AIBE – Administrative Law – 100 Most Important MCQ
Click the Language Button below to read in your language.
AIBE – Administrative Law – 100 Most Important MCQ : વહીવટી કાયદો (Administrative Law) AIBE પરીક્ષાના અભ્યાસક્રમનો એક મહત્ત્વનો વિષય છે. જોકે તેમાં બંધારણીય કાયદા કરતાં પ્રશ્નોનું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે ઓછું હોઈ શકે છે, પરંતુ તેના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો, કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો, સોંપાયેલું કાયદા ઘડતર (Delegated Legislation), વહીવટી ટ્રિબ્યુનલ અને સુપ્રીમ કોર્ટના મહત્ત્વના ચુકાદાઓમાંથી પ્રશ્નો પૂછાઈ શકે છે.
નીચે AIBE પરીક્ષાની તૈયારીને ધ્યાનમાં રાખીને 100 મહત્ત્વપૂર્ણ MCQ આપવામાં આવ્યા છે. દરેક પ્રશ્નમાં ચાર વિકલ્પો, સાચો જવાબ અને ટૂંકી સમજૂતી ગુજરાતી ભાષામાં આપવામાં આવી છે.
વિભાગ 1 – વહીવટી કાયદાનો પરિચય (Introduction to Administrative Law)
પ્રશ્ન 1. Administrative Law એટલે શું?
(A) ફોજદારી ગુનાઓને લગતો કાયદો
(B) સરકાર અને વહીવટી સત્તામંડળોની સત્તા, કામગીરી અને નિયંત્રણને લગતો કાયદો
(C) માત્ર ખાનગી મિલકતને લગતો કાયદો
(D) માત્ર કરવેરાને લગતો કાયદો
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: વહીવટી કાયદો સરકાર, સરકારી અધિકારીઓ અને વહીવટી સંસ્થાઓની સત્તા, ફરજો તથા તેમની કામગીરી પરના કાનૂની નિયંત્રણો નક્કી કરે છે.
પ્રશ્ન 2. ભારતમાં Administrative Law નો મુખ્ય આધાર કયો છે?
(A) ભારતીય બંધારણ
(B) માત્ર IPC
(C) માત્ર CPC
(D) માત્ર ભારતીય કરાર અધિનિયમ
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: ભારતમાં વહીવટી કાયદાનો મુખ્ય આધાર બંધારણ છે. ખાસ કરીને અનુચ્છેદ 14, 21, 32 અને 226 મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
પ્રશ્ન 3. Rule of Law (કાયદાનું શાસન) નો સિદ્ધાંત મુખ્યત્વે કોની સાથે સંકળાયેલો છે?
(A) A.V. Dicey
(B) John Austin
(C) Jeremy Bentham
(D) H.L.A. Hart
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: A.V. Dicey એ Rule of Law નો સિદ્ધાંત વિકસાવ્યો હતો. તેના અનુસાર કાયદાની સર્વોપરિતા હોવી જોઈએ અને કોઈ વ્યક્તિ કાયદાથી ઉપર નથી.
પ્રશ્ન 4. Separation of Powers (સત્તાના વિભાજન) નો સિદ્ધાંત મુખ્યત્વે કોણે રજૂ કર્યો હતો?
(A) A.V. Dicey
(B) Montesquieu
(C) Austin
(D) Salmond
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Montesquieu એ સત્તાના વિભાજનનો સિદ્ધાંત રજૂ કર્યો હતો. તેમાં ધારાસભા, કારોબારી અને ન્યાયતંત્રની સત્તાઓ અલગ રાખવાનો વિચાર છે.
પ્રશ્ન 5. ભારતમાં સત્તાના વિભાજન અંગે કયું વિધાન સાચું છે?
(A) ભારતમાં સત્તાનું સંપૂર્ણ અને કઠોર વિભાજન છે.
(B) ભારતમાં સત્તાનું કોઈ વિભાજન નથી.
(C) ભારતમાં સત્તાનું કાર્યાત્મક વિભાજન અને પરસ્પર નિયંત્રણની વ્યવસ્થા છે.
(D) તમામ સત્તાઓ રાષ્ટ્રપતિ પાસે છે.
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: ભારતમાં અમેરિકાની જેમ સત્તાનું સંપૂર્ણ કઠોર વિભાજન નથી. ત્રણેય અંગો વચ્ચે કાર્યાત્મક વિભાજન અને Checks and Balances ની વ્યવસ્થા છે.
પ્રશ્ન 6. ભારતમાં Executive Power મુખ્યત્વે કયા અનુચ્છેદમાં દર્શાવવામાં આવી છે?
(A) અનુચ્છેદ 32
(B) અનુચ્છેદ 53 અને 154
(C) અનુચ્છેદ 14
(D) અનુચ્છેદ 226
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 53 અનુસાર સંઘની કારોબારી સત્તા રાષ્ટ્રપતિમાં અને અનુચ્છેદ 154 અનુસાર રાજ્યની કારોબારી સત્તા રાજ્યપાલમાં નિહિત છે.
પ્રશ્ન 7. Administrative Discretion નો અર્થ શું થાય છે?
(A) અધિકારીની મનસ્વી સત્તા
(B) કાયદાની મર્યાદામાં રહીને નિર્ણય લેવાની સત્તા
(C) ન્યાયાધીશની સત્તા
(D) ધારાસભાની સત્તા
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: વહીવટી વિવેકાધિકાર એટલે કાયદા દ્વારા આપવામાં આવેલી મર્યાદામાં રહીને યોગ્ય પરિસ્થિતિ પ્રમાણે નિર્ણય લેવાની સત્તા. તેનો ઉપયોગ મનસ્વી રીતે કરી શકાય નહીં.
પ્રશ્ન 8. Administrative Action સામે ન્યાયિક સમીક્ષા (Judicial Review) નો મુખ્ય હેતુ શું છે?
(A) વહીવટી સત્તાને અમર્યાદિત બનાવવો
(B) વહીવટી કાર્યવાહી કાયદેસર અને બંધારણીય છે કે નહીં તેની તપાસ કરવી
(C) ધારાસભાનું વિસર્જન કરવું
(D) સરકારની નીતિ બનાવવી
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: ન્યાયિક સમીક્ષા દ્વારા અદાલતો તપાસે છે કે વહીવટી સત્તાધિકારીએ પોતાની કાનૂની સત્તાની મર્યાદામાં રહીને કાર્યવાહી કરી છે કે નહીં.
પ્રશ્ન 9. ભારતમાં વહીવટી કાયદાના વિકાસમાં કયો કેસ મહત્ત્વપૂર્ણ છે, જેમાં સરકારની કારોબારી સત્તા અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી?
(A) Ram Jawaya Kapur v. State of Punjab
(B) Kesavananda Bharati v. State of Kerala
(C) Golaknath v. State of Punjab
(D) Shankari Prasad v. Union of India
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: Ram Jawaya Kapur કેસ (1955) માં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે કારોબારી સત્તા માત્ર એવા ક્ષેત્રો પૂરતી મર્યાદિત નથી જ્યાં ધારાસભાએ કાયદો બનાવ્યો હોય, પરંતુ તે બંધારણ અને કાયદાની મર્યાદાને આધીન છે.પ્રશ્ન 10. ભારતમાં સરકારની મનસ્વી કાર્યવાહી સામે સમાનતાનો અધિકાર કયા અનુચ્છેદ દ્વારા રક્ષણ આપે છે?
(A) અનુચ્છેદ 14
(B) અનુચ્છેદ 19
(C) અનુચ્છેદ 25
(D) અનુચ્છેદ 30
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 14 કાયદા સમક્ષ સમાનતા અને કાયદાનું સમાન રક્ષણ આપે છે. તે મનસ્વી વહીવટી કાર્યવાહી સામે પણ રક્ષણ આપે છે.
વિભાગ 2 – કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો (Principles of Natural Justice)
AIBE – Administrative Law – 100 Most Important MCQ Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 11. Natural Justice ના સિદ્ધાંતોનો મુખ્ય હેતુ શું છે?
(A) અધિકારીઓને અમર્યાદિત સત્તા આપવી
(B) ન્યાયી અને નિષ્પક્ષ નિર્ણય સુનિશ્ચિત કરવો
(C) કેસનો ઝડપી નિકાલ કરવો
(D) માત્ર સરકારી કર્મચારીઓનું રક્ષણ કરવું
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનો હેતુ દરેક વ્યક્તિને ન્યાયી સુનાવણી અને નિષ્પક્ષ નિર્ણય મેળવવાની તક આપવાનો છે.પ્રશ્ન
12. Nemo Judex in Causa Sua નો અર્થ શું છે?
(A) કોઈને સાંભળ્યા વગર સજા ન કરવી
(B) કોઈ વ્યક્તિ પોતાના જ કેસમાં ન્યાયાધીશ બની શકે નહીં
(C) દરેકને અપીલનો અધિકાર છે
(D) કાયદાની અજ્ઞાનતા માફી નથી
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: આ સિદ્ધાંત Bias એટલે કે પક્ષપાત સામે રક્ષણ આપે છે. નિર્ણય લેનાર વ્યક્તિ પોતાના હિત ધરાવતા કેસમાં નિર્ણય ન લઈ શકે.
પ્રશ્ન 13. Audi Alteram Partem નો અર્થ શું છે?
(A) કોઈને સાંભળ્યા વગર નિર્ણય લેવો
(B) બીજા પક્ષને પણ સાંભળવો
(C) ન્યાયાધીશની નિમણૂક કરવી
(D) કાયદાનું અર્થઘટન કરવું
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: આ સિદ્ધાંત મુજબ કોઈ વ્યક્તિ વિરુદ્ધ પ્રતિકૂળ નિર્ણય લેતા પહેલાં તેને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની યોગ્ય તક આપવી જોઈએ.
પ્રશ્ન 14. Audi Alteram Partem ના સિદ્ધાંતમાં નીચેનામાંથી કઈ બાબતનો સમાવેશ થાય છે?
(A) નોટિસ આપવી
(B) સુનાવણીની તક આપવી
(C) પુરાવા રજૂ કરવાની તક આપવી
(D) ઉપરોક્ત તમામ
સાચો જવાબ: (D)
સમજૂતી: ન્યાયી સુનાવણી માટે યોગ્ય નોટિસ, આરોપોની જાણકારી અને પોતાનો પક્ષ તથા પુરાવા રજૂ કરવાની વાજબી તક જરૂરી છે.
પ્રશ્ન 15. કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનો ભંગ થાય તો શું થઈ શકે?
(A) નિર્ણય આપમેળે કાયમી બની જાય
(B) નિર્ણય કાનૂની સમીક્ષા હેઠળ રદ થઈ શકે
(C) કોઈ અસર થતી નથી
(D) માત્ર દંડ થઈ શકે
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનો ભંગ થયો હોય તો યોગ્ય કેસમાં અદાલત વહીવટી નિર્ણયને રદ કરી શકે છે. જોકે આ સિદ્ધાંતોના અપવાદો અને પરિસ્થિતિઓ પણ ધ્યાનમાં લેવાય છે.
પ્રશ્ન 16. A.K. Kraipak v. Union of India કેસ કયા સિદ્ધાંત સાથે સંકળાયેલો છે?
(A) કુદરતી ન્યાય અને પક્ષપાતનો સિદ્ધાંત
(B) મિલકતનો અધિકાર
(C) કરારનો સિદ્ધાંત
(D) ફોજદારી જવાબદારી
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: A.K. Kraipak કેસ (1969) માં સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે વહીવટી અને અર્ધ-ન્યાયિક કાર્યો વચ્ચેની સીમા ઘણી વખત પાતળી હોય છે અને વહીવટી નિર્ણયોમાં પણ કુદરતી ન્યાય લાગુ પડી શકે છે.
પ્રશ્ન 17. Maneka Gandhi v. Union of India કેસ કયા વર્ષનો છે?
(A) 1950
(B) 1969
(C) 1978
(D) 1997
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: Maneka Gandhi કેસ 1978 માં આપવામાં આવ્યો હતો. તેમાં સુપ્રીમ કોર્ટે અનુચ્છેદ 21 હેઠળની પ્રક્રિયા ન્યાયી, વાજબી અને યોગ્ય હોવી જોઈએ તેમ જણાવ્યું હતું.
પ્રશ્ન 18. Bias નો અર્થ શું થાય છે?
(A) નિષ્પક્ષતા
(B) પક્ષપાત
(C) સમાનતા
(D) ન્યાયિક સમીક્ષા
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Bias એટલે નિર્ણય લેનાર વ્યક્તિનો કોઈ પક્ષ તરફ પૂર્વગ્રહ અથવા હિતસંબંધ હોવો, જેના કારણે નિષ્પક્ષ નિર્ણય અંગે વાજબી શંકા ઊભી થાય.
પ્રશ્ન 19. પક્ષપાતના સિદ્ધાંતનો મુખ્ય નિયમ કયો છે?
(A) No person shall be a judge in his own cause.
(B) No person shall be arrested.
(C) No person shall pay tax.
(D) No person shall file an appeal.
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: કોઈ વ્યક્તિ પોતાના જ હિત સાથે જોડાયેલા વિવાદમાં નિર્ણયકર્તા ન હોવી જોઈએ. આ કુદરતી ન્યાયનો મૂળભૂત નિયમ છે.
પ્રશ્ન 20. Reasoned Order અથવા Speaking Order નો અર્થ શું થાય છે?
(A) કારણો દર્શાવ્યા વગરનો આદેશ
(B) કારણો સાથે આપવામાં આવેલો આદેશ
(C) મૌખિક આદેશ
(D) માત્ર પોલીસ આદેશ
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Speaking Order એટલે એવો આદેશ જેમાં નિર્ણય પાછળનાં કારણો દર્શાવવામાં આવે છે. તે પારદર્શિતા અને ન્યાયિક સમીક્ષામાં મદદરૂપ થાય છે.
પ્રશ્ન 21. Mohinder Singh Gill v. Chief Election Commissioner કેસ કયા સિદ્ધાંત માટે જાણીતો છે?
(A) આદેશમાં દર્શાવેલા કારણોનું મહત્ત્વ
(B) મિલકતનો અધિકાર
(C) મૃત્યુદંડ
(D) લગ્નવિચ્છેદ
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે વહીવટી આદેશની કાયદેસરતા સામાન્ય રીતે આદેશમાં દર્શાવેલાં કારણોના આધારે તપાસવામાં આવે છે. બાદમાં નવા કારણો ઉમેરીને મૂળ આદેશને યોગ્ય ઠેરવી શકાય નહીં.
પ્રશ્ન 22. Swadeshi Cotton Mills v. Union of India કેસ કયા સિદ્ધાંત સાથે સંબંધિત છે?
(A) કુદરતી ન્યાય અને સુનાવણીની તક
(B) કરવેરા
(C) લગ્ન કાયદો
(D) ચૂંટણી પ્રક્રિયા
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: આ કેસ (1981) માં સુપ્રીમ કોર્ટે પ્રતિકૂળ વહીવટી કાર્યવાહી પહેલાં અસરગ્રસ્ત પક્ષને સાંભળવાની તક આપવાના સિદ્ધાંત પર ભાર મૂક્યો હતો.
પ્રશ્ન 23. કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો ક્યારે લાગુ ન પણ પડી શકે?
(A) કાયદા દ્વારા સ્પષ્ટ અથવા જરૂરી રીતે બાકાત રાખવામાં આવ્યા હોય અને તે બંધારણીય રીતે માન્ય હોય
(B) દરેક કેસમાં
(C) માત્ર નાગરિક કેસોમાં
(D) માત્ર ફોજદારી કેસોમાં
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: કાયદો સ્પષ્ટ રીતે અથવા જરૂરી સૂચિત અર્થમાં કુદરતી ન્યાયને બાકાત રાખી શકે છે. જોકે આવી બાકાત બંધારણીય અને ન્યાયિક સમીક્ષાને આધીન રહે છે.
પ્રશ્ન 24. Ex Parte Order નો અર્થ શું થાય છે?
(A) બંને પક્ષોને સાંભળીને આપેલો આદેશ
(B) એક પક્ષની ગેરહાજરીમાં આપેલો આદેશ
(C) અપીલનો આદેશ
(D) અંતિમ ચુકાદા સામેનો આદેશ
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Ex Parte Order એવો આદેશ છે જે એક પક્ષને સાંભળ્યા વગર અથવા તેની ગેરહાજરીમાં આપવામાં આવે છે. યોગ્ય નોટિસ અને તક આપવામાં આવી હતી કે નહીં તે મહત્ત્વનું છે.
પ્રશ્ન 25. કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનો ત્રીજો મહત્ત્વનો સિદ્ધાંત કયો ગણાય છે?
(A) કારણો આપવાનો સિદ્ધાંત
(B) કરવેરાનો સિદ્ધાંત
(C) મિલકતનો સિદ્ધાંત
(D) કરારનો સિદ્ધાંત
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: સામાન્ય રીતે કુદરતી ન્યાયના બે મુખ્ય નિયમો Nemo Judex અને Audi Alteram Partem છે. Reasoned Decision એટલે કારણો દર્શાવીને નિર્ણય આપવો, જેને ન્યાયી વહીવટનું મહત્ત્વનું તત્ત્વ માનવામાં આવે છે.
વિભાગ 3 – Delegated Legislation (સોંપાયેલું કાયદા ઘડતર)
AIBE – Administrative Law – 100 Most Important MCQ Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 26. Delegated Legislation નો અર્થ શું થાય છે?
(A) ન્યાયતંત્ર દ્વારા કાયદો બનાવવો
(B) ધારાસભા દ્વારા પોતાની સત્તા હેઠળના નિયમો બનાવવાની સત્તા કારોબારીને સોંપવી
(C) ખાનગી વ્યક્તિ દ્વારા કાયદો બનાવવો
(D) સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા બંધારણમાં સુધારો કરવો
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: જ્યારે ધારાસભા મૂળ કાયદો બનાવે છે અને તેની વિગતો અમલમાં મૂકવા માટે નિયમો, વિનિયમો અથવા આદેશો બનાવવાની સત્તા કારોબારીને આપે છે ત્યારે તેને Delegated Legislation કહેવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 27. Delegated Legislation ની જરૂરિયાત ઊભી થવાનું મુખ્ય કારણ કયું છે?
(A) ધારાસભા પાસે પૂરતો સમય ન હોવો
(B) ટેકનિકલ વિષયોની જટિલતા
(C) બદલાતી પરિસ્થિતિઓ પ્રમાણે નિયમો બનાવવાની જરૂરિયાત
(D) ઉપરોક્ત તમામ
સાચો જવાબ: (D)
સમજૂતી: આધુનિક કલ્યાણકારી રાજ્યમાં કાયદાના તમામ ટેકનિકલ અને વહીવટી પાસાઓ ધારાસભા દ્વારા નક્કી કરવાનું મુશ્કેલ હોવાથી સોંપાયેલું કાયદા ઘડતર જરૂરી બને છે.
પ્રશ્ન 28. Delegated Legislation ની બંધારણીય માન્યતા અંગે મહત્ત્વપૂર્ણ કેસ કયો છે?
(A) In Re Delhi Laws Act
(B) Maneka Gandhi Case
(C) A.K. Kraipak Case
(D) Minerva Mills Case
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: In Re Delhi Laws Act (1951) માં સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ધારાસભા પોતાની આવશ્યક કાયદા ઘડવાની કામગીરી સંપૂર્ણપણે અન્ય સત્તાને સોંપી શકતી નથી.
પ્રશ્ન 29. Delegated Legislation માં કઈ બાબત સોંપી શકાતી નથી?
(A) ટેકનિકલ વિગતો નક્કી કરવી
(B) નિયમો બનાવવાની કામગીરી
(C) આવશ્યક ધારાસભાકીય કાર્ય (Essential Legislative Function)
(D) વહીવટી પ્રક્રિયા નક્કી કરવી
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: ધારાસભા કાયદાની નીતિ અને મૂળભૂત સિદ્ધાંતો નક્કી કરવાની પોતાની આવશ્યક કામગીરી સંપૂર્ણપણે સોંપી શકતી નથી.
પ્રશ્ન 30. Conditional Legislation નો અર્થ શું થાય છે?
(A) કાયદાની અમલવારી ક્યારે અને ક્યાં થશે તે નક્કી કરવાની સત્તા સોંપવી
(B) કાયદો રદ કરવાની સત્તા આપવી
(C) ન્યાયાધીશની નિમણૂક કરવી
(D) બંધારણમાં સુધારો કરવો
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: Conditional Legislation માં ધારાસભા કાયદો બનાવે છે, પરંતુ કાયદો ક્યારે, ક્યાં અથવા કઈ પરિસ્થિતિમાં અમલમાં આવશે તે નક્કી કરવાની સત્તા અન્ય સત્તાને આપે છે.
પ્રશ્ન 31. Sub-Delegation નો અર્થ શું થાય છે?
(A) ધારાસભા દ્વારા કાયદો રદ કરવો
(B) સોંપાયેલી સત્તા આગળ બીજી સત્તાને સોંપવી
(C) ન્યાયતંત્ર દ્વારા અપીલ સાંભળવી
(D) કાયદાનું અર્થઘટન કરવું
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: જ્યારે મૂળ કાયદા હેઠળ સત્તા મેળવનાર અધિકારી અથવા સંસ્થા પોતાની સોંપાયેલી સત્તા અન્ય અધિકારીને સોંપે છે ત્યારે તેને Sub-Delegation કહે છે. તે માટે કાનૂની અધિકાર હોવો જરૂરી છે.
પ્રશ્ન 32. Delegated Legislation પર નિયંત્રણ રાખવાની મુખ્ય પદ્ધતિઓ કઈ છે?
(A) ધારાસભાકીય નિયંત્રણ
(B) ન્યાયિક નિયંત્રણ
(C) વહીવટી નિયંત્રણ
(D) ઉપરોક્ત તમામ
સાચો જવાબ: (D)
સમજૂતી: સોંપાયેલા કાયદા ઘડતર પર ધારાસભા, ન્યાયતંત્ર અને વહીવટી તંત્ર દ્વારા નિયંત્રણ રાખવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 33. Delegated Legislation ક્યારે Ultra Vires ગણાય છે?
(A) જ્યારે તે મૂળ કાયદાની સત્તાની બહાર હોય
(B) જ્યારે તે મૂળ કાયદાને અનુરૂપ હોય
(C) જ્યારે તે જાહેર હિતમાં હોય
(D) જ્યારે તે સંસદ દ્વારા મંજૂર હોય
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: Ultra Vires એટલે સત્તાની મર્યાદાની બહાર. જો બનાવેલા નિયમો મૂળ કાયદા અથવા બંધારણની વિરુદ્ધ હોય તો તેને પડકારી શકાય છે.
પ્રશ્ન 34. Henry VIII Clause નો અર્થ શું થાય છે?
(A) ન્યાયિક સમીક્ષા
(B) કારોબારીને મૂળ કાયદામાં ફેરફાર કરવાની વિશેષ સત્તા આપતી જોગવાઈ
(C) ન્યાયાધીશની નિમણૂક
(D) પોલીસની સત્તા
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Henry VIII Clause દ્વારા કારોબારીને સોંપાયેલી સત્તા હેઠળ મૂળ કાયદામાં ફેરફાર કરવાની સત્તા આપવામાં આવે છે. આવી સત્તા કડક કાનૂની નિયંત્રણોને આધીન છે.
પ્રશ્ન 35. Delegated Legislation નું Judicial Review કોણ કરી શકે છે?
(A) માત્ર રાષ્ટ્રપતિ
(B) માત્ર વડાપ્રધાન
(C) સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટ
(D) માત્ર રાજ્યપાલ
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 32, 226 અને સંબંધિત ન્યાયિક સત્તાઓ હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટ તથા હાઈકોર્ટ ગેરકાયદેસર અથવા ગેરબંધારણીય નિયમોની સમીક્ષા કરી શકે છે.
પ્રશ્ન 36. Excessive Delegation નો અર્થ શું થાય છે?
(A) ધારાસભા દ્વારા મર્યાદિત સત્તા સોંપવી
(B) ધારાસભા દ્વારા આવશ્યક નીતિ નક્કી કર્યા વગર અતિશય સત્તા સોંપવી
(C) નિયમોનું પ્રકાશન કરવું
(D) કાયદાનો અમલ કરવો
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: ધારાસભા પોતાની આવશ્યક નીતિ અને માર્ગદર્શિકા નક્કી કર્યા વગર અમર્યાદિત સત્તા સોંપે તો તેને Excessive Delegation કહેવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 37. Delegated Legislation હેઠળ બનાવેલા નિયમો મૂળ કાયદા સાથે કેવી રીતે હોવા જોઈએ?
(A) મૂળ કાયદાની વિરુદ્ધ
(B) મૂળ કાયદાને અનુરૂપ
(C) બંધારણથી સ્વતંત્ર
(D) ન્યાયતંત્રથી ઉપર
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: સોંપાયેલી સત્તા હેઠળ બનાવેલા નિયમો મૂળ કાયદાની મર્યાદામાં હોવા જોઈએ અને તેની જોગવાઈઓનો ભંગ કરી શકતા નથી.
પ્રશ્ન 38. નીચેમાંથી કયું Delegated Legislation નું ઉદાહરણ છે?
(A) સંસદ દ્વારા પસાર કરાયેલ મૂળ અધિનિયમ
(B) અધિનિયમ હેઠળ સરકાર દ્વારા બનાવવામાં આવેલા નિયમો
(C) સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો
(D) બંધારણની પ્રસ્તાવના
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: સંસદ અથવા રાજ્ય વિધાનસભાના અધિનિયમ હેઠળ સરકાર દ્વારા બનાવવામાં આવેલા Rules, Regulations અને Notifications સોંપાયેલું કાયદા ઘડતર છે.
પ્રશ્ન 39. Laying Procedure નો અર્થ શું છે?
(A) નિયમોને અદાલતમાં રજૂ કરવા
(B) બનાવેલા નિયમોને ધારાસભા સમક્ષ રજૂ કરવાની પ્રક્રિયા
(C) નિયમોને રદ કરવાની પ્રક્રિયા
(D) અધિકારીની નિમણૂક કરવાની પ્રક્રિયા
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: ઘણી કાનૂની જોગવાઈઓ અનુસાર કારોબારી દ્વારા બનાવેલા નિયમો સંસદ અથવા વિધાનસભા સમક્ષ મૂકવાના હોય છે, જેથી ધારાસભાકીય નિયંત્રણ જળવાઈ રહે.
પ્રશ્ન 40. Hamdard Dawakhana v. Union of India કેસ કયા સિદ્ધાંત સાથે સંબંધિત છે?
(A) અતિશય સત્તા સોંપવી (Excessive Delegation)
(B) કુદરતી ન્યાય
(C) મિલકતનો અધિકાર
(D) સરકારી કર્મચારીઓની બરતરફી
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: આ કેસ (1960) માં સુપ્રીમ કોર્ટે પૂરતી નીતિ અને માર્ગદર્શિકા વગરની સોંપાયેલી સત્તા અંગે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો.
વિભાગ 4 – Writs અને Judicial Remedies (રિટ અને ન્યાયિક ઉપાયો)
AIBE – Administrative Law – 100 Most Important MCQ Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 41. ભારતીય બંધારણમાં સુપ્રીમ કોર્ટને રિટ બહાર પાડવાની સત્તા કયા અનુચ્છેદ હેઠળ આપવામાં આવી છે?
(A) અનુચ્છેદ 14
(B) અનુચ્છેદ 21
(C) અનુચ્છેદ 32
(D) અનુચ્છેદ 226
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 32 હેઠળ મૂળભૂત અધિકારોના અમલ માટે સુપ્રીમ કોર્ટમાં જઈ શકાય છે. ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે તેને બંધારણનું હૃદય અને આત્મા ગણાવ્યું હતું.
પ્રશ્ન 42. હાઈકોર્ટને Writ બહાર પાડવાની સત્તા કયા અનુચ્છેદ હેઠળ છે?
(A) અનુચ્છેદ 32
(B) અનુચ્છેદ 226
(C) અનુચ્છેદ 136
(D) અનુચ્છેદ 300A
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 226 હેઠળ હાઈકોર્ટ મૂળભૂત અધિકારો ઉપરાંત અન્ય કાનૂની અધિકારોના અમલ માટે પણ રિટ બહાર પાડી શકે છે.
પ્રશ્ન 43. સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટની રિટ સત્તામાં મુખ્ય તફાવત કયો છે?
(A) સુપ્રીમ કોર્ટની સત્તા વધુ વ્યાપક છે.
(B) હાઈકોર્ટની સત્તા વધુ વ્યાપક છે.
(C) બંનેની સત્તા સંપૂર્ણપણે સમાન છે.
(D) બંને પાસે રિટ સત્તા નથી.
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 32 મુખ્યત્વે મૂળભૂત અધિકારોના અમલ માટે છે, જ્યારે અનુચ્છેદ 226 હેઠળ હાઈકોર્ટ મૂળભૂત અધિકારો તેમજ અન્ય હેતુઓ માટે પણ રિટ આપી શકે છે. તેથી હાઈકોર્ટની રિટ સત્તાનો વ્યાપ વધુ છે.
પ્રશ્ન 44. ભારતમાં કુલ કેટલી મુખ્ય પ્રકારની Constitutional Writs છે?
(A) 3
(B) 4
(C) 5
(D) 6
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: પાંચ મુખ્ય રિટ છે – Habeas Corpus, Mandamus, Prohibition, Certiorari અને Quo Warranto.
પ્રશ્ન 45. Habeas Corpus નો અર્થ શું થાય છે?
(A) અમે આદેશ આપીએ છીએ
(B) શરીરને રજૂ કરો
(C) કયા અધિકારથી પદ પર છો?
(D) પ્રતિબંધિત કરો
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Habeas Corpus નો હેતુ ગેરકાયદેસર અટકાયતમાંથી વ્યક્તિને મુક્ત કરાવવાનો છે. આ રિટ દ્વારા અટકાયતમાં રાખવામાં આવેલી વ્યક્તિને અદાલત સમક્ષ રજૂ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 46. Mandamus Writ નો અર્થ શું થાય છે?
(A) અમે આદેશ આપીએ છીએ
(B) શરીરને રજૂ કરો
(C) પ્રતિબંધિત કરો
(D) પદનો અધિકાર જણાવો
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: Mandamus દ્વારા જાહેર ફરજ બજાવવામાં નિષ્ફળ ગયેલા જાહેર સત્તાધિકારીને તેની કાનૂની ફરજ બજાવવા આદેશ આપવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 47. Prohibition Writ નો ઉપયોગ ક્યારે થાય છે?
(A) નીચલી અદાલત અથવા ટ્રિબ્યુનલને અધિકારક્ષેત્રની બહાર કાર્યવાહી કરતાં રોકવા
(B) ગેરકાયદેસર અટકાયતમાંથી મુક્ત કરવા
(C) સરકારી કર્મચારીને બઢતી આપવા
(D) ચૂંટણી રદ કરવા
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: Prohibition રિટનો ઉપયોગ નીચલી અદાલત અથવા ટ્રિબ્યુનલને તેની સત્તાની મર્યાદાની બહાર કાર્યવાહી ચાલુ રાખવાથી રોકવા માટે થાય છે.
પ્રશ્ન 48. Certiorari Writ નો મુખ્ય હેતુ શું છે?
(A) ગેરકાયદેસર રીતે અટકાયતમાં રાખેલી વ્યક્તિને મુક્ત કરવી
(B) નીચલી અદાલત અથવા ટ્રિબ્યુનલનો ગેરકાયદેસર આદેશ રદ કરવો
(C) અધિકારીની નિમણૂક કરવી
(D) કાયદો બનાવવો
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Certiorari દ્વારા હાઈકોર્ટ અથવા સુપ્રીમ કોર્ટ અધિકારક્ષેત્રની ભૂલ અથવા કાયદાકીય ખામી ધરાવતા નીચલી અદાલત કે ટ્રિબ્યુનલના આદેશને રદ કરી શકે છે.
પ્રશ્ન 49. Quo Warranto Writ નો અર્થ શું થાય છે?
(A) કયા અધિકારથી?
(B) અમે આદેશ આપીએ છીએ
(C) શરીરને રજૂ કરો
(D) પ્રતિબંધિત કરો
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: Quo Warranto દ્વારા કોઈ વ્યક્તિ જાહેર પદ કયા કાનૂની અધિકારથી ધરાવે છે તે અંગે તપાસ કરવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 50. Quo Warranto Writ કયા સંજોગોમાં જારી કરી શકાય?
(A) ખાનગી કંપનીના દરેક કર્મચારી સામે
(B) જાહેર પદ ગેરકાયદેસર રીતે ધરાવતી વ્યક્તિ સામે
(C) દરેક નાગરિક સામે
(D) માત્ર સરકારી મંત્રીઓ સામે
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: જાહેર પદ માટેની કાનૂની લાયકાત અથવા નિમણૂકની પ્રક્રિયાનો ભંગ થયો હોય તો Quo Warranto જારી થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 51. નીચેમાંથી કઈ રિટ સામાન્ય રીતે જાહેર ફરજ બજાવવા માટે આપવામાં આવે છે?
(A) Habeas Corpus
(B) Mandamus
(C) Quo Warranto
(D) Certiorari
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Mandamus દ્વારા જાહેર સત્તાધિકારીને તેની કાયદેસર ફરજ બજાવવા આદેશ આપવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 52. Habeas Corpus Writ કોની સામે જારી થઈ શકે છે?
(A) માત્ર સરકાર સામે
(B) માત્ર પોલીસ સામે
(C) યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં ખાનગી વ્યક્તિ સહિત ગેરકાયદેસર અટકાયત કરનાર સામે
(D) માત્ર ન્યાયાધીશ સામે
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: ગેરકાયદેસર અટકાયત સરકારી અધિકારી દ્વારા થઈ હોય કે ખાનગી વ્યક્તિ દ્વારા, યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં Habeas Corpus રિટનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 53. Prohibition અને Certiorari વચ્ચે મુખ્ય તફાવત શું છે?
(A) બંનેનો હેતુ એક જ છે.
(B) Prohibition કાર્યવાહી અટકાવે છે, જ્યારે Certiorari થયેલો આદેશ રદ કરી શકે છે.
(C) Certiorari માત્ર અટકાયત માટે છે.
(D) Prohibition માત્ર ખાનગી વ્યક્તિ સામે છે.
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Prohibition સામાન્ય રીતે કાર્યવાહી ચાલુ હોય ત્યારે તેને રોકવા માટે છે, જ્યારે Certiorari દ્વારા આપવામાં આવેલો ગેરકાયદેસર નિર્ણય રદ કરી શકાય છે.
પ્રશ્ન 54. અનુચ્છેદ 226 હેઠળ હાઈકોર્ટની રિટ સત્તા કયા પ્રકારના અધિકારો માટે ઉપલબ્ધ છે?
(A) માત્ર મૂળભૂત અધિકારો
(B) માત્ર કાનૂની અધિકારો
(C) મૂળભૂત અધિકારો અને અન્ય કાનૂની હેતુઓ માટે
(D) કોઈપણ અધિકાર માટે કોઈ મર્યાદા વગર
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 226 હેઠળ હાઈકોર્ટ મૂળભૂત અધિકારોના અમલ ઉપરાંત અન્ય કાનૂની અધિકારોના અમલ માટે પણ રિટ આપી શકે છે.
પ્રશ્ન 55. Writ Jurisdiction નો ઉપયોગ મુખ્યત્વે શા માટે થાય છે?
(A) વહીવટી અને જાહેર સત્તાની કાયદેસરતા તપાસવા
(B) નવા કાયદા બનાવવા
(C) કરવેરા વસૂલવા
(D) પોલીસની ભરતી કરવા
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: રિટ અધિકારક્ષેત્ર દ્વારા અદાલતો જાહેર સત્તાધિકારીઓની કાર્યવાહી કાયદા અને બંધારણ અનુસાર છે કે નહીં તેની તપાસ કરે છે.
વિભાગ 5 – Administrative Tribunals (વહીવટી ટ્રિબ્યુનલ)
પ્રશ્ન 56. Administrative Tribunals અંગે બંધારણમાં કયા અનુચ્છેદો જોગવાઈ કરે છે?
(A) અનુચ્છેદ 300 અને 301
(B) અનુચ્છેદ 323A અને 323B
(C) અનુચ્છેદ 14 અને 15
(D) અનુચ્છેદ 32 અને 226
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: 42મા બંધારણીય સુધારા અધિનિયમ, 1976 દ્વારા અનુચ્છેદ 323A અને 323B ઉમેરવામાં આવ્યા હતા.
પ્રશ્ન 57. Administrative Tribunals માટે મુખ્યત્વે કયો અનુચ્છેદ છે?
(A) અનુચ્છેદ 323A
(B) અનુચ્છેદ 323B
(C) અનુચ્છેદ 311
(D) અનુચ્છેદ 315
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 323A હેઠળ સંસદને જાહેર સેવાઓ અને સરકારી કર્મચારીઓની ભરતી તથા સેવાની શરતો સંબંધિત વિવાદો માટે Administrative Tribunals સ્થાપવાની સત્તા છે.
પ્રશ્ન 58. અનુચ્છેદ 323B હેઠળ કયા પ્રકારના ટ્રિબ્યુનલની જોગવાઈ છે?
(A) માત્ર સેવા સંબંધિત ટ્રિબ્યુનલ
(B) કરવેરા, ઔદ્યોગિક વિવાદો, જમીન સુધારણા વગેરે નિર્ધારિત વિષયો માટેના ટ્રિબ્યુનલ
(C) માત્ર ફોજદારી અદાલતો
(D) માત્ર પરિવાર અદાલતો
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 323B વિવિધ નિર્ધારિત વિષયો જેવા કે કરવેરા, ઔદ્યોગિક અને મજૂર વિવાદો, જમીન સુધારણા વગેરે માટે ટ્રિબ્યુનલની જોગવાઈ કરે છે.
પ્રશ્ન 59. Central Administrative Tribunal (CAT) કયા અધિનિયમ હેઠળ સ્થાપવામાં આવ્યું?
(A) Administrative Tribunals Act, 1985
(B) CPC, 1908
(C) RTI Act, 2005
(D) Advocates Act, 1961
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: Administrative Tribunals Act, 1985 હેઠળ Central Administrative Tribunal ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.
પ્રશ્ન 60. CAT મુખ્યત્વે કયા પ્રકારના વિવાદો સાંભળે છે?
(A) લગ્નવિચ્છેદના વિવાદો
(B) કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓની ભરતી અને સેવા સંબંધિત વિવાદો
(C) હત્યાના કેસો
(D) જમીન માલિકીના તમામ વિવાદો
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: CAT કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ અને કાયદા હેઠળ આવરી લેવાયેલા અન્ય કર્મચારીઓની ભરતી તથા સેવા શરતો સંબંધિત વિવાદો સાંભળે છે.
પ્રશ્ન 61. Administrative Tribunals ની સ્થાપનાનો મુખ્ય હેતુ શું છે?
(A) સામાન્ય અદાલતોનું કામ વધારવું
(B) વિશિષ્ટ અને ઝડપી ન્યાય આપવો
(C) પોલીસને સત્તા આપવી
(D) સંસદની સત્તા ઘટાડવી
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: ટ્રિબ્યુનલ વિશિષ્ટ વિષયોના નિષ્ણાત સભ્યો દ્વારા પ્રમાણમાં ઝડપી અને અસરકારક ન્યાય આપવાના હેતુથી સ્થાપવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 62. L. Chandra Kumar v. Union of India કેસ કયા વર્ષમાં આપવામાં આવ્યો હતો?
(A) 1985
(B) 1991
(C) 1997
(D) 2005
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: L. Chandra Kumar કેસ 1997 માં આપવામાં આવ્યો હતો. આ ચુકાદો ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયો પર હાઈકોર્ટની ન્યાયિક સમીક્ષાની સત્તા અંગે અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
પ્રશ્ન 63. L. Chandra Kumar કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે શું ઠરાવ્યું?
(A) ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયો સામે કોઈ પડકાર આપી શકાય નહીં.
(B) હાઈકોર્ટની અનુચ્છેદ 226 અને 227 હેઠળની ન્યાયિક સમીક્ષા સત્તા બંધારણના મૂળભૂત માળખાનો ભાગ છે.
(C) CAT ને સુપ્રીમ કોર્ટ કરતાં વધુ સત્તા છે.
(D) તમામ ટ્રિબ્યુનલ બંધારણની બહાર છે.
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: સુપ્રીમ કોર્ટે ઠરાવ્યું કે ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણયો સંબંધિત હાઈકોર્ટની ન્યાયિક સમીક્ષા સત્તા દૂર કરી શકાતી નથી. આ સત્તા બંધારણના Basic Structure નો ભાગ છે.
પ્રશ્ન 64. શું Administrative Tribunal સામાન્ય અદાલત સમાન છે?
(A) હા, બંને સંપૂર્ણપણે સમાન છે.
(B) ના, ટ્રિબ્યુનલ વિશિષ્ટ કાનૂની અધિકારક્ષેત્ર ધરાવતી અર્ધ-ન્યાયિક સંસ્થા છે.
(C) ટ્રિબ્યુનલ કોઈ નિર્ણય આપી શકતી નથી.
(D) ટ્રિબ્યુનલ માત્ર સલાહ આપી શકે છે.
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: ટ્રિબ્યુનલ અર્ધ-ન્યાયિક સંસ્થા છે. તેને કાયદા દ્વારા નિર્ધારિત વિષયોમાં નિર્ણય કરવાની સત્તા આપવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 65. Administrative Tribunals Act કયા વર્ષમાં પસાર થયો હતો?
(A) 1976
(B) 1985
(C) 1997
(D) 2005
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Administrative Tribunals Act, 1985 એ CAT અને અન્ય વહીવટી ટ્રિબ્યુનલની સ્થાપના માટેનો મુખ્ય કાયદો છે.
વિભાગ 6 – Administrative Discretion અને Judicial Review
AIBE – Administrative Law – 100 Most Important MCQ Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 66. Administrative Discretion નો દુરુપયોગ થાય તો તેને શું કહેવામાં આવે છે?
(A) Abuse of Discretion
(B) Natural Justice
(C) Delegated Legislation
(D) Judicial Precedent
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: જ્યારે અધિકારી કાયદા દ્વારા આપવામાં આવેલી વિવેકાધિકારની સત્તાનો ખોટો, મનસ્વી અથવા અયોગ્ય હેતુ માટે ઉપયોગ કરે ત્યારે તેને Abuse of Discretion કહેવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 67. Wednesbury Principle કયા કેસ સાથે સંકળાયેલો છે?
(A) Maneka Gandhi v. Union of India
(B) Associated Provincial Picture Houses v. Wednesbury Corporation
(C) A.K. Kraipak v. Union of India
(D) L. Chandra Kumar v. Union of India
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Wednesbury કેસ (1948) માં અદાલતે જણાવ્યું કે વહીવટી નિર્ણય એટલો અયોગ્ય અથવા ગેરવાજબી હોય કે કોઈ સમજદાર સત્તાધિકારી આવો નિર્ણય ન લઈ શકે તો તેને ન્યાયિક સમીક્ષા હેઠળ પડકારી શકાય છે.
પ્રશ્ન 68. Proportionality નો સિદ્ધાંત શું સૂચવે છે?
(A) સજા હંમેશાં મહત્તમ હોવી જોઈએ.
(B) લેવામાં આવેલું પગલું હેતુની સરખામણીમાં અતિશય ન હોવું જોઈએ.
(C) દરેક અધિકારીને સમાન સત્તા હોવી જોઈએ.
(D) દરેક કેસમાં અપીલ જરૂરી છે.
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Proportionality એટલે વહીવટી કાર્યવાહી અથવા સજા અને તેના હેતુ વચ્ચે યોગ્ય પ્રમાણ હોવું જોઈએ. કાર્યવાહી જરૂરીયાત કરતાં વધુ કઠોર ન હોવી જોઈએ.
પ્રશ્ન 69. Om Kumar v. Union of India કેસ કયા સિદ્ધાંત સાથે સંબંધિત છે?
(A) Proportionality
(B) Habeas Corpus
(C) Promissory Estoppel
(D) Quo Warranto
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: Om Kumar કેસ (2001) માં સુપ્રીમ કોર્ટે વહીવટી નિર્ણયોની સમીક્ષામાં Proportionality ના સિદ્ધાંતની ચર્ચા કરી હતી.
પ્રશ્ન 70. Mala Fide Administrative Action નો અર્થ શું થાય છે?
(A) સદ્ભાવનાથી લેવાયેલો નિર્ણય
(B) ખરાબ ઇરાદાથી અથવા દુર્ભાવનાથી લેવાયેલો નિર્ણય
(C) ન્યાયિક નિર્ણય
(D) કાયદેસર નિર્ણય
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Mala Fide એટલે દુર્ભાવના. જો અધિકારી અંગત વેરઝેર, રાજકીય દબાણ અથવા અયોગ્ય હેતુથી પોતાની સત્તાનો ઉપયોગ કરે તો તે કાર્યવાહી પડકારી શકાય છે.
પ્રશ્ન 71. Relevant Considerations નો અર્થ શું થાય છે?
(A) નિર્ણય લેતી વખતે સંબંધિત અને મહત્ત્વપૂર્ણ બાબતો ધ્યાનમાં લેવી
(B) બિનસંબંધિત બાબતો ધ્યાનમાં લેવી
(C) માત્ર અંગત અભિપ્રાય ધ્યાનમાં લેવો
(D) કોઈ પુરાવા ધ્યાનમાં ન લેવા
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: વહીવટી અધિકારીએ નિર્ણય લેતી વખતે કાયદા હેઠળ સંબંધિત તમામ મહત્ત્વપૂર્ણ બાબતો ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.
પ્રશ્ન 72. Irrelevant Considerations નો ઉપયોગ કરીને નિર્ણય લેવાય તો શું થઈ શકે?
(A) નિર્ણય હંમેશાં માન્ય ગણાય
(B) નિર્ણય ગેરકાયદેસર ઠરી શકે
(C) નિર્ણય આપમેળે બંધારણીય બની જાય
(D) કોઈ અસર થતી નથી
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: નિર્ણય લેતી વખતે બિનસંબંધિત બાબતોને મહત્ત્વ આપવામાં આવે તો વહીવટી સત્તાનો દુરુપયોગ ગણાઈ શકે છે અને નિર્ણય રદ થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 73. Legitimate Expectation નો સિદ્ધાંત શું છે?
(A) વ્યક્તિને સરકાર પાસેથી ગેરકાયદેસર લાભ મેળવવાનો અધિકાર
(B) સરકારી નીતિ અથવા અગાઉના વચનના આધારે વ્યક્તિમાં ઊભી થયેલી વાજબી અપેક્ષા
(C) માત્ર નાણાકીય વળતરનો અધિકાર
(D) માત્ર સરકારી કર્મચારીઓનો પેન્શન અધિકાર
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: જ્યારે સરકારના અગાઉના વર્તન, વચન અથવા સ્થાપિત નીતિને કારણે વ્યક્તિમાં વાજબી અપેક્ષા ઊભી થાય ત્યારે તે અપેક્ષાને યોગ્ય કાનૂની પ્રક્રિયા દ્વારા ધ્યાનમાં લેવી જોઈએ.
પ્રશ્ન 74. Promissory Estoppel નો સિદ્ધાંત શું છે?
(A) આપેલું વચન કોઈ પણ સંજોગોમાં બદલી શકાય છે.
(B) વચન આપનાર વ્યક્તિ અથવા સત્તા ચોક્કસ પરિસ્થિતિમાં પોતાના વચનથી પીછેહઠ કરી શકતી નથી.
(C) માત્ર મૌખિક કરાર માન્ય છે.
(D) કોઈ વ્યક્તિ સરકાર સામે દાવો કરી શકતી નથી.
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: જો કોઈ વ્યક્તિએ બીજા પક્ષને વચન આપ્યું હોય અને બીજા પક્ષે તેના પર વિશ્વાસ રાખીને પોતાનું વર્તન બદલ્યું હોય, તો યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં વચન આપનારને તે વચનથી પીછેહઠ કરતાં અટકાવી શકાય છે. આ સિદ્ધાંતને કાનૂની અને જાહેર હિતના અપવાદો લાગુ પડે છે.
પ્રશ્ન 75. Motilal Padampat Sugar Mills v. State of Uttar Pradesh કેસ કયા સિદ્ધાંત માટે જાણીતો છે?
(A) Promissory Estoppel
(B) Habeas Corpus
(C) Rule of Law
(D) Separation of Powers
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: Motilal Padampat કેસ (1979) માં સુપ્રીમ કોર્ટે સરકાર સામે પણ યોગ્ય સંજોગોમાં Promissory Estoppel નો સિદ્ધાંત લાગુ પડી શકે છે તેમ સ્વીકાર્યું હતું.
વિભાગ 7 – સરકારી કર્મચારીઓ અને બંધારણીય રક્ષણ (Civil Services and Article 311)
AIBE – Administrative Law – 100 Most Important MCQ Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 76. સરકારી કર્મચારીઓની બરતરફી, હટાવટ અને પદમાં ઘટાડા સામે રક્ષણ કયા અનુચ્છેદમાં આપવામાં આવ્યું છે?
(A) અનુચ્છેદ 14
(B) અનુચ્છેદ 19
(C) અનુચ્છેદ 311
(D) અનુચ્છેદ 324
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 311 સિવિલ સેવકોને બરતરફી, હટાવટ અને પદમાં ઘટાડા સામે બંધારણીય રક્ષણ આપે છે.
પ્રશ્ન 77. અનુચ્છેદ 311 મુખ્યત્વે કોને લાગુ પડે છે?
(A) માત્ર ખાનગી કંપનીના કર્મચારીઓને
(B) સંઘ અથવા રાજ્યની સિવિલ સેવાઓના સભ્યો અને સિવિલ પદ ધરાવનારાઓને
(C) માત્ર ન્યાયાધીશોને
(D) માત્ર સાંસદોને
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 311 હેઠળ સંઘ અથવા રાજ્યની સિવિલ સેવાઓના સભ્યો અને સિવિલ પદ ધરાવતા લોકોને નિર્ધારિત રક્ષણ આપવામાં આવ્યું છે.
પ્રશ્ન 78. અનુચ્છેદ 311(2) મુજબ સરકારી કર્મચારીને સામાન્ય રીતે કઈ તક આપવી જરૂરી છે?
(A) માત્ર મૌખિક સૂચના
(B) આરોપોની જાણ અને તપાસમાં પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની વાજબી તક
(C) માત્ર રાજીનામું આપવાની તક
(D) કોઈ તક આપવી જરૂરી નથી
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: સરકારી કર્મચારીને સામાન્ય રીતે તેની સામેના આરોપોની તપાસમાં પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની વાજબી તક આપવી જરૂરી છે. કાયદામાં નિર્ધારિત અપવાદો લાગુ પડે છે.
પ્રશ્ન 79. અનુચ્છેદ 311(2) હેઠળ કઈ પરિસ્થિતિમાં તપાસ કરવી જરૂરી ન હોઈ શકે?
(A) ફોજદારી ગુનામાં દોષિત ઠરાવવામાં આવ્યો હોય
(B) તપાસ કરવી વાજબી રીતે શક્ય ન હોય
(C) રાજ્યની સુરક્ષાના હિતમાં તપાસ કરવી યોગ્ય ન હોય
(D) ઉપરોક્ત તમામ
સાચો જવાબ: (D)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 311(2) ના પરંતુકમાં ત્રણ અપવાદો આપવામાં આવ્યા છે. તેમાં ફોજદારી ગુનામાં દોષિત ઠરાવવો, તપાસ કરવી વાજબી રીતે શક્ય ન હોવી અને રાજ્યની સુરક્ષાના હિતમાં તપાસ કરવી યોગ્ય ન હોવાનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રશ્ન 80. અનુચ્છેદ 311(1) મુજબ કોઈ સરકારી કર્મચારીને તેના કરતાં નીચલા અધિકારી દ્વારા બરતરફ કરી શકાય છે?
(A) હા
(B) ના
(C) માત્ર પોલીસ અધિકારીને
(D) માત્ર રાજ્ય સરકારની મંજૂરીથી
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 311(1) મુજબ કોઈ વ્યક્તિને તે સત્તાધિકારી કરતાં નીચલા અધિકારી દ્વારા બરતરફ અથવા હટાવી શકાય નહીં, જેણે તેની નિમણૂક કરી હતી.
પ્રશ્ન 81. સરકારી કર્મચારીને Suspension પર મૂકવાનો અર્થ શું છે?
(A) કાયમી બરતરફી
(B) ફરજમાંથી કામચલાઉ રીતે દૂર રાખવો
(C) પેન્શન બંધ કરવું
(D) નોકરીમાંથી રાજીનામું
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: Suspension એટલે તપાસ અથવા અન્ય યોગ્ય કારણસર કર્મચારીને કામચલાઉ રીતે ફરજ બજાવવાથી દૂર રાખવો. તે પોતે જ કાયમી બરતરફી નથી.
પ્રશ્ન 82. Departmental Inquiry નો મુખ્ય હેતુ શું છે?
(A) કર્મચારીને તરત બરતરફ કરવો
(B) કર્મચારી સામેના શિસ્તભંગના આરોપોની તપાસ કરવી
(C) કર્મચારીને બઢતી આપવી
(D) કર્મચારીનું ટ્રાન્સફર કરવું
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: વિભાગીય તપાસ દ્વારા સરકારી કર્મચારી સામેના આરોપો અને પુરાવાની તપાસ કરવામાં આવે છે, જેથી યોગ્ય શિસ્તભંગની કાર્યવાહી કરી શકાય.
પ્રશ્ન 83. Article 309 કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?
(A) ચૂંટણી
(B) સરકારી સેવાઓમાં ભરતી અને સેવાની શરતો
(C) મિલકતનો અધિકાર
(D) મૂળભૂત અધિકારો
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 309 સંઘ અને રાજ્યોની સેવાઓમાં ભરતી તથા સેવાની શરતોને નિયંત્રિત કરવા માટે સંસદ અને રાજ્ય વિધાનસભાને કાયદા બનાવવાની સત્તા આપે છે.
પ્રશ્ન 84. Article 310 કયા સિદ્ધાંત સાથે સંબંધિત છે?
(A) Doctrine of Pleasure
(B) Natural Justice
(C) Rule of Law
(D) Judicial Review
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 310 હેઠળ સંઘ અને રાજ્યના સિવિલ સેવકો રાષ્ટ્રપતિ અથવા રાજ્યપાલની પ્રસન્નતાના સિદ્ધાંતને આધીન પદ ધરાવે છે, પરંતુ આ સત્તા બંધારણીય મર્યાદાઓ, ખાસ કરીને અનુચ્છેદ 311,ને આધીન છે.
પ્રશ્ન 85. Union of India v. Tulsiram Patel કેસ કયા સિદ્ધાંત સાથે સંબંધિત છે?
(A) અનુચ્છેદ 311(2) ના અપવાદો
(B) મિલકતનો અધિકાર
(C) કરવેરાનો કાયદો
(D) ચૂંટણી કાયદો
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: Tulsiram Patel કેસ (1985) માં સુપ્રીમ કોર્ટે અનુચ્છેદ 311(2) હેઠળ વિભાગીય તપાસમાંથી મુક્તિ આપતા ત્રણ અપવાદોની વ્યાખ્યા અને અમલ અંગે માર્ગદર્શન આપ્યું હતું.
વિભાગ 8 – Lokpal, Lokayukta અને RTI Act
AIBE – Administrative Law – 100 Most Important MCQ Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 86. ભારતમાં Lokpal and Lokayuktas Act કયા વર્ષમાં પસાર થયો હતો?
(A) 2005
(B) 2010
(C) 2013
(D) 2016
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: Lokpal and Lokayuktas Act, 2013 ભ્રષ્ટાચાર સંબંધિત ફરિયાદોની તપાસ માટે લોકપાલ અને લોકાયુક્તની વ્યવસ્થા કરે છે.
પ્રશ્ન 87. Lokpal નો મુખ્ય હેતુ શું છે?
(A) ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કરવી
(B) જાહેર સેવકો સામેના ભ્રષ્ટાચારના આરોપોની તપાસ માટેની સંસ્થા તરીકે કાર્ય કરવું
(C) ચૂંટણી યોજવી
(D) કાયદા બનાવવું
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: લોકપાલની સ્થાપના જાહેર હોદ્દેદારો અને કાયદા હેઠળ આવરી લેવાયેલા જાહેર સેવકો સામેના ભ્રષ્ટાચારના આરોપો અંગે તપાસ અને કાર્યવાહી માટે કરવામાં આવી છે.
પ્રશ્ન 88. Lokayukta મુખ્યત્વે કયા સ્તરે કાર્ય કરે છે?
(A) આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે
(B) રાજ્ય સ્તરે
(C) માત્ર જિલ્લા પંચાયત સ્તરે
(D) માત્ર સુપ્રીમ કોર્ટમાં
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: લોકાયુક્ત રાજ્ય સ્તરે ભ્રષ્ટાચાર અને વહીવટી ગેરરીતિઓ સંબંધિત ફરિયાદોની તપાસ માટેની સંસ્થા છે. તેની સત્તા સંબંધિત રાજ્યના કાયદા પર આધારિત છે.
પ્રશ્ન 89. Right to Information Act કયા વર્ષમાં અમલમાં આવ્યો?
(A) 1991
(B) 2000
(C) 2005
(D) 2013
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: માહિતીનો અધિકાર અધિનિયમ, 2005 નાગરિકોને જાહેર સત્તામંડળો પાસેથી માહિતી મેળવવાનો કાનૂની અધિકાર આપે છે.
પ્રશ્ન 90. RTI Act હેઠળ સામાન્ય રીતે માહિતી મેળવવા માટે નાગરિકે કોનો સંપર્ક કરવો જોઈએ?
(A) Public Information Officer (PIO)
(B) પોલીસ કમિશનર
(C) જિલ્લા ન્યાયાધીશ
(D) ચૂંટણી અધિકારી
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: RTI અરજી સંબંધિત જાહેર સત્તામંડળના Public Information Officer એટલે કે PIO સમક્ષ કરવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન 91. RTI Act હેઠળ સામાન્ય રીતે માહિતી કેટલા દિવસમાં આપવાની હોય છે?
(A) 7 દિવસ
(B) 15 દિવસ
(C) 30 દિવસ
(D) 90 દિવસ
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: RTI Act ની કલમ 7(1) મુજબ સામાન્ય રીતે અરજી મળ્યાના 30 દિવસમાં માહિતી આપવાની હોય છે. જીવન અથવા સ્વતંત્રતા સંબંધિત માહિતી માટે 48 કલાકની સમયમર્યાદા છે.
પ્રશ્ન 92. RTI Act હેઠળ જીવન અને સ્વતંત્રતા સંબંધિત માહિતી કેટલા સમયમાં આપવી જોઈએ?
(A) 24 કલાક
(B) 48 કલાક
(C) 7 દિવસ
(D) 30 દિવસ
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: RTI Act ની કલમ 7(1) ના પરંતુક મુજબ જીવન અથવા સ્વતંત્રતાને લગતી માહિતી અરજી મળ્યાના 48 કલાકમાં આપવાની હોય છે.
પ્રશ્ન 93. RTI Act હેઠળ માહિતી મેળવવાના અધિકારની કેટલીક છૂટછાટો કઈ કલમમાં આપવામાં આવી છે?
(A) કલમ 3
(B) કલમ 4
(C) કલમ 8
(D) કલમ 20
સાચો જવાબ: (C)
સમજૂતી: RTI Act ની કલમ 8 હેઠળ કેટલીક માહિતીને જાહેર કરવામાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. તેમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, ગોપનીયતા અને અન્ય નિર્ધારિત બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.
વિભાગ 9 – સરકારી જવાબદારી અને અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ સિદ્ધાંતો
AIBE – Administrative Law – 100 Most Important MCQ Prepared By Rajan Sir
પ્રશ્ન 94. State Liability નો અર્થ શું થાય છે?
(A) રાજ્ય ક્યારેય જવાબદાર નથી
(B) રાજ્યની ગેરકાયદેસર કાર્યવાહી અથવા બેદરકારી માટે કાયદા મુજબ જવાબદારી
(C) માત્ર નાગરિકની જવાબદારી
(D) માત્ર પોલીસની જવાબદારી
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: રાજ્ય અને તેના અધિકારીઓની કાર્યવાહીથી વ્યક્તિને નુકસાન થાય તો કાયદા મુજબ રાજ્યની જવાબદારી ઊભી થઈ શકે છે. તેની મર્યાદા અને સ્વરૂપ કેસના તથ્યો તથા લાગુ કાયદા પર આધારિત છે.
પ્રશ્ન 95. ભારતીય બંધારણનો કયો અનુચ્છેદ કેન્દ્ર અને રાજ્યોની સરકારને કાનૂની વ્યક્તિ તરીકે દાવો કરવા અને તેમના પર દાવો કરવાની જોગવાઈ કરે છે?
(A) અનુચ્છેદ 226
(B) અનુચ્છેદ 300
(C) અનુચ્છેદ 311
(D) અનુચ્છેદ 323A
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: અનુચ્છેદ 300 મુજબ ભારત સરકાર અને રાજ્ય સરકારો પોતાના સંબંધિત નામે દાવો કરી શકે છે અને તેમના પર દાવો થઈ શકે છે.
પ્રશ્ન 96. Nilabati Behera v. State of Orissa કેસ કયા સિદ્ધાંત માટે જાણીતો છે?
(A) કસ્ટોડિયલ મૃત્યુ માટે બંધારણીય વળતર
(B) Delegated Legislation
(C) Quo Warranto
(D) ચૂંટણી સુધારા
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: Nilabati Behera કેસ (1993) માં સુપ્રીમ કોર્ટે કસ્ટડીમાં થયેલા મૃત્યુ માટે મૂળભૂત અધિકારોના ભંગ બદલ જાહેર કાયદા હેઠળ વળતર આપવાના સિદ્ધાંતને માન્યતા આપી હતી.
પ્રશ્ન 97. Doctrine of Legitimate Expectation મુખ્યત્વે કયા સિદ્ધાંત સાથે જોડાયેલો છે?
(A) કુદરતી ન્યાય અને ન્યાયી વહીવટ
(B) ફોજદારી જવાબદારી
(C) મિલકતનો વારસાઈ અધિકાર
(D) કરારની રચના
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: આ સિદ્ધાંત વ્યક્તિને સરકારના અગાઉના વચન અથવા સ્થાપિત વર્તનના આધારે ઊભી થયેલી વાજબી અપેક્ષાના સંદર્ભમાં ન્યાયી વહીવટી વ્યવહાર મેળવવામાં મદદ કરે છે.
પ્રશ્ન 98. Tata Cellular v. Union of India કેસ કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?
(A) સરકારી ટેન્ડર અને ન્યાયિક સમીક્ષા
(B) લગ્નવિચ્છેદ
(C) ફોજદારી કાર્યવાહી
(D) મિલકતનો વારસો
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: Tata Cellular કેસ (1994) માં સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારી કરાર અને ટેન્ડરની પ્રક્રિયામાં ન્યાયિક સમીક્ષાના સિદ્ધાંતો સમજાવ્યા હતા. અદાલત સામાન્ય રીતે નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયાની કાયદેસરતા તપાસે છે, પોતે વહીવટી નિર્ણયનું સ્થાન લેતી નથી.
પ્રશ્ન 99. E.P. Royappa v. State of Tamil Nadu કેસ કયા સિદ્ધાંત માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે?
(A) સમાનતા અને મનસ્વી કાર્યવાહી વચ્ચેનો સંબંધ
(B) કરવેરાની વસૂલાત
(C) Habeas Corpus
(D) Delegated Legislation
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: E.P. Royappa કેસ (1974) માં સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે મનસ્વી કાર્યવાહી અને સમાનતાનો સિદ્ધાંત એકબીજાના વિરોધી છે. મનસ્વી રાજ્ય કાર્યવાહી અનુચ્છેદ 14નું ઉલ્લંઘન કરી શકે છે.
પ્રશ્ન 100. Administrative Law નો અંતિમ અને મુખ્ય હેતુ કયો છે?
(A) સરકારને અમર્યાદિત સત્તા આપવી
(B) વહીવટી સત્તા પર કાનૂની નિયંત્રણ રાખીને નાગરિકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવું
(C) ન્યાયતંત્રને નાબૂદ કરવું
(D) માત્ર સરકારી અધિકારીઓને લાભ આપવો
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: વહીવટી કાયદાનો મુખ્ય હેતુ વહીવટી તંત્રને કાયદાની મર્યાદામાં રાખવો, મનસ્વી સત્તાનો દુરુપયોગ અટકાવવો અને નાગરિકોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાનો છે.
AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખવાના મહત્ત્વના ચુકાદાઓ
AIBE – Administrative Law – 100 Most Important MCQ Prepared By Rajan Sir
નીચેના ચુકાદાઓ Administrative Law માટે ખાસ રિવિઝન કરવા જેવા છે.
| કેસનું નામ | મહત્ત્વનો સિદ્ધાંત |
|---|---|
| A.K. Kraipak v. Union of India (1969) | Natural Justice અને Bias |
| Maneka Gandhi v. Union of India (1978) | Fair, Just and Reasonable Procedure |
| In Re Delhi Laws Act (1951) | Delegated Legislation |
| Hamdard Dawakhana v. Union of India (1960) | Excessive Delegation |
| Mohinder Singh Gill v. CEC (1978) | Speaking Order |
| Swadeshi Cotton Mills v. Union of India (1981) | Right to Hearing |
| L. Chandra Kumar v. Union of India (1997) | Judicial Review અને Tribunals |
| Tata Cellular v. Union of India (1994) | Judicial Review of Tenders |
| Om Kumar v. Union of India (2001) | Proportionality |
| Motilal Padampat Sugar Mills v. State of UP (1979) | Promissory Estoppel |
| E.P. Royappa v. State of Tamil Nadu (1974) | Article 14 અને Arbitrariness |
| Union of India v. Tulsiram Patel (1985) | Article 311 ના અપવાદો |
| Nilabati Behera v. State of Orissa (1993) | Compensation for Custodial Death |
| Ram Jawaya Kapur v. State of Punjab (1955) | Executive Powers |
ઝડપી રિવિઝન – સૌથી મહત્ત્વની બંધારણીય જોગવાઈઓ
| અનુચ્છેદ | વિષય |
|---|---|
| 14 | સમાનતાનો અધિકાર |
| 21 | જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા |
| 32 | સુપ્રીમ કોર્ટની રિટ સત્તા |
| 53 | સંઘની કારોબારી સત્તા |
| 154 | રાજ્યની કારોબારી સત્તા |
| 226 | હાઈકોર્ટની રિટ સત્તા |
| 300 | સરકાર સામે દાવો |
| 309 | સરકારી સેવાઓની ભરતી અને શરતો |
| 310 | Doctrine of Pleasure |
| 311 | સરકારી કર્મચારીઓનું રક્ષણ |
| 323A | Administrative Tribunals |
| 323B | અન્ય વિષયો માટેના Tribunals |
આ જોગવાઈઓ ભારતીય બંધારણના સત્તાવાર લખાણ તથા વહીવટી કાયદાના અભ્યાસક્રમના મુખ્ય વિષયો સાથે સુસંગત છે.
મારી પરીક્ષાલક્ષી સલાહ
Administrative Law માં સૌથી પહેલાં Natural Justice, Delegated Legislation, પાંચ Writs, Article 311, Administrative Tribunals અને ઉપર દર્શાવેલા Supreme Court ના ચુકાદાઓ પાકા કરી લેવા. આ વિષયમાં વ્યાખ્યાઓ કરતાં સિદ્ધાંત અને કેસ વચ્ચેનો સંબંધ સમજવો વધુ ઉપયોગી રહેશે.
આ 100 MCQ AIBE માટે રિવિઝન મટિરિયલ તરીકે તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. કાયદાની જોગવાઈઓ અને ચુકાદાઓને અંતિમ અભ્યાસ માટે મૂળ અધિનિયમ તથા અધિકૃત ચુકાદા સાથે સરખાવી લેવા.
