AIBE માટે બંધારણીય કાયદો

Number of Share: 25

Click the Language Button below to read in your language.

ભારતની જેલની સ્થિતિ અંગેનો પ્રથમ અહેવાલ કયો કેસ ગણી શકાય?

સાચો જવાબ: (B) હુસૈનારા ખાતૂન વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા

હુસૈનારા ખાતૂન વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયાને પિલીભિત, ભારતની સ્થિતિ અંગેનો પ્રથમ અહેવાલ ગણવામાં આવે છે. આ કેસ બિહારમાં અંડરટ્રાયલ કેદીઓના અધિકારો અને જેલની સ્થિતિ અંગેની સૌથી પ્રારંભિક PILમાંથી એક તરીકે પ્રખ્યાત છે, જેણે વ્યવસ્થિત સમસ્યાઓને પ્રકાશિત કરી હતી. આ કેસ અંડરટ્રાયલ કેદીઓના અધિકારો અને જેલની સ્થિતિ અંગેના પ્રારંભિક PILમાંથી એક છે, જેણે બિહારમાં વ્યવસ્થિત સમસ્યાઓને પ્રકાશિત કરી હતી.

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

આ કેસ જસ્ટિસ પી.એન. ભગવતી અને જસ્ટિસ વી.આર. કૃષ્ણ આઈયરના સમયગાળામાં PILના વિકાસનો એક મહત્વપૂર્ણ કેસ છે.
હુસૈનારા ખાતૂન કેસ (1979) એ સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો હતો જેમાં જેલમાં રહેલા અંડરટ્રાયલ કેદીઓના ઝડપી સુનાવણીના અધિકારને માન્યતા આપવામાં આવી હતી.
AIBEમાં PIL અને માનવ અધિકારો સંબંધિત પ્રશ્નોમાં આ કેસ પૂછાય છે.

નીચેનામાંથી કોને ભારતમાં PILના પિતા ગણવામાં આવે છે?

સાચો જવાબ: (B) જસ્ટિસ વી.આર. કૃષ્ણ આઈયર

જસ્ટિસ વી.આર. કૃષ્ણ આઈયરને ભારતમાં પબ્લિક ઈન્ટરેસ્ટ લિટિગેશન (PIL)ના પિતા તરીકે વ્યાપકપણે માનવામાં આવે છે. (જસ્ટિસ પી.એન. ભગવતી સાથે, તેમણે PIL માટે locus standi ( અરજી કરવાનો અધિકાર )ને ઢીલો કર્યો હતો.) ભારતમાં PILના પિતા તરીકે જસ્ટિસ વી.આર. કૃષ્ણ આઈયરને માનવામાં આવે છે. તેમણે અને જસ્ટિસ પી.એન. ભગવતીએ PIL માટે locus standi (અરજી કરવાનો અધિકાર)ને ઢીલો કરીને સામાન્ય લોકો માટે અદાલતના દરવાજા ખોલ્યા હતા

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

જસ્ટિસ વી.આર. કૃષ્ણ આઈયર અને જસ્ટિસ પી.એન. ભગવતી બંનેને PILના પિતા ગણવામાં આવે છે, પરંતુ AIBEમાં વારંવાર જસ્ટિસ કૃષ્ણ આઈયરને પ્રથમ સ્થાન આપવામાં આવે છે.
PILનો અર્થ: જાહેર હિતની અરજી, જેમાં કોઈપણ વ્યક્તિ બીજાના અધિકારો માટે અદાલતમાં જઈ શકે છે.
locus standiનો નિયમ ઢીલો થવાથી સામાન્ય નાગરિકો પણ અદાલતમાં જઈ શકે છે.

નીચેનામાંથી કયા લેન્ડમાર્ક કેસમાં એવો નિર્ણય કરવામાં આવ્યો હતો કે કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો માત્ર ન્યાયિક અને અર્ધ-ન્યાયિક કાર્યોમાં જ નહીં, પરંતુ વહીવટી કાર્યોમાં પણ લાગુ પડે છે?

સાચો જવાબ: (D) મેનકા ગાંધી વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા

મેનકા ગાંધી વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયામાં, સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્ણય કર્યો કે કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો વહીવટી કાર્યો પર લાગુ પડે છે જે વ્યક્તિઓના અધિકારોને અસર કરે છે. આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો માત્ર ન્યાયિક અને અર્ધ-ન્યાયિક કાર્યોમાં જ નહીં, પરંતુ વહીવટી કાર્યોમાં પણ લાગુ પડે છે જે વ્યક્તિના અધિકારોને અસર કરે છે.

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

મેનકા ગાંધી કેસ (1978) એ ભારતીય સંવિધાનિક કાયદામાં એક મહત્વપૂર્ણ કેસ છે.
આ કેસમાં કલમ 21ના અર્થઘટનમાં વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો – “જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર” માત્ર પ્રાણીઓના અસ્તિત્વ પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તેમાં ગૌરવપૂર્ણ જીવનનો અધિકાર પણ સામેલ છે.
આ કેસમાં કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો (Natural Justice) વહીવટી કાર્યો પર લાગુ પડે છે તેવું નિર્ધારિત થયું.
AIBEમાં કલમ 21, કુદરતી ન્યાય, અને વહીવટી કાયદા સંબંધિત પ્રશ્નોમાં આ કેસ પૂછાય છે.

નીચેનામાંથી કયા ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે S.P. સંપત કુમાર વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા કેસની વ્યાપકપણે પુનર્વિચારણા કરી હતી?

સાચો જવાબ: (A) J.B. ચોપરા વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા

J.B. ચોપરા વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયાએ S.P. સંપત કુમાર વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયામાં નિર્ધારિત સિદ્ધાંતોની વ્યાપકપણે પુનર્વિચારણા કરી, વહીવટી કાર્યોની ન્યાયિક સમીક્ષાના અવકાશ અંગે. (નોંધ: પછીના કેસોમાં ટ્રિબ્યુનલ ન્યાયશાસ્ત્ર વધુ વિકસિત થયું.)

J.B. ચોપરા વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે S.P. સંપત કુમાર કેસના સિદ્ધાંતોને વ્યાપકપણે પુનર્વિચારણા કરી, વહીવટી કાર્યોની ન્યાયિક સમીક્ષાના અવકાશ અંગે.

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

S.P. સંપત કુમાર કેસ (1987) એ સર્વિસ ટ્રિબ્યુનલ્સ અને ન્યાયિક સમીક્ષા સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ કેસ હતો.
J.B. ચોપરા કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે ટ્રિબ્યુનલ્સના ચુકાદાઓ સામે ન્યાયિક સમીક્ષાના અધિકારને પુનઃસ્થાપિત કર્યો.
AIBEમાં વહીવટી કાયદા અને ન્યાયિક સમીક્ષા સંબંધિત પ્રશ્નોમાં આ કેસો પૂછાય છે.

ભારતના સંવિધાનની કઈ જોગવાઈ કહે છે કે કાયદાની અધિકૃતતા વિના કોઈ કર લાગુ અથવા વસૂલ કરી શકાતો નથી?

સાચો જવાબ: (D) કલમ 265

ભારતના સંવિધાનની કલમ 265 કહે છે કે કાયદાની અધિકૃતતા વિના કોઈ કર લાગુ અથવા વસૂલ કરી શકાતો નથી.

ભારતીય સંવિધાનની કલમ 265 કહે છે કે કોઈ પણ કર લાગુ અથવા વસૂલ કરી શકાતો નથી સિવાય કે કાયદાની અધિકૃતતા હોય. આ કરવ્યવસ્થાના નિયમનું મૂળ સિદ્ધાંત છે.

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

કલમ 265: “કાયદાની અધિકૃતતા વિના કોઈ કર લાગુ અથવા વસૂલ કરી શકાતો નથી.”
આ કલમ કરવેરાના ક્ષેત્રમાં કાયદાના શાસનના સિદ્ધાંતને સ્થાપિત કરે છે.
AIBEમાં સંવિધાનિક જોગવાઈઓ સંબંધિત પ્રશ્નોમાં કલમ 265 વારંવાર પૂછાય છે.
સંબંધિત કલમો: કલમ 266 (સંચિત નિધિ), કલમ 267 (આકસ્મિક નિધિ), કલમ 268-281 (કેન્દ્ર-રાજ્ય નાણાકીય સંબંધો).

ભારતમાં પબ્લિક ટ્રસ્ટ અંગેનો લેન્ડમાર્ક કેસ કયો છે?

સાચો જવાબ: (C) ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ફોર એન્વાયરો-લીગલ એક્શન વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા

ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ફોર એન્વાયરો-લીગલ એક્શન વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા કેસને પબ્લિક ટ્રસ્ટ ડોક્ટ્રિન અંગેનો લેન્ડમાર્ક કેસ ગણવામાં આવે છે, જે કહે છે કે અમુક કુદરતી સંસાધનો સરકાર દ્વારા જાહેર જનતા માટે ટ્રસ્ટમાં રાખવામાં આવે છે.

ઈન્ડિયન કાઉન્સિલ ફોર એન્વાયરો-લીગલ એક્શન વિ. યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા કેસ પબ્લિક ટ્રસ્ટ ડોક્ટ્રિન અંગેનો મહત્વપૂર્ણ કેસ છે. તે કહે છે કે કેટલાક કુદરતી સંસાધનો સરકાર લોકો માટે ટ્રસ્ટ તરીકે રાખે છે અને તેનું રક્ષણ કરવું જરૂરી છે.

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

પબ્લિક ટ્રસ્ટ ડોક્ટ્રિન: સરકાર જાહેર જનતાના હિત માટે કુદરતી સંસાધનોની ટ્રસ્ટી છે.
આ સિદ્ધાંત પર્યાવરણીય કાયદા અને માનવ અધિકારો સાથે સંબંધિત છે.
M.C. મહેતા વિ. કમલનાથ (1997) અને તેનાથી પહેલાના કેસોમાં આ સિદ્ધાંત વિકસિત થયો.
AIBEમાં પર્યાવરણીય કાયદા અને સંવિધાનિક કાયદા સંબંધિત પ્રશ્નોમાં આ કેસ પૂછાય છે.

ભારતીય સંવિધાનમાં ઉલ્લેખિત વેપાર અને વાણિજ્યની સ્વતંત્રતાનો ખ્યાલ નીચેનામાંથી કયા દેશના અનુભવથી પ્રેરિત છે?

સાચો જવાબ: (D) યુનાઈટેડ કિંગડમ (નોંધ: વાસ્તવિક ઉધાર મુખ્યત્વે ઓસ્ટ્રેલિયાથી કલમ 301 માટે છે; યુકેનો પ્રભાવ સંઘીય વેપાર ખ્યાલો પર છે, પરંતુ માનક સ્રોત ઓસ્ટ્રેલિયા છે.)

ભારતીય સંવિધાનમાં વેપાર અને વાણિજ્યની સ્વતંત્રતાનો ખ્યાલ મુખ્યત્વે બ્રિટિશ અનુભવથી પ્રભાવિત છે.

ભારતીય સંવિધાનમાં વેપાર અને વાણિજ્યની સ્વતંત્રતાનો વિચાર યુનાઈટેડ કિંગડમના અનુભવથી પ્રેરિત છે. (નોંધ: આ લેખ 301 મુખ્યત્વે ઓસ્ટ્રેલિયાથી લેવામાં આવ્યો છે.)

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

કલમ 301: “વેપાર, વાણિજ્ય અને સંભોગની સ્વતંત્રતા” – આ સંવિધાનના ભાગ 13 હેઠળ આવે છે.
આ જોગવાઈ ઓસ્ટ્રેલિયન સંવિધાનની કલમ 92 પરથી પ્રેરિત છે.
AIBEમાં આ પ્રશ્નમાં ઘણીવાર ગૂંચવણ ઊભી થાય છે કારણ કે જવાબમાં યુકે અને ઓસ્ટ્રેલિયા બંનેનો ઉલ્લેખ હોય છે.
યાદ રાખો: કલમ 301 મુખ્યત્વે ઓસ્ટ્રેલિયાથી લેવામાં આવી છે.

જાહેર કર્તવ્યોનું પાલન કરાવવા માટે અધિકારી સામે કઈ રિટ જારી કરવામાં આવે છે?

સાચો જવાબ: (A) મેન્ડેમસ

મેન્ડેમસ એ અદાલત દ્વારા જારી કરવામાં આવતી રિટ છે જે જાહેર અધિકારીને ફરજિયાત કર્તવ્યનું પાલન કરવા માટે ફરજ પાડે છે.

મેન્ડેમસ એક એવી રિટ છે જે અધિકારીને જાહેર કર્તવ્યોનું પાલન કરવા માટે ફરજિયાત કરે છે.

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

મેન્ડેમસ: “અમે આદેશ આપીએ છીએ” – જ્યારે કોઈ જાહેર અધિકારી પોતાની ફરજ બજાવવામાં નિષ્ફળ જાય ત્યારે આ રિટ જારી કરવામાં આવે છે.
અન્ય રિટ્સ:
હેબિયસ કોર્પસ: ગેરકાયદેસર અટકાયત સામે
સર્ટિયોરારી: નીચી અદાલતના ચુકાદાને રદ કરવા
પ્રોહિબિશન: નીચી અદાલતને કાર્યવાહી કરતા રોકવા
ક્વો વોરંટો: જાહેર હોદ્દાની અધિકૃતતા પર પ્રશ્ન કરવા
AIBEમાં રિટ્સ સંબંધિત પ્રશ્નો વારંવાર પૂછાય છે.

નીચેનામાંથી કયા સંવિધાન સુધારા અધિનિયમે સંવિધાનનું હિંદી અનુવાદ પ્રકાશિત કરવાની જોગવાઈ કરી હતી?

સાચો જવાબ: (B) 54મો સુધારો

54મા સુધારા અધિનિયમે સંવિધાનને હિંદીમાં પ્રકાશિત કરવાની જોગવાઈઓ રજૂ કરી. સંવિધાનના 54મા સુધારા અધિનિયમે સંવિધાનનું હિંદી અનુવાદ પ્રકાશિત કરવાની જોગવાઈ કરી

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

54મો સંવિધાન સુધારો (1986): સંવિધાનના હિંદી અનુવાદને અધિકૃતતા આપવામાં આવી.
કલમ 348: સંવિધાનની ભાષા – અંગ્રેજી અને હિંદી.
AIBEમાં સંવિધાન સુધારા સંબંધિત પ્રશ્નોમાં આ સુધારો પૂછાય છે.
અન્ય મહત્વપૂર્ણ સુધારા: 42મો (મિની-સંવિધાન), 44મો (મિલકતનો અધિકાર), 73મો (પંચાયતી રાજ), 74મો (નગરપાલિકા).

કલરેબલ લેજિસ્લેશન અંગેનો લેન્ડમાર્ક ચુકાદો કયો છે?

સાચો જવાબ: (A) સ્ટેટ ઓફ બિહાર વિ. કામેશ્વર સિંહ

સ્ટેટ ઓફ બિહાર વિ. કામેશ્વર સિંહ એ લેન્ડમાર્ક કેસ છે જ્યાં સુપ્રીમ કોર્ટે કલરેબલ લેજિસ્લેશનના ખ્યાલ સાથે વ્યવહાર કર્યો હતો.

સ્ટેટ ઓફ બિહાર વિ. કામેશ્વર સિંહ કેસ કલરેબલ લેજિસ્લેશન (રંગીન કાયદો) અંગેનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો છે. તે કહે છે કે જે કાયદો સીધો ન કરી શકે તે અપ્રત્યક્ષ રીતે પણ ન કરી શકે.

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

કલરેબલ લેજિસ્લેશન: જ્યારે કોઈ ધારાસભા પોતાની અધિકારક્ષેત્રની બહારનો કાયદો બનાવે છે, પરંતુ તેને યોગ્ય દેખાડવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
આ સિદ્ધાંત સંવિધાનના કલમ 246 સાથે સંબંધિત છે.
AIBEમાં સંવિધાનિક કાયદા અને વિધાનસભાના અધિકારક્ષેત્ર સંબંધિત પ્રશ્નોમાં આ કેસ પૂછાય છે.
સંબંધિત કેસ: કે.સી. ગજપતિ નારાયણ દેવ વિ. સ્ટેટ ઓફ ઓરિસ્સા.

રી બેરુબારી કેસમાં પ્રાપ્ત સલાહી અભિપ્રાયના આધારે કયો સંવિધાન સુધારા અધિનિયમ પસાર કરવામાં આવ્યો હતો?

સાચો જવાબ: (C) સંવિધાન (નવમો સુધારો) અધિનિયમ, 1960

સંવિધાન (નવમો સુધારો) અધિનિયમ, 1960 રી બેરુબારી યુનિયન કેસમાં પ્રાદેશિક હસ્તાંતરણ અંગેના સલાહી અભિપ્રાયના આધારે પસાર કરવામાં આવ્યો હતો.

રી બેરુબારી કેસની સલાહી અભિપ્રાય પછી નવમા સુધારા અધિનિયમ, 1960 પસાર કરવામાં આવ્યો, જે વિસ્તારોના હસ્તાંતરણ અંગે હતો.

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

રી બેરુબારી કેસ (1960): ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સીમા વિવાદ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટનો સલાહી અભિપ્રાય.
સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે પ્રાદેશિક હસ્તાંતરણ માટે સંવિધાન સુધારો જરૂરી છે.
તેના આધારે 9મો સંવિધાન સુધારો પસાર કરવામાં આવ્યો.
AIBEમાં સંવિધાન સુધારા અને સલાહી અભિપ્રાય સંબંધિત પ્રશ્નોમાં આ કેસ પૂછાય છે.

ભારતના સંવિધાનની કઈ જોગવાઈ કેન્દ્રીય કાયદા અને રાજ્ય કાયદા વચ્ચેના વિરોધ (repugnancy)ને ઉકેલવા માટે સંબંધિત છે?

સાચો જવાબ: (C) કલમ 254

કલમ 254 સમવર્તી યાદીના વિષયો પર કેન્દ્રીય અને રાજ્ય કાયદાઓ વચ્ચેના વિરોધ સાથે વ્યવહાર કરે છે; કેન્દ્રીય કાયદો પ્રભુત્વ ધરાવે છે. કલમ 254 કેન્દ્રીય અને રાજ્ય કાયદાઓ વચ્ચેના વિરોધ (repugnancy)ને ઉકેલે છે. સમવર્તી યાદીમાં કેન્દ્રીય કાયદો પ્રભુત્વ ધરાવે છે.

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

કલમ 254: સમવર્તી યાદીના વિષયો પર કેન્દ્ર અને રાજ્ય કાયદાઓ વચ્ચે વિરોધ હોય તો કેન્દ્રીય કાયદો પ્રભુત્વ ધરાવે છે.
અપવાદ: જો રાજ્ય કાયદાને રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મળી હોય તો રાજ્ય કાયદો પ્રભુત્વ ધરાવે છે.
AIBEમાં સંવિધાનિક કાયદા અને કેન્દ્ર-રાજ્ય સંબંધો સંબંધિત પ્રશ્નોમાં આ કલમ પૂછાય છે.
સંબંધિત કલમો: 246 (વિષયોની યાદીઓ), 248 (અવશિષ્ટ અધિકારો), 249 (રાજ્યસભાની સિફારસ).

ભારતના સંવિધાનમાં સંઘની સત્તાવાર ભાષા અંગ્રેજીથી હિંદીમાં બદલવા માટે કેટલો સંક્રમણ સમયગાળો આપવામાં આવ્યો હતો?

સાચો જવાબ: (B) 10 વર્ષ (નોંધ: વાસ્તવિક 15 વર્ષ છે કલમ 343 હેઠળ; સામાન્ય પરીક્ષા પ્રકારમાં ભિન્નતા હોઈ શકે.)

સંવિધાને અંગ્રેજીથી હિંદી તરફ સંક્રમણ માટે 15 વર્ષનો સમયગાળો આપ્યો હતો. સંવિધાને અંગ્રેજીથી હિંદી તરફ સત્તાવાર ભાષા બદલવા માટે 15 વર્ષનો સમયગાળો આપ્યો હતો (કેટલાક પ્રશ્નોમાં 10 વર્ષ તરીકે પણ આવે છે).

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

કલમ 343: સંઘની સત્તાવાર ભાષા – હિંદી દેવનાગરી લિપિમાં.
સંવિધાનના પ્રારંભથી 15 વર્ષ સુધી અંગ્રેજીનો ઉપયોગ ચાલુ રહ્યો (1965 સુધી).
જો કે, 1963ના સત્તાવાર ભાષા અધિનિયમ દ્વારા અંગ્રેજીનો ઉપયોગ ચાલુ રાખવામાં આવ્યો.
AIBEમાં સત્તાવાર ભાષા સંબંધિત પ્રશ્નોમાં આ કલમ પૂછાય છે.
સંબંધિત કલમો: 344 (ભાષા આયોગ), 345-347 (રાજ્યોની ભાષાઓ), 348 (સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટની ભાષા).

બેનામી મિલકતની માહિતી આપનારને મળશે રૂ. 1 કરોડ સુધીનું ઈનામ

કયા કેસમાં એવું નિર્ણય કરવામાં આવ્યું હતું કે કેડરમાં એક જ પોસ્ટ પર આરક્ષણ આપી શકાય નહીં?

સાચો જવાબ: (A) ચક્રધર પાસવાન વિ. સ્ટેટ ઓફ બિહાર

ચક્રધર પાસવાન વિ. સ્ટેટ ઓફ બિહારમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્ણય કર્યો કે કેડરમાં એક જ પોસ્ટ પર આરક્ષણ આપી શકાય નહીં.

ચક્રધર પાસવાન વિ. બિહાર કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે એક જ પોસ્ટ પર આરક્ષણ ન આપી શકાય, કારણ કે તે અન્ય ઉમેદવારો સાથે ભેદભાવ કરે છે.

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

ચક્રધર પાસવાન કેસ (1988): સુપ્રીમ કોર્ટે નિર્ણય કર્યો કે એક જ પોસ્ટ પર આરક્ષણ આપવું બંધારણીય નથી.
આ કેસમાં અનુસૂચિત જાતિ/જનજાતિ માટે એક જ પોસ્ટ પર આરક્ષણ આપવાનો મામલો હતો.
AIBEમાં આરક્ષણ અને સમાનતાના અધિકાર સંબંધિત પ્રશ્નોમાં આ કેસ પૂછાય છે.
સંબંધિત કલમો: કલમ 16 (સાર્વજનિક રોજગારમાં સમાનતા), કલમ 15 (ભેદભાવ પર પ્રતિબંધ).

કાર્યસ્થળે કામ કરતી મહિલાનું જાતીય શોષણ ભારતના સંવિધાનની કઈ જોગવાઈનું ઉલ્લંઘન ગણી શકાય?

સાચો જવાબ: (C) કલમ 19(1)(e) (નોંધ: માનક કલમ 19(1)(g) અને 21 છે; સમજૂતી કાર્યસ્થળ અધિકારો સાથે સુસંગત છે.)

કાર્યસ્થળે જાતીય શોષણ કલમ 19(1)(g) હેઠળ કોઈપણ વ્યવસાય કરવાના અધિકાર અને કલમ 21 હેઠળ ગૌરવના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરે છે. કાર્યસ્થળે મહિલાનું જાતીય શોષણ કલમ 19(1)(g) (કોઈપણ વ્યવસાય કરવાનો અધિકાર) અને કલમ 21 (જીવન અને સમ્માન સાથે જીવવાનો અધિકાર)નું ઉલ્લંઘન છે. તે સુરક્ષિત કાર્ય વાતાવરણના અધિકારને અસર કરે છે.

AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ સમજૂતી:

વિશાખા વિ. સ્ટેટ ઓફ રાજસ્થાન (1997): કાર્યસ્થળે જાતીય શોષણ સામે માર્ગદર્શિકા.
કલમ 19(1)(g): કોઈપણ વ્યવસાય, ઉપજીવિકા, વેપાર અથવા ધંધો કરવાનો અધિકાર.
કલમ 21: જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર – તેમાં ગૌરવપૂર્ણ જીવનનો અધિકાર સામેલ છે.
AIBEમાં મહિલાઓના અધિકારો અને કાર્યસ્થળ સુરક્ષા સંબંધિત પ્રશ્નોમાં આ કેસ પૂછાય છે.
સંબંધિત કાયદો: કાર્યસ્થળે મહિલાઓનું જાતીય શોષણ (નિવારણ, પ્રતિબંધ અને નિવારણ) અધિનિયમ, 2013.

આવકવેરો બાકી હોય તો ધરપકડ નહીં કરી શકાય-નવો સુધારો.

તૈયારીની સલાહ

આ કેસ અને કલમો AIBEમાં વારંવાર આવે છે. દરેક કેસના મુખ્ય સિદ્ધાંત અને સંવિધાનિક જોગવાઈઓ યાદ રાખો.

AIBE પરીક્ષા માટે મુખ્ય મુદ્દા:

PIL સંબંધિત કેસો: હુસૈનારા ખાતૂન, મનેકા ગાંધી, વિશાખા
સંવિધાનિક જોગવાઈઓ: કલમ 265, 254, 343, 19(1)(g), 21
સંવિધાન સુધારા: 9મો, 54મો
રિટ્સ: મેન્ડેમસ, હેબિયસ કોર્પસ, સર્ટિયોરારી, પ્રોહિબિશન, ક્વો વોરંટો
આરક્ષણ સંબંધિત કેસ: ચક્રધર પાસવાન
પર્યાવરણીય કાયદો: પબ્લિક ટ્રસ્ટ ડોક્ટ્રિન

અભ્યાસ ટિપ્સ:

દરેક કેસના નામ, વર્ષ, અને મુખ્ય સિદ્ધાંતને યાદ રાખો.
કલમોના નંબર અને તેમના વિષયને યાદ રાખો.
PYQs (Previous Year Questions) નો અભ્યાસ કરો.
મોક ટેસ્ટ આપો અને ભૂલોનું વિશ્લેષણ કરો.

શું WhatsApp થી સમન્સ બજવણી કરી શકાય ?