જાહેર સુરક્ષા માટે જોખમ સાબિત ના થાય તો હથિયાર લાયસન્સ નકારી શકાય નહીં
પટના હાઈકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો: માત્ર સામાન્ય FIRમાં સંડોવણીના આધારે Arms Licence નકારી શકાય નહીં, જાહેર સુરક્ષા માટે વાસ્તવિક જોખમ સાબિત કરવું જરૂરી.
Click the Language Button below to read in your language.
પટના હાઈકોર્ટે 23 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ આપેલા મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં જણાવ્યું છે કે માત્ર કોઈ અરજદાર વિરુદ્ધ સામાન્ય FIR નોંધાયેલી હોવી એ Arms Licence નકારવા અથવા રદ કરવા માટે હંમેશા પૂરતું કારણ બની શકે નહીં. લાઇસન્સ નકારવા માટે જાહેર શાંતિ અથવા જાહેર સુરક્ષા સામે વાસ્તવિક અને દર્શાવી શકાય તેવું જોખમ હોવું જરૂરી છે. જાહેર સુરક્ષા માટે જોખમ સાબિત ના થાય તો હથિયાર લાયસન્સ નકારી શકાય નહીં.
આ ચુકાદો Sanjay Kumar Yadav v. State of Bihar & Others, Civil Writ Jurisdiction Case No. 14364 of 2024માં માનનીય ન્યાયમૂર્તિ Alok Kumar દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. ચુકાદાની તારીખ 23 સપ્ટેમ્બર 2026 છે.
શું તમે જાણો છો કે ચુકાદા સમજવા માટે અથવા નવા ચુકાદા શોધવા માટે , તમારા કેસની મેટર તૈયાર કરવા માટે અને દલીલો તૈયાર કરવા માટે તમે U R VAKIL AI APP નો ઉપયોગ કરી શકો છો. U R VAKIL AI APP ગૂગલ પ્લે સ્ટોર પરથી મફત ડાઉનલોડ કરી શકાય છે અને ગુજરાતીમાં પ્રશ્નો પૂછીને માહિતી મેળવી શકાય છે.
કેસની પૃષ્ઠભૂમિ
અરજદાર Sanjay Kumar Yadav બિલ્ડર હતા અને Bigrahpuram Developers Pvt. Limitedના ડિરેક્ટર તરીકે કાર્યરત હતા. તેમના જણાવ્યા મુજબ વ્યવસાયના કારણે તેમને દિવસ-રાત મુસાફરી કરવી પડતી હોવાથી તેમના જીવને જોખમ હોવાની આશંકા હતી. આ કારણસર તેમણે 17 જાન્યુઆરી 2023ના રોજ N.P. Bore Revolver/Pistol માટે Arms Licence મેળવવા અરજી કરી હતી.
પોલીસ તપાસ બાદ Jakkanpur Police Stationના SHO તરફથી લાઇસન્સ આપવા માટે અનુકૂળ ભલામણ કરવામાં આવી હતી અને આ ભલામણ SSP, Patna દ્વારા પણ આગળ મોકલવામાં આવી હતી. તેમ છતાં District Magistrate, Patna દ્વારા અરજી નામંજૂર કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ અરજદારે કરેલી અપીલ પણ Divisional Commissioner, Patna દ્વારા 30 એપ્રિલ 2024ના રોજ ફગાવી દેવામાં આવી હતી.
Arms Licence નકારવાનું મુખ્ય કારણ શું હતું?
અરજદાર સામે Ramkrishna Nagar P.S. Case No. 502/2021 નોંધાયેલો હતો. આ કેસમાં IPCની Sections 447, 427, 379, 354, 504, 506 અને 34નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
District Magistrate દ્વારા Arms Act, 1959ની Section 14(1)(b)(ii) અને Arms Rules, 2016ના Rule 12(3)(a)નો આધાર લઈને લાઇસન્સની અરજી નકારી કાઢવામાં આવી હતી. રાજ્ય તરફથી પણ દલીલ કરવામાં આવી હતી કે જાહેર શાંતિ અથવા જાહેર સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને લાઇસન્સ નકારવાની સત્તા લાઇસન્સિંગ ઓથોરિટી પાસે છે.
પરંતુ મહત્વની બાબત એ હતી કે આ કેસમાં અરજદારને બાદમાં 23 ફેબ્રુઆરી 2024ના રોજ ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા આરોપોમાંથી નિર્દોષ મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
પટના હાઈકોર્ટે શું કહ્યું?
હાઈકોર્ટે Arms Licence અંગે કેટલાક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધાંતો સ્પષ્ટ કર્યા.
કોર્ટએ જણાવ્યું કે ભારતમાં હથિયાર રાખવાનો કોઈ મૂળભૂત અધિકાર નથી. Firearms રાખવા અથવા લઈ જવા માટે Arms Act, 1959 હેઠળ કાયદાકીય નિયમન લાગુ પડે છે. Arms Licence આપવું, નકારવું, રિન્યૂ કરવું અથવા રદ કરવું કાયદાકીય અને ન્યાયિક સુરક્ષાઓને આધીન છે.
કોર્ટે વધુમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે Arms Actની Sections 14 અને 17 હેઠળ સત્તાધિકારીઓ માત્ર અસ્પષ્ટ આરોપો, મનસ્વી કારણો અથવા પોતાની મરજીના આધારે લાઇસન્સ નકારી અથવા રદ કરી શકતા નથી. નિર્ણય માટે જાહેર શાંતિ અથવા જાહેર સુરક્ષા સામે વાસ્તવિક જોખમ દર્શાવતા નોંધાયેલા કારણો હોવા જોઈએ.
માત્ર FIR નોંધાયેલી હોય તે પૂરતું નથી
ચુકાદાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો એ છે કે કોઈ અરજદાર વિરુદ્ધ સામાન્ય FIR નોંધાયેલી હોવી માત્ર એટલા આધારે Arms Licence નકારવા માટે સામાન્ય રીતે પૂરતી નથી.
કોર્ટએ જણાવ્યું કે જો અરજદાર દ્વારા હથિયારનો સક્રિય દુરુપયોગ, હિંસા અથવા જાહેર સુરક્ષા માટે સીધું જોખમ દર્શાવવામાં આવ્યું ન હોય, તો માત્ર સામાન્ય FIRમાં સંડોવણીને કારણે લાઇસન્સ નકારવું પૂરતું કારણ બની શકે નહીં.
આ ઉપરાંત પોલીસ વેરિફિકેશન રિપોર્ટ અને threat assessmentને યોગ્ય રીતે ધ્યાનમાં લેવાની જરૂરિયાત પણ કોર્ટએ દર્શાવી છે. આવા મુદ્દાઓને માત્ર સામાન્ય ધારણા અથવા પૂર્વગ્રહના આધારે સ્વીકારી કે નકારી શકાય નહીં.
અરજદાર સામેનો ફોજદારી કેસ બાદમાં સમાપ્ત થઈ ગયો હતો
હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે District Magistrate અને Divisional Commissionerના આદેશો મુખ્યત્વે Ramkrishna Nagar P.S. Case No. 502/2021ની પેન્ડન્સી પર આધારિત હતા.
પરંતુ અરજદારને આ કેસમાં 23 ફેબ્રુઆરી 2024ના રોજ નિર્દોષ મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા અને આ હકીકત Divisional Commissioner દ્વારા 30 એપ્રિલ 2024ના રોજ આદેશ કરવામાં આવ્યો તે પહેલાંની હતી. તેથી માત્ર તે ફોજદારી કેસની પેન્ડન્સીના આધારે Arms Licence નકારવાનો આધાર ટકી શક્યો નહીં.
હાઈકોર્ટે અગાઉના બંને આદેશો રદ કર્યા
પટના હાઈકોર્ટે District Magistrate, Patna દ્વારા 4 ઓગસ્ટ 2023ના રોજ પસાર કરાયેલ આદેશ અને Divisional Commissioner, Patna દ્વારા 30 એપ્રિલ 2024ના રોજ પસાર કરાયેલ appellate order બંનેને કાયદેસર રીતે ટકાઉ ન ગણાવી રદ કરી દીધા.
પરંતુ કોર્ટએ અરજદારને સીધું Arms Licence આપવાનો આદેશ આપ્યો નથી.
તેના બદલે District Magistrateને fresh police report મેળવ્યા બાદ અરજદારની અરજી પર ફરીથી વિચાર કરવાનો નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે. આ પ્રક્રિયામાં અરજદારનું બિલ્ડર અને બિઝનેસમેન તરીકેનું કામ તથા self-protectionની જરૂરિયાત સહિત સંબંધિત પરિસ્થિતિઓ ધ્યાનમાં લેવાની રહેશે. અરજીની નવી રીતે ત્રણ મહિનામાં નિર્ણય કરવાની પણ દિશા આપવામાં આવી છે.
ચુકાદાનું કાનૂની મહત્ત્વ
આ ચુકાદામાંથી એ સિદ્ધાંત સ્પષ્ટ થાય છે કે Arms Licence અંગે નિર્ણય લેતી વખતે લાઇસન્સિંગ ઓથોરિટી દ્વારા માત્ર FIR અથવા ફોજદારી કેસની પેન્ડન્સીનો ઉલ્લેખ કરવો પૂરતો નથી, ખાસ કરીને જ્યારે તે કેસમાં અરજદાર નિર્દોષ મુક્ત થઈ ચૂક્યો હોય.
લાઇસન્સિંગ ઓથોરિટીએ જાહેર શાંતિ અને જાહેર સુરક્ષાને લગતા વાસ્તવિક કારણો, પોલીસ વેરિફિકેશન, threat assessment તથા કેસના સમગ્ર તથ્યોને ધ્યાનમાં લઈને reasoned decision લેવાનો રહેશે.
સાથે સાથે, આ ચુકાદાનો અર્થ એવો નથી કે દરેક વ્યક્તિને Arms Licence મેળવવાનો અધિકાર મળી જાય છે. કોર્ટએ સ્પષ્ટપણે નોંધ્યું છે કે ભારતમાં હથિયાર રાખવાનો fundamental right નથી અને Arms Licenceનું નિયમન Arms Act, 1959 તથા સંબંધિત નિયમો હેઠળ થાય છે.
મહત્વપૂર્ણ કાનૂની મુદ્દાઓ એક નજરમાં
Arms Licence નકારવા માટે માત્ર અસ્પષ્ટ આરોપો અથવા મનસ્વી કારણો પૂરતા નથી.
સામાન્ય FIRમાં સંડોવણી પોતે જ દરેક કેસમાં Arms Licence નકારવા માટે પૂરતું કારણ નથી.
જાહેર શાંતિ અથવા જાહેર સુરક્ષા સામે વાસ્તવિક જોખમ અંગે યોગ્ય આધાર હોવો જરૂરી છે.
Police verification અને threat assessmentને યોગ્ય રીતે ધ્યાનમાં લેવાના રહે છે.
અરજદાર વિરુદ્ધનો કેસ સમાપ્ત થઈ ગયો હોય અથવા acquittal થયો હોય તો તે હકીકત પણ લાઇસન્સિંગ ઓથોરિટીએ ધ્યાનમાં લેવાની રહે છે.
Arms Licence અરજદારનો fundamental right નથી.
આ કેસમાં હાઈકોર્ટે લાઇસન્સ આપવાનો સીધો આદેશ આપવાને બદલે fresh police reportના આધારે અરજી પર પુનર્વિચાર કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
કેસનું નામ: Sanjay Kumar Yadav v. State of Bihar & Others
કેસ નંબર: Civil Writ Jurisdiction Case No. 14364 of 2024
કોર્ટ: Patna High Court
માનનીય ન્યાયમૂર્તિ: Alok Kumar, J.
ચુકાદાની તારીખ: 23 સપ્ટેમ્બર 2026
મુખ્ય કાયદો: Arms Act, 1959
મુખ્ય જોગવાઈઓ: Section 14 અને Section 17, Arms Act, 1959; Rule 12(3)(a), Arms Rules, 2016
પરિણામ: Writ Petition Allowed; અગાઉના rejection orders quashed અને Arms Licence અરજી પર fresh considerationનો નિર્દેશ.
Patna High Court, Arms Licence, Arms Act 1959, Arms Rules 2016, Arms License, શસ્ત્ર લાઇસન્સ, હથિયાર લાઇસન્સ, FIR, Criminal Case, Public Safety, Public Peace, Police Verification, Acquittal, Arms Licence Rejection, Arms Licence Rules, હાઈકોર્ટ ચુકાદો, પટના હાઈકોર્ટ, કાનૂની સમાચાર, Legal News, Indian Law, Sanjay Kumar Yadav Case, Bihar High Court Cases, Section 14 Arms Act, Section 17 Arms Act