AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 123 : રાષ્ટ્રપતિની વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા
Click the Language Button below to read in your language.
ભારતીય બંધારણના ભાગ 5 માં રાષ્ટ્રપતિની સત્તાઓ અને કાર્યો અંગે વિવિધ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. બંધારણનો આર્ટિકલ 123 રાષ્ટ્રપતિને સંસદના બંને ગૃહોનું સત્ર ચાલુ ન હોય ત્યારે ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા આપે છે. AIBE પરીક્ષામાં આર્ટિકલ 123 સંબંધિત પ્રશ્નો માટે વટહુકમ બહાર પાડવાની શરતો, તેની કાયદા જેવી અસર, માન્યતાનો સમયગાળો અને સંસદની ભૂમિકા સમજવી અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
1. આર્ટિકલ 123 શું છે?
ભારતીય બંધારણનો આર્ટિકલ 123 રાષ્ટ્રપતિની વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા સાથે સંબંધિત છે.
જ્યારે સંસદના બંને ગૃહોનું સત્ર ચાલુ ન હોય અને એવી પરિસ્થિતિ ઊભી થાય કે તાત્કાલિક કાયદાકીય કાર્યવાહી જરૂરી હોય, ત્યારે રાષ્ટ્રપતિ વટહુકમ બહાર પાડી શકે છે. વટહુકમને કાયદા જેવી જ અસર હોય છે, પરંતુ તે કાયમી કાયદો નથી. તેની માન્યતા બંધારણમાં નિર્ધારિત શરતોને આધીન છે.
2. વટહુકમ એટલે શું?
વટહુકમ એટલે સંસદનું નિયમિત કાયદા ઘડવાનું કાર્ય શક્ય ન હોય તેવી પરિસ્થિતિમાં બંધારણ હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવતો કાયદાકીય આદેશ.
વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તાનો હેતુ તાત્કાલિક કાયદાકીય જરૂરિયાતો પૂરી કરવાનો છે. તેનો ઉપયોગ સંસદની કાયદો ઘડવાની સામાન્ય પ્રક્રિયાના કાયમી વિકલ્પ તરીકે થઈ શકે નહીં.
3. વટહુકમ બહાર પાડવાની મુખ્ય શરતો
આર્ટિકલ 123 હેઠળ વટહુકમ બહાર પાડવા માટે નીચેની બાબતો મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
પ્રથમ, સંસદનાં બંને ગૃહો એકસાથે સત્રમાં ન હોવા જોઈએ. આ પરિસ્થિતિમાં બંને ગૃહોનું સત્ર ચાલુ ન હોય અથવા એક ગૃહનું સત્ર ચાલુ ન હોય અને બીજાનું ન હોય, ત્યારે બંધારણીય શરતો અનુસાર વટહુકમ બહાર પાડી શકાય છે.
બીજું, રાષ્ટ્રપતિને એવી પરિસ્થિતિ હોવાનો સંતોષ થવો જોઈએ કે તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવી જરૂરી છે.
ત્રીજું, રાષ્ટ્રપતિ આ સત્તાનો ઉપયોગ મંત્રીપરિષદની સલાહ અનુસાર કરે છે. આર્ટિકલ 74 મુજબ રાષ્ટ્રપતિ સામાન્ય રીતે મંત્રીપરિષદની સલાહ પ્રમાણે કાર્ય કરે છે.
ચોથું, વટહુકમનો વિષય સંસદ જે વિષય પર કાયદો બનાવી શકે છે તેની કાયદાકીય સીમામાં આવવો જોઈએ.
4. વટહુકમની કાયદાકીય અસર
આર્ટિકલ 123(2) મુજબ વટહુકમને સંસદના અધિનિયમ જેવી જ શક્તિ અને અસર હોય છે. જોકે, આ અસર બંધારણની જોગવાઈઓ અને વટહુકમની માન્યતાને આધીન છે. વટહુકમ દ્વારા બંધારણનું ઉલ્લંઘન કરી શકાય નહીં. તે મૂળભૂત અધિકારો સહિત બંધારણની લાગુ પડતી મર્યાદાઓને આધીન છે. રાષ્ટ્રપતિને આર્ટિકલ 123 હેઠળ એવી જ સત્તા મળે છે જેવી સંસદને સંબંધિત વિષય પર કાયદો ઘડવાની હોય છે. પરંતુ આ સત્તા સંસદની કાયદાકીય સત્તાની બહાર જઈ શકતી નથી.
5. વટહુકમ કેટલા સમય સુધી અમલમાં રહે છે?
આર્ટિકલ 123(2)(a) અનુસાર વટહુકમ સંસદના બંને ગૃહો ફરીથી ભેગા થાય ત્યારથી છ અઠવાડિયા પૂર્ણ થતાં અમાન્ય બને છે, જો તે પહેલાં તેને પાછો ખેંચવામાં ન આવ્યો હોય અથવા બંને ગૃહો દ્વારા અસ્વીકારવામાં ન આવ્યો હોય.
જો બંને ગૃહો જુદી જુદી તારીખે ફરીથી ભેગા થાય, તો છ અઠવાડિયાની ગણતરી માટેની તારીખ તરીકે પાછળની તારીખ એટલે કે બંનેમાંથી છેલ્લે મળેલા ગૃહની બેઠકની તારીખ લાગુ પડે છે.
વટહુકમને સંસદના બંને ગૃહો સમક્ષ રજૂ કરવો જરૂરી છે.
ઉદાહરણ
ધારો કે લોકસભા 1 જુલાઈના રોજ અને રાજ્યસભા 10 જુલાઈના રોજ ફરીથી ભેગી થાય છે. આ સંજોગોમાં છ અઠવાડિયાની ગણતરી 10 જુલાઈથી કરવામાં આવશે. જો વટહુકમ તે પહેલાં પાછો ખેંચવામાં ન આવે અથવા અસ્વીકારવામાં ન આવે, તો તે છ અઠવાડિયાની મુદત પૂર્ણ થતાં અમાન્ય બનશે.
નોંધ: આ ઉદાહરણ સમજ માટે છે. વાસ્તવિક કિસ્સામાં સંસદની બેઠકની તારીખો અને બંધારણીય ગણતરી ધ્યાનમાં લેવી જરૂરી છે.
6. વટહુકમ પાછો ખેંચવો અને અસ્વિકાર કરવો
આર્ટિકલ 123(2)(b) અનુસાર રાષ્ટ્રપતિ કોઈપણ સમયે વટહુકમ પાછો ખેંચી શકે છે.
આર્ટિકલ 123(2)(c) અનુસાર સંસદના બંને ગૃહો વટહુકમને અસ્વીકારતા ઠરાવો પસાર કરે તો તે અમાન્ય બને છે. બંને ગૃહોમાં અસ્વીકારના ઠરાવો પસાર થવા એ વટહુકમના અંત માટેની બંધારણીય જોગવાઈ છે.
અહીં પરીક્ષામાં યાદ રાખવું કે વટહુકમને કાયદા જેવી અસર હોય છે, પરંતુ તેની માન્યતા સંસદીય નિયંત્રણને આધીન છે.
7. વટહુકમ અને સંસદના અધિનિયમ વચ્ચેનો તફાવત
વટહુકમ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા બંધારણની જોગવાઈ હેઠળ બહાર પાડવામાં આવે છે, જ્યારે સંસદનો અધિનિયમ લોકસભા અને રાજ્યસભાની કાયદાકીય પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી ઘડાય છે અને રાષ્ટ્રપતિની સંમતિ મેળવે છે. વટહુકમ તાત્કાલિક કાયદાકીય જરૂરિયાત માટે છે અને તેની માન્યતા મર્યાદિત છે. સંસદનો અધિનિયમ સામાન્ય રીતે કાયદામાં નિર્ધારિત જોગવાઈઓ અનુસાર અમલમાં રહે છે, જ્યાં સુધી તેને રદ, સુધારવામાં અથવા અમાન્ય જાહેર કરવામાં ન આવે.
8. વટહુકમ સંબંધિત મહત્ત્વના ન્યાયિક નિર્ણયો
A. R. C. Cooper v. Union of India (1970)
આ કેસમાં વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા અને ન્યાયિક સમીક્ષા સાથે સંબંધિત મહત્ત્વના સિદ્ધાંતોની ચર્ચા થઈ હતી. રાષ્ટ્રપતિની વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા બંધારણની મર્યાદાઓથી પર નથી.
B. D. C. Wadhwa v. State of Bihar (1987)
આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે વારંવાર વટહુકમ બહાર પાડીને તેને પુનઃપ્રખ્યાપિત કરવાની પ્રથાની ટીકા કરી હતી. વટહુકમની સત્તાનો નિયમિત અને વારંવાર ઉપયોગ કરીને વિધાનમંડળની પ્રક્રિયાને ટાળવી બંધારણીય વ્યવસ્થાની વિરુદ્ધ છે.
C. Krishna Kumar Singh v. State of Bihar (2017)
આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટની સાત ન્યાયમૂર્તિઓની બંધારણીય પીઠે વટહુકમની સત્તા અને તેના પુનઃપ્રખ્યાપન અંગે મહત્ત્વપૂર્ણ સિદ્ધાંતો સ્પષ્ટ કર્યા. વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા અસાધારણ છે અને તેના ઉપયોગની ન્યાયિક સમીક્ષા થઈ શકે છે. વટહુકમ સમાપ્ત થયા પછી તેની અસર ચાલુ રહેવા અંગે પણ કોર્ટએ સિદ્ધાંતો નિર્ધારિત કર્યા.
9. AIBE પરીક્ષા માટે યાદ રાખવાના મુદ્દા
આર્ટિકલ 123 રાષ્ટ્રપતિની વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા વિશે છે.
વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા ત્યારે ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે જ્યારે સંસદનાં બંને ગૃહો એકસાથે સત્રમાં ન હોય અને તાત્કાલિક કાર્યવાહી જરૂરી હોય. વટહુકમને સંસદના અધિનિયમ જેવી જ કાયદાકીય અસર હોય છે. સંસદનાં બંને ગૃહો ફરીથી ભેગા થયા પછી છ અઠવાડિયાની મુદત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. રાષ્ટ્રપતિ વટહુકમ પાછો ખેંચી શકે છે અને સંસદના બંને ગૃહો તેને અસ્વીકારતા ઠરાવો પસાર કરી શકે છે. વટહુકમની સત્તા બંધારણ અને ન્યાયિક સમીક્ષાને આધીન છે.
રાજ્યપાલની વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા આર્ટિકલ 213માં છે, જ્યારે રાષ્ટ્રપતિની સત્તા આર્ટિકલ 123માં છે.
AIBE માટે 20 મહત્ત્વપૂર્ણ MCQ : AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 123 રાષ્ટ્રપતિની વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા
પ્રશ્ન 1. ભારતીય બંધારણનો આર્ટિકલ 123 શેના વિશે છે?
(A) રાજ્યપાલની વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા
(B) રાષ્ટ્રપતિની વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા
(C) નાણાં વિધેયક
(D) બંધારણીય સુધારો
જવાબ: (B) રાષ્ટ્રપતિની વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા.
સમજૂતી: આર્ટિકલ 123 રાષ્ટ્રપતિને ચોક્કસ બંધારણીય શરતો હેઠળ વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા આપે છે.
પ્રશ્ન 2. રાષ્ટ્રપતિ વટહુકમ કઈ પરિસ્થિતિમાં બહાર પાડી શકે છે?
(A) જ્યારે સંસદનાં બંને ગૃહો એકસાથે સત્રમાં હોય
(B) જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટ બંધ હોય
(C) જ્યારે સંસદનાં બંને ગૃહો એકસાથે સત્રમાં ન હોય અને તાત્કાલિક કાર્યવાહી જરૂરી હોય
(D) માત્ર ચૂંટણી દરમિયાન
જવાબ: (C).
સમજૂતી: આર્ટિકલ 123 હેઠળ બંને ગૃહો એકસાથે સત્રમાં ન હોય અને તાત્કાલિક કાર્યવાહી જરૂરી હોવાનો સંતોષ થાય ત્યારે વટહુકમ બહાર પાડી શકાય છે.
પ્રશ્ન 3. વટહુકમને કઈ કાયદાકીય અસર હોય છે?
(A) માત્ર વહીવટી આદેશની
(B) સંસદના અધિનિયમ જેવી જ અસર
(C) માત્ર સલાહની
(D) કોઈ કાયદાકીય અસર નહીં
જવાબ: (B).
સમજૂતી: આર્ટિકલ 123(2) મુજબ વટહુકમને સંસદના અધિનિયમ જેવી જ શક્તિ અને અસર હોય છે, પરંતુ તે બંધારણીય મર્યાદાઓને આધીન છે.
પ્રશ્ન 4. સંસદનાં બંને ગૃહો ફરીથી ભેગા થયા પછી વટહુકમ સામાન્ય રીતે કેટલા સમયમાં અમાન્ય બને છે?
(A) બે અઠવાડિયા
(B) ચાર અઠવાડિયા
(C) છ અઠવાડિયા
(D) છ મહિના
જવાબ: (C) છ અઠવાડિયા.
સમજૂતી: આર્ટિકલ 123(2)(a) હેઠળ છ અઠવાડિયાની સમયમર્યાદા લાગુ પડે છે, જો વટહુકમ તે પહેલાં પાછો ખેંચવામાં કે અસ્વીકારવામાં ન આવ્યો હોય.
પ્રશ્ન 5. વટહુકમ પાછો ખેંચવાની સત્તા કોને છે?
(A) લોકસભાના અધ્યક્ષને
(B) ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશને
(C) રાષ્ટ્રપતિને
(D) ચૂંટણી પંચને
જવાબ: (C) રાષ્ટ્રપતિને.
સમજૂતી: આર્ટિકલ 123(2)(b) હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ કોઈપણ સમયે વટહુકમ પાછો ખેંચી શકે છે.
પ્રશ્ન 6. રાજ્યપાલની વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા કયા આર્ટિકલમાં છે?
(A) આર્ટિકલ 123
(B) આર્ટિકલ 213
(C) આર્ટિકલ 143
(D) આર્ટિકલ 356
જવાબ: (B) આર્ટિકલ 213.
સમજૂતી: આર્ટિકલ 123 રાષ્ટ્રપતિ માટે છે અને આર્ટિકલ 213 રાજ્યપાલ માટે છે.
પ્રશ્ન 7. વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા કઈ બાબતને આધીન છે?
(A) માત્ર રાજકીય પક્ષના નિર્ણયને
(B) બંધારણની જોગવાઈઓને
(C) માત્ર ચૂંટણી પંચને
(D) માત્ર રાજ્ય સરકારને
જવાબ: (B) બંધારણની જોગવાઈઓને.
સમજૂતી: વટહુકમ બંધારણની મર્યાદાઓનું પાલન કરતો હોવો જોઈએ અને ન્યાયિક સમીક્ષાને આધીન હોઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 8. વટહુકમ સંસદ સમક્ષ રજૂ કરવો જરૂરી છે?
(A) હા, બંને ગૃહો સમક્ષ
(B) માત્ર લોકસભા સમક્ષ
(C) માત્ર રાજ્યસભા સમક્ષ
(D) નહીં
જવાબ: (A) હા, બંને ગૃહો સમક્ષ.
સમજૂતી: આર્ટિકલ 123(2)(a) હેઠળ વટહુકમ સંસદના બંને ગૃહો સમક્ષ મૂકવાનો હોય છે.
પ્રશ્ન 9. D. C. Wadhwa કેસ કયા મુદ્દા સાથે સંબંધિત છે?
(A) ચૂંટણી સુધારા
(B) વારંવાર વટહુકમનું પુનઃપ્રખ્યાપન
(C) ન્યાયાધીશોની નિમણૂક
(D) નાણાં પંચ
જવાબ: (B) વારંવાર વટહુકમનું પુનઃપ્રખ્યાપન.
સમજૂતી: આ કેસમાં વટહુકમને વારંવાર પુનઃપ્રખ્યાપિત કરીને વિધાનમંડળની પ્રક્રિયાને ટાળવાની પ્રથાની ટીકા કરવામાં આવી હતી.
પ્રશ્ન 10. વટહુકમનો મુખ્ય હેતુ શું છે?
(A) સંસદને કાયમી ધોરણે દૂર કરવી
(B) તાત્કાલિક કાયદાકીય જરૂરિયાત પૂરી કરવી
(C) અદાલતો બંધ કરવી
(D) ચૂંટણી મુલતવી રાખવી
જવાબ: (B).
સમજૂતી: વટહુકમની સત્તા તાત્કાલિક કાયદાકીય કાર્યવાહી માટેની અસાધારણ સત્તા છે.
પ્રશ્ન 11. રાષ્ટ્રપતિની વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા કયા ભાગમાં સમાવિષ્ટ છે?
(A) ભાગ II
(B) ભાગ III
(C) ભાગ V
(D) ભાગ IX
જવાબ: (C) ભાગ V.
સમજૂતી: ભાગ Vમાં સંઘ સરકાર અને રાષ્ટ્રપતિ સંબંધિત જોગવાઈઓનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રશ્ન 12. જો લોકસભા અને રાજ્યસભા જુદી જુદી તારીખે ફરીથી ભેગા થાય, તો છ અઠવાડિયાની ગણતરી કઈ તારીખથી થાય છે?
(A) પહેલાં ભેગા થયેલા ગૃહની તારીખથી
(B) છેલ્લે ભેગા થયેલા ગૃહની તારીખથી
(C) વટહુકમ બહાર પાડવાની તારીખથી
(D) રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીની તારીખથી
જવાબ: (B).
સમજૂતી: બંને ગૃહો જુદી જુદી તારીખે ભેગા થાય તો પાછળની તારીખ એટલે કે છેલ્લે ભેગા થયેલા ગૃહની તારીખ લાગુ પડે છે.
પ્રશ્ન 13. વટહુકમની બંધારણીય માન્યતા અંગે ન્યાયિક સમીક્ષા થઈ શકે છે?
(A) ક્યારેય નહીં
(B) હા, લાગુ પડતા બંધારણીય સિદ્ધાંતો અનુસાર
(C) માત્ર રાજ્યપાલની મંજૂરીથી
(D) માત્ર ચૂંટણી પંચ દ્વારા
જવાબ: (B).
સમજૂતી: વટહુકમની સત્તા અમર્યાદિત નથી અને બંધારણીય મર્યાદાઓનું ન્યાયિક પરીક્ષણ થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 14. Krishna Kumar Singh કેસ મુખ્યત્વે કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?
(A) વટહુકમ અને તેના પુનઃપ્રખ્યાપનની અસર
(B) નાગરિકત્વ
(C) નાણાં વિધેયક
(D) ચૂંટણી ક્ષેત્રોની સીમા
જવાબ: (A).
સમજૂતી: આ ચુકાદામાં વટહુકમની સત્તા, પુનઃપ્રખ્યાપન અને વટહુકમ સમાપ્ત થયા પછી તેની અસર અંગે મહત્ત્વના સિદ્ધાંતો નક્કી થયા.
પ્રશ્ન 15. વટહુકમને અસ્વીકારવા માટે બંધારણ શું જોગવાઈ કરે છે?
(A) માત્ર લોકસભાનો ઠરાવ પૂરતો છે
(B) માત્ર રાજ્યસભાનો ઠરાવ પૂરતો છે
(C) સંસદના બંને ગૃહો અસ્વીકારના ઠરાવો પસાર કરે
(D) ચૂંટણી પંચનો આદેશ જરૂરી છે
જવાબ: (C).
સમજૂતી: આર્ટિકલ 123(2)(c) મુજબ બંને ગૃહો દ્વારા અસ્વીકારના ઠરાવો પસાર થવાથી વટહુકમ અમાન્ય બને છે.
પ્રશ્ન 16. રાષ્ટ્રપતિ વટહુકમ બહાર પાડતી વખતે મંત્રીપરિષદની સલાહ સાથે કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?
(A) બંધારણના આર્ટિકલ 74 અનુસાર
(B) આર્ટિકલ 213 અનુસાર
(C) આર્ટિકલ 32 અનુસાર
(D) આર્ટિકલ 368 અનુસાર
જવાબ: (A).
સમજૂતી: આર્ટિકલ 74 રાષ્ટ્રપતિને સહાય અને સલાહ આપવા માટે મંત્રીપરિષદની જોગવાઈ કરે છે.
પ્રશ્ન 17. વટહુકમ કાયમી કાયદો છે?
(A) હા, દરેક પરિસ્થિતિમાં
(B) ના, તેની માન્યતા બંધારણીય શરતોને આધીન છે
(C) માત્ર છ મહિના માટે કાયમી છે
(D) માત્ર રાજ્યસભાની મંજૂરી પછી જ કાયમી છે
જવાબ: (B).
સમજૂતી: વટહુકમની માન્યતા મર્યાદિત છે અને તે પાછો ખેંચાઈ શકે છે, અસ્વીકારાઈ શકે છે અથવા બંધારણીય સમયમર્યાદા પૂર્ણ થતાં અમાન્ય બની શકે છે.
પ્રશ્ન 18. આર્ટિકલ 123 હેઠળ વટહુકમ કયા વિષય પર બહાર પાડી શકાય?
(A) સંસદ જે વિષય પર કાયદો બનાવી શકે તેવા વિષય પર, બંધારણીય મર્યાદાઓને આધીન
(B) કોઈપણ વિષય પર અમર્યાદિત રીતે
(C) માત્ર રાજ્ય યાદીના વિષય પર
(D) માત્ર ન્યાયિક પ્રક્રિયા માટે
જવાબ: (A).
સમજૂતી: વટહુકમની વિષયવસ્તુ સંસદની કાયદો ઘડવાની સત્તાની મર્યાદામાં હોવી જોઈએ.
પ્રશ્ન 19. વટહુકમની સત્તાનો વારંવાર ઉપયોગ કરીને સંસદીય કાયદાકીય પ્રક્રિયાને ટાળવી યોગ્ય છે?
(A) હા, હંમેશા
(B) ના, તે બંધારણીય સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ હોઈ શકે છે
(C) માત્ર ચૂંટણી સમયે
(D) માત્ર નાણાંકીય કાયદાઓમાં
જવાબ: (B).
સમજૂતી: વટહુકમ તાત્કાલિક જરૂરિયાત માટે છે; વિધાનમંડળની સામાન્ય પ્રક્રિયાને નિયમિત રીતે ટાળવા માટે તેનો ઉપયોગ કરી શકાય નહીં.
પ્રશ્ન 20. આર્ટિકલ 123 હેઠળ વટહુકમ બહાર પાડવા માટે કોનો સંતોષ જરૂરી છે?
(A) ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશનો
(B) ચૂંટણી પંચનો
(C) રાષ્ટ્રપતિનો, બંધારણની જોગવાઈઓ અનુસાર
(D) લોકસભાના અધ્યક્ષનો
જવાબ: (C).
સમજૂતી: વટહુકમ બહાર પાડવો જરૂરી છે એવી પરિસ્થિતિ અંગે રાષ્ટ્રપતિનો સંતોષ આર્ટિકલ 123ની મહત્ત્વપૂર્ણ શરત છે. આ સત્તાનો ઉપયોગ બંધારણીય જોગવાઈઓ અને લાગુ પડતા ન્યાયિક સિદ્ધાંતોને આધીન છે.
નિષ્કર્ષ
ભારતીય બંધારણનો આર્ટિકલ 123 રાષ્ટ્રપતિને તાત્કાલિક કાયદાકીય જરૂરિયાત માટે વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા આપે છે. પરંતુ આ સત્તા સંસદની કાયદો ઘડવાની સામાન્ય પ્રક્રિયાનો વિકલ્પ નથી. વટહુકમની માન્યતા, સંસદ સમક્ષ રજૂઆત, છ અઠવાડિયાની સમયમર્યાદા અને ન્યાયિક સમીક્ષા AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખવા જેવા મુદ્દા છે.
AIBEની તૈયારી કરતા ઉમેદવારોએ આર્ટિકલ 123 સાથે આર્ટિકલ 74 અને આર્ટિકલ 213નો પણ અભ્યાસ કરવો જોઈએ, જેથી રાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યપાલની વટહુકમ સંબંધિત સત્તાઓ વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ થઈ શકે.
ભારતના બંધારણના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો-સમજૂતી અને પ્રશ્નો
AIBE 20 Set C Question Paper PDF 2025 solution in Hindi Download PDF – Booklet Code C
AIBE 21 વિસ્તૃત સમજૂતી સાથે ગુજરાતી માં પેપર સોલ્યુસન
AIBE માટે બંધારણીય કાયદો – 1
AIBE પરીક્ષાની તૈયારી માટે 101 Legal Maxims
AIBE માટે બંધારણીય કાયદો: મહત્વના Articles, Cases અને વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
આર્ટિકલ ૧૪ નો વિસ્તારપૂર્વક અર્થ અને AIBE ના સાપેક્ષમાં સમજૂતી
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 15 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 19 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 21 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 22 : ધરપકડ અને અટકાયત
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 23 : માનવ તસ્કરી અને વેઠ પ્રતિબંધ
AIBE – ભારતીય બંધારણ – આર્ટિકલ 24 : બાળ મજૂરી પર પ્રતિબંધ
AIBE – ભારતીય બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 25 થી 28 : ધર્મની સ્વતંત્રતા
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 32 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 34 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – Article 39A : સમાન અને મફત ન્યાય
AIBE – બંધારણીય કાયદો – Article 44 : સમાન નાગરિક સંહિતા
AIBE – બંધારણીય કાયદો-ભારતના રાષ્ટ્રપતિ અંગે સંપૂર્ણ સમજૂતી
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 72 – રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 76 – એટર્ની જનરલ ઓફ ઈન્ડિયા