AIBE – CrPc કલમ 395 થી 405 – Reference and Revision
Click the Language Button below to read in your language.
ફોજદારી ન્યાયપ્રક્રિયામાં દરેક કેસનો અંતિમ નિર્ણય હંમેશાં નીચલી અદાલતમાં જ થઈ જાય એવું નથી. કેટલીક વખત કેસની સુનાવણી દરમિયાન કાયદાના અર્થઘટન અંગે ગંભીર પ્રશ્ન ઊભો થાય છે, તો કેટલીક વખત નીચલી અદાલતના નિર્ણયમાં કાયદાકીય ભૂલ કે અન્યાય જણાય છે. આવી પરિસ્થિતિમાં ઉચ્ચ અદાલતને કાયદાકીય પ્રશ્ન મોકલવાની અને નીચલી અદાલતના રેકોર્ડની તપાસ કરીને જરૂરી સુધારો કરવાની સત્તા આપવામાં આવી છે. આ બે મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયાઓ એટલે Reference (રેફરન્સ) અને Revision (રિવિઝન). AIBE પરીક્ષામાં આ વિષયમાંથી અદાલતોની સત્તા, હાઈકોર્ટની ભૂમિકા, સેશન્સ જજની રિવિઝનલ સત્તા અને Reference તથા Revision વચ્ચેનો તફાવત ખાસ મહત્વ ધરાવે છે.
Reference (રેફરન્સ) એટલે શું?
Reference એટલે જ્યારે કોઈ અદાલત સમક્ષ ચાલતા કેસમાં કાયદાના અર્થઘટન અથવા કાયદાની માન્યતા અંગે મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન ઊભો થાય અને તે પ્રશ્નનો નિર્ણય કેસના નિકાલ માટે જરૂરી હોય, ત્યારે અદાલત તે પ્રશ્નનો નિર્ણય લેવા હાઈકોર્ટને મોકલે છે.
સરળ ભાષામાં કહીએ તો, નીચલી અદાલતને કોઈ કાયદાની માન્યતા અંગે ગંભીર શંકા હોય અને તે પ્રશ્નનો નિર્ણય લીધા વગર કેસનો નિકાલ શક્ય ન હોય, ત્યારે હાઈકોર્ટનું માર્ગદર્શન મેળવવાની પ્રક્રિયાને Reference કહેવામાં આવે છે.
CrPC કલમ 395 – Reference to High Court
આ કલમ હેઠળ મુખ્યત્વે નીચેની જોગવાઈઓ કરવામાં આવી હતી.
પ્રથમ, જો કોઈ અદાલત સમક્ષ પેન્ડિંગ કેસમાં કોઈ Act, Ordinance અથવા Regulationની માન્યતા અંગે પ્રશ્ન ઊભો થાય અને અદાલતને લાગે કે તે કાયદો અથવા તેની જોગવાઈ અમાન્ય કે અમલમાં ન રહી શકે તેવી છે, પરંતુ હાઈકોર્ટ અથવા સુપ્રીમ કોર્ટે તેને અગાઉ અમાન્ય જાહેર કર્યો નથી, તો અદાલતે પોતાનો અભિપ્રાય અને તેના કારણો સાથે તે પ્રશ્ન હાઈકોર્ટને મોકલવો પડે છે.
બીજું, સેશન્સ કોર્ટ કોઈ કેસની સુનાવણી દરમિયાન ઊભા થયેલા કાયદાકીય પ્રશ્નને પણ હાઈકોર્ટના નિર્ણય માટે મોકલી શકે છે.
ત્રીજું, હાઈકોર્ટના નિર્ણયની રાહ જોતી વખતે સંબંધિત અદાલત આરોપીને જેલમાં મોકલી શકે છે અથવા જામીન પર મુક્ત કરી શકે છે.
BNSS કલમ 436 – Reference to High Court
BNSS કલમ 436 એ CrPC કલમ 395ની અનુરૂપ જોગવાઈ છે.
તેમાં એક મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. જૂની CrPC કલમ 395(2) હેઠળ Court of Session અથવા Metropolitan Magistrate કાયદાકીય પ્રશ્ન હાઈકોર્ટને મોકલી શકતા હતા. પરંતુ BNSS કલમ 436(2)માં Metropolitan Magistrateનો ઉલ્લેખ દૂર કરવામાં આવ્યો છે. તેનું કારણ BNSS હેઠળ Metropolitan Magistrateની અલગ વ્યવસ્થા દૂર કરવામાં આવી છે.
સંદર્ભ: BNSS કલમ 436 અને CrPC કલમ 395. IndiaCode+1
CrPC કલમ 396 – હાઈકોર્ટના નિર્ણય મુજબ કેસનો નિકાલ
જ્યારે કોઈ અદાલત કાયદાકીય પ્રશ્ન હાઈકોર્ટને Reference તરીકે મોકલે છે, ત્યારે હાઈકોર્ટ તે પ્રશ્ન પર યોગ્ય આદેશ આપે છે.
હાઈકોર્ટ પોતાના આદેશની નકલ Reference મોકલનાર અદાલતને મોકલે છે. ત્યારબાદ નીચલી અદાલતે હાઈકોર્ટના નિર્ણય અનુસાર કેસનો નિકાલ કરવાનો રહે છે.
આ જોગવાઈનો હેતુ એ છે કે કાયદાના અર્થઘટન અંગે અલગ અલગ અદાલતોમાં વિરોધાભાસી નિર્ણયો ન આવે.
BNSS કલમ 437 – Disposal of Case According to Decision of High Court
BNSS કલમ 437 CrPC કલમ 396ને અનુરૂપ છે.
હાઈકોર્ટ Reference અંગે જે નિર્ણય આપે છે તેનું પાલન કરીને સંબંધિત અદાલતે કેસનો નિકાલ કરવાનો રહે છે. Reference માટે થયેલો ખર્ચ કોણે ભરવો તે અંગે પણ હાઈકોર્ટ આદેશ આપી શકે છે.
Revision (રિવિઝન) એટલે શું?
Revision એટલે ઉચ્ચ અદાલત દ્વારા નીચલી ફોજદારી અદાલતના રેકોર્ડની તપાસ કરીને તેના નિર્ણય, આદેશ અથવા કાર્યવાહી કાયદા મુજબ યોગ્ય છે કે નહીં તેની ચકાસણી કરવાની પ્રક્રિયા.
જો નીચલી અદાલતે કાયદાની ખોટી સમજણના આધારે નિર્ણય આપ્યો હોય, અધિકારક્ષેત્રની બહાર જઈને આદેશ કર્યો હોય અથવા કાર્યવાહી દરમિયાન ગંભીર પ્રક્રિયાત્મક ભૂલ કરી હોય, તો યોગ્ય સંજોગોમાં ઉચ્ચ અદાલત રિવિઝનલ સત્તાનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
અહીં એક બાબત ખાસ સમજવી જરૂરી છે. Appeal અને Revision બંને એકસરખાં નથી. Appealમાં કાયદા અને હકીકતો બંનેની વ્યાપક પુનઃતપાસ થઈ શકે છે, જ્યારે Revision મુખ્યત્વે નિર્ણયની કાયદેસરતા, યોગ્યતા અને કાર્યવાહી નિયમિત રીતે થઈ છે કે નહીં તેની તપાસ માટે છે.
CrPC કલમ 397 – Calling for Records to Exercise Powers of Revision
આ કલમ હાઈકોર્ટ અને સેશન્સ જજને નીચલી ફોજદારી અદાલતના રેકોર્ડ મંગાવી તેની તપાસ કરવાની સત્તા આપે છે.
આ સત્તાનો ઉપયોગ નીચેના હેતુઓ માટે થઈ શકે છે.
- નીચલી અદાલતનો નિર્ણય સાચો છે કે નહીં તેની તપાસ.
- નિર્ણય કાયદેસર છે કે નહીં તેની તપાસ.
- નિર્ણય યોગ્ય છે કે નહીં તેની તપાસ.
- અદાલતે કાર્યવાહી યોગ્ય પ્રક્રિયા મુજબ કરી છે કે નહીં તેની તપાસ.
રેકોર્ડ મંગાવતી વખતે હાઈકોર્ટ અથવા સેશન્સ જજ જરૂરી જણાય તો સજા અથવા આદેશના અમલને સ્થગિત કરી શકે છે. આરોપી કસ્ટડીમાં હોય તો તેને પોતાના બોન્ડ અથવા જામીન બોન્ડ પર મુક્ત કરવાનો આદેશ પણ આપી શકે છે.
આ કલમમાં બે મહત્વપૂર્ણ મર્યાદાઓ છે.
પ્રથમ, Interlocutory Order એટલે કે વચગાળાના પ્રક્રિયાત્મક આદેશ સામે સામાન્ય રીતે Revision કરી શકાતું નથી.
બીજું, જો કોઈ વ્યક્તિએ એક જ બાબતે હાઈકોર્ટ અથવા સેશન્સ જજ પૈકી કોઈ એક સમક્ષ Revision અરજી કરી હોય, તો તે જ વ્યક્તિ બીજી અદાલતમાં ફરીથી Revision અરજી કરી શકતી નથી.
BNSS કલમ 438 – Calling for Records to Exercise Powers of Revision
BNSS કલમ 438 એ CrPC કલમ 397ને અનુરૂપ છે.
તેમાં રિવિઝનલ સત્તાનો ઉપયોગ કરતી વખતે સજા અથવા આદેશના અમલને સ્થગિત કરવાની તથા કસ્ટડીમાં રહેલા આરોપીને મુક્ત કરવાની જોગવાઈમાં પોતાના બોન્ડ અથવા જામીન બોન્ડનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
આ કલમ હેઠળ પણ Interlocutory Order સામે Revision કરવાની મનાઈ છે અને એક જ વ્યક્તિને હાઈકોર્ટ તથા સેશન્સ જજ સમક્ષ ક્રમશઃ બે રિવિઝન અરજીઓ કરવાની છૂટ નથી.IndiaCode+1
CrPC કલમ 398 – Power to Order Inquiry
આ કલમ હેઠળ હાઈકોર્ટ અથવા સેશન્સ જજને વધુ તપાસ (Further Inquiry) કરવાનો આદેશ આપવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.
આ સત્તાનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે બે પરિસ્થિતિમાં થઈ શકે છે.
પ્રથમ, જ્યારે મેજિસ્ટ્રેટે ફરિયાદને નામંજૂર કરી હોય.
બીજું, જ્યારે કોઈ આરોપીને કેસમાંથી Discharge કરવામાં આવ્યો હોય.
આવા સંજોગોમાં હાઈકોર્ટ અથવા સેશન્સ જજ વધુ તપાસ કરવાનો આદેશ આપી શકે છે.
પરંતુ આરોપીને Discharge કરવામાં આવ્યો હોય તો તેની સામે વધુ તપાસનો આદેશ આપતાં પહેલાં તેને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવી જરૂરી છે.
BNSS કલમ 439 – Power to Order Inquiry
BNSS કલમ 439 એ CrPC કલમ 398ની અનુરૂપ જોગવાઈ છે.
આ કલમ હેઠળ હાઈકોર્ટ અથવા સેશન્સ જજ ચીફ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટને વધુ તપાસ કરવા માટે આદેશ આપી શકે છે. ચીફ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ પોતે અથવા પોતાના તાબાના અન્ય મેજિસ્ટ્રેટ મારફતે વધુ તપાસ કરાવી શકે છે.
ખાસ યાદ રાખો: Discharge થયેલા આરોપીને સાંભળવાની તક આપ્યા વગર તેની સામે વધુ તપાસનો આદેશ આપી શકાય નહીં.
CrPC કલમ 399 – Sessions Judge’s Powers of Revision
આ કલમ સેશન્સ જજને રિવિઝનલ સત્તા આપે છે.
જ્યારે સેશન્સ જજ કોઈ નીચલી અદાલતનો રેકોર્ડ મંગાવે છે, ત્યારે તે હાઈકોર્ટને મળતી રિવિઝનલ સત્તાઓનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
તેમાં જરૂરી હોય ત્યાં નીચલી અદાલતના આદેશમાં ફેરફાર કરવો, તેને રદ કરવો અથવા યોગ્ય આદેશ આપવો વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
પરંતુ સેશન્સ જજ સમક્ષ કોઈ વ્યક્તિ દ્વારા Revision અરજી કરવામાં આવી હોય અને તેનો નિર્ણય આવી ગયો હોય, તો તે જ વ્યક્તિ હાઈકોર્ટમાં બીજી Revision અરજી કરી શકતી નથી.
BNSS કલમ 440 – Sessions Judge’s Powers of Revision
BNSS કલમ 440 એ CrPC કલમ 399ની અનુરૂપ છે.
આ કલમ હેઠળ સેશન્સ જજને રિવિઝનલ સત્તાઓ આપવામાં આવી છે. સેશન્સ જજનો નિર્ણય અરજદાર માટે અંતિમ ગણાય છે અને તે જ વ્યક્તિ દ્વારા ફરીથી હાઈકોર્ટમાં Revision અરજી કરી શકાતી નથી.
CrPC કલમ 400 – Power of Additional Sessions Judge
આ કલમ હેઠળ Additional Sessions Judge પણ સેશન્સ જજને મળતી રિવિઝનલ સત્તાઓનો ઉપયોગ કરી શકે છે, જો તે કેસ સેશન્સ જજ દ્વારા તેને સોંપવામાં આવ્યો હોય.
અર્થાત્, સેશન્સ જજ દ્વારા સોંપવામાં આવેલા Revision કેસમાં Additional Sessions Judge પણ જરૂરી આદેશ આપી શકે છે.
BNSS કલમ 441 – Power of Additional Sessions Judge
BNSS કલમ 441 CrPC કલમ 400ને અનુરૂપ છે.
Additional Sessions Judgeને સેશન્સ જજ દ્વારા સોંપવામાં આવેલા કેસમાં રિવિઝનલ સત્તાનો ઉપયોગ કરવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.
CrPC કલમ 401 – High Court’s Powers of Revision
આ પ્રકરણની સૌથી મહત્વપૂર્ણ કલમોમાંથી એક કલમ 401 છે.
આ કલમ હેઠળ હાઈકોર્ટને વ્યાપક રિવિઝનલ સત્તાઓ આપવામાં આવી છે.
હાઈકોર્ટ CrPC કલમ 386 હેઠળ અપીલની અદાલતને મળતી કેટલીક સત્તાઓનો ઉપયોગ Revision દરમિયાન કરી શકે છે.
હાઈકોર્ટ નીચે મુજબના આદેશ આપી શકે છે.
- નીચલી અદાલતનો ખોટો અથવા ગેરકાયદેસર આદેશ રદ કરી શકે છે.
- યોગ્ય સંજોગોમાં કેસની વધુ તપાસ અથવા ફરીથી સુનાવણીનો આદેશ આપી શકે છે.
- સજા અથવા આદેશમાં કાયદા મુજબ જરૂરી ફેરફાર કરી શકે છે.
- આરોપીને જામીન પર મુક્ત કરવા અથવા સજાના અમલને સ્થગિત કરવા અંગે આદેશ આપી શકે છે.
પરંતુ આ સત્તાઓ અમર્યાદિત નથી. કલમ 401માં કેટલીક મહત્વપૂર્ણ મર્યાદાઓ પણ છે.
પ્રથમ, હાઈકોર્ટ કોઈ વ્યક્તિને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યો હોય તો Revision દ્વારા સીધો દોષિત ઠરાવી શકતી નથી.
બીજું, જો કોઈ વ્યક્તિને Appeal કરવાનો અધિકાર હોવા છતાં તેણે Appeal કર્યા વગર Revision અરજી કરી હોય, તો હાઈકોર્ટ સામાન્ય રીતે તે અરજી સ્વીકારશે નહીં.
ત્રીજું, આરોપી અથવા અન્ય અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિના હિતને અસર કરતો આદેશ આપતાં પહેલાં તેને સાંભળવાની યોગ્ય તક આપવી જરૂરી છે.
ચોથું, એક જ વ્યક્તિએ Revision અરજી હાઈકોર્ટમાં કરી હોય અને તેનો નિર્ણય આવી ગયો હોય, તો તે જ વ્યક્તિ દ્વારા બીજી Revision અરજી સ્વીકારવામાં આવતી નથી.
BNSS કલમ 442 – High Court’s Powers of Revision
BNSS કલમ 442 એ CrPC કલમ 401ને અનુરૂપ છે.
હાઈકોર્ટને Revision દરમિયાન અપીલની અદાલત જેવી કેટલીક સત્તાઓ આપવામાં આવી છે. તેમાં આરોપીને નિર્દોષમાંથી દોષિત ઠરાવવાની મનાઈ અને અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિને સાંભળવાની તક આપવાની જોગવાઈ મહત્વપૂર્ણ છે.
BNSSમાં જૂના શબ્દ Pleaderના સ્થાને Advocate શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.BPRD+1
CrPC કલમ 402 – Power of High Court to Withdraw or Transfer Revision Cases
આ કલમ હેઠળ હાઈકોર્ટને રિવિઝન કેસ એક અદાલતમાંથી બીજી અદાલતમાં ટ્રાન્સફર કરવાની અથવા પોતાના સમક્ષ મંગાવવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.
જો હાઈકોર્ટને યોગ્ય લાગે કે કોઈ Revision અરજીનો નિર્ણય સેશન્સ જજ અથવા અન્ય યોગ્ય અદાલત દ્વારા થવો જોઈએ, તો તે કેસને યોગ્ય અદાલતમાં મોકલી શકે છે.
જો હાઈકોર્ટ કોઈ Revision કેસ સેશન્સ જજને ટ્રાન્સફર કરે અને સેશન્સ જજ તેનો નિકાલ કરે, તો જે વ્યક્તિની અરજીનો નિર્ણય થઈ ગયો હોય તે જ વ્યક્તિ ફરીથી હાઈકોર્ટમાં Revision અરજી કરી શકતી નથી.
BNSS કલમ 443 – Power of High Court to Withdraw or Transfer Revision Cases
BNSS કલમ 443 એ CrPC કલમ 402ને અનુરૂપ છે.
આ કલમ હાઈકોર્ટને Revision કેસ પાછો મંગાવવાની અથવા યોગ્ય અદાલતમાં ટ્રાન્સફર કરવાની સત્તા આપે છે.
CrPC કલમ 403 – Option of Court to Hear Parties
આ કલમ મુજબ Revisionની કાર્યવાહી દરમિયાન કોઈ પક્ષકારને વ્યક્તિગત રીતે અથવા વકીલ મારફતે સાંભળવાનો આપમેળે અધિકાર મળતો નથી.
પરંતુ અદાલતને યોગ્ય લાગે તો તે પક્ષકારને વ્યક્તિગત રીતે અથવા તેના વકીલ મારફતે સાંભળી શકે છે.
આનો અર્થ એ છે કે Revisionની સુનાવણીમાં પક્ષકારને સાંભળવો કે નહીં તે બાબત અદાલતના વિવેકાધિકાર પર આધારિત છે, સિવાય કે કાયદામાં ખાસ જોગવાઈ કરવામાં આવી હોય.
BNSS કલમ 444 – Option of Court to Hear Parties
BNSS કલમ 444 CrPC કલમ 403ને અનુરૂપ છે.
તેમાં Pleaderના સ્થાને Advocate શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
CrPC કલમ 404 – Statement by Metropolitan Magistrate
આ કલમ હેઠળ Metropolitan Magistrate પોતાના નિર્ણયનાં કારણો હાઈકોર્ટને મોકલી શકે તેવી જોગવાઈ હતી, જેથી હાઈકોર્ટ તે કારણોનો વિચાર કરી શકે.
પરંતુ BNSSમાં Metropolitan Magistrateની અલગ વ્યવસ્થા દૂર કરવામાં આવી હોવાથી આ જોગવાઈને સ્થાન આપવામાં આવ્યું નથી.
AIBE માટે ખાસ યાદ રાખવું
BNSSમાં CrPC કલમ 404ને અનુરૂપ કોઈ અલગ કલમ નથી. આ જોગવાઈ BNSSમાં Deleted છે.
CrPC કલમ 405 – High Court’s Order to be Certified to Lower Court
જ્યારે હાઈકોર્ટ અથવા સેશન્સ જજ Revisionની કાર્યવાહી દરમિયાન કોઈ નિર્ણય કે આદેશ આપે છે, ત્યારે તે નિર્ણયની પ્રમાણિત નકલ સંબંધિત નીચલી અદાલતને મોકલવાની રહે છે.
ત્યારબાદ નીચલી અદાલતે ઉચ્ચ અદાલતના નિર્ણયને અનુરૂપ જરૂરી કાર્યવાહી કરવાની રહે છે.
જરૂર જણાય તો નીચલી અદાલતના રેકોર્ડમાં પણ સુધારો કરવામાં આવે છે.
BNSS કલમ 445 – High Court’s Order to be Certified to Lower Court
BNSS કલમ 445 એ CrPC કલમ 405ની અનુરૂપ જોગવાઈ છે.
આ કલમ મુજબ હાઈકોર્ટ અથવા સેશન્સ જજ દ્વારા Revisionમાં આપવામાં આવેલો નિર્ણય સંબંધિત નીચલી અદાલતને પ્રમાણિત કરીને મોકલવામાં આવે છે અને નીચલી અદાલતે તે મુજબ જરૂરી આદેશો કરવા પડે છે.
Reference અને Revision વચ્ચેનો તફાવત
AIBE પરીક્ષામાં આ બંને પ્રક્રિયાઓ વચ્ચેનો તફાવત પૂછાઈ શકે છે.
| મુદ્દો | Reference | Revision |
|---|---|---|
| અર્થ | કાયદાકીય પ્રશ્ન હાઈકોર્ટને મોકલવો | નીચલી અદાલતના રેકોર્ડની તપાસ |
| મુખ્ય હેતુ | કાયદાનું યોગ્ય અર્થઘટન મેળવવું | કાયદેસરતા અને યોગ્યતા તપાસવી |
| શરૂઆત | નીચલી અદાલત દ્વારા | હાઈકોર્ટ અથવા સેશન્સ જજ દ્વારા |
| મુખ્ય કલમ | CrPC 395 | CrPC 397 અને 401 |
| BNSS | 436 | 438 અને 442 |
| પરિણામ | હાઈકોર્ટના નિર્ણય મુજબ કેસનો નિકાલ | જરૂરી હોય તો નીચલી અદાલતના આદેશમાં સુધારો |
AIBE પરીક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ કલમો – એક નજરમાં
આ કોષ્ટક ખાસ યાદ રાખવો. જૂની CrPC અને નવી BNSSની કલમો વચ્ચેનો સંબંધ પરીક્ષામાં ખૂબ ઉપયોગી છે.
| CrPC કલમ | વિષય | BNSS કલમ |
|---|---|---|
| 395 | Reference to High Court | 436 |
| 396 | Disposal according to High Court decision | 437 |
| 397 | Calling for Records for Revision | 438 |
| 398 | Power to Order Inquiry | 439 |
| 399 | Sessions Judge’s Revision Powers | 440 |
| 400 | Additional Sessions Judge’s Powers | 441 |
| 401 | High Court’s Revision Powers | 442 |
| 402 | Transfer or Withdrawal of Revision Cases | 443 |
| 403 | Option to Hear Parties | 444 |
| 404 | Metropolitan Magistrate’s Statement | Deleted |
| 405 | Certification of High Court’s Order | 445 |
AIBE પરીક્ષા માટે યાદ રાખવાના મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ
1. Reference એટલે કાયદાકીય પ્રશ્નનો નિર્ણય મેળવવા હાઈકોર્ટને મોકલવો.
2. Revision એટલે નીચલી અદાલતના નિર્ણયની કાયદેસરતા, યોગ્યતા અને પ્રક્રિયાની નિયમિતતાની તપાસ.
3. CrPC કલમ 395ની નવી જોગવાઈ BNSS કલમ 436 છે.
4. CrPC કલમ 397ની નવી જોગવાઈ BNSS કલમ 438 છે.
5. Interlocutory Order સામે સામાન્ય રીતે Revision કરી શકાતી નથી.
6. સેશન્સ જજ દ્વારા Revision અરજીનો નિર્ણય થયા પછી એ જ વ્યક્તિ બીજી Revision અરજી હાઈકોર્ટમાં કરી શકતી નથી.
7. હાઈકોર્ટ Revision દરમિયાન Acquittalને સીધું Convictionમાં ફેરવી શકતી નથી.
8. Discharge થયેલા આરોપી સામે વધુ તપાસનો આદેશ આપતાં પહેલાં તેને સાંભળવાની તક આપવી જરૂરી છે.
9. CrPC કલમ 404 BNSSમાં દૂર કરવામાં આવી છે.
10. CrPC કલમ 405ની નવી જોગવાઈ BNSS કલમ 445 છે.
Reference અને Revision ફોજદારી ન્યાયપ્રક્રિયાના એવા મહત્વપૂર્ણ સાધનો છે, જે અદાલતોના નિર્ણયો કાયદા અનુસાર થાય તેની ખાતરી કરવામાં મદદ કરે છે. Reference દ્વારા નીચલી અદાલત કાયદાકીય પ્રશ્ન અંગે હાઈકોર્ટનું માર્ગદર્શન મેળવે છે, જ્યારે Revision દ્વારા ઉચ્ચ અદાલત નીચલી અદાલતની કાર્યવાહી અને નિર્ણયની કાયદેસરતા તપાસી શકે છે. AIBE પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ CrPC કલમ 395થી 405 અને BNSS કલમ 436થી 445નો તુલનાત્મક અભ્યાસ કરવો જોઈએ. ખાસ કરીને કલમ 397, 398, 399, 401 અને BNSSની અનુરૂપ જોગવાઈઓને સારી રીતે સમજવી જરૂરી છે. યાદ રાખો, પરીક્ષામાં માત્ર કલમોના નંબર યાદ રાખવા પૂરતા નથી. કઈ પરિસ્થિતિમાં કઈ સત્તાનો ઉપયોગ થાય છે તે સમજવું પણ એટલું જ જરૂરી છે.
AIBE Exam – Reference and Revision – CrPC કલમ 395 થી 405
પ્રશ્ન 1. CrPC ની કલમ 395 કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?
(A) અપીલ
(B) હાઈકોર્ટને રેફરન્સ મોકલવો
(C) જામીન
(D) સજા
સાચો જવાબ: (B) હાઈકોર્ટને રેફરન્સ મોકલવો.
સમજૂતી: CrPC કલમ 395 હેઠળ ચોક્કસ કાયદાકીય પ્રશ્નોનો નિર્ણય મેળવવા નીચલી અદાલત હાઈકોર્ટને Reference મોકલી શકે છે.
પ્રશ્ન 2. CrPC કલમ 395ને અનુરૂપ BNSSની કઈ કલમ છે?
(A) કલમ 438
(B) કલમ 436
(C) કલમ 442
(D) કલમ 445
સાચો જવાબ: (B) કલમ 436.
સમજૂતી: BNSS કલમ 436 હાઈકોર્ટને Reference મોકલવા અંગેની જોગવાઈ કરે છે.
પ્રશ્ન 3. CrPC કલમ 396 કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?
(A) હાઈકોર્ટના નિર્ણય મુજબ કેસનો નિકાલ
(B) સેશન્સ જજની સત્તા
(C) આરોપીની ધરપકડ
(D) અપીલનો અધિકાર
સાચો જવાબ: (A) હાઈકોર્ટના નિર્ણય મુજબ કેસનો નિકાલ.
સમજૂતી: Reference અંગે હાઈકોર્ટ જે નિર્ણય આપે છે તે મુજબ નીચલી અદાલતે કેસનો નિકાલ કરવાનો રહે છે.
પ્રશ્ન 4. CrPC કલમ 397 હેઠળ કોને રિવિઝનલ સત્તા આપવામાં આવી છે?
(A) માત્ર સુપ્રીમ કોર્ટ
(B) માત્ર મેજિસ્ટ્રેટ
(C) હાઈકોર્ટ અને સેશન્સ જજ
(D) માત્ર જિલ્લા કલેક્ટર
સાચો જવાબ: (C) હાઈકોર્ટ અને સેશન્સ જજ.
સમજૂતી: હાઈકોર્ટ અને સેશન્સ જજ નીચલી ફોજદારી અદાલતના રેકોર્ડ મંગાવી નિર્ણયની કાયદેસરતા અને યોગ્યતાની તપાસ કરી શકે છે.
પ્રશ્ન 5. CrPC કલમ 397ને અનુરૂપ BNSSની કઈ કલમ છે?
(A) 436
(B) 438
(C) 439
(D) 440
સાચો જવાબ: (B) કલમ 438.
સમજૂતી: BNSS કલમ 438 હેઠળ રિવિઝનલ સત્તાનો ઉપયોગ કરવા માટે નીચલી અદાલતના રેકોર્ડ મંગાવવાની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 6. Interlocutory Order સામે CrPC કલમ 397 હેઠળ Revision કરી શકાય છે?
(A) હા, હંમેશાં
(B) ના, સામાન્ય રીતે નહીં
(C) માત્ર સુપ્રીમ કોર્ટમાં
(D) માત્ર રાજ્ય સરકારની મંજૂરીથી
સાચો જવાબ: (B) ના, સામાન્ય રીતે નહીં.
સમજૂતી: CrPC કલમ 397(2) મુજબ Interlocutory Order સામે Revision કરવાની મનાઈ છે.
પ્રશ્ન 7. CrPC કલમ 398 કઈ સત્તા આપે છે?
(A) સજા માફ કરવાની સત્તા
(B) વધુ તપાસનો આદેશ આપવાની સત્તા
(C) જામીન રદ કરવાની સત્તા
(D) કેસ ટ્રાન્સફર કરવાની સત્તા
સાચો જવાબ: (B) વધુ તપાસનો આદેશ આપવાની સત્તા.
સમજૂતી: હાઈકોર્ટ અથવા સેશન્સ જજ ફરિયાદ નામંજૂર થયેલી હોય અથવા આરોપી Discharge થયો હોય ત્યારે વધુ તપાસનો આદેશ આપી શકે છે.
પ્રશ્ન 8. CrPC કલમ 398 હેઠળ આરોપી Discharge થયો હોય અને તેની સામે વધુ તપાસનો આદેશ આપવાનો હોય, તો શું જરૂરી છે?
(A) પોલીસની મંજૂરી
(B) ફરિયાદીની સંમતિ
(C) આરોપીને સાંભળવાની તક
(D) રાજ્ય સરકારની મંજૂરી
સાચો જવાબ: (C) આરોપીને સાંભળવાની તક.
સમજૂતી: Discharge થયેલા વ્યક્તિને વધુ તપાસનો આદેશ આપતાં પહેલાં પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવી જરૂરી છે.
પ્રશ્ન 9. CrPC કલમ 399 કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?
(A) સેશન્સ જજની રિવિઝનલ સત્તા
(B) હાઈકોર્ટની અપીલ સત્તા
(C) સુપ્રીમ કોર્ટની સત્તા
(D) પોલીસ તપાસ
સાચો જવાબ: (A) સેશન્સ જજની રિવિઝનલ સત્તા.
સમજૂતી: આ કલમ હેઠળ સેશન્સ જજને રિવિઝનલ સત્તાઓ આપવામાં આવી છે.
પ્રશ્ન 10. CrPC કલમ 399ને અનુરૂપ BNSSની કઈ કલમ છે?
(A) 439
(B) 440
(C) 441
(D) 442
સાચો જવાબ: (B) કલમ 440.
સમજૂતી: BNSS કલમ 440 સેશન્સ જજની રિવિઝનલ સત્તાઓ અંગેની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 11. CrPC કલમ 400 હેઠળ કોને રિવિઝનલ સત્તાનો ઉપયોગ કરવાની સત્તા છે?
(A) જિલ્લા કલેક્ટર
(B) Additional Sessions Judge
(C) પોલીસ અધિક્ષક
(D) સરકારી વકીલ
સાચો જવાબ: (B) Additional Sessions Judge.
સમજૂતી: સેશન્સ જજ દ્વારા સોંપવામાં આવેલા કેસમાં Additional Sessions Judge રિવિઝનલ સત્તાનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
પ્રશ્ન 12. CrPC કલમ 400ને અનુરૂપ BNSSની કઈ કલમ છે?
(A) 438
(B) 440
(C) 441
(D) 443
સાચો જવાબ: (C) કલમ 441.
સમજૂતી: BNSS કલમ 441 Additional Sessions Judgeની રિવિઝનલ સત્તા અંગેની જોગવાઈ છે.
પ્રશ્ન 13. CrPC કલમ 401 કઈ સત્તા સાથે સંબંધિત છે?
(A) સેશન્સ જજની સત્તા
(B) હાઈકોર્ટની રિવિઝનલ સત્તા
(C) મેજિસ્ટ્રેટની સત્તા
(D) પોલીસની સત્તા
સાચો જવાબ: (B) હાઈકોર્ટની રિવિઝનલ સત્તા.
સમજૂતી: આ કલમ હેઠળ હાઈકોર્ટને નીચલી ફોજદારી અદાલતના નિર્ણયની તપાસ અને જરૂરી આદેશ કરવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.
પ્રશ્ન 14. શું હાઈકોર્ટ CrPC કલમ 401 હેઠળ Revisionમાં Acquittalના નિર્ણયને સીધો Convictionમાં ફેરવી શકે છે?
(A) હા
(B) ના
(C) માત્ર પોલીસની વિનંતીથી
(D) માત્ર ફરિયાદીની સંમતિથી
સાચો જવાબ: (B) ના.
સમજૂતી: CrPC કલમ 401(3) મુજબ હાઈકોર્ટ Revisionની સત્તાનો ઉપયોગ કરીને Acquittalના નિર્ણયને સીધો Convictionમાં ફેરવી શકતી નથી.
પ્રશ્ન 15. CrPC કલમ 401 હેઠળ અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિને સાંભળવાની તક આપ્યા વગર તેના વિરુદ્ધ આદેશ આપી શકાય છે?
(A) હા
(B) ના
(C) માત્ર સેશન્સ કોર્ટમાં
(D) માત્ર જામીનના કેસમાં
સાચો જવાબ: (B) ના.
સમજૂતી: CrPC કલમ 401(2) મુજબ કોઈ વ્યક્તિના હિતને અસર કરતો આદેશ આપતાં પહેલાં તેને પોતાનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક આપવી જરૂરી છે.
પ્રશ્ન 16. CrPC કલમ 402 કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?
(A) Revision કેસ પાછો મંગાવવાની અથવા ટ્રાન્સફર કરવાની હાઈકોર્ટની સત્તા
(B) જામીન આપવાની સત્તા
(C) સજા ઘટાડવાની સત્તા
(D) પોલીસ રિમાન્ડ
સાચો જવાબ: (A) Revision કેસ પાછો મંગાવવાની અથવા ટ્રાન્સફર કરવાની હાઈકોર્ટની સત્તા.
સમજૂતી: હાઈકોર્ટ Revision કેસને એક અદાલતમાંથી બીજી અદાલતમાં ટ્રાન્સફર કરી શકે છે અથવા પોતાના સમક્ષ મંગાવી શકે છે.
પ્રશ્ન 17. CrPC કલમ 403 હેઠળ Revisionમાં પક્ષકારોને સાંભળવાનો અધિકાર કોના વિવેકાધિકાર પર આધારિત છે?
(A) પોલીસ અધિકારી
(B) સરકારી વકીલ
(C) અદાલત
(D) ફરિયાદી
સાચો જવાબ: (C) અદાલત.
સમજૂતી: CrPC કલમ 403 મુજબ પક્ષકારોને વ્યક્તિગત રીતે અથવા Pleader મારફતે સાંભળવા કે નહીં તે અદાલતના વિવેકાધિકાર પર આધારિત છે.
પ્રશ્ન 18. CrPC કલમ 404 કઈ બાબત સાથે સંબંધિત છે?
(A) Metropolitan Magistrate દ્વારા નિર્ણયનાં કારણોનું નિવેદન
(B) હાઈકોર્ટની અપીલ સત્તા
(C) જામીનની જોગવાઈ
(D) સેશન્સ કોર્ટની સત્તા
સાચો જવાબ: (A) Metropolitan Magistrate દ્વારા નિર્ણયનાં કારણોનું નિવેદન.
સમજૂતી: CrPC કલમ 404 હેઠળ Metropolitan Magistrate પોતાના નિર્ણયનાં કારણો હાઈકોર્ટને મોકલી શકે તેવી જોગવાઈ હતી. BNSSમાં આ કલમને અનુરૂપ અલગ જોગવાઈ રાખવામાં આવી નથી.
પ્રશ્ન 19. CrPC કલમ 405 હેઠળ હાઈકોર્ટના Revisionના આદેશની નકલ કોને મોકલવામાં આવે છે?
(A) પોલીસ સ્ટેશન
(B) સંબંધિત નીચલી અદાલત
(C) રાજ્ય સરકાર
(D) જિલ્લા કલેક્ટર
સાચો જવાબ: (B) સંબંધિત નીચલી અદાલત.
સમજૂતી: હાઈકોર્ટ અથવા સેશન્સ જજનો નિર્ણય સંબંધિત નીચલી અદાલતને પ્રમાણિત કરીને મોકલવામાં આવે છે, જેથી તે મુજબ જરૂરી કાર્યવાહી થઈ શકે.
પ્રશ્ન 20. CrPC કલમ 405ને અનુરૂપ BNSSની કઈ કલમ છે?
(A) 442
(B) 443
(C) 444
(D) 445
સાચો જવાબ: (D) કલમ 445.
સમજૂતી: BNSS કલમ 445 હેઠળ ઉચ્ચ અદાલતના Revisionના આદેશને પ્રમાણિત કરીને સંબંધિત નીચલી અદાલતને મોકલવાની જોગવાઈ છે.
AIBE માટે ઝડપી રિવિઝન
| વિષય | CrPC | BNSS |
|---|---|---|
| Reference | 395 | 436 |
| Disposal of Reference | 396 | 437 |
| Calling for Records | 397 | 438 |
| Further Inquiry | 398 | 439 |
| Sessions Judge Revision | 399 | 440 |
| Additional Sessions Judge | 400 | 441 |
| High Court Revision | 401 | 442 |
| Transfer of Revision | 402 | 443 |
| Hearing of Parties | 403 | 444 |
| Metropolitan Magistrate Statement | 404 | Deleted |
| Certification of Order | 405 | 445 |