AIBE – Alternative Dispute Resolution – 100 Important MCQ
Click the Language Button below to read in your language.
વૈકલ્પિક વિવાદ નિવારણ (Alternative Dispute Resolution – ADR) અને Arbitration and Conciliation Act, 1996 માંથી AIBE પરીક્ષાની તૈયારી માટે ઉપયોગી એવા 100 મહત્વપૂર્ણ બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો અહીં આપવામાં આવ્યા છે. આ પ્રશ્નોમાં લવાદ (Arbitration), સમાધાન (Conciliation), મધ્યસ્થી (Mediation), લોક અદાલત (Lok Adalat), કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (Legal Services Authorities) જેવા મહત્ત્વના વિષયોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. દરેક પ્રશ્ન સાથે સાચો જવાબ અને ટૂંકી સમજૂતી ગુજરાતીમાં આપવામાં આવી છે, જેથી પરીક્ષાની તૈયારીની સાથે કાયદાની મૂળભૂત સમજ પણ મજબૂત બને.
વિભાગ A – ADR નો પરિચય અને મૂળભૂત સિદ્ધાંતો – Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 1. ADR નું પૂરું નામ શું છે?
(A) Alternative Dispute Resolution
(B) Additional Dispute Regulation
(C) Alternate Domestic Rules
(D) Administrative Dispute Resolution
સાચો જવાબ: (A) Alternative Dispute Resolution
સમજૂતી: ADR એટલે વૈકલ્પિક વિવાદ નિવારણ. તેમાં કોર્ટની પરંપરાગત કાર્યવાહી સિવાયની પદ્ધતિઓ દ્વારા વિવાદોનો ઉકેલ લાવવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 2. નીચેમાંથી કઈ ADR ની પદ્ધતિ નથી?
(A) Arbitration
(B) Mediation
(C) Conciliation
(D) Criminal Trial
સાચો જવાબ: (D) Criminal Trial
સમજૂતી: Arbitration, Mediation અને Conciliation ADR ની પદ્ધતિઓ છે, જ્યારે Criminal Trial એ ફોજદારી ન્યાયિક પ્રક્રિયા છે.
પ્રશ્ન 3. ADR નો મુખ્ય હેતુ શું છે?
(A) ન્યાયિક પ્રક્રિયા લાંબી કરવી
(B) વિવાદોનો ઝડપી અને ખર્ચ અસરકારક ઉકેલ લાવવો
(C) અદાલતોની સત્તા દૂર કરવી
(D) માત્ર સરકારી વિવાદોનો ઉકેલ લાવવો
સાચો જવાબ: (B) વિવાદોનો ઝડપી અને ખર્ચ અસરકારક ઉકેલ લાવવો
સમજૂતી: ADR દ્વારા સમય અને ખર્ચની બચત થાય છે તથા પક્ષકારોને પરસ્પર સહમતીથી વિવાદ ઉકેલવાની તક મળે છે.
પ્રશ્ન 4. ADR ની કઈ પદ્ધતિમાં તટસ્થ વ્યક્તિ પક્ષકારો વચ્ચે નિર્ણય આપે છે?
(A) Mediation
(B) Negotiation
(C) Arbitration
(D) Conciliation
સાચો જવાબ: (C) Arbitration
સમજૂતી: લવાદમાં લવાદી ટ્રિબ્યુનલ (Arbitral Tribunal) બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળીને લવાદી ચુકાદો (Arbitral Award) આપે છે.
પ્રશ્ન 5. Mediation માં મધ્યસ્થીની મુખ્ય ભૂમિકા શું છે?
(A) પક્ષકારો વતી ચુકાદો આપવો
(B) પક્ષકારોને પરસ્પર સમજૂતી સુધી પહોંચવામાં મદદ કરવી
(C) સજા ફટકારવી
(D) દાવો રદ કરવો
સાચો જવાબ: (B) પક્ષકારોને પરસ્પર સમજૂતી સુધી પહોંચવામાં મદદ કરવી
સમજૂતી: મધ્યસ્થી તટસ્થ વ્યક્તિ તરીકે પક્ષકારો વચ્ચે વાતચીત સરળ બનાવે છે. તે સામાન્ય રીતે પોતાનો નિર્ણય પક્ષકારો પર લાદતો નથી.
પ્રશ્ન 6. Negotiation માં કેટલા તટસ્થ તૃતીય પક્ષકારોની હાજરી ફરજિયાત છે?
(A) એક
(B) બે
(C) ત્રણ
(D) કોઈની નહીં
સાચો જવાબ: (D) કોઈની નહીં
સમજૂતી: Negotiation એટલે વાટાઘાટ. તેમાં વિવાદના પક્ષકારો સીધી ચર્ચા કરીને સમાધાન કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.
પ્રશ્ન 7. ADR ની કઈ પદ્ધતિમાં પક્ષકારો સ્વૈચ્છિક રીતે વિવાદનો ઉકેલ શોધે છે અને નિર્ણય પર તેમનું નિયંત્રણ રહે છે?
(A) Mediation
(B) Criminal Trial
(C) Appeal
(D) Revision
સાચો જવાબ: (A) Mediation
સમજૂતી: મધ્યસ્થીમાં અંતિમ સમાધાન પક્ષકારોની સંમતિથી જ થાય છે.
પ્રશ્ન 8. Arbitration માં લવાદી ચુકાદો સામાન્ય રીતે કેવો હોય છે?
(A) માત્ર સલાહરૂપ
(B) પક્ષકારો પર બંધનકર્તા
(C) બિનઅસરકારક
(D) માત્ર મૌખિક
સાચો જવાબ: (B) પક્ષકારો પર બંધનકર્તા
સમજૂતી: Arbitration and Conciliation Act, 1996 હેઠળ આપવામાં આવેલ લવાદી ચુકાદો કાયદા અનુસાર પક્ષકારો પર બંધનકર્તા હોય છે.
પ્રશ્ન 9. ભારતમાં ADR ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે CPC ની કઈ કલમ મહત્વપૂર્ણ છે?
(A) કલમ 9
(B) કલમ 11
(C) કલમ 89
(D) કલમ 151
સાચો જવાબ: (C) કલમ 89
સમજૂતી: સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908 ની કલમ 89 અદાલતોને યોગ્ય કેસોમાં ADR દ્વારા સમાધાનની શક્યતા શોધવાની જોગવાઈ કરે છે.
પ્રશ્ન 10. ADR નો એક મુખ્ય લાભ કયો છે?
(A) ખર્ચમાં વધારો
(B) વિવાદનો ઝડપી નિકાલ
(C) ફરજિયાત અપીલ
(D) પ્રક્રિયાની જટિલતા
સાચો જવાબ: (B) વિવાદનો ઝડપી નિકાલ
સમજૂતી: ADR દ્વારા પરંપરાગત અદાલતી કાર્યવાહીનો સમય અને ખર્ચ ઘટાડી શકાય છે.
વિભાગ B – Arbitration and Conciliation Act, 1996 – Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 11. Arbitration and Conciliation Act કયા વર્ષમાં પસાર કરવામાં આવ્યો હતો?
(A) 1940
(B) 1996
(C) 2002
(D) 2015
સાચો જવાબ: (B) 1996
સમજૂતી: Arbitration and Conciliation Act, 1996 ભારતનો લવાદ અને સમાધાન સંબંધિત મુખ્ય કાયદો છે.
પ્રશ્ન 12. Arbitration and Conciliation Act, 1996 ક્યારે અમલમાં આવ્યો?
(A) 15 ઓગસ્ટ 1996
(B) 22 ઓગસ્ટ 1996
(C) 26 જાન્યુઆરી 1997
(D) 1 જાન્યુઆરી 1996
સાચો જવાબ: (B) 22 ઓગસ્ટ 1996
સમજૂતી: આ કાયદો 22 ઓગસ્ટ, 1996થી અમલમાં આવ્યો હતો.
પ્રશ્ન 13. Arbitration and Conciliation Act, 1996 ની કલમ 7 શેના વિશે છે?
(A) Arbitration Agreement
(B) Appointment of Arbitrator
(C) Arbitral Award
(D) Appeal
સાચો જવાબ: (A) Arbitration Agreement
સમજૂતી: કલમ 7 લવાદી કરારની વ્યાખ્યા આપે છે. પક્ષકારો તેમના વર્તમાન અથવા ભવિષ્યના ચોક્કસ કાનૂની સંબંધમાંથી ઉદ્ભવતા વિવાદોને લવાદ માટે સોંપવા સંમત થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 14. લવાદી કરાર કયા સ્વરૂપમાં હોઈ શકે છે?
(A) માત્ર મૌખિક
(B) માત્ર ન્યાયાધીશના આદેશથી
(C) કરારની કલમ અથવા અલગ કરારના સ્વરૂપમાં
(D) માત્ર રજિસ્ટર્ડ દસ્તાવેજના સ્વરૂપમાં
સાચો જવાબ: (C) કરારની કલમ અથવા અલગ કરારના સ્વરૂપમાં
સમજૂતી: કલમ 7(2) મુજબ લવાદી કરાર મુખ્ય કરારમાં લવાદી કલમ તરીકે અથવા અલગ કરાર તરીકે હોઈ શકે છે. કલમ 7(3) મુજબ તે લેખિત હોવો જરૂરી છે.
પ્રશ્ન 15. Arbitration and Conciliation Act ની કલમ 8 શેના વિશે છે?
(A) અપીલ
(B) અદાલત દ્વારા પક્ષકારોને Arbitration માટે મોકલવા
(C) લવાદી ચુકાદાનો અમલ
(D) લવાદીની ફી
સાચો જવાબ: (B) અદાલત દ્વારા પક્ષકારોને Arbitration માટે મોકલવા
સમજૂતી: કલમ 8 હેઠળ માન્ય લવાદી કરાર હોવા છતાં પક્ષકારોમાંથી કોઈ અદાલતમાં કાર્યવાહી શરૂ કરે તો અન્ય પક્ષ યોગ્ય સમયે અરજી કરીને વિવાદને Arbitration માટે મોકલવાની માગણી કરી શકે છે.
પ્રશ્ન 16. Arbitration Act ની કલમ 9 કઈ સત્તા આપે છે?
(A) અપીલ કરવાની સત્તા
(B) વચગાળાની રાહત મેળવવા અદાલતમાં અરજી કરવાની સત્તા
(C) ફોજદારી ફરિયાદ કરવાની સત્તા
(D) લવાદી ચુકાદો રદ કરવાની સત્તા
સાચો જવાબ: (B) વચગાળાની રાહત મેળવવા અદાલતમાં અરજી કરવાની સત્તા
સમજૂતી: કલમ 9 હેઠળ અદાલત પાસેથી મિલકતની જાળવણી, વચગાળાનો મનાઈહુકમ અને અન્ય યોગ્ય વચગાળાની રાહત માગી શકાય છે.
પ્રશ્ન 17. Arbitration Act ની કલમ 10 શેના વિશે છે?
(A) લવાદીઓની સંખ્યા
(B) લવાદી ચુકાદો
(C) અપીલ
(D) સમાધાન
સાચો જવાબ: (A) લવાદીઓની સંખ્યા
સમજૂતી: પક્ષકારો લવાદીઓની સંખ્યા નક્કી કરી શકે છે, પરંતુ તે સમ સંખ્યામાં ન હોવી જોઈએ.
પ્રશ્ન 18. જો પક્ષકારો લવાદીઓની સંખ્યા નક્કી ન કરે તો કેટલા લવાદી હશે?
(A) એક
(B) બે
(C) ત્રણ
(D) પાંચ
સાચો જવાબ: (A) એક
સમજૂતી: કલમ 10(2) મુજબ પક્ષકારો સંખ્યા નક્કી ન કરે તો એકમાત્ર લવાદી (Sole Arbitrator) રહેશે.
પ્રશ્ન 19. Arbitration Act ની કલમ 11 શેના વિશે છે?
(A) લવાદીની નિમણૂક
(B) લવાદી ચુકાદાની અમલવારી
(C) સમાધાન કરાર
(D) અપીલ
સાચો જવાબ: (A) લવાદીની નિમણૂક
સમજૂતી: કલમ 11 હેઠળ લવાદી અથવા લવાદી ટ્રિબ્યુનલની નિમણૂક કરવાની પ્રક્રિયા આપવામાં આવી છે.
પ્રશ્ન 20. Arbitration Act ની કલમ 12 શેના વિશે છે?
(A) લવાદીની નિમણૂકમાં અયોગ્યતા અને પક્ષપાત અંગે ખુલાસો
(B) લવાદી ચુકાદાની નોંધણી
(C) અપીલ
(D) સમાધાન
સાચો જવાબ: (A) લવાદીની નિમણૂકમાં અયોગ્યતા અને પક્ષપાત અંગે ખુલાસો
સમજૂતી: લવાદીએ પોતાની નિષ્પક્ષતા અને સ્વતંત્રતા અંગે શંકા ઊભી કરી શકે તેવી પરિસ્થિતિઓ જાહેર કરવી પડે છે.
પ્રશ્ન 21. Arbitration Act ની કલમ 13 શેના વિશે છે?
(A) લવાદીને પડકારવાની પ્રક્રિયા
(B) લવાદી ચુકાદાની વ્યાખ્યા
(C) અદાલતની અપીલ
(D) વળતર
સાચો જવાબ: (A) લવાદીને પડકારવાની પ્રક્રિયા
સમજૂતી: કલમ 13 હેઠળ પક્ષકારો સંમત થયેલી પ્રક્રિયા અથવા કાયદામાં દર્શાવેલી પ્રક્રિયા અનુસાર લવાદીને પડકારી શકે છે.
પ્રશ્ન 22. Arbitration Act ની કલમ 14 શેના વિશે છે?
(A) લવાદીની કાર્યવાહી સમાપ્ત થવી
(B) લવાદી ચુકાદાનો અમલ
(C) અપીલ
(D) સમાધાન
સાચો જવાબ: (A) લવાદીની કાર્યવાહી સમાપ્ત થવી
સમજૂતી: જો લવાદ કાયદેસર અથવા વાસ્તવિક રીતે પોતાની ફરજો બજાવવામાં અસમર્થ હોય અને તેનું પદ સમાપ્ત થાય, તો કલમ 14 લાગુ પડી શકે છે.
પ્રશ્ન 23. Arbitration Act ની કલમ 15 શેના વિશે છે?
(A) લવાદીની બદલી
(B) અપીલ
(C) લવાદી ચુકાદાની નોંધણી
(D) દંડ
સાચો જવાબ: (A) લવાદીની બદલી
સમજૂતી: કલમ 15 હેઠળ લવાદીનું પદ સમાપ્ત થયા પછી નવા લવાદીની નિમણૂક કરવાની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 24. Arbitration Act ની કલમ 16 કયા સિદ્ધાંત સાથે સંબંધિત છે?
(A) Kompetenz-Kompetenz
(B) Res Judicata
(C) Estoppel
(D) Double Jeopardy
સાચો જવાબ: (A) Kompetenz-Kompetenz
સમજૂતી: કલમ 16 મુજબ લવાદી ટ્રિબ્યુનલને પોતાના અધિકારક્ષેત્ર અંગે નિર્ણય લેવાની સત્તા છે. આ સિદ્ધાંતને Kompetenz-Kompetenz કહેવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 25. Arbitration Act ની કલમ 16 હેઠળ લવાદી ટ્રિબ્યુનલ શું નક્કી કરી શકે છે?
(A) માત્ર ફોજદારી ગુનો
(B) પોતાના અધિકારક્ષેત્ર અંગેનો પ્રશ્ન
(C) બંધારણીય સુધારો
(D) સંસદની સત્તા
સાચો જવાબ: (B) પોતાના અધિકારક્ષેત્ર અંગેનો પ્રશ્ન
સમજૂતી: લવાદી ટ્રિબ્યુનલ પોતાના અધિકારક્ષેત્રના અસ્તિત્વ અથવા માન્યતા અંગે નિર્ણય આપી શકે છે.
પ્રશ્ન 26. Arbitration Act ની કલમ 17 શેના વિશે છે?
(A) લવાદી ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા વચગાળાની રાહત
(B) અપીલ
(C) સમાધાન
(D) ફોજદારી કાર્યવાહી
સાચો જવાબ: (A) લવાદી ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા વચગાળાની રાહત
સમજૂતી: કલમ 17 હેઠળ લવાદી ટ્રિબ્યુનલ યોગ્ય સંજોગોમાં પક્ષકારોને વચગાળાની રાહત આપી શકે છે.
પ્રશ્ન 27. Arbitration Act ની કલમ 18 કયા સિદ્ધાંત પર આધારિત છે?
(A) બંને પક્ષકારો સાથે સમાન વ્યવહાર
(B) માત્ર અરજદારને સાંભળવો
(C) માત્ર પ્રતિવાદીને સાંભળવો
(D) ગુપ્ત રીતે ચુકાદો આપવો
સાચો જવાબ: (A) બંને પક્ષકારો સાથે સમાન વ્યવહાર
સમજૂતી: કલમ 18 મુજબ પક્ષકારો સાથે સમાન વ્યવહાર કરવો અને દરેક પક્ષકારને પોતાનો કેસ રજૂ કરવાની સંપૂર્ણ તક આપવી જરૂરી છે.
પ્રશ્ન 28. Arbitration Act ની કલમ 19 શેના વિશે છે?
(A) લવાદી ટ્રિબ્યુનલ પ્રક્રિયાના નિયમો
(B) અપીલ
(C) દંડ
(D) ચુકાદાની અમલવારી
સાચો જવાબ: (A) લવાદી ટ્રિબ્યુનલ પ્રક્રિયાના નિયમો
સમજૂતી: કલમ 19 મુજબ લવાદી ટ્રિબ્યુનલ CPC અને ભારતીય પુરાવા કાયદાની કડક પ્રક્રિયાથી બંધાયેલું નથી. જોકે પક્ષકારોની સમાનતા અને ન્યાયસંગત સુનાવણી જરૂરી છે.
પ્રશ્ન 29. Arbitration Act ની કલમ 20 શેના વિશે છે?
(A) લવાદી કાર્યવાહીનું સ્થળ
(B) લવાદીની ફી
(C) અપીલ
(D) સમાધાન
સાચો જવાબ: (A) લવાદી કાર્યવાહીનું સ્થળ
સમજૂતી: પક્ષકારો લવાદી કાર્યવાહીનું સ્થળ (Place of Arbitration) નક્કી કરી શકે છે. પક્ષકારોની સંમતિ ન હોય તો ટ્રિબ્યુનલ યોગ્ય સ્થળ નક્કી કરે છે.
AIBE – Alternative Dispute Resolution – 100 Important MCQ – Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 30. Arbitration Act ની કલમ 21 મુજબ લવાદી કાર્યવાહી ક્યારે શરૂ થાય છે?
(A) કરારની તારીખથી
(B) વિવાદને લવાદ માટે મોકલવાની વિનંતી પ્રતિવાદીને પ્રાપ્ત થાય ત્યારે
(C) ચુકાદાની તારીખથી
(D) અપીલ દાખલ થાય ત્યારે
સાચો જવાબ: (B) વિવાદને લવાદ માટે મોકલવાની વિનંતી પ્રતિવાદીને પ્રાપ્ત થાય ત્યારે
સમજૂતી: કલમ 21 મુજબ, અન્ય કોઈ કરાર ન હોય તો, ચોક્કસ વિવાદને Arbitration માટે મોકલવાની વિનંતી પ્રતિવાદીને પ્રાપ્ત થાય ત્યારે કાર્યવાહી શરૂ થયેલી ગણાય છે.
પ્રશ્ન 31. Arbitration Act ની કલમ 23 શેના વિશે છે?
(A) દાવાનું નિવેદન અને બચાવનું નિવેદન
(B) અપીલ
(C) લવાદીની બદલી
(D) દંડ
સાચો જવાબ: (A) દાવાનું નિવેદન અને બચાવનું નિવેદન
સમજૂતી: કલમ 23 હેઠળ દાવેદાર અને પ્રતિવાદીએ પોતાના દાવા અને બચાવની વિગતો રજૂ કરવાની હોય છે.
પ્રશ્ન 32. Arbitration Act ની કલમ 24 શેના વિશે છે?
(A) સુનાવણી અને લેખિત કાર્યવાહી
(B) અપીલ
(C) લવાદીની નિમણૂક
(D) ચુકાદાનો અમલ
સાચો જવાબ: (A) સુનાવણી અને લેખિત કાર્યવાહી
સમજૂતી: કલમ 24 હેઠળ લવાદી ટ્રિબ્યુનલ મૌખિક સુનાવણી રાખી શકે છે અથવા લેખિત દસ્તાવેજોના આધારે કાર્યવાહી કરી શકે છે.
પ્રશ્ન 33. Arbitration Act ની કલમ 25 કઈ પરિસ્થિતિ સાથે સંબંધિત છે?
(A) પક્ષકારની નિષ્ક્રિયતા અથવા ડિફોલ્ટ
(B) અપીલ
(C) લવાદીની નિમણૂક
(D) ચુકાદાની નોંધણી
સાચો જવાબ: (A) પક્ષકારની નિષ્ક્રિયતા અથવા ડિફોલ્ટ
સમજૂતી: દાવેદાર યોગ્ય કારણ વગર દાવાનું નિવેદન રજૂ ન કરે તો ટ્રિબ્યુનલ કાર્યવાહી સમાપ્ત કરી શકે છે. પ્રતિવાદી બચાવ રજૂ ન કરે તો પણ કાર્યવાહી આગળ વધી શકે છે.
પ્રશ્ન 34. Arbitration Act ની કલમ 26 શેના વિશે છે?
(A) નિષ્ણાતની નિમણૂક
(B) અપીલ
(C) સમાધાન
(D) ફોજદારી સજા
સાચો જવાબ: (A) નિષ્ણાતની નિમણૂક
સમજૂતી: કલમ 26 મુજબ લવાદી ટ્રિબ્યુનલ ચોક્કસ મુદ્દા અંગે અભિપ્રાય મેળવવા નિષ્ણાતની નિમણૂક કરી શકે છે.
પ્રશ્ન 35. Arbitration Act ની કલમ 27 શેના વિશે છે?
(A) પુરાવા મેળવવામાં અદાલતની સહાય
(B) અપીલ
(C) લવાદીની ફી
(D) સમાધાન
સાચો જવાબ: (A) પુરાવા મેળવવામાં અદાલતની સહાય
સમજૂતી: કલમ 27 હેઠળ લવાદી ટ્રિબ્યુનલ અથવા પક્ષકારની મંજૂરીથી પક્ષકાર અદાલતની મદદથી પુરાવા મેળવવા અરજી કરી શકે છે.
પ્રશ્ન 36. Arbitration Act ની કલમ 28 કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?
(A) વિવાદના ગુણદોષ અંગે લાગુ પડતા નિયમો
(B) લવાદીની નિમણૂક
(C) અપીલ
(D) દંડ
સાચો જવાબ: (A) વિવાદના ગુણદોષ અંગે લાગુ પડતા નિયમો
સમજૂતી: કલમ 28 મુજબ ભારતમાં થતી ચોક્કસ પ્રકારની લવાદી કાર્યવાહીમાં વિવાદના ગુણદોષનો નિર્ણય ભારતીય કાયદા અનુસાર કરવાનો હોય છે.
પ્રશ્ન 37. Arbitration Act ની કલમ 29A શેના વિશે છે?
(A) લવાદી ચુકાદા માટે સમયમર્યાદા
(B) અપીલ
(C) લવાદીની નિમણૂક
(D) સમાધાન
સાચો જવાબ: (A) લવાદી ચુકાદા માટે સમયમર્યાદા
સમજૂતી: કલમ 29A મુજબ, ભારતમાં થતી લવાદી કાર્યવાહીમાં સામાન્ય રીતે પક્ષકારોની દલીલો પૂર્ણ થયાની તારીખથી 12 મહિનાની અંદર ચુકાદો આપવાનો હોય છે. પક્ષકારોની સંમતિથી વધુમાં વધુ 6 મહિના સુધી સમય વધારી શકાય છે.
પ્રશ્ન 38. Arbitration Act ની કલમ 30 શેના વિશે છે?
(A) સમાધાન દ્વારા વિવાદનો ઉકેલ
(B) અપીલ
(C) દંડ
(D) લવાદીની બદલી
સાચો જવાબ: (A) સમાધાન દ્વારા વિવાદનો ઉકેલ
સમજૂતી: કલમ 30 મુજબ લવાદી ટ્રિબ્યુનલ પક્ષકારોને સમાધાન માટે પ્રોત્સાહિત કરી શકે છે અને તેમની સંમતિથી સમાધાનની પ્રક્રિયા અપનાવી શકે છે.
પ્રશ્ન 39. Arbitration Act ની કલમ 31 શેના વિશે છે?
(A) લવાદી ચુકાદાનું સ્વરૂપ અને તેની વિગતો
(B) લવાદીની નિમણૂક
(C) અપીલ
(D) સમાધાનની શરૂઆત
સાચો જવાબ: (A) લવાદી ચુકાદાનું સ્વરૂપ અને તેની વિગતો
સમજૂતી: કલમ 31 મુજબ લવાદી ચુકાદો લેખિત અને લવાદી ટ્રિબ્યુનલના સભ્યો દ્વારા સહી કરેલો હોવો જોઈએ.
પ્રશ્ન 40. Arbitration Act ની કલમ 31(3) મુજબ લવાદી ચુકાદામાં સામાન્ય રીતે શું હોવું જોઈએ?
(A) કારણો
(B) માત્ર લવાદીનું નામ
(C) માત્ર પક્ષકારોના સરનામાં
(D) પોલીસ રિપોર્ટ
સાચો જવાબ: (A) કારણો
સમજૂતી: લવાદી ચુકાદામાં કારણો દર્શાવવા જરૂરી છે, સિવાય કે પક્ષકારોએ કારણો ન આપવાની સંમતિ આપી હોય અથવા સમાધાનના આધારે ચુકાદો આપવામાં આવ્યો હોય.
પ્રશ્ન 41. Arbitration Act ની કલમ 31A કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?
(A) ખર્ચ (Costs)
(B) ફોજદારી સજા
(C) અપીલ
(D) લવાદીની નિમણૂક
સાચો જવાબ: (A) ખર્ચ (Costs)
સમજૂતી: કલમ 31A હેઠળ લવાદી કાર્યવાહી અને સંબંધિત અદાલતી કાર્યવાહીના ખર્ચ નક્કી કરવાની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 42. Arbitration Act ની કલમ 32 શેના વિશે છે?
(A) લવાદી કાર્યવાહીનો અંત
(B) અપીલ
(C) દંડ
(D) લવાદીની નિમણૂક
સાચો જવાબ: (A) લવાદી કાર્યવાહીનો અંત
સમજૂતી: કલમ 32 મુજબ અંતિમ લવાદી ચુકાદો અથવા તેમાં દર્શાવેલ ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં કાર્યવાહી સમાપ્ત થાય છે.
પ્રશ્ન 43. Arbitration Act ની કલમ 33 શેના વિશે છે?
(A) ચુકાદામાં સુધારો, અર્થઘટન અને વધારાનો ચુકાદો
(B) અપીલ
(C) લવાદીની નિમણૂક
(D) વચગાળાની રાહત
સાચો જવાબ: (A) ચુકાદામાં સુધારો, અર્થઘટન અને વધારાનો ચુકાદો
સમજૂતી: કલમ 33 હેઠળ પક્ષકાર ચોક્કસ સમયમર્યાદામાં ચુકાદામાં થયેલી ગણતરીની અથવા લેખન સંબંધિત ભૂલો સુધારવા અથવા યોગ્ય સંજોગોમાં વધારાનો ચુકાદો મેળવવા વિનંતી કરી શકે છે.
પ્રશ્ન 44. Arbitration Act ની કલમ 34 શેના વિશે છે?
(A) લવાદી ચુકાદાને પડકારવો
(B) લવાદીની નિમણૂક
(C) સમાધાન
(D) પુરાવા
સાચો જવાબ: (A) લવાદી ચુકાદાને પડકારવો
સમજૂતી: કલમ 34 હેઠળ ચોક્કસ કાનૂની કારણોસર અદાલતમાં અરજી કરીને લવાદી ચુકાદો રદ કરાવવાની માગણી કરી શકાય છે.
પ્રશ્ન 45. Arbitration Act ની કલમ 34 હેઠળ લવાદી ચુકાદો રદ કરવા માટે અરજી કરવાની સામાન્ય સમયમર્યાદા કેટલી છે?
(A) 30 દિવસ
(B) 60 દિવસ
(C) 3 મહિના
(D) 1 વર્ષ
સાચો જવાબ: (C) 3 મહિના
સમજૂતી: કલમ 34(3) મુજબ ચુકાદો પ્રાપ્ત થયાની તારીખથી અથવા કલમ 33 હેઠળ અરજી કરવામાં આવી હોય તો તેના નિકાલની તારીખથી 3 મહિનાની અંદર અરજી કરવાની હોય છે. પૂરતું કારણ હોય તો અદાલત વધુમાં વધુ 30 દિવસનો વધારાનો સમય આપી શકે છે, પરંતુ ત્યારબાદ નહીં.
પ્રશ્ન 46. Arbitration Act ની કલમ 35 શેના વિશે છે?
(A) લવાદી ચુકાદાની અંતિમતા અને બંધનકર્તા અસર
(B) અપીલ
(C) લવાદીની નિમણૂક
(D) સમાધાન
સાચો જવાબ: (A) લવાદી ચુકાદાની અંતિમતા અને બંધનકર્તા અસર
સમજૂતી: કલમ 35 મુજબ લવાદી ચુકાદો પક્ષકારો અને તેમના હેઠળ દાવો કરતા વ્યક્તિઓ પર અંતિમ અને બંધનકર્તા હોય છે.
પ્રશ્ન 47. Arbitration Act ની કલમ 36 શેના વિશે છે?
(A) લવાદી ચુકાદાનો અમલ
(B) લવાદીની નિમણૂક
(C) સમાધાન
(D) અપીલની સમયમર્યાદા
સાચો જવાબ: (A) લવાદી ચુકાદાનો અમલ
સમજૂતી: કલમ 36 મુજબ કલમ 34 હેઠળ અરજી કરવાની સમયમર્યાદા પૂર્ણ થયા પછી, અથવા આવી અરજી નામંજૂર થયા પછી, લવાદી ચુકાદાનો અમલ CPC મુજબ અદાલતના હુકમનામાની જેમ થઈ શકે છે. માત્ર કલમ 34 હેઠળ અરજી કરવાથી અમલ આપોઆપ અટકતો નથી.
AIBE – Alternative Dispute Resolution – 100 Important MCQ – Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 48. Arbitration Act ની કલમ 37 શેના વિશે છે?
(A) અપીલ કરી શકાય તેવા આદેશો
(B) લવાદીની નિમણૂક
(C) સમાધાન
(D) ખર્ચ
સાચો જવાબ: (A) અપીલ કરી શકાય તેવા આદેશો
સમજૂતી: કલમ 37 હેઠળ કાયદામાં દર્શાવેલા ચોક્કસ અદાલતી અને લવાદી ટ્રિબ્યુનલના આદેશો સામે અપીલની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 49. Arbitration Act ની કલમ 42 શેના વિશે છે?
(A) અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી અદાલત
(B) લવાદીની નિમણૂક
(C) સમાધાન
(D) પુરાવા
સાચો જવાબ: (A) અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી અદાલત
સમજૂતી: કલમ 42 મુજબ આ અધિનિયમ હેઠળ એક અદાલતમાં પ્રથમ અરજી કરવામાં આવે તો ત્યારબાદની અરજીઓ સામાન્ય રીતે તે જ અદાલતમાં કરવાની રહે છે, સિવાય કે તે અદાલતને અધિકારક્ષેત્ર ન હોય.
પ્રશ્ન 50. Arbitration Act ની કલમ 43 કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?
(A) Limitation Act
(B) Transfer of Property Act
(C) Indian Contract Act
(D) Evidence Act
સાચો જવાબ: (A) Limitation Act
સમજૂતી: કલમ 43 મુજબ લવાદી કાર્યવાહી પર Limitation Act, 1963 ની જોગવાઈઓ લાગુ પડે છે.
પ્રશ્ન 51. Arbitration Act ની કલમ 44 શેના વિશે છે?
(A) વિદેશી લવાદી ચુકાદાની વ્યાખ્યા
(B) સ્થાનિક અપીલ
(C) લવાદીની ફી
(D) સમાધાન
સાચો જવાબ: (A) વિદેશી લવાદી ચુકાદાની વ્યાખ્યા
સમજૂતી: કલમ 44 ન્યૂયોર્ક કન્વેન્શન હેઠળના વિદેશી લવાદી ચુકાદાની વ્યાખ્યા અને લાગુ પડતી બાબતો દર્શાવે છે.
પ્રશ્ન 52. Arbitration Act ની કલમ 45 શેના વિશે છે?
(A) ચોક્કસ વિદેશી લવાદી કરારના પક્ષકારોને લવાદ માટે મોકલવા
(B) સ્થાનિક લવાદીની નિમણૂક
(C) અપીલ
(D) ખર્ચ
સાચો જવાબ: (A) ચોક્કસ વિદેશી લવાદી કરારના પક્ષકારોને લવાદ માટે મોકલવા
સમજૂતી: કલમ 45 હેઠળ ન્યૂયોર્ક કન્વેન્શન લાગુ પડતા કરારના પક્ષકારોને યોગ્ય સંજોગોમાં લવાદ માટે મોકલી શકાય છે.
પ્રશ્ન 53. Arbitration Act ની કલમ 48 શેના વિશે છે?
(A) વિદેશી લવાદી ચુકાદાનો અમલ નકારવાના કારણો
(B) લવાદીની નિમણૂક
(C) સ્થાનિક અપીલ
(D) સમાધાન
સાચો જવાબ: (A) વિદેશી લવાદી ચુકાદાનો અમલ નકારવાના કારણો
સમજૂતી: કલમ 48 હેઠળ કાયદામાં દર્શાવેલ મર્યાદિત કારણોસર વિદેશી લવાદી ચુકાદાનો અમલ નકારવામાં આવી શકે છે.
પ્રશ્ન 54. Arbitration Act ની કલમ 49 શેના વિશે છે?
(A) વિદેશી લવાદી ચુકાદાનો અમલ
(B) લવાદીની બદલી
(C) સમાધાન
(D) પુરાવા
સાચો જવાબ: (A) વિદેશી લવાદી ચુકાદાનો અમલ
સમજૂતી: કલમ 49 મુજબ અદાલત વિદેશી લવાદી ચુકાદાને અમલપાત્ર જાહેર કરે ત્યારે તે અદાલતના હુકમનામા તરીકે ગણાય છે.
પ્રશ્ન 55. Arbitration Act ની કલમ 51 શેના વિશે છે?
(A) Geneva Convention હેઠળ વિદેશી ચુકાદાની અમલવારી
(B) સ્થાનિક લવાદી ચુકાદો
(C) મધ્યસ્થી
(D) અપીલ
સાચો જવાબ: (A) Geneva Convention હેઠળ વિદેશી ચુકાદાની અમલવારી
સમજૂતી: આ કલમ Geneva Convention હેઠળ આવતા વિદેશી લવાદી ચુકાદાઓની અમલવારી સંબંધિત છે.
પ્રશ્ન 56. Arbitration Act ની કલમ 61 શેના વિશે છે?
(A) Conciliation ની લાગુ પડતી જોગવાઈઓ
(B) લવાદીની નિમણૂક
(C) અપીલ
(D) લવાદી ચુકાદો
સાચો જવાબ: (A) Conciliation ની લાગુ પડતી જોગવાઈઓ
સમજૂતી: કલમ 61 સમાધાનની પ્રક્રિયા કયા પ્રકારના વિવાદોમાં લાગુ પડે છે તે દર્શાવે છે.
પ્રશ્ન 57. Arbitration Act ની કલમ 62 શેના વિશે છે?
(A) Conciliation ની શરૂઆત
(B) લવાદી ચુકાદો
(C) અપીલ
(D) વળતર
સાચો જવાબ: (A) Conciliation ની શરૂઆત
સમજૂતી: એક પક્ષકાર બીજા પક્ષકારને લેખિતમાં સમાધાન પ્રક્રિયા શરૂ કરવાની વિનંતી મોકલે છે અને બીજો પક્ષકાર તેને સ્વીકારે ત્યારે Conciliation શરૂ થાય છે.
પ્રશ્ન 58. Arbitration Act ની કલમ 64 શેના વિશે છે?
(A) Conciliator ની નિમણૂક
(B) લવાદી ચુકાદો
(C) અપીલ
(D) દંડ
સાચો જવાબ: (A) Conciliator ની નિમણૂક
સમજૂતી: કલમ 64 મુજબ સામાન્ય રીતે એક સમાધાનકર્તાની નિમણૂક થાય છે. પક્ષકારોની સંમતિથી બે કે ત્રણ સમાધાનકર્તાઓ પણ હોઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 59. Arbitration Act ની કલમ 67 મુજબ Conciliator ની ભૂમિકા શું છે?
(A) પક્ષકારોને સમાધાન સુધી પહોંચવામાં મદદ કરવી
(B) ફોજદારી સજા આપવી
(C) અપીલ સાંભળવી
(D) ફરજિયાત ચુકાદો આપવો
સાચો જવાબ: (A) પક્ષકારોને સમાધાન સુધી પહોંચવામાં મદદ કરવી
સમજૂતી: સમાધાનકર્તા સ્વતંત્ર અને નિષ્પક્ષ રીતે પક્ષકારોને વિવાદનો પરસ્પર સ્વીકાર્ય ઉકેલ શોધવામાં મદદ કરે છે.
પ્રશ્ન 60. Arbitration Act ની કલમ 73 શેના વિશે છે?
(A) સમાધાન કરાર
(B) લવાદીની નિમણૂક
(C) અપીલ
(D) વચગાળાની રાહત
સાચો જવાબ: (A) સમાધાન કરાર
સમજૂતી: કલમ 73 મુજબ પક્ષકારો સમાધાનની શરતો પર સંમત થાય ત્યારે સમાધાન કરાર તૈયાર કરવામાં આવે છે અને તેના પર સહી કરવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 61. Arbitration Act ની કલમ 74 મુજબ સમાધાન કરારની અસર શું છે?
(A) તે અંતિમ અને બંધનકર્તા હોય છે તથા કાયદા મુજબ લવાદી ચુકાદા જેવી સ્થિતિ ધરાવે છે
(B) તે માત્ર મૌખિક સલાહ છે
(C) તેનો કોઈ કાનૂની પ્રભાવ નથી
(D) તે માત્ર પોલીસને બંધનકર્તા છે
સાચો જવાબ: (A) તે અંતિમ અને બંધનકર્તા હોય છે તથા કાયદા મુજબ લવાદી ચુકાદા જેવી સ્થિતિ ધરાવે છે
સમજૂતી: કલમ 74 મુજબ કલમ 73 હેઠળ થયેલો સમાધાન કરાર લવાદી ચુકાદા જેવી જ સ્થિતિ અને અસર ધરાવે છે.
પ્રશ્ન 62. Arbitration Act ની કલમ 75 શેના વિશે છે?
(A) ગુપ્તતા (Confidentiality)
(B) અપીલ
(C) દંડ
(D) લવાદીની નિમણૂક
સાચો જવાબ: (A) ગુપ્તતા (Confidentiality)
સમજૂતી: કલમ 75 મુજબ સમાધાનકર્તાએ સમાધાન પ્રક્રિયા દરમિયાન મળેલી માહિતીની ગુપ્તતા જાળવવાની હોય છે, કાયદામાં દર્શાવેલા અપવાદોને આધીન.
પ્રશ્ન 63. Arbitration Act ની કલમ 76 શેના વિશે છે?
(A) Conciliation કાર્યવાહીનો અંત
(B) લવાદી ચુકાદો
(C) અપીલ
(D) વળતર
સાચો જવાબ: (A) Conciliation કાર્યવાહીનો અંત
સમજૂતી: કલમ 76 હેઠળ સમાધાન કરાર પર સહી, પક્ષકારોની જાહેરાત, સમાધાનકર્તાની જાહેરાત અથવા અન્ય દર્શાવેલી પરિસ્થિતિઓમાં પ્રક્રિયા સમાપ્ત થાય છે.
પ્રશ્ન 64. Arbitration Act ની કલમ 80 મુજબ Conciliator શું કરી શકતો નથી?
(A) વિવાદમાં લવાદ અથવા પ્રતિનિધિ તરીકે કાર્ય કરવું
(B) પક્ષકારોને સમાધાનમાં મદદ કરવી
(C) સમાધાનની શરતો સૂચવવી
(D) પક્ષકારો સાથે ચર્ચા કરવી
સાચો જવાબ: (A) વિવાદમાં લવાદ અથવા પ્રતિનિધિ તરીકે કાર્ય કરવું
સમજૂતી: કલમ 80 મુજબ પક્ષકારો અન્યથા સંમત ન થયા હોય તો સમાધાનકર્તા તે જ વિવાદમાં પછીથી લવાદ, પ્રતિનિધિ અથવા સલાહકાર તરીકે કાર્ય કરી શકતો નથી.
પ્રશ્ન 65. Arbitration and Conciliation Act, 1996 ની કલમ 82 કઈ સત્તા સાથે સંબંધિત છે?
(A) હાઈકોર્ટ દ્વારા નિયમો બનાવવાની સત્તા
(B) સંસદ દ્વારા કાયદો બનાવવાની સત્તા
(C) પોલીસની તપાસ કરવાની સત્તા
(D) લવાદીની નિમણૂક કરવાની સત્તા
સાચો જવાબ: (A) હાઈકોર્ટ દ્વારા નિયમો બનાવવાની સત્તા
સમજૂતી: કલમ 82 હેઠળ હાઈકોર્ટને અધિનિયમના હેતુઓ માટે નિયમો બનાવવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.
વિભાગ C – Mediation Act, 2023 (મધ્યસ્થી અધિનિયમ) – Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 66. Mediation Act કયા વર્ષમાં પસાર કરવામાં આવ્યો હતો?
(A) 2015
(B) 2019
(C) 2023
(D) 2024
સાચો જવાબ: (C) 2023
સમજૂતી: Mediation Act, 2023 (Act No. 32 of 2023) મધ્યસ્થી પ્રક્રિયાને કાનૂની માળખું પૂરું પાડવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે.
પ્રશ્ન 67. Mediation Act, 2023 ને રાષ્ટ્રપતિની સંમતિ ક્યારે મળી હતી?
(A) 15 ઓગસ્ટ 2023
(B) 14 સપ્ટેમ્બર 2023
(C) 2 ઓક્ટોબર 2023
(D) 26 જાન્યુઆરી 2024
સાચો જવાબ: (B) 14 સપ્ટેમ્બર 2023
સમજૂતી: આ અધિનિયમને 14 સપ્ટેમ્બર, 2023ના રોજ રાષ્ટ્રપતિની સંમતિ મળી હતી.
પ્રશ્ન 68. Mediation Act, 2023 ની કલમ 4 શેના વિશે છે?
(A) Mediation Agreement
(B) Appeal
(C) Arbitration Award
(D) Criminal Trial
સાચો જવાબ: (A) Mediation Agreement
સમજૂતી: કલમ 4 મધ્યસ્થી કરાર અંગેની જોગવાઈ કરે છે. પક્ષકારો લેખિત કરાર દ્વારા વિવાદને મધ્યસ્થી માટે મોકલવા સંમત થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 69. Mediation Act, 2023 ની કલમ 5 શેના વિશે છે?
(A) Pre-litigation Mediation
(B) Criminal Appeal
(C) Execution of Decree
(D) Appointment of Judge
સાચો જવાબ: (A) Pre-litigation Mediation
સમજૂતી: કલમ 5 અદાલતી કાર્યવાહી શરૂ કરતાં પહેલાં મધ્યસ્થી દ્વારા વિવાદ ઉકેલવાની પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત છે.
પ્રશ્ન 70. Mediation Act, 2023 ની કલમ 6 શેના વિશે છે?
(A) મધ્યસ્થી માટે યોગ્ય ન હોય તેવા વિવાદો
(B) લવાદીની નિમણૂક
(C) અપીલ
(D) દંડ
સાચો જવાબ: (A) મધ્યસ્થી માટે યોગ્ય ન હોય તેવા વિવાદો
સમજૂતી: દરેક પ્રકારના વિવાદનું મધ્યસ્થી દ્વારા નિરાકરણ થઈ શકતું નથી. કલમ 6 અને તેની અનુસૂચિમાં મધ્યસ્થી માટે યોગ્ય ન હોય તેવા વિવાદોનો ઉલ્લેખ છે.
પ્રશ્ન 71. Mediation Act, 2023 ની કલમ 7 શેના વિશે છે?
(A) અદાલત અથવા ટ્રિબ્યુનલની પક્ષકારોને મધ્યસ્થી માટે મોકલવાની સત્તા
(B) લવાદી ચુકાદો
(C) અપીલ
(D) પોલીસ તપાસ
સાચો જવાબ: (A) અદાલત અથવા ટ્રિબ્યુનલની પક્ષકારોને મધ્યસ્થી માટે મોકલવાની સત્તા
સમજૂતી: કલમ 7 હેઠળ અદાલત અથવા ટ્રિબ્યુનલ પક્ષકારોને તેમની સંમતિથી મધ્યસ્થી માટે મોકલી શકે છે.
પ્રશ્ન 72. Mediation Act, 2023 ની કલમ 8 શેના વિશે છે?
(A) મધ્યસ્થીની નિમણૂક
(B) લવાદી ચુકાદો
(C) અપીલ
(D) દંડ
સાચો જવાબ: (A) મધ્યસ્થીની નિમણૂક
સમજૂતી: કલમ 8 મધ્યસ્થીની નિમણૂક સંબંધિત જોગવાઈઓ દર્શાવે છે.
પ્રશ્ન 73. Mediation Act, 2023 ની કલમ 16 મુજબ મધ્યસ્થીની ભૂમિકા શું છે?
(A) પક્ષકારો વતી નિર્ણય આપવો
(B) પક્ષકારોને સમાધાન સુધી પહોંચવામાં મદદ કરવી
(C) પક્ષકારોને સજા આપવી
(D) મિલકત જપ્ત કરવી
સાચો જવાબ: (B) પક્ષકારોને સમાધાન સુધી પહોંચવામાં મદદ કરવી
સમજૂતી: મધ્યસ્થીનું કાર્ય પક્ષકારો વચ્ચે સંવાદ સરળ બનાવીને સ્વૈચ્છિક સમાધાન સુધી પહોંચવામાં મદદ કરવાનું છે.
પ્રશ્ન 74. Mediation Act, 2023 ની કલમ 18 મુજબ સામાન્ય રીતે મધ્યસ્થી પ્રક્રિયા કેટલા સમયમાં પૂર્ણ થવી જોઈએ?
(A) 30 દિવસ
(B) 90 દિવસ
(C) 120 દિવસ
(D) 1 વર્ષ
સાચો જવાબ: (C) 120 દિવસ
સમજૂતી: કલમ 18 મુજબ મધ્યસ્થી પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે પ્રથમ મધ્યસ્થી સત્રની તારીખથી 120 દિવસમાં પૂર્ણ થવી જોઈએ. પક્ષકારોની સંમતિથી વધુમાં વધુ 60 દિવસનો વધારો થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 75. Mediation Act, 2023 ની કલમ 19 શેના વિશે છે?
(A) Mediated Settlement Agreement
(B) Arbitration Award
(C) Criminal Judgment
(D) Appeal
સાચો જવાબ: (A) Mediated Settlement Agreement
સમજૂતી: કલમ 19 મધ્યસ્થી દ્વારા થયેલા સમાધાન કરારના સ્વરૂપ અને તેની શરતો અંગે જોગવાઈ કરે છે.
પ્રશ્ન 76. Mediation Act, 2023 ની કલમ 20 શેના વિશે છે?
(A) મધ્યસ્થી સમાધાન કરારની નોંધણી
(B) લવાદીની નિમણૂક
(C) ફોજદારી અપીલ
(D) દંડ
સાચો જવાબ: (A) મધ્યસ્થી સમાધાન કરારની નોંધણી
સમજૂતી: કલમ 20 હેઠળ મધ્યસ્થી દ્વારા થયેલા સમાધાન કરારની નોંધણી અંગે જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 77. Mediation Act, 2023 ની કલમ 27 શેના વિશે છે?
(A) મધ્યસ્થી દ્વારા થયેલા સમાધાન કરારનો અમલ
(B) લવાદીની નિમણૂક
(C) પોલીસ તપાસ
(D) ફોજદારી અપીલ
સાચો જવાબ: (A) મધ્યસ્થી દ્વારા થયેલા સમાધાન કરારનો અમલ
સમજૂતી: આ અધિનિયમ હેઠળ કાયદેસર રીતે માન્ય Mediated Settlement Agreement ને અંતિમ અને પક્ષકારો પર બંધનકર્તા અસર આપવામાં આવે છે અને તેનો અમલ કાયદામાં દર્શાવેલી રીતે થઈ શકે છે.
વિભાગ D – Lok Adalat અને Legal Services Authorities Act, 1987
પ્રશ્ન 78. Legal Services Authorities Act કયા વર્ષમાં પસાર કરવામાં આવ્યો હતો?
(A) 1976
(B) 1987
(C) 1996
(D) 2002
સાચો જવાબ: (B) 1987
સમજૂતી: Legal Services Authorities Act, 1987 નો મુખ્ય હેતુ સમાજના નબળા વર્ગોને મફત કાનૂની સહાય પૂરી પાડવાનો અને લોક અદાલતોનું આયોજન કરવાનો છે.
પ્રશ્ન 79. Legal Services Authorities Act, 1987 ક્યારે અમલમાં આવ્યો?
(A) 9 નવેમ્બર 1995
(B) 26 જાન્યુઆરી 1987
(C) 15 ઓગસ્ટ 1987
(D) 1 જાન્યુઆરી 1996
સાચો જવાબ: (A) 9 નવેમ્બર 1995
સમજૂતી: આ અધિનિયમ 9 નવેમ્બર, 1995થી અમલમાં આવ્યો હતો.
પ્રશ્ન 80. લોક અદાલતની રચના કઈ કલમ હેઠળ કરવામાં આવે છે?
(A) કલમ 12
(B) કલમ 19
(C) કલમ 21
(D) કલમ 22
સાચો જવાબ: (B) કલમ 19
સમજૂતી: Legal Services Authorities Act, 1987 ની કલમ 19 હેઠળ લોક અદાલતોનું આયોજન કરવાની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 81. લોક અદાલત કયા પ્રકારના કેસોનો નિકાલ કરી શકે છે?
(A) માત્ર ફોજદારી કેસ
(B) માત્ર સિવિલ કેસ
(C) અદાલતમાં પેન્ડિંગ કેસ અને અદાલતમાં દાખલ ન થયેલા વિવાદો, કાયદાની મર્યાદાઓને આધીન
(D) માત્ર બંધારણીય કેસ
સાચો જવાબ: (C) અદાલતમાં પેન્ડિંગ કેસ અને અદાલતમાં દાખલ ન થયેલા વિવાદો, કાયદાની મર્યાદાઓને આધીન
સમજૂતી: કલમ 19(5) હેઠળ લોક અદાલત પેન્ડિંગ કેસો તથા અદાલતમાં દાખલ થતાં પહેલાંના વિવાદોનો ઉકેલ લાવી શકે છે. જોકે બિનસમાધાનપાત્ર ગુનાઓ સંબંધિત કેસો લોક અદાલતના અધિકારક્ષેત્રમાં આવતા નથી.
પ્રશ્ન 82. લોક અદાલત કયા કેસનો નિકાલ કરી શકતી નથી?
(A) મોટર અકસ્માત વળતરનો કેસ
(B) બેંક લોન વસૂલાતનો કેસ
(C) બિનસમાધાનપાત્ર ફોજદારી ગુનાનો કેસ
(D) લગ્ન સંબંધિત સમાધાનપાત્ર વિવાદ
સાચો જવાબ: (C) બિનસમાધાનપાત્ર ફોજદારી ગુનાનો કેસ
સમજૂતી: કાયદા મુજબ સમાધાનપાત્ર ન હોય તેવા ગુનાને લોક અદાલત સમાધાન દ્વારા ઉકેલી શકતી નથી.
પ્રશ્ન 83. લોક અદાલતનો ચુકાદો કઈ કલમ હેઠળ આપવામાં આવે છે?
(A) કલમ 19
(B) કલમ 20
(C) કલમ 21
(D) કલમ 22
સાચો જવાબ: (C) કલમ 21
સમજૂતી: Legal Services Authorities Act ની કલમ 21 લોક અદાલતના ચુકાદા (Award) સાથે સંબંધિત છે.
પ્રશ્ન 84. લોક અદાલતનો Award કેવો હોય છે?
(A) માત્ર સલાહરૂપ
(B) અંતિમ અને પક્ષકારો પર બંધનકર્તા
(C) અસ્થાયી
(D) બિનઅસરકારક
સાચો જવાબ: (B) અંતિમ અને પક્ષકારો પર બંધનકર્તા
સમજૂતી: કલમ 21(2) મુજબ લોક અદાલતનો Award અંતિમ અને પક્ષકારો પર બંધનકર્તા હોય છે.
પ્રશ્ન 85. લોક અદાલતના Award સામે સામાન્ય અપીલ થઈ શકે છે?
(A) હા, હાઈકોર્ટમાં
(B) હા, સુપ્રીમ કોર્ટમાં
(C) હા, જિલ્લા અદાલતમાં
(D) ના, સામાન્ય અપીલની જોગવાઈ નથી
સાચો જવાબ: (D) ના, સામાન્ય અપીલની જોગવાઈ નથી
સમજૂતી: કલમ 21 મુજબ લોક અદાલતનો Award અંતિમ હોય છે અને તેની સામે સામાન્ય અપીલની જોગવાઈ નથી. જોકે ગંભીર કાનૂની ખામી અથવા અધિકારક્ષેત્રના અભાવ જેવા સંજોગોમાં હાઈકોર્ટની બંધારણીય રિટ સત્તાનો ઉપયોગ શક્ય હોઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 86. લોક અદાલતનો Award કયા સ્વરૂપે ગણાય છે?
(A) અદાલતના હુકમનામા તરીકે
(B) પોલીસ રિપોર્ટ તરીકે
(C) ખાનગી કરાર તરીકે
(D) મૌખિક નિવેદન તરીકે
સાચો જવાબ: (A) અદાલતના હુકમનામા તરીકે
સમજૂતી: કલમ 21(1) મુજબ લોક અદાલતનો દરેક Award સિવિલ કોર્ટના Decree તરીકે ગણાય છે.
પ્રશ્ન 87. લોક અદાલતમાં સમાધાન ન થાય તો શું થાય?
(A) લોક અદાલત પોતાની રીતે ચુકાદો આપે છે
(B) કેસ સંબંધિત અદાલતમાં પાછો મોકલવામાં આવે છે અથવા પક્ષકારોને યોગ્ય કાનૂની ઉપાય માટે માર્ગ મળે છે
(C) ફરિયાદી સામે કાર્યવાહી થાય છે
(D) કેસ આપમેળે રદ થાય છે
સાચો જવાબ: (B) કેસ સંબંધિત અદાલતમાં પાછો મોકલવામાં આવે છે અથવા પક્ષકારોને યોગ્ય કાનૂની ઉપાય માટે માર્ગ મળે છે
સમજૂતી: લોક અદાલતનું મુખ્ય કાર્ય સમાધાન કરાવવાનું છે. સમાધાન ન થાય તો તે વિવાદનો ગુણદોષના આધારે નિર્ણય કરતી નથી.
પ્રશ્ન 88. Permanent Lok Adalat કઈ કલમ હેઠળ સ્થાપવામાં આવે છે?
(A) કલમ 19
(B) કલમ 20
(C) કલમ 22B
(D) કલમ 30
સાચો જવાબ: (C) કલમ 22B
સમજૂતી: Legal Services Authorities Act, 1987 ની કલમ 22B હેઠળ જાહેર ઉપયોગિતા સેવાઓ સંબંધિત વિવાદો માટે Permanent Lok Adalat સ્થાપવાની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 89. Permanent Lok Adalat મુખ્યત્વે કયા વિવાદો માટે રચવામાં આવે છે?
(A) જાહેર ઉપયોગિતા સેવાઓના વિવાદો
(B) માત્ર હત્યાના કેસો
(C) માત્ર મિલકતના ફોજદારી કેસો
(D) માત્ર બંધારણીય કેસો
સાચો જવાબ: (A) જાહેર ઉપયોગિતા સેવાઓના વિવાદો
સમજૂતી: જાહેર પરિવહન, ટેલિફોન, વીજળી, પાણી પુરવઠો, ટપાલ અને જાહેર આરોગ્ય સેવાઓ જેવા ક્ષેત્રોના વિવાદો Permanent Lok Adalat સમક્ષ આવી શકે છે, કાયદાની શરતોને આધીન.
પ્રશ્ન 90. Permanent Lok Adalat માં સમાધાન ન થાય તો તે શું કરી શકે છે?
(A) દરેક કેસમાં કાર્યવાહી બંધ કરે છે
(B) નિર્ધારિત કાનૂની શરતોને આધીન વિવાદનો ગુણદોષના આધારે નિર્ણય કરી શકે છે
(C) પોલીસને સજા આપવાનો આદેશ આપે છે
(D) કેસ સુપ્રીમ કોર્ટમાં મોકલે છે
સાચો જવાબ: (B) નિર્ધારિત કાનૂની શરતોને આધીન વિવાદનો ગુણદોષના આધારે નિર્ણય કરી શકે છે
સમજૂતી: સામાન્ય લોક અદાલતથી વિપરીત Permanent Lok Adalat ને કલમ 22C અને 22D હેઠળ સમાધાન નિષ્ફળ જાય તો, કાયદામાં દર્શાવેલી મર્યાદાઓને આધીન, વિવાદનો નિર્ણય કરવાની સત્તા છે.
પ્રશ્ન 91. Permanent Lok Adalat માં કયા પ્રકારના વિવાદો લઈ શકાતા નથી?
(A) જાહેર પરિવહન
(B) ટેલિફોન સેવા
(C) બિનસમાધાનપાત્ર ગુનાથી સંબંધિત વિવાદ
(D) વીજળી પુરવઠો
સાચો જવાબ: (C) બિનસમાધાનપાત્ર ગુનાથી સંબંધિત વિવાદ
સમજૂતી: કલમ 22C મુજબ બિનસમાધાનપાત્ર ગુનાથી સંબંધિત બાબતો Permanent Lok Adalat ના અધિકારક્ષેત્ર બહાર છે.
પ્રશ્ન 92. Legal Services Authorities Act ની કલમ 12 શેના વિશે છે?
(A) મફત કાનૂની સેવાઓ મેળવવા માટેની પાત્રતા
(B) લોક અદાલતનો Award
(C) અપીલ
(D) લવાદીની નિમણૂક
સાચો જવાબ: (A) મફત કાનૂની સેવાઓ મેળવવા માટેની પાત્રતા
સમજૂતી: કલમ 12 હેઠળ મહિલાઓ, બાળકો, અનુસૂચિત જાતિ-જનજાતિના સભ્યો, દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ, કસ્ટડીમાં રહેલા લોકો અને અન્ય નિર્ધારિત વર્ગોને મફત કાનૂની સહાય માટે પાત્રતા આપવામાં આવી છે.
પ્રશ્ન 93. ભારતમાં National Legal Services Authority (NALSA) ની રચના કઈ કલમ હેઠળ કરવામાં આવી છે?
(A) કલમ 3
(B) કલમ 6
(C) કલમ 9
(D) કલમ 12
સાચો જવાબ: (A) કલમ 3
સમજૂતી: Legal Services Authorities Act, 1987 ની કલમ 3 હેઠળ National Legal Services Authority ની રચના કરવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 94. રાજ્ય કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (State Legal Services Authority) ની રચના કઈ કલમ હેઠળ થાય છે?
(A) કલમ 3
(B) કલમ 6
(C) કલમ 9
(D) કલમ 19
સાચો જવાબ: (B) કલમ 6
સમજૂતી: કલમ 6 હેઠળ દરેક રાજ્યમાં State Legal Services Authority ની રચના કરવાની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 95. જિલ્લા કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (District Legal Services Authority) ની રચના કઈ કલમ હેઠળ થાય છે?
(A) કલમ 6
(B) કલમ 7
(C) કલમ 9
(D) કલમ 19
સાચો જવાબ: (C) કલમ 9
સમજૂતી: કલમ 9 હેઠળ દરેક જિલ્લામાં District Legal Services Authority ની રચના કરવાની જોગવાઈ છે.
વિભાગ E – CPC કલમ 89 અને ADR સંબંધિત અન્ય મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો – AIBE – Alternative Dispute Resolution – 100 Important MCQ – Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 96. CPC, 1908 ની કલમ 89 કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?
(A) અપીલ
(B) અદાલત બહાર વિવાદોનો ઉકેલ
(C) હુકમનામાનો અમલ
(D) સિવિલ કેસની સમાપ્તિ
સાચો જવાબ: (B) અદાલત બહાર વિવાદોનો ઉકેલ
સમજૂતી: CPC ની કલમ 89 હેઠળ અદાલત યોગ્ય વિવાદોને Arbitration, Conciliation, Judicial Settlement અને Mediation માટે મોકલી શકે છે.
પ્રશ્ન 97. CPC ની કલમ 89 હેઠળ નીચેમાંથી કઈ પદ્ધતિનો સમાવેશ થાય છે?
(A) Arbitration
(B) Conciliation
(C) Mediation
(D) ઉપરોક્ત તમામ
સાચો જવાબ: (D) ઉપરોક્ત તમામ
સમજૂતી: કલમ 89 હેઠળ Arbitration, Conciliation, Judicial Settlement (લોક અદાલત સહિત) અને Mediation નો સમાવેશ થાય છે.
પ્રશ્ન 98. Arbitration અને Mediation વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત કયો છે?
(A) બંનેમાં તૃતીય પક્ષકાર ફરજિયાત નિર્ણય આપે છે
(B) Arbitration માં લવાદી નિર્ણય આપે છે, જ્યારે Mediation માં મધ્યસ્થી સમાધાન માટે મદદ કરે છે
(C) Mediation માં હંમેશાં અદાલત નિર્ણય આપે છે
(D) બંનેમાં કોઈ કાનૂની પ્રક્રિયા નથી
સાચો જવાબ: (B) Arbitration માં લવાદી નિર્ણય આપે છે, જ્યારે Mediation માં મધ્યસ્થી સમાધાન માટે મદદ કરે છે
સમજૂતી: Arbitration માં લવાદી ટ્રિબ્યુનલ નિર્ણય આપે છે, જ્યારે Mediation માં અંતિમ સમાધાનનો નિર્ણય પક્ષકારો પોતે લે છે.
પ્રશ્ન 99. Online Dispute Resolution (ODR) નો અર્થ શું છે?
(A) માત્ર અદાલતમાં રૂબરૂ સુનાવણી
(B) ડિજિટલ માધ્યમથી વિવાદોનું નિવારણ
(C) માત્ર પોલીસ દ્વારા સમાધાન
(D) માત્ર લેખિત અરજી દ્વારા અપીલ
સાચો જવાબ: (B) ડિજિટલ માધ્યમથી વિવાદોનું નિવારણ
સમજૂતી: ODR માં ઇન્ટરનેટ, વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરીને Arbitration, Mediation અથવા Negotiation દ્વારા વિવાદોનો ઉકેલ લાવવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 100. Arbitration and Conciliation Act, 1996 નો મુખ્ય હેતુ કયો છે?
(A) માત્ર અદાલતી કાર્યવાહી વધારવી
(B) Arbitration અને Conciliation માટે કાનૂની માળખું પૂરું પાડવું
(C) તમામ સિવિલ અદાલતો બંધ કરવી
(D) માત્ર ફોજદારી ગુનાઓનું નિવારણ કરવું
સાચો જવાબ: (B) Arbitration અને Conciliation માટે કાનૂની માળખું પૂરું પાડવું
સમજૂતી: આ અધિનિયમનો હેતુ સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય લવાદી કાર્યવાહીનું નિયમન કરવું, સમાધાનને પ્રોત્સાહન આપવું અને સંબંધિત કાનૂની બાબતો માટે વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનો છે.
AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખવાના મહત્વપૂર્ણ Section Numbers
| કાયદો | કલમ | વિષય |
|---|---|---|
| CPC, 1908 | 89 | અદાલત બહાર વિવાદ નિવારણ |
| Arbitration Act | 7 | Arbitration Agreement |
| Arbitration Act | 8 | Arbitration માટે અદાલત દ્વારા રેફરલ |
| Arbitration Act | 9 | અદાલત દ્વારા વચગાળાની રાહત |
| Arbitration Act | 11 | લવાદીની નિમણૂક |
| Arbitration Act | 12 | લવાદીની નિષ્પક્ષતા અને ખુલાસો |
| Arbitration Act | 16 | Kompetenz-Kompetenz |
| Arbitration Act | 17 | લવાદી ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા વચગાળાની રાહત |
| Arbitration Act | 29A | લવાદી ચુકાદા માટે સમયમર્યાદા |
| Arbitration Act | 31 | લવાદી ચુકાદો |
| Arbitration Act | 34 | લવાદી ચુકાદાને પડકારવો |
| Arbitration Act | 36 | લવાદી ચુકાદાનો અમલ |
| Arbitration Act | 37 | અપીલ |
| Arbitration Act | 43 | Limitation Act લાગુ પડવો |
| Arbitration Act | 61–81 | Conciliation |
| Mediation Act | 4 | Mediation Agreement |
| Mediation Act | 5 | Pre-litigation Mediation |
| Mediation Act | 18 | મધ્યસ્થીની સમયમર્યાદા |
| Mediation Act | 19 | Mediated Settlement Agreement |
| Mediation Act | 27 | સમાધાન કરારનો અમલ |
| Legal Services Authorities Act | 3 | NALSA |
| Legal Services Authorities Act | 6 | State Legal Services Authority |
| Legal Services Authorities Act | 9 | District Legal Services Authority |
| Legal Services Authorities Act | 12 | મફત કાનૂની સહાય માટે પાત્રતા |
| Legal Services Authorities Act | 19 | Lok Adalat |
| Legal Services Authorities Act | 21 | Lok Adalat Award |
| Legal Services Authorities Act | 22B | Permanent Lok Adalat |
ખાસ પરીક્ષા ટિપ્સ
AIBE માટે ADR માં Arbitration and Conciliation Act ની કલમ 7, 9, 11, 16, 17, 29A, 31, 34, 36 અને 37 પર સૌથી વધુ ધ્યાન આપવું.
ખાસ કરીને નીચેના તફાવતો યાદ રાખવા:
Arbitration અને Mediation વચ્ચેનો તફાવત.
Ordinary Lok Adalat અને Permanent Lok Adalat વચ્ચેનો તફાવત.
Arbitral Award અને Mediated Settlement Agreement વચ્ચેનો તફાવત.
Section 34 હેઠળ અરજીની સમયમર્યાદા અને Section 36 હેઠળ Award નો અમલ.
