પરિણીત પુરુષના પ્રેમમાં પડેલી સ્ત્રી વચન ભંગની ફરિયાદ કરી શકે નહીં
આ કેસમાં હાઈકોર્ટે ખાસ કરીને લાંબા સમય સુધી ચાલેલા સંબંધ, લગ્નના વચન, આરોપીની વૈવાહિક સ્થિતિની જાણ થયા પછી પણ સંબંધ ચાલુ રહેવા અને સંમતિ “misconception of fact” હેઠળ મેળવવામાં આવી હતી કે નહીં જેવા મુદ્દાઓ પર વિચાર કર્યો. જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ હાઈકોર્ટે 11 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ Bail App No. 156/2026માં મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. પરિણીત પુરુષના પ્રેમમાં પડેલી સ્ત્રી વચન ભંગની ફરિયાદ કરી શકે નહીં. ન્યાયમૂર્તિ સંજય ધરની બેન્ચે આરોપી વિક્રાંત કોટવાલને FIR No. 178/2026માં ધરપકડ થાય તો આગોતરા જામીન આપવાનો આદેશ કર્યો હતો. FIRમાં ભારતીય ન્યાય સંહિતા, 2023ની કલમ 69, 83, 88 અને 115(2) હેઠળના ગુનાઓનો ઉલ્લેખ હતો.
Click the Language Button below to read in your language.
કેસની પૃષ્ઠભૂમિ
ફરિયાદી અને અરજદાર બંને પોલીસ વિભાગમાં ફરજ બજાવતા હતા અને સપ્ટેમ્બર 2024માં એકબીજાના સંપર્કમાં આવ્યા હતા. ફરિયાદ મુજબ આરોપીએ લગ્નનું વચન આપ્યું હતું અને ત્યારબાદ બંને વચ્ચે સંબંધ વિકસ્યો હતો. તેઓ કેટલાક સમય સુધી સાથે રહેતા હતા અને ફરિયાદી મુજબ આ દરમિયાન તે ત્રણ વખત ગર્ભવતી થઈ હતી. ફરિયાદમાં એવો પણ આરોપ હતો કે અગાઉની બે ગર્ભાવસ્થાઓ સમાપ્ત કરવા માટે આરોપીએ તેને સમજાવી હતી.
શું તમે જાણો છો કે ચુકાદા સમજવા માટે અથવા નવા ચુકાદા શોધવા માટે , તમારા કેસની મેટર તૈયાર કરવા માટે અને દલીલો તૈયાર કરવા માટે તમે U R VAKIL AI APP નો ઉપયોગ કરી શકો છો. U R VAKIL AI APP ગૂગલ પ્લે સ્ટોર પરથી મફત ડાઉનલોડ કરી શકાય છે અને ગુજરાતીમાં પ્રશ્નો પૂછીને માહિતી મેળવી શકાય છે.
ફરિયાદ મુજબ બાદમાં ફરિયાદીને જાણ થઈ કે આરોપી પહેલેથી જ પરિણીત હતો અને તેને બે બાળકો હતા. તેમ છતાં આરોપીએ પોતાની પત્ની સાથે સંબંધ સારો ન હોવાનું જણાવી ફરિયાદી સાથે લગ્ન કરવાની ખાતરી આપવાનું ચાલુ રાખ્યું હતું. લગ્નની વાત વારંવાર મુલતવી રાખવામાં આવતી હોવાનો પણ આરોપ હતો.
ફરિયાદીનો વધુ આરોપ હતો કે 3 મે 2025ના રોજ પંડિતને બોલાવવામાં આવ્યો અને બીજા દિવસે લગ્ન કરવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ ફરિયાદીને ફરી ગર્ભાવસ્થા હોવાનું જાણવા મળ્યું અને તેણે આ અંગે આરોપીને જાણ કરી ત્યારે આરોપીએ તેને બ્લોક કરી દીધી હતી.
તપાસ દરમિયાન શું બહાર આવ્યું?
તપાસ દરમિયાન ફરિયાદીનું મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ BNSS, 2023ની કલમ 183 હેઠળ નિવેદન નોંધવામાં આવ્યું હતું. ફરિયાદીએ લગ્નના ફોટોગ્રાફ્સ પણ રજૂ કર્યા હતા.
આ ઉપરાંત તપાસ અધિકારીએ આરોપીને પ્રશ્નાવલી આપી હતી અને તેના જવાબો મેળવ્યા હતા. લગ્ન કરાવનાર પંડિતનું નિવેદન પણ લેવામાં આવ્યું હતું. તપાસ અધિકારીએ આ મામલે વિગતવાર તપાસ જરૂરી હોવાનું માની FIR નોંધવાની ભલામણ કરી હતી.
આગોતરા જામીન અંગે કોર્ટનું કાનૂની વિશ્લેષણ
હાઈકોર્ટે આગોતરા જામીનના સિદ્ધાંતો અંગે સુપ્રીમ કોર્ટના બે બંધારણીય બેન્ચના નિર્ણયોનો ઉલ્લેખ કર્યો.
પ્રથમ, Gurbaksh Singh Sibbia v. State of Punjab, (1980) 2 SCC 565નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો. આ ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે આગોતરા જામીન અંગે નિર્ણય લેતી વખતે આરોપની પ્રકૃતિ અને ગંભીરતા, આરોપી ફરાર થઈ શકે તેવી શક્યતા, સાક્ષીઓને પ્રભાવિત કરવાની સંભાવના તથા અન્ય સંબંધિત પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં લેવાની હોય છે.
બીજું, Sushila Aggarwal v. State (NCT of Delhi), 2020 (5) SCC 1નો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો. તેમાં આગોતરા જામીન અંગે વિચાર કરતી વખતે ગુનાની પ્રકૃતિ અને ગંભીરતા, આરોપીને સોંપવામાં આવેલી ભૂમિકા તથા કેસની હકીકતો જેવા પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવાની વાત કરવામાં આવી હતી.
લાંબા સમય સુધી સંબંધ ચાલ્યો હોવાનો મુદ્દો
હાઈકોર્ટ સમક્ષ આરોપી તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે ફરિયાદી અને આરોપી વચ્ચે લાંબા સમય સુધી સંબંધ રહ્યો હતો અને ફરિયાદ મુજબ પણ બંને વચ્ચેનો સંબંધ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહ્યો હતો. તેથી દરેક શારીરિક સંબંધ માટે શરૂઆતથી જ ખોટું લગ્નનું વચન આપવામાં આવ્યું હતું એવું સીધું માની શકાય નહીં.
હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે ફરિયાદી શરૂઆતમાં આરોપીની વૈવાહિક સ્થિતિથી અજાણ હોવાનું જણાવે છે. પરંતુ બાદમાં જ્યારે તેને ખબર પડી કે આરોપી પહેલેથી પરિણીત છે અને તેના બે બાળકો છે, ત્યારબાદ પણ તેણે આરોપી સાથેનો સંબંધ ચાલુ રાખ્યો હતો.
ખાસ મહત્વની વાત એ હતી કે ફરિયાદીએ આરોપીની વૈવાહિક સ્થિતિ જાણ્યા પછી પણ સંબંધ ચાલુ રાખ્યો હતો અને તેની સાથે લગ્ન પણ કર્યા હોવાનો દાવો કર્યો હતો, જ્યારે કોર્ટના પ્રાથમિક અવલોકન મુજબ તે લગ્ન કાયદેસર માન્ય નહોતું.
Mahesh Danu Khare કેસનો આધાર
આ મુદ્દે હાઈકોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટના Mahesh Danu Khare v. State of Maharashtra, (2024) 11 SCC 398ના નિર્ણયનો પણ આધાર લીધો.
તે ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે માત્ર લગ્નનું વચન પૂર્ણ ન થવાથી દરેક કેસમાં એવું માનવું જરૂરી નથી કે શરૂઆતથી જ ખોટા ઈરાદાથી લગ્નનું વચન આપવામાં આવ્યું હતું.
અર્થાત્, જો શરૂઆતથી જ લગ્નનું વચન માત્ર સ્ત્રીને છેતરવા માટે આપવામાં આવ્યું હોવાનું દર્શાવતું સામગ્રી ઉપલબ્ધ ન હોય, તો માત્ર લગ્ન ન થવાથી જ તેને આપમેળે “false promise to marry” કહી શકાય નહીં.
આ ચુકાદામાં લાંબા સમય સુધી ચાલેલા સંબંધના સંદર્ભમાં સંમતિ અને “misconception of fact” વચ્ચેના સંબંધ પર પણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.
હાઈકોર્ટનું મહત્વનું અવલોકન
જમ્મુ-કાશ્મીર હાઈકોર્ટે હાલના કેસમાં નોંધ્યું કે આરોપી અને ફરિયાદી એક વર્ષથી વધુ સમય સુધી સાથે રહ્યા હતા અને આ સમયગાળા દરમિયાન ફરિયાદી ત્રણ વખત ગર્ભવતી થઈ હતી.
કોર્ટના અવલોકન મુજબ ફરિયાદીને આરોપીની વૈવાહિક સ્થિતિની જાણ થયા પછી પણ તેણે સંબંધ ચાલુ રાખ્યો હતો. ફરિયાદી જાણતી હતી કે આરોપી પરિણીત છે અને તેના બાળકો પણ છે. તેમ છતાં તેણે સંબંધ ચાલુ રાખ્યો અને આરોપી સાથે લગ્ન કર્યા હોવાનો દાવો કર્યો.
આ પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને હાઈકોર્ટે પ્રાથમિક તબક્કે એવું માન્યું કે સંબંધ consensual હતો તેવી દલીલમાં બળ છે અને સંબંધ ચાલુ રાખવાનું વર્તન “misconception of fact” અંગે મહત્વનું બની શકે છે.
શું આરોપીને તરત જ નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યો?
ના.
આ મુદ્દો ખાસ સમજવો જરૂરી છે.
હાઈકોર્ટે માત્ર આગોતરા જામીનની અરજી નક્કી કરતી વખતે પ્રાથમિક દૃષ્ટિએ કેસની સામગ્રીનું મૂલ્યાંકન કર્યું હતું. કોર્ટએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તપાસ એજન્સી દ્વારા એકત્રિત સામગ્રીનું અંતિમ અને ઊંડાણપૂર્વકનું મૂલ્યાંકન આ તબક્કે કરવું યોગ્ય નથી.
કોર્ટે એવું પણ કહ્યું કે ફરિયાદીના આરોપોના આધારે cheatingના કાયદાકીય તત્વો બને છે કે નહીં તે તપાસ દરમિયાન તપાસ એજન્સીએ નક્કી કરવાનું રહેશે.
આગોતરા જામીન કેમ મંજૂર થયા?
કોર્ટએ તપાસમાં સહકાર અંગેના પોલીસ વિભાગના દાવાને પણ ધ્યાનમાં લીધો. રેકોર્ડ મુજબ આરોપીએ વિભાગીય તપાસ અધિકારી સમક્ષ હાજર રહી પ્રશ્નાવલીના જવાબ આપ્યા હતા. પોલીસ વિભાગે પણ એવું જણાવ્યું નહોતું કે આરોપી પોતાની ફરજ પર હાજર રહેતો નથી.
આથી હાઈકોર્ટે આરોપી ફરાર થઈ જવાની શક્યતા ઓછી હોવાનું નોંધ્યું.
અંતે હાઈકોર્ટે અરજી મંજૂર કરી અને આરોપીને ધરપકડ થાય તો આગોતરા જામીન આપવાનો આદેશ કર્યો.
જામીનની મુખ્ય શરતો
આરોપીને રૂ. 50,000નો જામીન બોન્ડ તથા એટલી જ રકમનો વ્યક્તિગત બોન્ડ આપવાનો રહેશે.
તેણે તપાસ અધિકારી સમક્ષ જરૂર પડે ત્યારે હાજર થવું પડશે.
તપાસમાં કોઈ અડચણ ઊભી કરવી નહીં અને ફરિયાદ પક્ષના સાક્ષીઓને પ્રભાવિત કરવાનો પ્રયાસ કરવો નહીં.
જમ્મુ-કાશ્મીર કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની હદ બહાર જવા માટે તપાસ અધિકારીની પૂર્વ મંજૂરી લેવી પડશે.
શરતોનું ઉલ્લંઘન થાય તો તપાસ એજન્સી જામીન રદ કરવાની અરજી કરી શકશે.
કાયદાકીય મહત્વ
આ ચુકાદો ખાસ કરીને “લગ્નના ખોટા વચન” અને “લગ્નનું વચન પૂર્ણ ન થવું” વચ્ચેનો તફાવત સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
માત્ર લગ્ન ન થયા હોય અથવા લગ્નનું વચન પૂર્ણ થયું ન હોય એટલા આધારે દરેક કેસમાં શરૂઆતથી જ છેતરવાનો ઈરાદો હતો એવું માનવું જરૂરી નથી. કોર્ટ કેસની સમગ્ર પરિસ્થિતિ, સંબંધની અવધિ, પક્ષકારોનું વર્તન અને સંમતિ કયા સંજોગોમાં આપવામાં આવી હતી તે બાબતોને ધ્યાનમાં લઈ શકે છે.
સાથે જ, આ ચુકાદો કોઈ સામાન્ય નિયમ તરીકે એવું નથી કહેતો કે લાંબો સંબંધ હોય તો લગ્નના ખોટા વચનનો આરોપ ક્યારેય બની શકે નહીં. દરેક કેસ તેના પોતાના તથ્યો અને પુરાવા પર નિર્ભર રહેશે. હાલના ચુકાદામાં હાઈકોર્ટે માત્ર આગોતરા જામીનના તબક્કે ઉપલબ્ધ સામગ્રીનું પ્રાથમિક મૂલ્યાંકન કર્યું હતું.
નિષ્કર્ષ : પરિણીત પુરુષના પ્રેમમાં પડેલી સ્ત્રી વચન ભંગની ફરિયાદ કરી શકે નહીં
જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખ હાઈકોર્ટે Vikrant Kotwal v. U.T. of J&K & Anr., Bail App No. 156/2026માં 11 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ આગોતરા જામીન મંજૂર કર્યા. ચુકાદામાં લાંબા સમય સુધી ચાલેલા સંબંધમાં ફરિયાદીને આરોપીની વૈવાહિક સ્થિતિની જાણ થયા પછી પણ સંબંધ ચાલુ રહેવાના તથ્યને “consent” અને “misconception of fact”ના પ્રશ્ન સાથે જોડીને જોવામાં આવ્યું.
આ ચુકાદાનો મુખ્ય કાનૂની પાઠ એ છે કે લગ્નનું વચન પૂર્ણ ન થવું અને શરૂઆતથી જ ખોટા ઈરાદાથી લગ્નનું વચન આપવું — બંનેને કાયદાકીય રીતે એકસરખું માનવામાં આવી શકતું નથી. કેસના શરૂઆતના તબક્કે પણ કોર્ટ સંબંધની સમગ્ર પરિસ્થિતિ અને ઉપલબ્ધ સામગ્રીનું મૂલ્યાંકન કરી શકે છે.
Jammu Kashmir High Court, Anticipatory Bail, Bail App 156/2026, Vikrant Kotwal, False Promise of Marriage, Promise to Marry, Consent, Misconception of Fact, BNS 2023, BNSS 2023, Section 69 BNS, Sexual Relationship, Live-in Relationship, Marriage Promise Case, Mahesh Danu Khare, Sushila Aggarwal, Gurbaksh Singh Sibbia, Criminal Law, Bail Law, High Court Judgment, Legal News, Indian Law, હાઈકોર્ટ ચુકાદો, આગોતરા જામીન, લગ્નનું વચન, ખોટું લગ્નનું વચન, સંમતિ, ફોજદારી કાયદો, જમ્મુ કાશ્મીર હાઈકોર્ટ