ્રશ્ન 3. IPCની કલમ 142 કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?

(A) હુલ્લડની સજા

(B) ઘાતક હથિયાર સાથે હુલ્લડ

(C) ગેરકાયદેસર મંડળીનો સભ્ય હોવો

(D) સામાન્ય ઇરાદો

સાચો જવાબ: (C) ગેરકાયદેસર મંડળીનો સભ્ય હોવો

સમજૂતી: હકીકતોની જાણ હોવા છતાં ગેરકાયદેસર મંડળીમાં જોડાવું અથવા તેમાં સભ્ય તરીકે ચાલુ રહેવું કલમ 142 હેઠળ આવે છે.

પ્રશ્ન 4. IPCની કલમ 143 હેઠળ મહત્તમ કેદની સજા કેટલી હતી?

(A) 3 મહિના

(B) 6 મહિના

(C) 1 વર્ષ

(D) 2 વર્ષ

સાચો જવાબ: (B) 6 મહિના

સમજૂતી: કલમ 143 હેઠળ છ મહિના સુધીની કેદ, અથવા દંડ, અથવા બંનેની જોગવાઈ હતી.

પ્રશ્ન 5. ઘાતક હથિયાર સાથે ગેરકાયદેસર મંડળીમાં જોડાવા માટે કઈ કલમ લાગુ પડે છે?

(A) કલમ 143

(B) કલમ 144

(C) કલમ 146

(D) કલમ 148

સાચો જવાબ: (B) કલમ 144

સમજૂતી: ઘાતક હથિયારથી સજ્જ થઈ ગેરકાયદેસર મંડળીમાં જોડાવું અથવા તેનો સભ્ય રહેવું કલમ 144 હેઠળ આવી શકે છે.

પ્રશ્ન 6. વિખેરાઈ જવાનો આદેશ હોવા છતાં ગેરકાયદેસર મંડળીમાં જોડાવું અથવા તેમાં ચાલુ રહેવું કઈ કલમ હેઠળ ગુનો હતો?

(A) કલમ 141

(B) કલમ 143

(C) કલમ 145

(D) કલમ 149

સાચો જવાબ: (C) કલમ 145

સમજૂતી: કાયદેસર રીતે વિખેરાઈ જવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હોવા છતાં તેમાં જોડાવું અથવા ચાલુ રહેવું કલમ 145 સાથે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 7. IPCની કલમ 146 મુજબ હુલ્લડ (Rioting) ક્યારે બને છે?

(A) જ્યારે પાંચ વ્યક્તિઓ શાંતિથી ભેગી થાય

(B) જ્યારે ગેરકાયદેસર મંડળીનો કોઈ સભ્ય સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા બળપ્રયોગ અથવા હિંસા કરે

(C) જ્યારે બે વ્યક્તિઓ વચ્ચે દલીલ થાય

(D) જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ એકલી વિરોધ કરે

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: હુલ્લડ માટે ગેરકાયદેસર મંડળી અને તેના સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે બળપ્રયોગ અથવા હિંસા જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 8. IPCની કલમ 147 હેઠળ હુલ્લડ માટે મહત્તમ કેદની સજા કેટલી હતી?

(A) 6 મહિના

(B) 1 વર્ષ

(C) 2 વર્ષ

(D) 5 વર્ષ

સાચો જવાબ: (C) 2 વર્ષ

સમજૂતી: કલમ 147 હેઠળ બે વર્ષ સુધીની કેદ, અથવા દંડ, અથવા બંનેની જોગવાઈ હતી.

પ્રશ્ન 9. ઘાતક હથિયાર સાથે હુલ્લડ કરવા માટે કઈ કલમ લાગુ પડતી હતી?

(A) કલમ 144

(B) કલમ 146

(C) કલમ 147

(D) કલમ 148

સાચો જવાબ: (D) કલમ 148

સમજૂતી: કલમ 148 ઘાતક હથિયાર સાથે હુલ્લડ કરવા બદલ સજા અંગે છે.

પ્રશ્ન 10. IPCની કલમ 148 હેઠળ મહત્તમ કેદની સજા કેટલી હતી?

(A) 1 વર્ષ

(B) 2 વર્ષ

(C) 3 વર્ષ

(D) 7 વર્ષ

સાચો જવાબ: (C) 3 વર્ષ

સમજૂતી: કલમ 148 હેઠળ ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ, અથવા દંડ, અથવા બંને થઈ શકતાં હતાં.

પ્રશ્ન 11. IPCની કલમ 149નો મુખ્ય સિદ્ધાંત કયો છે?

(A) ખાનગી બચાવનો અધિકાર

(B) સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે થયેલા ગુનામાં મંડળીના સભ્યોની જવાબદારી

(C) માત્ર વ્યક્તિગત જવાબદારી

(D) જામીનનો અધિકાર

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: કલમ 149 હેઠળ નિર્ધારિત કાનૂની શરતો પૂર્ણ થાય ત્યારે મંડળીના અન્ય સભ્યો પણ એક સભ્ય દ્વારા કરવામાં આવેલા ગુના માટે જવાબદાર બની શકે છે.

પ્રશ્ન 12. IPCની કલમ 149 લાગુ થવા માટે સામાન્ય રીતે મંડળીમાં ઓછામાં ઓછી કેટલી વ્યક્તિઓ હોવી જોઈએ?

(A) 2

(B) 3

(C) 4

(D) 5

સાચો જવાબ: (D) 5

સમજૂતી: કલમ 149 ગેરકાયદેસર મંડળીના સભ્યોની જવાબદારી સાથે સંબંધિત છે અને ગેરકાયદેસર મંડળી માટે પાંચ કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓ જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 13. કલમ 34 અને કલમ 149 વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત કયો છે?

(A) બંનેમાં પાંચ વ્યક્તિઓ હોવી ફરજિયાત છે

(B) કલમ 34માં સમાન ઇરાદો અને કલમ 149માં ગેરકાયદેસર મંડળીનો સામાન્ય ઉદ્દેશ મુખ્ય છે

(C) કલમ 149 માત્ર મિલકતના ગુનાઓ માટે છે

(D) કલમ 34 માત્ર જાહેર સેવકો માટે છે

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: કલમ 34 સમાન ઇરાદા સાથે કરવામાં આવેલા ગુનાની સંયુક્ત જવાબદારી અંગે છે, જ્યારે કલમ 149 ગેરકાયદેસર મંડળીના સામાન્ય ઉદ્દેશ અથવા સભ્યોને ગુનો થવાની શક્યતાની જાણ સાથે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 14. ગેરકાયદેસર મંડળીના એક સભ્ય દ્વારા કરવામાં આવેલા દરેક ગુના માટે કલમ 149 હેઠળ અન્ય સભ્યો આપમેળે જવાબદાર બને છે?

(A) હા, દરેક સંજોગોમાં

(B) ના, કાનૂની શરતો પૂર્ણ થવી જરૂરી છે

(C) હા, જો તેઓ સ્થળ પર હાજર હોય

(D) ના, અન્ય સભ્યોને ક્યારેય જવાબદાર ઠરાવી શકાય નહીં

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: ગુનો સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે થયો હોવો જોઈએ અથવા એવો હોવો જોઈએ કે સભ્યોને તે થવાની શક્યતાની જાણ હતી. માત્ર હાજરીથી જ દરેક કેસમાં જવાબદારી નક્કી થતી નથી.

પ્રશ્ન 15. પાંચ વ્યક્તિઓ કાયદેસર હેતુ માટે ભેગી થાય અને કોઈ ગેરકાયદેસર સામાન્ય ઉદ્દેશ ન હોય, તો શું માત્ર તેમની સંખ્યાના આધારે મંડળી ગેરકાયદેસર બને?

(A) હા

(B) ના

(C) માત્ર રાત્રે બને

(D) માત્ર પોલીસની હાજરીમાં બને

સાચો જવાબ: (B) ના

સમજૂતી: પાંચ કે તેથી વધુ વ્યક્તિઓ હોવાની સાથે કલમ 141માં દર્શાવેલો ગેરકાયદેસર સામાન્ય ઉદ્દેશ પણ જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 16. ગેરકાયદેસર મંડળીમાં કોઈ સભ્ય સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા માટે હિંસા કરે, તો કઈ બાબત બની શકે?

(A) માત્ર ચોરી

(B) હુલ્લડ

(C) માત્ર માનહાનિ

(D) માત્ર કરારભંગ

સાચો જવાબ: (B) હુલ્લડ

સમજૂતી: કલમ 146 મુજબ ગેરકાયદેસર મંડળીના સામાન્ય ઉદ્દેશને આગળ વધારવા બળપ્રયોગ અથવા હિંસા કરવામાં આવે તો હુલ્લડનો ગુનો બની શકે છે.

પ્રશ્ન 17. નીચેમાંથી કયું જોડાણ સાચું છે?

(A) કલમ 141 – હુલ્લડની સજા

(B) કલમ 146 – ગેરકાયદેસર મંડળીની વ્યાખ્યા

(C) કલમ 148 – ઘાતક હથિયાર સાથે હુલ્લડ

(D) કલમ 149 – માત્ર દંડની જોગવાઈ

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: કલમ 148 ઘાતક હથિયાર સાથે હુલ્લડ કરવા બદલ સજા અંગે છે.

પ્રશ્ન 18. કલમ 149 હેઠળ જવાબદારી નક્કી કરતી વખતે કઈ બાબત સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે?

(A) આરોપીની ઉંમર જ

(B) આરોપી મંડળીનો સભ્ય હતો કે નહીં અને ગુનો સામાન્ય ઉદ્દેશ સાથે કેવી રીતે સંબંધિત હતો

(C) આરોપી પાસે વાહન હતું કે નહીં

(D) ઘટના દિવસ દરમિયાન બની કે રાત્રે

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: મંડળીની સભ્યતા, સામાન્ય ઉદ્દેશ અને ગુનાનો તે ઉદ્દેશ સાથેનો સંબંધ અથવા ગુનો થવાની શક્યતાની જાણ મુખ્ય બાબતો છે.

પ્રશ્ન 19. IPC કલમ 141 થી 149 કયા મુખ્ય વિષય સાથે સંબંધિત છે?

(A) લગ્ન અને છૂટાછેડા

(B) ગેરકાયદેસર મંડળી અને હુલ્લડ

(C) મિલકતનું વારસાઈ વિતરણ

(D) ગ્રાહક સુરક્ષા

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: આ કલમો ગેરકાયદેસર મંડળી, તેના સભ્યો, હુલ્લડ અને સામાન્ય ઉદ્દેશ હેઠળની જવાબદારી સાથે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 20. ભારતીય ન્યાય સંહિતા, 2023 (BNS) કઈ તારીખથી અમલમાં આવી?

(A) 26 જાન્યુઆરી, 2024

(B) 1 એપ્રિલ, 2024

(C) 1 જુલાઈ, 2024

(D) 15 ઑગસ્ટ, 2024

સાચો જવાબ: (C) 1 જુલાઈ, 2024

પરીક્ષાલક્ષી ઝડપી પુનરાવર્તન

IPC 141 – ગેરકાયદેસર મંડળીની વ્યાખ્યા.

IPC 142 – ગેરકાયદેસર મંડળીનો સભ્ય.

IPC 143 – ગેરકાયદેસર મંડળીમાં જોડાવાની સજા.

IPC 144 – ઘાતક હથિયાર સાથે ગેરકાયદેસર મંડળી.

IPC 145 – વિખેરાઈ જવાના આદેશ છતાં મંડળીમાં જોડાવું અથવા ચાલુ રહેવું.

IPC 146 – હુલ્લડની વ્યાખ્યા.

IPC 147 – હુલ્લડની સજા.

IPC 148 – ઘાતક હથિયાર સાથે હુલ્લડ.

IPC 149 – સામાન્ય ઉદ્દેશ હેઠળ સભ્યોની સંયુક્ત જવાબદારી.

કલમ 34 – સમાન ઇરાદો (Common Intention).

કલમ 149 – સામાન્ય ઉદ્દેશ (Common Object).