AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 72 – રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા

આર્ટિકલ 72 AIBE પરીક્ષા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ વિષય છે. નીચે રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા, તેના વિવિધ પ્રકારો, રાજ્યપાલની સત્તા સાથેનો તફાવત અને પરીક્ષાલક્ષી મુદ્દાઓને સરળ ગુજરાતી ભાષામાં સમજાવ્યા છે.

Click the Language Button below to read in your language.

આર્ટિકલ 72 – રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા

ભારતીય બંધારણના આર્ટિકલ 72 હેઠળ ભારતના રાષ્ટ્રપતિને સજા માફ કરવાની, સજામાં રાહત આપવાની, સજાનો અમલ થોડા સમય માટે મુલતવી રાખવાની અને સજાનું સ્વરૂપ બદલવાની સત્તા આપવામાં આવી છે. આ સત્તાનો મુખ્ય હેતુ ન્યાયના અમલમાં માનવીય અભિગમ જાળવવો અને યોગ્ય સંજોગોમાં દોષિત વ્યક્તિને રાહત આપવાનો છે.

AIBE પરીક્ષામાં આર્ટિકલ 72 સાથે તેના પાંચ મુખ્ય પ્રકારો, આર્ટિકલ 161 હેઠળ રાજ્યપાલની સત્તા અને મૃત્યુદંડ સંબંધિત જોગવાઈઓમાંથી પ્રશ્નો પૂછાઈ શકે છે.

1. આર્ટિકલ 72 શું કહે છે?

ભારતીય બંધારણના ભાગ-5માં સંઘની કારોબારી સત્તા સંબંધિત જોગવાઈઓ આપવામાં આવી છે. આર્ટિકલ 72 રાષ્ટ્રપતિને ચોક્કસ પ્રકારના ગુનાઓમાં સજા અંગે ક્ષમાદાન આપવાની સત્તા આપે છે.

રાષ્ટ્રપતિ નીચેના ત્રણ પ્રકારના કિસ્સાઓમાં આ સત્તાનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

પ્રથમ, સજા એવા ગુનામાં આપવામાં આવી હોય કે જેનો સંબંધ સંઘની કારોબારી સત્તા હેઠળ આવતા કાયદા સાથે હોય.

બીજું, સજા લશ્કરી અદાલત દ્વારા આપવામાં આવી હોય.

ત્રીજું, મૃત્યુદંડની સજા આપવામાં આવી હોય.

આ સત્તાનો ઉપયોગ બંધારણીય જોગવાઈઓ અને લાગુ પડતા કાયદાઓ અનુસાર કરવામાં આવે છે.

2. ક્ષમાદાનના પાંચ મુખ્ય પ્રકારો

AIBE પરીક્ષા માટે નીચેના પાંચ શબ્દોનો અર્થ સ્પષ્ટ રીતે યાદ રાખવો જરૂરી છે.

1. સંપૂર્ણ માફી (Pardon)

ક્ષમાદાન દ્વારા દોષિત વ્યક્તિને સજા અને તેના કાનૂની પરિણામોમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ આપવામાં આવે છે. આ સજાને માફ કરવાનો સૌથી વ્યાપક પ્રકાર છે.

2. સજાનું સ્વરૂપ બદલવું (Commutation)

આમાં સજાની ગંભીરતા ઘટાડીને તેને હળવી સજામાં ફેરવવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, મૃત્યુદંડને આજીવન કેદમાં ફેરવવો.

3. સજા ઘટાડવી (Remission)

આમાં સજાનો પ્રકાર બદલ્યા વિના તેની અવધિ ઘટાડવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, પાંચ વર્ષની કેદને ઘટાડીને ત્રણ વર્ષની કરવી.

4. સજામાં વિશેષ રાહત આપવી (Respite)

ખાસ સંજોગો, જેમ કે શારીરિક અક્ષમતા અથવા મહિલાની ગર્ભાવસ્થા જેવા સંબંધિત પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને કાયદા મુજબ હળવી સજા આપવી.

5. સજાનો અમલ મુલતવી રાખવો (Reprieve)

આમાં સજાના અમલને થોડા સમય માટે અટકાવવામાં આવે છે, જેથી દોષિત વ્યક્તિને ક્ષમાદાન માટે અરજી કરવાની અથવા અન્ય કાનૂની ઉપાય મેળવવાની તક મળી શકે.

3. આર્ટિકલ 72 અને મૃત્યુદંડ

આર્ટિકલ 72 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિને મૃત્યુદંડના કિસ્સામાં વિશેષ સત્તા આપવામાં આવી છે. મૃત્યુદંડની સજા પામેલી વ્યક્તિ રાષ્ટ્રપતિ સમક્ષ ક્ષમાદાનની અરજી કરી શકે છે.

રાષ્ટ્રપતિ મૃત્યુદંડને માફ કરી શકે છે, તેની સજાનું સ્વરૂપ બદલી શકે છે અથવા બંધારણ અને લાગુ પડતા કાયદા મુજબ અન્ય રાહત આપી શકે છે.

AIBE માટે ખાસ યાદ રાખવું કે આર્ટિકલ 72 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા મૃત્યુદંડના કિસ્સામાં લાગુ પડે છે, પછી ભલે મૃત્યુદંડની સજા લશ્કરી અદાલત સિવાયની સક્ષમ અદાલતે આપી હોય.

4. આર્ટિકલ 72 અને આર્ટિકલ 161 વચ્ચેનો તફાવત

ભારતીય બંધારણના આર્ટિકલ 161 હેઠળ રાજ્યપાલને પણ ક્ષમાદાન સંબંધિત સત્તા આપવામાં આવી છે. જોકે, બંનેની સત્તાઓ એકસરખી નથી.

રાષ્ટ્રપતિને આર્ટિકલ 72 હેઠળ મૃત્યુદંડની સજા માફ કરવાની સત્તા છે. રાજ્યપાલને આર્ટિકલ 161 હેઠળ મૃત્યુદંડની સજા માફ કરવાની સમાન સત્તા નથી. રાજ્યપાલ મૃત્યુદંડની સજાના અમલને સ્થગિત, મુલતવી અથવા ઘટાડવાની સત્તાનો ઉપયોગ કાયદાની મર્યાદામાં કરી શકે છે.

લશ્કરી અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી સજા અંગે ક્ષમાદાનની સત્તા રાષ્ટ્રપતિ પાસે છે; રાજ્યપાલ પાસે આ સત્તા નથી.

રાજ્યપાલની સત્તા રાજ્યની કારોબારી સત્તા હેઠળ આવતા કાયદાઓ સાથે સંબંધિત ગુનાઓમાં લાગુ પડે છે. બીજી તરફ, રાષ્ટ્રપતિની સત્તા આર્ટિકલ 72માં દર્શાવેલા ત્રણ પ્રકારના કિસ્સાઓમાં લાગુ પડે છે.

5. શું રાષ્ટ્રપતિ પોતાની રીતે નિર્ણય લે છે?

રાષ્ટ્રપતિ સામાન્ય રીતે મંત્રીમંડળની સલાહ અનુસાર કાર્ય કરે છે. આર્ટિકલ 74 હેઠળ વડાપ્રધાનના નેતૃત્વવાળું મંત્રીમંડળ રાષ્ટ્રપતિને સલાહ આપે છે.

રાષ્ટ્રપતિ ક્ષમાદાનની અરજી પર નિર્ણય લેતી વખતે સંબંધિત દસ્તાવેજો, કેસની પરિસ્થિતિ, ગુનાની ગંભીરતા, દોષિત વ્યક્તિની સ્થિતિ અને ન્યાયના હિત જેવા પરિબળોને ધ્યાનમાં લઈ શકે છે.

ક્ષમાદાનની સત્તા ન્યાયિક ચુકાદાની અપીલ સમાન નથી. તે બંધારણ દ્વારા આપવામાં આવેલી અલગ સત્તા છે. તેમ છતાં, આ સત્તાનો ઉપયોગ મનસ્વી રીતે થઈ શકતો નથી અને કાયદા મુજબ મર્યાદિત ન્યાયિક સમીક્ષા શક્ય છે.

6. મહત્વપૂર્ણ ન્યાયિક ચુકાદાઓ

મરુ રામ વિરુદ્ધ યુનિયન ઓફ ઈન્ડિયા (1981)

સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે ક્ષમાદાનની સત્તાનો ઉપયોગ બંધારણીય વ્યવસ્થા અનુસાર મંત્રીમંડળની સલાહના આધારે થવો જોઈએ.

કે.એમ. નાણાવટી વિરુદ્ધ બોમ્બે રાજ્ય (1961)

આ ચુકાદામાં ક્ષમાદાનની સત્તા અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા વચ્ચેના સંબંધ અંગે મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

એપુરુ સુધાકર વિરુદ્ધ આંધ્ર પ્રદેશ સરકાર (2006)

સર્વોચ્ચ અદાલતે જણાવ્યું કે ક્ષમાદાન સંબંધિત નિર્ણયમાં મનસ્વીપણું, દુર્ભાવના અથવા અપ્રસ્તુત પરિબળોનો ઉપયોગ થયો હોય તો યોગ્ય સંજોગોમાં ન્યાયિક સમીક્ષા થઈ શકે છે.

7. AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ નોંધ

આર્ટિકલ 72 રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા સાથે સંબંધિત છે, જ્યારે આર્ટિકલ 161 રાજ્યપાલની ક્ષમાદાનની સત્તા સાથે સંબંધિત છે.

મૃત્યુદંડના કિસ્સામાં રાષ્ટ્રપતિ પાસે સજા માફ કરવાની સત્તા છે. લશ્કરી અદાલતની સજા અંગે પણ રાષ્ટ્રપતિ સત્તા ધરાવે છે.

ક્ષમાદાનના પાંચ પ્રકારો છે: સંપૂર્ણ માફી, સજાનું સ્વરૂપ બદલવું, સજા ઘટાડવી, સજામાં વિશેષ રાહત આપવી અને સજાનો અમલ મુલતવી રાખવો.

આર્ટિકલ 74 મંત્રીમંડળની સલાહ સાથે સંબંધિત છે. ક્ષમાદાનની સત્તા બંધારણીય છે અને યોગ્ય સંજોગોમાં તેના ઉપયોગની ન્યાયિક સમીક્ષા થઈ શકે છે. આર્ટિકલ 72 રાષ્ટ્રપતિને ન્યાય અને માનવીય અભિગમ વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે મહત્વપૂર્ણ સત્તા આપે છે. AIBE પરીક્ષાની તૈયારીમાં આર્ટિકલ 72, આર્ટિકલ 161, ક્ષમાદાનના પાંચ પ્રકારો અને સંબંધિત ન્યાયિક ચુકાદાઓનો અભ્યાસ કરવો ખાસ ઉપયોગી છે. અહીં આ બધા મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને મેં આ મહત્વના પ્રશ્નો તૈયાર કર્યા છે, તો હવે એ જોઈએ.

આર્ટિકલ 72 – AIBE માટે 20 મહત્વપૂર્ણ MCQ પ્રશ્નો

પ્રશ્ન 1. ભારતીય બંધારણનો આર્ટિકલ 72 શેની સાથે સંબંધિત છે?

(A) રાજ્યપાલની નિમણૂક
(B) રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા
(C) સંસદની રચના
(D) નાણાકીય કટોકટી

સાચો જવાબ: (B) રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા.

સમજૂતી: આર્ટિકલ 72 રાષ્ટ્રપતિને ચોક્કસ કિસ્સાઓમાં સજા માફ કરવા, ઘટાડવા અથવા તેનું સ્વરૂપ બદલવાની સત્તા આપે છે.

પ્રશ્ન 2. રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા બંધારણના કયા ભાગમાં આપવામાં આવી છે?

(A) ભાગ-2
(B) ભાગ-3
(C) ભાગ-5
(D) ભાગ-4

સાચો જવાબ: (C) ભાગ-5.

સમજૂતી: ભાગ-5માં સંઘની રચના અને તેની કારોબારી વ્યવસ્થા સંબંધિત જોગવાઈઓ છે. આર્ટિકલ 72 આ ભાગમાં આવે છે.

પ્રશ્ન 3. નીચેનામાંથી કયા કિસ્સામાં રાષ્ટ્રપતિ આર્ટિકલ 72 હેઠળ સત્તાનો ઉપયોગ કરી શકે છે?

(A) લશ્કરી અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી સજા
(B) દરેક નાગરિક વિવાદ
(C) માત્ર મિલકતના વિવાદ
(D) માત્ર લગ્નવિચ્છેદના કેસ

સાચો જવાબ: (A) લશ્કરી અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી સજા.

સમજૂતી: આર્ટિકલ 72 લશ્કરી અદાલતની સજા, સંઘની કારોબારી સત્તા હેઠળ આવતા કાયદા સંબંધિત ગુનાઓની સજા અને તમામ મૃત્યુદંડના કિસ્સાઓને આવરી લે છે.

પ્રશ્ન 4. મૃત્યુદંડની સજા માફ કરવાની સત્તા કોને છે?

(A) માત્ર રાજ્યપાલને
(B) માત્ર મુખ્ય ન્યાયાધીશને
(C) રાષ્ટ્રપતિને
(D) માત્ર ગૃહમંત્રીને

સાચો જવાબ: (C) રાષ્ટ્રપતિને.

સમજૂતી: આર્ટિકલ 72 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિને મૃત્યુદંડની સજા માફ કરવાની વિશેષ સત્તા છે.

પ્રશ્ન 5. મૃત્યુદંડને આજીવન કેદમાં ફેરવવાની ક્રિયાને શું કહેવામાં આવે છે?

(A) રિમિશન
(B) કમ્યુટેશન
(C) રિપ્રિવ
(D) રેસ્પાઇટ

સાચો જવાબ: (B) કમ્યુટેશન (સજાનું સ્વરૂપ બદલવું).

સમજૂતી: સજાની ગંભીરતા અથવા સ્વરૂપ બદલીને હળવી સજામાં ફેરવવામાં આવે ત્યારે તેને કમ્યુટેશન કહેવામાં આવે છે.

પ્રશ્ન 6. સજાનો પ્રકાર બદલ્યા વિના તેની અવધિ ઘટાડવામાં આવે તો તેને શું કહેવામાં આવે છે?

(A) પાર્ડન
(B) રેસ્પાઇટ
(C) રિમિશન
(D) રિપ્રિવ

સાચો જવાબ: (C) રિમિશન (સજા ઘટાડવી).

સમજૂતી: રિમિશનમાં સજાની અવધિ ઘટાડવામાં આવે છે, પરંતુ સજાનો મૂળ પ્રકાર બદલાતો નથી.

પ્રશ્ન 7. સજાના અમલને થોડા સમય માટે મુલતવી રાખવાની ક્રિયાને શું કહેવામાં આવે છે?

(A) રિપ્રિવ
(B) પાર્ડન
(C) કમ્યુટેશન
(D) રિમિશન

સાચો જવાબ: (A) રિપ્રિવ.

સમજૂતી: રિપ્રિવ એટલે સજાના અમલને થોડા સમય માટે અટકાવવો અથવા મુલતવી રાખવો.

પ્રશ્ન 8. ખાસ સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને હળવી સજા આપવામાં આવે તેને શું કહેવામાં આવે છે?

(A) પાર્ડન
(B) રેસ્પાઇટ
(C) રિમિશન
(D) રિપ્રિવ

સાચો જવાબ: (B) રેસ્પાઇટ.

સમજૂતી: રેસ્પાઇટમાં ગર્ભાવસ્થા અથવા અન્ય સંબંધિત વિશેષ સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને હળવી સજા આપવામાં આવી શકે છે.

પ્રશ્ન 9. રાજ્યપાલની ક્ષમાદાનની સત્તા કયા આર્ટિકલમાં છે?

(A) આર્ટિકલ 72
(B) આર્ટિકલ 74
(C) આર્ટિકલ 161
(D) આર્ટિકલ 356

સાચો જવાબ: (C) આર્ટિકલ 161.

સમજૂતી: આર્ટિકલ 161 રાજ્યપાલની ક્ષમાદાન સંબંધિત સત્તા વિશે છે, જ્યારે આર્ટિકલ 72 રાષ્ટ્રપતિની સત્તા વિશે છે.

પ્રશ્ન 10. લશ્કરી અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી સજાના કિસ્સામાં ક્ષમાદાનની બંધારણીય સત્તા કોની પાસે છે?

(A) રાજ્યપાલ
(B) રાષ્ટ્રપતિ
(C) જિલ્લા કલેક્ટર
(D) રાજ્યના મુખ્ય ન્યાયાધીશ

સાચો જવાબ: (B) રાષ્ટ્રપતિ.

સમજૂતી: આર્ટિકલ 72 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિને લશ્કરી અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલી સજા અંગે ક્ષમાદાનની સત્તા છે.

પ્રશ્ન 11. રાષ્ટ્રપતિ સામાન્ય રીતે ક્ષમાદાન અંગે નિર્ણય કઈ રીતે લે છે?

(A) પોતાની સંપૂર્ણ વ્યક્તિગત ઇચ્છાથી
(B) મંત્રીમંડળની બંધારણીય રીતે આપવામાં આવેલી સલાહ અનુસાર
(C) માત્ર રાજ્યપાલની મંજૂરીથી
(D) ચૂંટણી પંચની સલાહથી

સાચો જવાબ: (B) મંત્રીમંડળની બંધારણીય રીતે આપવામાં આવેલી સલાહ અનુસાર.

સમજૂતી: આર્ટિકલ 74 મુજબ રાષ્ટ્રપતિને મદદ અને સલાહ આપવા વડાપ્રધાનના નેતૃત્વ હેઠળ મંત્રીમંડળ હોય છે.

પ્રશ્ન 12. રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તાનો મુખ્ય હેતુ શું છે?

(A) અદાલતોની સત્તા સંપૂર્ણપણે દૂર કરવી
(B) દરેક દોષિતને આપમેળે મુક્ત કરવો
(C) યોગ્ય સંજોગોમાં ન્યાય અને માનવીય અભિગમ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું
(D) ફોજદારી કાયદા રદ કરવા

સાચો જવાબ: (C) યોગ્ય સંજોગોમાં ન્યાય અને માનવીય અભિગમ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું.

સમજૂતી: ક્ષમાદાનની સત્તા ન્યાયના હિતમાં અને બંધારણીય મર્યાદાઓ હેઠળ ઉપયોગમાં લેવાય છે.

પ્રશ્ન 13. આર્ટિકલ 72 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિની સત્તા અંગે કયું નિવેદન સાચું છે?

(A) તેનો ઉપયોગ માત્ર સિવિલ કેસોમાં થાય છે.
(B) તેનો ઉપયોગ માત્ર ચૂંટણી વિવાદોમાં થાય છે.
(C) તેનો ઉપયોગ બંધારણમાં દર્શાવેલા ચોક્કસ પ્રકારના કિસ્સાઓમાં થાય છે.
(D) તેનો ઉપયોગ માત્ર રાજ્યપાલની ભલામણથી જ થઈ શકે છે.

સાચો જવાબ: (C) તેનો ઉપયોગ બંધારણમાં દર્શાવેલા ચોક્કસ પ્રકારના કિસ્સાઓમાં થાય છે.

સમજૂતી: આર્ટિકલ 72ની સત્તા બંધારણમાં નિર્ધારિત ક્ષેત્રો સુધી મર્યાદિત છે.

પ્રશ્ન 14. મરુ રામ વિરુદ્ધ ભારત સંઘ (1981) કેસ કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?

(A) ક્ષમાદાનની સત્તા
(B) ચૂંટણી સુધારા
(C) નાણાકીય કટોકટી
(D) નાગરિકતા

સાચો જવાબ: (A) ક્ષમાદાનની સત્તા.

સમજૂતી: આ ચુકાદામાં ક્ષમાદાનની સત્તા અને મંત્રીમંડળની સલાહના બંધારણીય સંબંધ અંગે મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધાંતો સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા.

પ્રશ્ન 15. એપુરુ સુધાકર વિરુદ્ધ આંધ્ર પ્રદેશ સરકાર (2006) કેસ કયા સિદ્ધાંત માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

(A) ક્ષમાદાનના નિર્ણયની મર્યાદિત ન્યાયિક સમીક્ષા
(B) રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી
(C) રાજ્યસભાની રચના
(D) નાણાં પંચની નિમણૂક

સાચો જવાબ: (A) ક્ષમાદાનના નિર્ણયની મર્યાદિત ન્યાયિક સમીક્ષા.

સમજૂતી: મનસ્વીપણું, દુર્ભાવના અથવા અપ્રસ્તુત પરિબળોના ઉપયોગ જેવા સંજોગોમાં ક્ષમાદાનના નિર્ણયની ન્યાયિક સમીક્ષા થઈ શકે છે.

પ્રશ્ન 16. રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા અને ન્યાયિક અપીલ અંગે કયું નિવેદન સાચું છે?

(A) બંને સંપૂર્ણપણે એકસરખાં છે.
(B) ક્ષમાદાનની સત્તા ન્યાયિક અપીલથી અલગ બંધારણીય સત્તા છે.
(C) ક્ષમાદાનનો અધિકાર માત્ર સર્વોચ્ચ અદાલતને છે.
(D) ક્ષમાદાન માત્ર સિવિલ કેસમાં મળે છે.

સાચો જવાબ: (B) ક્ષમાદાનની સત્તા ન્યાયિક અપીલથી અલગ બંધારણીય સત્તા છે.

સમજૂતી: ક્ષમાદાનની સત્તા ચુકાદા સામેની સામાન્ય અપીલ નથી; તે બંધારણ હેઠળ મળેલી અલગ સત્તા છે.

પ્રશ્ન 17. રાજ્યપાલની સત્તા અંગે કયું નિવેદન સાચું છે?

(A) રાજ્યપાલને આર્ટિકલ 161 હેઠળ મૃત્યુદંડ સંપૂર્ણપણે માફ કરવાની રાષ્ટ્રપતિ જેવી સત્તા છે.
(B) રાજ્યપાલને લશ્કરી અદાલતની સજા માફ કરવાની આર્ટિકલ 72 જેવી સત્તા છે.
(C) રાજ્યપાલની સત્તા રાજ્યની કારોબારી સત્તા હેઠળ આવતા કાયદાઓ સંબંધિત ગુનાઓ સુધી લાગુ પડે છે.
(D) રાજ્યપાલને કોઈ ક્ષમાદાન સંબંધિત સત્તા નથી.

સાચો જવાબ: (C) રાજ્યપાલની સત્તા રાજ્યની કારોબારી સત્તા હેઠળ આવતા કાયદાઓ સંબંધિત ગુનાઓ સુધી લાગુ પડે છે.

સમજૂતી: આર્ટિકલ 161ની સત્તા આર્ટિકલ 72 જેટલી વ્યાપક નથી. મૃત્યુદંડ સંપૂર્ણપણે માફ કરવાની સત્તા રાષ્ટ્રપતિ પાસે છે.

પ્રશ્ન 18. ક્ષમાદાનની સત્તાનો ઉપયોગ મનસ્વી રીતે કરવામાં આવે તો શું થઈ શકે?

(A) કોઈ કાનૂની તપાસ શક્ય નથી.
(B) યોગ્ય સંજોગોમાં ન્યાયિક સમીક્ષા થઈ શકે છે.
(C) નિર્ણય આપમેળે બંધારણીય બની જાય છે.
(D) માત્ર ચૂંટણી પંચ તપાસ કરી શકે છે.

સાચો જવાબ: (B) યોગ્ય સંજોગોમાં ન્યાયિક સમીક્ષા થઈ શકે છે.

સમજૂતી: ક્ષમાદાનની સત્તા બંધારણીય છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ કાયદા અને બંધારણીય સિદ્ધાંતોની મર્યાદામાં થવો જોઈએ.

પ્રશ્ન 19. આર્ટિકલ 74 કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?

(A) રાજ્યપાલની ક્ષમાદાનની સત્તા
(B) રાષ્ટ્રપતિને મદદ અને સલાહ આપવા માટેનું મંત્રીમંડળ
(C) સંસદની સંયુક્ત બેઠક
(D) નાણાકીય કટોકટી

સાચો જવાબ: (B) રાષ્ટ્રપતિને મદદ અને સલાહ આપવા માટેનું મંત્રીમંડળ.

સમજૂતી: આર્ટિકલ 74 મુજબ વડાપ્રધાનના નેતૃત્વ હેઠળનું મંત્રીમંડળ રાષ્ટ્રપતિને મદદ અને સલાહ આપે છે.

પ્રશ્ન 20. આર્ટિકલ 72 અને આર્ટિકલ 161 અંગે સૌથી યોગ્ય નિવેદન કયું છે?

(A) બંને માત્ર રાજ્યપાલને લાગુ પડે છે.
(B) આર્ટિકલ 72 રાષ્ટ્રપતિ અને આર્ટિકલ 161 રાજ્યપાલની ક્ષમાદાન સંબંધિત સત્તા દર્શાવે છે.
(C) બંને માત્ર સિવિલ વિવાદો માટે છે.
(D) બંનેનો મૃત્યુદંડ સાથે કોઈ સંબંધ નથી.

સાચો જવાબ: (B) આર્ટિકલ 72 રાષ્ટ્રપતિ અને આર્ટિકલ 161 રાજ્યપાલની ક્ષમાદાન સંબંધિત સત્તા દર્શાવે છે.

સમજૂતી: આ બંને આર્ટિકલ વચ્ચેનો તફાવત AIBE પરીક્ષામાં યાદ રાખવો જરૂરી છે.

અંતિમ પુનરાવર્તન

આર્ટિકલ 72 — રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા.

આર્ટિકલ 161 — રાજ્યપાલની ક્ષમાદાનની સત્તા.

આર્ટિકલ 74 — રાષ્ટ્રપતિને મદદ અને સલાહ આપતું મંત્રીમંડળ.

પાર્ડન — સંપૂર્ણ માફી.

કમ્યુટેશન — સજાનું સ્વરૂપ બદલવું.

રિમિશન — સજાની અવધિ ઘટાડવી.

રેસ્પાઇટ — વિશેષ સંજોગોમાં હળવી સજા.

રિપ્રિવ — સજાનો અમલ થોડા સમય માટે મુલતવી રાખવો.