વોરંટ રદ કરાવવા આરોપીની હાજરી જરૂરી નથી – કર્ણાટક હાઇ કોર્ટ

***Special U R VKIL AI UPDATE  – U R VAKIL – AI દ્વારા વિસ્તૃત સમજૂતી***

જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ વિરુદ્ધ બિન-જામીનપાત્ર વોરંટ (NBW) નીકળ્યું હોય ત્યારે તેને રદ કરાવવા માટે શું આરોપીએ જાતે અદાલતમાં હાજર રહેવું જરૂરી છે?

તમે પણ  U R VAKIL AI APP ને Google Play Store પર થી ડાઉનલોડ કરી શકો છો.

https://whatsapp.com/channel/0029Vb81KeM6LwHsnqJsGS1X

“વોરંટ રદ કરવા આરોપીની હાજરી અનિવાર્ય નથી.”

ભારતીય ન્યાયતંત્રમાં એક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન હંમેશા ચર્ચામાં રહ્યો છે કે, ” જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ વિરુદ્ધ બિન-જામીનપાત્ર વોરંટ (NBW) નીકળ્યું હોય ત્યારે તેને રદ કરાવવા માટે શું આરોપીએ જાતે અદાલતમાં હાજર રહેવું જરૂરી છે?”

કર્ણાટક હાઈકોર્ટે આ પ્રશ્નનો અંતિમ જવાબ આપતા એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે, જે ખાસ કરીને સમન્સ કેસોમાં આરોપીઓ માટે મોટી રાહત સમાન બન્યો છે.

કેસનું નામ: હરિદાસ સાલિયા ન વિ. રામા આર. શેટ્ટી

કેસ નંબર: Criminal Petition No.1945/2018

તારીખ: 23 માર્ચ, 2018

ન્યાયાધીશ: જસ્ટિસ અરવિંદ કુમાર

ન્યુટ્રલ સાયટેશન: 2018(3)KCCR2449

આ કેસ નેગોશિયેબલ ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટની કલમ 138 હેઠળ ચેક રિટર્નના આરોપ સાથે સંબંધિત હતો.

પ્રતિવાદીએ અરજદાર (આરોપી) વિરુદ્ધ ફરિયાદ દાખલ કરી હતી.

મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટે આરોપીને સમન્સ મોકલ્યા હતા, પરંતુ જ્યારે તે બજાવી ન શક્યા ત્યારે અદાલતે બિન-જામીનપાત્ર વોરંટ જારી કર્યું. *કાનૂની મુદ્દો:

જ્યારે આરોપીએ Cr.P.C. ની કલમ 70(2) હેઠળ વોરંટ રદ કરવા માટે તેના વકીલ મારફતે અરજી કરી ત્યારે મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટે એવો આદેશ આપ્યો કે આરોપીની વ્યક્તિગત હાજરી વગર આ અરજી સ્વીકારી શકાતી નથી.

આ આદેશ સામે આરોપીએ હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી.

હાઈકોર્ટનું વિશ્લેષણ અને તારણો:

જસ્ટિસ અરવિંદ કુમારે આ મામલે ટ્રાયલ કોર્ટના આદેશને રદ કરતા આ મુજબના મહત્વના તારણો આપ્યા :

કાયદાકીય જોગવાઈનું અર્થઘટન :

હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે, ફોજદારી પ્રક્રિયા સંહિતાની કલમ 70(2) માં ક્યાંય એવો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ નથી કે વોરંટ રદ કરવાની અરજી કરતી વખતે આરોપીની વ્યક્તિગત હાજરી ફરજિયાત છે.

જો કાયદો આવી કોઈ ફરજિયાત શરત નિર્ધારિત કરતો નથી તો અદાલત પોતાની તરફથી આવી શરત લાદી શકે નહીં.

સમન્સ કેસનું વિશિષ્ટ મહત્વ :

ચેક રિટર્નનો કેસ એ ‘સમન્સ કેસ’ છે, વોરંટ કેસ નહીં.

સમન્સ કેસોમાં ગુનાની ગંભીરતા તુલનાત્મક રીતે ઓછી હોય છે અને આવા કેસોમાં આરોપીને વધારે રાહત આપવાની કાનૂની વ્યવસ્થા છે. આથી જ્યારે વોરંટ રદ કરવાની વિનંતી કરવામાં આવે ત્યારે મેજિસ્ટ્રેટે આરોપીની ગેરહાજરીમાં પણ અરજીની યોગ્યતા પર વિચારણા કરવી જોઈએ.

અન્ય હાઈકોર્ટના ચુકાદાઓનો આધાર :

કર્ણાટક હાઈકોર્ટે આંધ્ર પ્રદેશ, દિલ્હી અને બોમ્બે હાઈકોર્ટના વિવિધ ચુકાદાઓ સાથે સહમતિ દર્શાવી હતી કે જેમાં એક સુસંગત કાનૂની સ્થિતિ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે કે, “સમન્સ કેસમાં વોરંટ રિકોલ કરવાની અરજી માત્ર આરોપીની ગેરહાજરીના આધારે ફગાવી શકાય નહીં…” ચુકાદાનો નિર્ણય :

હાઈકોર્ટે ટ્રાયલ કોર્ટનો આદેશ રદ કર્યો અને સ્પષ્ટ કર્યું કે વોરંટ રદ કરવાની અરજી આરોપીની વ્યક્તિગત હાજરી વગર પણ સ્વીકારી શકાય છે અને તેના પર વિચારણા કરી શકાય છે.

મેજિસ્ટ્રેટે અરજીની યોગ્યતા અને તેમાં રજૂ કરવામાં આવેલા કારણો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ, માત્ર આરોપીની હાજરી કે ગેરહાજરી પર નહીં.

વકીલ મિત્રો માટે પ્રેક્ટિકલ મહત્વના મુદ્દા :

આ ચુકાદો વ્યવહારિક રીતે ઘણા મહત્વના પાસાઓને સ્પર્શે છે :

જ્યારે સમન્સ ન મળ્યા હોય :

જો આરોપીને સમન્સ યોગ્ય રીતે બજાવવામાં ન આવ્યા હોય અને સીધું જ વોરંટ નીકળ્યું હોય તો Cr.P.C. ની કલમ 70(2) હવે ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા – BNSS ની કલમ 72(2) હેઠળ વોરંટ રદ કરવાની અરજી કરી શકાય છે.

હાજરીનો અનાવશ્યક આગ્રહ :

જો ટ્રાયલ કોર્ટ આરોપીની વ્યક્તિગત હાજરીનો આગ્રહ રાખે તો આ ચુકાદાનો સંદર્ભ આપીને એવી દલીલ કરી શકાય છે કે કાયદો આવી કોઈ ફરજ નિર્ધારિત કરતો નથી.

કલમ 138 NI Act ના કેસો:

ખાસ કરીને નેગોશિયેબલ ઈન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટની કલમ 138 હેઠળના ચેક રિટર્નના કેસો સમન્સ કેસ છે,આથી આવા તમામ કેસોમાં આ ચુકાદો આરોપીઓ માટે મોટી રાહત સમાન છે.

વકીલ મારફત અરજી :

આરોપી તેના વકીલ મારફતે વોરંટ રદ કરવાની અરજી કરી શકે છે અને અદાલતે તે અરજી પર યોગ્ય રીતે વિચારણા કરવી જોઈએ.

અન્ય મહત્વની બાબતો :

આ ચુકાદો એ સ્થાપિત કરે છે કે ન્યાયિક પ્રક્રિયા તર્કસંગત હોવી જોઈએ અને આરોપીના અધિકારોનું રક્ષણ કરનારી હોવી જોઈએ.

જો આરોપી વોરંટ રદ કરવા માટે યોગ્ય કારણો રજૂ કરે છે તો તેની માત્ર “વ્યક્તિગત ગેરહાજરીનાં કારણે” અરજી ફગાવી દેવી એ ન્યાય નકારવા સમાન ગણાય.

આ ચુકાદાથી એવું પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે સમન્સ કેસ અને વોરંટ કેસમાં તફાવત કરવામાં આવે છે અને સમન્સ કેસોમાં પ્રક્રિયાત્મક માંગણીઓ વધારે લચીલી અને આરોપી-અનુકૂળ હોવી જોઈએ.

આધારભૂત કાયદાકીય માહિતી માટે એકમાત્ર ભરોસાપાત્ર U R VAKIL UPDATE

*કાયદાની જટિલ વાતોને સરળ શબ્દોમાં સમજવા માટે U R VAKIL AI તમારી સાથે છે*

U R VAKIL AI ભારતીય કાયદા માટે બનાવવામાં આવેલ AI પ્લેટફોર્મ છે અને વિવિધ ભારતીય ભાષાઓમાં કાનૂની માહિતી સમજવામાં મદદ કરે છે.

U R VAKIL AI App Google Play Store પર ઉપલબ્ધ છે.