ગુજરાતમાં એડવોકેટ પ્રોટેક્શન બિલ હવે કેમ અનિવાર્ય છે?

ગુજરાતમાં એડવોકેટ પ્રોટેક્શન બિલ હવે કેમ અનિવાર્ય છે? વકીલ પર હુમલો એટલે માત્ર એક વ્યક્તિ પર હુમલો નહીં, પરંતુ ન્યાય મેળવવાની સમગ્ર વ્યવસ્થા પર હુમલો. ગુજરાતમાં વકીલો સામે ધાકધમકી, હુમલા, મારામારી, ગંભીર ઇજાઓ, ખોટી ફરિયાદો અને ફરજ બજાવતા સમયે થતી હેરાનગતિના બનાવો અંગે સમયાંતરે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જામનગરના વકીલની હત્યા, કચ્છના રાપર ખાતે વકીલ દેવજીભાઈ મહેશ્વરીની હત્યા તથા વિવિધ સ્થળોએ વકીલો સાથે બનેલા હુમલા અને પોલીસ ફરિયાદ સંબંધિત બનાવો અંગે રજૂઆતો થતી રહી છે.

આવા બનાવોમાં દરેક વ્યક્તિગત ઘટનાની હકીકત, આરોપ અને જવાબદારીનો નિર્ણય તપાસ અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા દ્વારા થવો જોઈએ. પરંતુ એક બાબત પર કોઈ વિવાદ હોઈ શકે નહીં કે જો કોઈ વકીલને માત્ર એટલા માટે નિશાન બનાવવામાં આવે કે તે પોતાના અસીલ માટે કાયદેસર રીતે કેસ લડી રહ્યો છે, તો તે માત્ર વકીલની વ્યક્તિગત સુરક્ષાનો પ્રશ્ન નથી. તે સમગ્ર ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા અને ન્યાય મેળવવાના નાગરિકના અધિકારનો પ્રશ્ન છે.

આથી ગુજરાત સરકારે હવે વિલંબ કર્યા વિના ગુજરાત એડવોકેટ પ્રોટેક્શન બિલ લાવવાની દિશામાં ગંભીર અને કાયદાકીય કાર્યવાહી કરવી જોઈએ.

વકીલ શા માટે વિશેષ સુરક્ષાને પાત્ર છે?

વકીલ કોઈ વ્યક્તિના વ્યક્તિગત ઝઘડામાં પોતાની તરફથી લડતો નથી. તે પોતાના અસીલની કાયદેસર રજૂઆત કોર્ટ, ટ્રિબ્યુનલ, સરકારી સત્તાધિકારી અથવા કાયદા અમલીકરણ તંત્ર સમક્ષ કરે છે.

ઘણા વખત વકીલ પોતાના અસીલના હિતમાં એવી દલીલ કરે છે જે સામેના પક્ષને પસંદ ન પડે. ક્યારેક તે પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ સામે કેસ લડે છે. ક્યારેક સરકારી તંત્રના નિર્ણયને પડકારે છે. ક્યારેક જમીન, મિલકત, ફોજદારી કેસ, પરિવારના વિવાદ અથવા આર્થિક હિત સાથે જોડાયેલા કેસમાં એક પક્ષની કાનૂની બાજુ રજૂ કરે છે.

આ પરિસ્થિતિમાં જો સામેનો પક્ષ વકીલને ધમકી આપીને, માર મારીને, તેના ચેમ્બર અથવા વાહનને નુકસાન પહોંચાડીને અથવા ખોટી કાર્યવાહી દ્વારા ડરાવી શકે, તો તેનો સીધો અર્થ એ થાય કે કાયદાની લડાઈમાં પૈસા, શક્તિ અને દબાણ કાયદા કરતાં ઉપર આવી ગયા.

આ સ્થિતિ લોકશાહી અને Rule of Law માટે અત્યંત ગંભીર છે.

વકીલ સુરક્ષિત નહીં હોય તો સામાન્ય નાગરિક ન્યાય કેવી રીતે મેળવશે?

કલ્પના કરો કે કોઈ ગરીબ વ્યક્તિનો જમીનનો વિવાદ છે. કોઈ શક્તિશાળી વ્યક્તિ સામે તેનો કેસ છે. તેનો વકીલ જાણે છે કે આ કેસમાં સાચી કાનૂની દલીલ કરવાથી સામેનો પક્ષ નારાજ થશે.

જો વકીલને ભય હોય કે કેસ લડ્યા પછી તેને રસ્તામાં રોકવામાં આવશે, માર મારવામાં આવશે, પોલીસ ફરિયાદમાં ફસાવવામાં આવશે અથવા તેના પરિવારને ધમકી આપવામાં આવશે, તો શું દરેક વકીલ નિર્ભયતાથી આવા કેસ લડશે?

જો જવાબ ના હોય, તો નુકસાન માત્ર વકીલને નહીં પરંતુ તે ગરીબ નાગરિકને થશે.

આથી Advocate Protection Bill કોઈ વિશેષ વર્ગને વિશેષાધિકાર આપવા માટેનો કાયદો ન હોવો જોઈએ. તેનો મૂળ હેતુ ન્યાયની પ્રક્રિયાને ભયમુક્ત બનાવવાનો હોવો જોઈએ.

ભારતના અન્ય રાજ્યો ગુજરાત માટે ઉદાહરણ બની શકે છે

આ મુદ્દો માત્ર ગુજરાત પૂરતો મર્યાદિત નથી. દેશમાં અન્ય રાજ્યોમાં પણ વકીલોની સુરક્ષા માટે વિશેષ કાયદાકીય વ્યવસ્થા ઊભી કરવામાં આવી છે.

કર્ણાટકમાં Karnataka Prohibition of Violence Against Advocates Act, 2023

કર્ણાટકમાં Karnataka Prohibition of Violence Against Advocates Act, 2023 અમલમાં છે. તેમાં વકીલ સામેની એવી હિંસા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે જે તેના વ્યાવસાયિક કર્તવ્યના નિર્વહમાં અવરોધ ઊભો કરે છે. કાયદામાં વકીલના જીવનને જોખમ, શારીરિક ઇજા અને criminal intimidation જેવી બાબતોને આવરી લેવામાં આવી છે. વકીલની ધરપકડના સંદર્ભમાં પણ સંબંધિત Bar Associationને જાણ કરવાની જોગવાઈ છે.

રાજસ્થાનમાં Rajasthan Advocates Protection Bill, 2023

રાજસ્થાનમાં Rajasthan Advocates Protection Bill, 2023 રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં assault, grievous hurt, criminal force અને criminal intimidation જેવા કૃત્યો સામે વિશેષ જોગવાઈઓની કલ્પના કરવામાં આવી હતી.

હવે 2026માં તેલંગાણાએ પણ Advocates Protection Act લાવ્યો છે. આ કાયદાની વ્યાખ્યામાં માત્ર કોર્ટની અંદર થતી હિંસા નહીં પરંતુ વકીલ અથવા તેના પરિવાર સામેની એવી harassment, coercion, assault, malicious prosecution અને criminal intimidation જેવી પરિસ્થિતિઓને પણ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે જે વકીલને નિર્ભયતાથી કાયદાકીય ફરજ બજાવવાથી અટકાવે.

તેલંગાણા કાયદો ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ છે કારણ કે તેમાં વકીલની સુરક્ષાને માત્ર કોર્ટરૂમ સુધી મર્યાદિત રાખવાને બદલે વ્યાવસાયિક ફરજ સાથે જોડાયેલા જોખમ તરીકે જોવામાં આવ્યું છે.

આથી ગુજરાત પાસે હવે અન્ય રાજ્યોના અનુભવોમાંથી શીખવાની પૂરતી તક છે.

2026માં રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ કાયદાકીય સુધારાની ચર્ચા ચાલી રહી છે

આ મુદ્દો વર્તમાન સમયમાં વધુ મહત્વપૂર્ણ બની ગયો છે કારણ કે કેન્દ્ર સરકાર અને Bar Council of India દ્વારા Advocates Actમાં સુધારા માટે Draft Advocates (Amendment) Bill, 2026 જાહેર કરવામાં આવ્યો છે અને stakeholder consultation કરવામાં આવી છે. કેન્દ્ર સરકારના કાયદા મંત્રાલયે પણ જણાવ્યું છે કે કાયદાકીય વ્યવસ્થાને સમયની જરૂરિયાતો પ્રમાણે મજબૂત કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે. (Press Information Bureau)

આ રાષ્ટ્રીય સ્તરની કાયદાકીય ચર્ચા વચ્ચે ગુજરાતે વકીલ સુરક્ષાના પ્રશ્ને રાહ જોવાની જરૂર નથી.

રાજ્ય સરકાર પોતાની કાયદાકીય સત્તાનો ઉપયોગ કરીને ગુજરાત માટે અલગ અને અસરકારક Advocate Protection legislation લાવી શકે છે.

Advocate Protection Billમાં શું હોવું જોઈએ?

ગુજરાતમાં માત્ર નામ પૂરતું “Advocate Protection Bill” લાવવાથી કામ નહીં ચાલે. કાયદો એવો હોવો જોઈએ કે વકીલને ખરેખર અસરકારક સુરક્ષા મળે.

પ્રથમ, વકીલ સામે તેના વ્યાવસાયિક કર્તવ્યને કારણે કરવામાં આવેલી હિંસા, ગંભીર ઇજા, ધમકી, coercion અને criminal intimidationને વિશેષ ગંભીર ગુનો માનવો જોઈએ.

બીજું, આવા ગુનાઓને cognisable અને ગંભીર પરિસ્થિતિમાં non-bailable બનાવવાની યોગ્ય કાનૂની જોગવાઈ અંગે વિચારવું જોઈએ.

ત્રીજું, વકીલના ચેમ્બર, ઓફિસ, દસ્તાવેજો, કમ્પ્યુટર, વાહન અથવા અન્ય વ્યવસાયિક મિલકતને નુકસાન થાય તો માત્ર સામાન્ય property offence તરીકે નહીં પરંતુ વકીલની વ્યાવસાયિક કામગીરીને નુકસાન પહોંચાડવાના સંદર્ભમાં પણ તેને જોવાની જોગવાઈ હોવી જોઈએ.

મહારાષ્ટ્રમાં 2026માં રજૂ થયેલા Advocates Protection Billમાં પણ વકીલ પર હુમલા તથા તેની મિલકતને નુકસાન જેવા ગુનાઓ માટે કડક જોગવાઈઓનો પ્રસ્તાવ કરવામાં આવ્યો છે અને કેટલાક ગુનાઓને cognisable તથા non-bailable બનાવવાનો અભિગમ અપનાવવામાં આવ્યો છે.

ચોથું, વકીલની ધરપકડ અથવા તેના વિરુદ્ધ ગંભીર ફોજદારી કાર્યવાહી થાય ત્યારે સંબંધિત Bar Association અથવા State Bar Councilને નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં જાણ કરવાની વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ. પરંતુ આનો અર્થ એવો ન હોવો જોઈએ કે વકીલ કાયદાથી ઉપર છે. વકીલ પણ કાયદાને સમાન રીતે જવાબદાર છે.

આ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સંતુલન છે.

કેટલાક લોકો Advocate Protection Bill સામે એવી દલીલ કરી શકે છે કે જો વકીલોને વિશેષ સુરક્ષા આપવામાં આવશે તો તેઓ કાયદાથી ઉપર બની જશે.

આ દલીલ યોગ્ય નથી, જો કાયદો યોગ્ય રીતે બનાવવામાં આવે.

વકીલને કોઈ ગુનો કરવાનો અધિકાર મળતો નથી.

વકીલ સામે કાયદેસર ફરિયાદ થઈ શકે છે.

વકીલની તપાસ થઈ શકે છે.

વકીલની ધરપકડ પણ કાયદાની જોગવાઈ અનુસાર થઈ શકે છે.

પરંતુ જો વકીલને માત્ર તેની વ્યાવસાયિક ભૂમિકા કારણે નિશાન બનાવવામાં આવે, તો તેને સામાન્ય ગુના કરતાં અલગ રીતે ઓળખીને ઝડપી અને અસરકારક કાર્યવાહી થવી જોઈએ.

કર્ણાટકના કાયદામાં પણ કાયદેસર રીતે law-enforcement duty હેઠળ કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી અને વકીલ સામેની હિંસા વચ્ચે સ્પષ્ટ ભેદ કરવામાં આવ્યો છે.

આ જ સિદ્ધાંત ગુજરાતના કાયદામાં પણ અપનાવી શકાય.

“Bar Associationની પરવાનગી વગર FIR નહીં” — આ વિચારને કેવી રીતે વધુ કાયદેસર અને અસરકારક બનાવી શકાય?

વકીલ પર હુમલા પછી ફરિયાદ નોંધાવવા પહેલાં Bar Associationની permission ફરજિયાત કરવાની માંગ રજૂઆતમાં કરવામાં આવી છે.

આ માંગનો હેતુ સમજાય છે: ખોટી ફરિયાદો અથવા વ્યાવસાયિક વિવાદોને ફોજદારી કેસમાં ફેરવવામાં ન આવે અને વકીલને પોતાની બાજુ રજૂ કરવાની તક મળે.

પરંતુ કોઈપણ નવા કાયદામાં આ જોગવાઈ બંધારણીય રીતે ટકાઉ અને વ્યવહારુ હોવી જરૂરી છે.

એટલે “FIR માટે Bar Associationની પૂર્વ પરવાનગી” કરતાં વધુ યોગ્ય મોડેલ તરીકે નીચેની વ્યવસ્થા પર વિચાર થઈ શકે:

વકીલ સામે તેના વ્યાવસાયિક કાર્ય સાથે જોડાયેલી ફરિયાદ આવે ત્યારે Senior Police Officer અથવા નિર્ધારિત અધિકારી દ્વારા પ્રાથમિક કાનૂની સમીક્ષા કરવામાં આવે.

સંબંધિત વકીલને, કાયદાની મર્યાદામાં, પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવે.

ફરિયાદ ગંભીર અને cognisable offence દર્શાવતી હોય તો માત્ર Bar Associationની મંજૂરીના અભાવે FIR અટકાવી ન શકાય.

પરંતુ ફરિયાદના વ્યાવસાયિક સ્વરૂપ, malicious prosecutionના આરોપ અને વકીલની ફરજ સાથેના સંબંધની તપાસ માટે independent supervisory mechanism બનાવવામાં આવે.

આ રીતે એક તરફ વકીલને ખોટી કાર્યવાહીથી રક્ષણ મળશે અને બીજી તરફ કોઈ સાચા ગુનાની FIR નોંધવામાં અનાવશ્યક અવરોધ પણ ઊભો નહીં થાય.

પોલીસ સ્ટેશનમાં વકીલ સાથે વ્યવહાર માટે પણ સ્પષ્ટ પ્રોટોકોલ જરૂરી છે

ઘણા વકીલો પોતાના અસીલના કામ માટે પોલીસ સ્ટેશન, સરકારી કચેરી અથવા તપાસ અધિકારી સમક્ષ જાય છે.

વકીલ ત્યાં કોઈ વ્યક્તિગત ઝઘડો કરવા જતો નથી. તે કાયદાકીય પ્રતિનિધિ તરીકે જાય છે.

આથી Advocate Protection Billમાં પોલીસ સ્ટેશન અથવા અન્ય કાયદા અમલીકરણ સત્તા સમક્ષ વકીલ પોતાની વ્યાવસાયિક ફરજ બજાવવા જાય ત્યારે અધિકારીઓ અને વકીલ વચ્ચેના વ્યવહાર માટે standard protocol બનાવવાની જોગવાઈ હોવી જોઈએ.

વકીલને કાયદેસર દસ્તાવેજ રજૂ કરવા, પોતાના અસીલ સાથે કાયદેસર વાતચીત કરવા અને પોતાના વ્યાવસાયિક કાર્ય કરવા માટે યોગ્ય પરિસ્થિતિ મળવી જોઈએ.

જો કોઈ વકીલ સામે પોલીસ અથવા અન્ય સત્તાધિકારી દ્વારા ગેરકાયદેસર વર્તનનો આરોપ થાય, તો તેની ફરિયાદ માટે independent grievance mechanism હોવો જોઈએ.

વકીલના પરિવારની સુરક્ષા પણ કેમ જરૂરી છે?

જો કોઈ વકીલ સામે ગંભીર ધમકી આપવામાં આવે અને હુમલાખોરો વકીલના પરિવારને નિશાન બનાવે, તો માત્ર વકીલને સુરક્ષા આપવાથી સમસ્યા હલ થતી નથી.

તેલંગાણા કાયદામાં પણ advocate અથવા તેના family members સામેની હિંસા અને જોખમને કાયદાકીય સુરક્ષાના સંદર્ભમાં આવરી લેવામાં આવ્યા છે.

ગુજરાતના કાયદામાં પણ જોખમના સ્તર અનુસાર પરિવાર માટે સુરક્ષા, emergency police response અને protection mechanismની જોગવાઈ હોવી જોઈએ.

ઝડપી FIR, ઝડપી તપાસ અને સમયબદ્ધ ટ્રાયલ

કાયદો ત્યારે જ અસરકારક બને જ્યારે તેનો અમલ ઝડપથી થાય.

વકીલ પર હુમલો થાય અને FIR નોંધવામાં જ દિવસો કે અઠવાડિયા લાગી જાય, આરોપીની ધરપકડ ન થાય અને તપાસ લાંબી ચાલે, તો કાયદાની deterrent value ઘટી જાય છે.

આથી Advocate Protection Billમાં ગંભીર હુમલાના કેસોમાં senior police officerને તાત્કાલિક જાણ, સમયબદ્ધ investigation અને prosecution માટે monitoring mechanismની જોગવાઈ હોવી જોઈએ.

ખાસ કરીને એવા કેસોમાં જ્યાં હુમલો વકીલ દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા કેસ અથવા કોર્ટમાં કરવામાં આવેલી દલીલના કારણે થયો હોવાનો prima facie આધાર હોય, ત્યાં તપાસને ઉચ્ચ પોલીસ અધિકારીની દેખરેખ હેઠળ મૂકવી જોઈએ.

વકીલ પર હુમલો એ “વ્યક્તિગત ઘટના” તરીકે જોવાનો અભિગમ બદલવો પડશે

આ મુદ્દાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ અહીં છે.

જો કોઈ વેપારી પર તેના વ્યવસાયના કારણે હુમલો થાય તો તે ગંભીર ગુનો છે.

જો કોઈ પત્રકારને તેના કામના કારણે ધમકી આપવામાં આવે તો તે ગંભીર બાબત છે.

જો કોઈ સરકારી અધિકારી પોતાની ફરજ બજાવતા સમયે હુમલાનો ભોગ બને તો રાજ્ય તેને ગંભીરતાથી લે છે.

તો પછી વકીલ પોતાની કાયદાકીય ફરજ બજાવતા સમયે હુમલાનો ભોગ બને ત્યારે તેને માત્ર “બે વ્યક્તિ વચ્ચેનો વિવાદ” તરીકે કેમ જોવો?

વકીલ ન્યાયિક પ્રક્રિયાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.

તે અદાલત અને નાગરિક વચ્ચે કાનૂની સંવાદનું માધ્યમ છે.

તે આરોપીનું પણ પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને પીડિતનું પણ.

તે ગરીબનું પણ કેસ લડે છે અને શક્તિશાળી સામે પણ ઊભો રહે છે.

તેના પરનો હુમલો ઘણી વખત સંદેશ આપે છે:

“અમારી વિરુદ્ધ કાયદો બોલશે નહીં.”

આ સંદેશ લોકશાહી સમાજ માટે અત્યંત ખતરનાક છે.

વકીલ ડરી જશે તો કાયદાની લડાઈ નબળી પડશે

ન્યાય મેળવવા માટે માત્ર સારો કાયદો પૂરતો નથી.

ન્યાય માટે એવો વકીલ પણ જોઈએ જે નિર્ભયતાથી તે કાયદો કોર્ટમાં રજૂ કરી શકે.

જો વકીલ પોતાના પરિવારની સુરક્ષા વિશે ચિંતિત રહેતો હોય, હુમલાનો ભય હોય, ખોટી ફરિયાદનો ભય હોય અથવા પ્રભાવશાળી લોકો સામે કેસ લેતાં ડરતો હોય, તો ન્યાયની ગુણવત્તા પર સીધી અસર પડે છે.

આથી Advocate Protection Billનો સાચો લાભ માત્ર વકીલોને નહીં પરંતુ દરેક નાગરિકને મળશે.

સરકાર માટે આ માત્ર “વકીલોની માંગ” નથી

ગુજરાત સરકારે આ મુદ્દાને કોઈ એક Bar Association અથવા વકીલોના સંગઠનની માંગ તરીકે જોવો ન જોઈએ.

આ Justice Delivery System સાથે જોડાયેલો પ્રશ્ન છે.

રાજ્યની જવાબદારી માત્ર ગુનો થયા પછી આરોપીને પકડવાની નથી.

રાજ્યની જવાબદારી એવી વ્યવસ્થા ઊભી કરવાની પણ છે જેમાં ન્યાયની પ્રક્રિયામાં ભાગ લેતા લોકો ભયમુક્ત રહી શકે.

ગુજરાત આજે ઔદ્યોગિક, આર્થિક અને વહીવટી રીતે દેશના અગ્રણી રાજ્યોમાં છે. ત્યારે કાનૂની વ્યવસ્થાના એક મહત્વપૂર્ણ હિસ્સા એવા advocatesની સુરક્ષા માટે આધુનિક અને વિશિષ્ટ કાયદો બનાવવામાં ગુજરાત પાછળ કેમ રહે?

ગુજરાત માટે હવે સમય આવી ગયો છે

કર્ણાટકમાં વિશેષ કાયદો છે.

રાજસ્થાને વિશેષ કાયદાકીય પહેલ કરી છે.

તેલંગાણાએ 2026માં Advocates Protection Act સુધી પગલું લીધું છે.

મહારાષ્ટ્રમાં પણ 2026માં વધુ કડક Advocates Protection Bill અંગે કાર્યવાહી થઈ છે.

તો ગુજરાતમાં હવે રાહ શા માટે?

ગુજરાત સરકાર, કાયદા વિભાગ, ગૃહ વિભાગ, ગુજરાત હાઈકોર્ટના સંબંધિત હિતધારકો, ગુજરાત બાર કાઉન્સિલ અને રાજ્યની તમામ Bar Associationsએ મળીને એક comprehensive Gujarat Advocates Protection Billનો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરવો જોઈએ.

બેંક પાસે રાખેલા દસ્તાવેજો ખોવાઈ જાય બેન્ક જવાબદાર ગણાય

સરકારે આ માટે ઉચ્ચસ્તરીય સમિતિ રચવી જોઈએ.

તેમાં ન્યાયાધીશો, વરિષ્ઠ વકીલો, ગુજરાત બાર કાઉન્સિલના પ્રતિનિધિઓ, Bar Associations, પોલીસ વિભાગ, કાયદા વિભાગ અને માનવ અધિકાર ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોને સ્થાન આપવું જોઈએ.

સમિતિએ રાજ્યમાં વકીલો સામે થયેલા હુમલા, ધમકી, ખોટી કાર્યવાહી અને વ્યાવસાયિક ફરજમાં અવરોધના બનાવોનો અભ્યાસ કરીને સમયબદ્ધ અહેવાલ રજૂ કરવો જોઈએ.

ત્યારબાદ ગુજરાત વિધાનસભામાં Advocate Protection Bill રજૂ કરીને તેને કાયદાનું સ્વરૂપ આપવું જોઈએ.

આ માંગ કેમ તાત્કાલિક છે?

કારણ કે દરેક હુમલા પછી માત્ર શોક વ્યક્ત કરવાથી સમસ્યા ઉકેલાતી નથી.

દરેક ઘટના પછી માત્ર આરોપીની ધરપકડથી પણ વ્યવસ્થાત્મક સમસ્યા ઉકેલાતી નથી.

જરૂર છે કાયદાકીય deterrenceની.

જરૂર છે institutional protectionની.

જરૂર છે ઝડપી પોલીસ પ્રતિસાદની.

જરૂર છે જવાબદારી નક્કી કરવાની.

અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ, જરૂર છે એવી વ્યવસ્થાની જેમાં કોઈ વકીલ પોતાના અસીલ માટે કાયદાની લડાઈ લડતાં પહેલાં પોતાના જીવન અને પરિવારની સુરક્ષા વિશે વિચારવા માટે મજબૂર ન થાય.

ગુજરાત સરકારને અપીલ

ગુજરાતના રાજ્યપાલશ્રી, મુખ્યમંત્રીશ્રી, ગૃહમંત્રીશ્રી, કાયદા મંત્રીશ્રી અને રાજ્યના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સમક્ષ આ માંગ માત્ર વકીલોના હિત માટે નહીં પરંતુ ન્યાય વ્યવસ્થાના રક્ષણ માટે કરવામાં આવે છે.

ગુજરાતના રાજ્યપાલશ્રી, મુખ્યમંત્રીશ્રી, ગૃહમંત્રીશ્રી, કાયદા મંત્રીશ્રી અને રાજ્યના ઉચ્ચ અધિકારીઓ સમક્ષ આ માંગ માત્ર વકીલોના હિત માટે નહીં પરંતુ ન્યાય વ્યવસ્થાના રક્ષણ માટે કરવામાં આવે છે.

સરકારને વિનંતી નહીં પરંતુ લોકશાહી વ્યવસ્થાની જવાબદારી તરીકે આ મુદ્દાને જોવાનો સમય આવી ગયો છે.

ગુજરાતમાં તાત્કાલિક “Gujarat Advocates Protection Bill”નો ડ્રાફ્ટ તૈયાર કરવામાં આવે.

વકીલો સામેની હિંસા, ધમકી, criminal intimidation, ગંભીર ઇજા, malicious prosecution અને વ્યાવસાયિક કાર્યમાં અવરોધ સામે વિશેષ કાયદાકીય રક્ષણ આપવામાં આવે.

ગંભીર ગુનાઓ માટે કડક સજા અને ઝડપી તપાસની જોગવાઈ કરવામાં આવે.

વકીલના ચેમ્બર, ઓફિસ અને વ્યવસાયિક મિલકતના રક્ષણ માટે ખાસ જોગવાઈ કરવામાં આવે.

જરૂરિયાત મુજબ વકીલ અને તેના પરિવાર માટે પોલીસ સુરક્ષાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે.

વકીલ સામેની વ્યાવસાયિક રીતે પ્રેરિત ફરિયાદોના દુરુપયોગને રોકવા માટે independent grievance અને supervisory mechanism બનાવવામાં આવે.

પોલીસ સ્ટેશન અને અન્ય સરકારી કચેરીઓમાં વકીલ પોતાની વ્યાવસાયિક ફરજ બજાવે ત્યારે યોગ્ય પ્રોટોકોલ બનાવવામાં આવે.

અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ, આ સમગ્ર પ્રક્રિયા માટે સમયબદ્ધ legislative roadmap જાહેર કરવામાં આવે.

પતિએ પત્નીના નામે ખરીદેલી મિલકત માં પત્ની અડધો હક્ક માંગી શકે.

અંતિમ પ્રશ્ન

પ્રશ્ન માત્ર એટલો નથી કે “વકીલને સુરક્ષા જોઈએ કે નહીં?”

મૂળ પ્રશ્ન એ છે કે:

“શું કોઈ નાગરિકને તેના હક્ક માટે કોર્ટમાં લડવા માટે એવો વકીલ મળશે જે પોતે ભયમુક્ત હોય?”

જો જવાબ હા જોઈએ, તો Advocate Protection Bill જરૂરી છે.

કારણ કે વકીલની સુરક્ષા એટલે માત્ર વકીલની સુરક્ષા નથી.

વકીલની સુરક્ષા એટલે ન્યાયની સુરક્ષા.

વકીલની નિર્ભયતા એટલે નાગરિકના અધિકારની નિર્ભયતા.

અને ન્યાય માટે લડતા વ્યક્તિને જો કાયદો જ સુરક્ષા ન આપી શકે, તો કાયદા પર સામાન્ય નાગરિકનો વિશ્વાસ કેવી રીતે ટકશે?

આથી ગુજરાત સરકાર સમક્ષ હવે એક જ સ્પષ્ટ માંગ હોવી જોઈએ:

“ગુજરાતમાં Advocate Protection Bill હવે માત્ર વિચારણા માટેનો વિષય નહીં, પરંતુ તાત્કાલિક કાયદાકીય કાર્યવાહીનો વિષય બનવો જોઈએ.”

કારણ કે ન્યાયની લડાઈ લડનાર વકીલ ડરશે, તો અંતે હાર માત્ર વકીલની નહીં થાય — હાર ન્યાયની થશે.

જો પત્નીના ખરાબ વર્તન ના લીધે પતિ કમાવા અસમર્થ બની જાય તો પત્ની ભરણ પોષણ માટે દાવો ના કરી શકે – અલાહાબાદ હાઇ કોર્ટ