CrPC કલમ 156-157-161-162 અને 164 – પોલીસ તપાસ

Click the Language Button below to read in your language.

CrPC કલમ 156, 157, 161, 162 અને 164 તથા BNSS ની સંબંધિત જોગવાઈઓ સાથે ગુજરાતીમાં સમજૂતી

ફોજદારી ન્યાયપ્રણાલીમાં પોલીસ તપાસનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. કોઈ ગુનાની જાણ થયા પછી પોલીસ કઈ રીતે તપાસ શરૂ કરે છે, સાક્ષીઓનાં નિવેદનો કેવી રીતે નોંધે છે, આરોપીની કબૂલાત કયા સંજોગોમાં નોંધાવી શકાય છે અને તપાસ દરમિયાન આપવામાં આવેલા નિવેદનોનો અદાલતમાં કઈ રીતે ઉપયોગ થાય છે, તે સમજવું દરેક કાયદાના વિદ્યાર્થી માટે જરૂરી છે.

AIBE પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ CrPCની આ કલમો સાથે ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા, 2023 (BNSS) ની સમકક્ષ જોગવાઈઓ પણ ખાસ યાદ રાખવી જોઈએ. BNSS 1 જુલાઈ, 2024થી અમલમાં આવી છે. તેથી પરીક્ષામાં જૂના અને નવા કાયદા વચ્ચેનો તફાવત સમજવો ઉપયોગી છે. પોલીસ તપાસ એટલે માત્ર આરોપીને શોધવાની પ્રક્રિયા નથી. ગુનાની હકીકતો એકત્રિત કરવી, સાક્ષીઓની પૂછપરછ કરવી, પુરાવા મેળવવા અને આખરે કાયદા મુજબ અહેવાલ તૈયાર કરવો—આ બધું તપાસનો ભાગ છે.

ચાલો, હવે આપણે AIBE પરીક્ષા ને ધ્યાનમાં રાખીને આ પાંચેય કલમોને સરળ ઉદાહરણો સાથે સમજીએ.

1. CrPC કલમ 156 — BNSS કલમ 175 – પોલીસ અધિકારીની તપાસ કરવાની સત્તા

CrPCની કલમ 156 હેઠળ પોલીસ સ્ટેશનના ઇન્ચાર્જ અધિકારીને સંજ્ઞેય ગુનાની તપાસ કરવાની સત્તા આપવામાં આવી હતી. સામાન્ય રીતે આવા ગુનામાં પોલીસ મેજિસ્ટ્રેટના પૂર્વ આદેશ વિના તપાસ શરૂ કરી શકે છે. સંજ્ઞેય ગુનો એટલે એવો ગુનો જેમાં કાયદા મુજબ પોલીસને વોરંટ વિના ધરપકડ કરવાની સત્તા હોય છે. જોકે દરેક સંજ્ઞેય ગુનામાં ધરપકડ કરવી જ પડે એવું નથી; ધરપકડ માટેની કાનૂની શરતોનું પાલન જરૂરી છે. કલમ 156(3) હેઠળ સક્ષમ મેજિસ્ટ્રેટ પોલીસને તપાસ કરવાનો આદેશ આપી શકે છે. BNSSની કલમ 175માં આ જ વિષયની જોગવાઈ છે. નવી જોગવાઈમાં મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ તપાસના આદેશ માટેની પ્રક્રિયા અને કેટલીક વધારાની શરતો પણ સમાવાઈ છે.ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ વ્યક્તિ પોલીસ સમક્ષ ચોરીની ફરિયાદ કરે અને હકીકતો પરથી સંજ્ઞેય ગુનો બનતો હોય, તો પોલીસ કાયદા મુજબ તપાસ શરૂ કરી શકે છે. જો પોલીસ કાયદેસર રીતે જરૂરી કાર્યવાહી ન કરે, તો યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં ફરિયાદી સક્ષમ મેજિસ્ટ્રેટનો સંપર્ક કરી શકે છે.

પરીક્ષાલક્ષી મુદ્દો: CrPC કલમ 156(3) અને BNSS કલમ 175(3) યાદ રાખો.

2. CrPC કલમ 157 — BNSS કલમ 176 – તપાસની પ્રક્રિયા

કલમ 157 પોલીસને સંજ્ઞેય ગુનાની માહિતી મળ્યા પછી તપાસ કેવી રીતે આગળ વધારવી તે સમજાવે છે.

પોલીસને ગુનો થયો હોવાની શંકા માટે પૂરતું કારણ જણાય, તો કાયદાની જોગવાઈઓ અનુસાર તે મેજિસ્ટ્રેટને અહેવાલ મોકલી તપાસ માટે ઘટનાસ્થળે જઈ શકે છે, હકીકતો અને સંજોગોની તપાસ કરી શકે છે અને જરૂરી પુરાવા એકત્રિત કરી શકે છે.તપાસ દરમિયાન પોલીસ ઘટનાસ્થળનું નિરીક્ષણ, સાક્ષીઓની પૂછપરછ, દસ્તાવેજોનું પરીક્ષણ તથા અન્ય કાયદેસર પગલાં લઈ શકે છે. તપાસની ચોક્કસ રીત ગુનાની પ્રકૃતિ અને ઉપલબ્ધ પુરાવા પર આધાર રાખે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ મકાનમાં ચોરી થઈ હોય તો પોલીસ ઘટનાસ્થળની તપાસ કરીને સીસીટીવી ફૂટેજ, ફિંગરપ્રિન્ટ્સ અને સાક્ષીઓની માહિતી મેળવી શકે છે. BNSSની કલમ 176માં તપાસની પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત જોગવાઈઓ છે. ગંભીર ગુનાઓમાં ફોરેન્સિક તપાસ અને પુરાવા એકત્રિત કરવાની પ્રક્રિયા અંગે પણ નવી સંહિતામાં વિશેષ જોગવાઈઓ છે.

પરીક્ષાલક્ષી મુદ્દો: CrPC 157 = BNSS 176. બંનેમાં તપાસ શરૂ કરવાની અને આગળ વધારવાની પ્રક્રિયા મુખ્ય વિષય છે.

3. CrPC કલમ 161 — BNSS કલમ 180 – પોલીસ દ્વારા સાક્ષીઓની પૂછપરછ

પોલીસ તપાસ દરમિયાન ગુનાની હકીકતો જાણતા હોય તેવી વ્યક્તિઓની પૂછપરછ કરી શકે છે. CrPCની કલમ 161 આ સત્તા અને પૂછપરછની પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત છે. પોલીસ સાક્ષીને મૌખિક રીતે પ્રશ્નો પૂછી શકે છે અને કેસ સાથે સંબંધિત માહિતી મેળવી શકે છે. તપાસ અધિકારી જરૂરી હોય ત્યારે નિવેદન લેખિતમાં નોંધી શકે છે. પરંતુ અહીં એક મહત્ત્વની બાબત સમજવી જોઈએ. પોલીસ સમક્ષ આપેલું નિવેદન અને મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ નોંધાયેલું નિવેદન એકસરખાં નથી. પોલીસ સમક્ષ આપેલા નિવેદનને કાયદામાં નિર્ધારિત મર્યાદાઓને આધીન રહીને જ ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. કલમ 161(2) મુજબ, કોઈ વ્યક્તિને એવા પ્રશ્નનો જવાબ આપવા માટે મજબૂર કરી શકાતી નથી જેના જવાબથી તે પોતે ફોજદારી આરોપ, દંડ અથવા જપ્તીનો ભોગ બની શકે. ઉદાહરણ તરીકે, ચોરીના કેસમાં પોલીસે ઘટનાસ્થળે હાજર વ્યક્તિને પૂછ્યું કે તેણે શંકાસ્પદ વ્યક્તિને કયા સમયે અને કઈ દિશામાં જતાં જોયો હતો. આ પૂછપરછમાંથી મળતી માહિતી તપાસમાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. BNSSની કલમ 180માં આ વિષયની સમકક્ષ જોગવાઈ છે.

પરીક્ષાલક્ષી મુદ્દો: CrPC 161 = BNSS 180. પોલીસ દ્વારા સાક્ષીઓની પૂછપરછ.

4. CrPC કલમ 162 — BNSS કલમ 181 – પોલીસ સમક્ષ આપેલા નિવેદનોનો ઉપયોગ

આ કલમ AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ મહત્ત્વની છે, કારણ કે તે પોલીસ સમક્ષ નોંધાયેલા નિવેદનોનો અદાલતી કાર્યવાહીમાં કયા હેતુ માટે ઉપયોગ થઈ શકે છે તે નક્કી કરે છે.સામાન્ય નિયમ પ્રમાણે, તપાસ દરમિયાન પોલીસને આપેલું નિવેદન નિવેદન આપનાર વ્યક્તિ પાસે સહી કરાવીને લેવાતું નથી. આવા નિવેદનનો ઉપયોગ અદાલતમાં સામાન્ય રીતે સાક્ષીને વિરોધાભાસી ઠેરવવા માટે કાયદામાં દર્શાવેલી રીત અને મર્યાદાઓ અનુસાર થઈ શકે છે. તેનો ઉપયોગ દરેક પરિસ્થિતિમાં સ્વતંત્ર પુરાવા તરીકે કરી શકાય એવું નથી. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ સાક્ષીએ પોલીસને કહ્યું કે તેણે આરોપીને રાત્રે 10 વાગ્યે ઘટનાસ્થળે જોયો હતો. પરંતુ અદાલતમાં તે સાક્ષી કહે કે આરોપી રાત્રે 8 વાગ્યે ત્યાં હતો, તો કાયદામાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ અગાઉના નિવેદનના વિરોધાભાસ તરફ તેનું ધ્યાન દોરવામાં આવી શકે છે. આથી, પોલીસ સમક્ષનું નિવેદન અને અદાલતમાં આપવામાં આવેલી જુબાની વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. CrPC કલમ 162માં પોલીસ સમક્ષના નિવેદનોની સહી અને ઉપયોગ અંગે જોગવાઈ છે. BNSSની કલમ 181 આ વિષયની અનુરૂપ જોગવાઈ છે.

પરીક્ષાલક્ષી મુદ્દો: CrPC 162 = BNSS 181.

ખાસ યાદ રાખો: CrPC કલમ 161 પૂછપરછ અને નિવેદન સાથે સંબંધિત છે, જ્યારે કલમ 162 તે નિવેદનના ઉપયોગ અને મર્યાદાઓ વિશે છે.

5. CrPC કલમ 164 — BNSS કલમ 183 – મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ કબૂલાત અથવા નિવેદન નોંધવું

CrPCની કલમ 164 હેઠળ સક્ષમ મેજિસ્ટ્રેટ તપાસ દરમિયાન અથવા કાયદામાં દર્શાવેલી સંબંધિત પ્રક્રિયામાં કબૂલાત અથવા નિવેદન નોંધી શકે છે. આ કલમનો મુખ્ય હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે કબૂલાત સ્વૈચ્છિક રીતે આપવામાં આવી છે કે નહીં. આરોપીએ કોઈ દબાણ, ધમકી, લાલચ કે બળજબરી વિના કબૂલાત આપી છે કે નહીં, તે ખૂબ મહત્ત્વનું છે. મેજિસ્ટ્રેટે કબૂલાત નોંધતા પહેલાં આરોપીને સમજાવવું પડે છે કે તે કબૂલાત આપવા માટે બંધાયેલો નથી અને જો તે કબૂલાત આપશે તો તેનો ઉપયોગ તેની વિરુદ્ધ થઈ શકે છે. મેજિસ્ટ્રેટને કબૂલાત સ્વૈચ્છિક હોવાનો સંતોષ ન થાય તો કબૂલાત નોંધવી ન જોઈએ. અહીં એક મહત્ત્વનો તફાવત છે. પોલીસ અધિકારી સમક્ષ કરવામાં આવેલી કબૂલાત સામાન્ય રીતે ભારતીય સાક્ષ્ય અધિનિયમ, 2023ની કલમ 23 હેઠળ પુરાવા તરીકે સ્વીકાર્ય નથી, કાયદામાં દર્શાવેલા મર્યાદિત અપવાદોને આધીન. બીજી તરફ, કાયદેસર રીતે અને સ્વૈચ્છિક રીતે મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ નોંધાયેલી કબૂલાત પુરાવા તરીકે સ્વીકાર્ય બની શકે છે, પરંતુ તેની સ્વીકાર્યતા અને પુરાવાકીય મૂલ્ય કેસના સંજોગો પર આધાર રાખે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ આરોપી ગુનો કર્યાની કબૂલાત આપવા તૈયાર થાય, તો મેજિસ્ટ્રેટ તેની સ્વૈચ્છિકતા અંગે ખાતરી કર્યા પછી કાયદાની પ્રક્રિયા મુજબ નિવેદન નોંધે છે.

BNSSની કલમ 183માં કબૂલાત અને નિવેદનો નોંધવાની સમકક્ષ જોગવાઈ છે. યાદ રાખો કે કબૂલાત અને સામાન્ય નિવેદન બંને એક જ બાબત નથી. દરેક નિવેદનને કબૂલાત ગણાવી શકાય નહીં.

CrPC અને BNSS વચ્ચેનો તુલનાત્મક ચાર્ટ

વિષય	CrPC કલમ	BNSS કલમ
સંજ્ઞેય ગુનાની તપાસ કરવાની પોલીસની સત્તા	156	175
તપાસની પ્રક્રિયા	157	176
પોલીસ દ્વારા સાક્ષીઓની પૂછપરછ	161	180
પોલીસ સમક્ષના નિવેદનોનો ઉપયોગ	162	181
મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ કબૂલાત અથવા નિવેદન	164	183

આ કલમોનો પરસ્પર સંબંધ પણ સમજી લેવો જોઈએ. કલમ 156 પોલીસને તપાસ કરવાની સત્તા આપે છે. કલમ 157 તપાસની પ્રક્રિયા સમજાવે છે. કલમ 161 પૂછપરછ સાથે સંબંધિત છે. કલમ 162 પોલીસ સમક્ષના નિવેદનોના ઉપયોગ પર મર્યાદા મૂકે છે, જ્યારે કલમ 164 મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ કબૂલાત અથવા નિવેદન નોંધવાની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.

CrPCની આ કલમો જૂની ફોજદારી પ્રક્રિયા સંહિતાનો ભાગ છે. BNSS 1 જુલાઈ, 2024થી અમલમાં આવી હોવાથી નવા કાયદાની સમકક્ષ કલમો યાદ રાખવી જરૂરી છે. કાયદાના અમલની તારીખ અને લાગુ પડતી જોગવાઈઓના આધારે જૂના કાયદા હેઠળના કેસો તથા નવા કાયદા હેઠળના કેસો વચ્ચે તફાવત હોઈ શકે છે. આ વિષયમાંથી પ્રશ્નો પૂછાય ત્યારે માત્ર કલમ નંબર યાદ રાખવા કરતાં દરેક કલમનો હેતુ સમજવો વધુ ઉપયોગી છે. ખાસ કરીને પોલીસ સમક્ષનું નિવેદન, મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષનું નિવેદન અને કબૂલાત વચ્ચેનો તફાવત સારી રીતે યાદ રાખવો. પોલીસ તપાસ એ ફોજદારી ન્યાયપ્રણાલીનો પાયો છે. તપાસ દરમિયાન કાયદાનું પાલન થાય, પુરાવા યોગ્ય રીતે એકત્રિત થાય અને કોઈ વ્યક્તિના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન ન થાય તે એટલું જ મહત્ત્વનું છે જેટલું ગુનાની હકીકતો બહાર લાવવાનું છે. AIBE પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ CrPCની કલમ 156, 157, 161, 162 અને 164 સાથે BNSSની કલમ 175, 176, 180, 181 અને 183નો તુલનાત્મક અભ્યાસ કરવો જોઈએ. આ પાંચ જોડીઓ યાદ રહેશે તો પોલીસ તપાસ સંબંધિત ઘણા પ્રશ્નો સમજવામાં સરળતા રહેશે.

AIBE પરીક્ષા – પોલીસ તપાસ (Investigation by Police)
CrPC કલમ 156, 157, 161, 162, 164 અને BNSS કલમ 175, 176, 180, 181, 183 આધારિત 20 MCQ

પ્રશ્ન 1. CrPCની કલમ 156ની સમકક્ષ BNSSની કઈ કલમ છે?

(A) કલમ 173
(B) કલમ 175
(C) કલમ 176
(D) કલમ 180

સાચો જવાબ: (B) કલમ 175

સમજૂતી: BNSSની કલમ 175 પોલીસની તપાસ કરવાની સત્તા સાથે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 2. CrPCની કલમ 157નો મુખ્ય વિષય કયો છે?

(A) મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ કબૂલાત નોંધવી
(B) પોલીસ સમક્ષના નિવેદનનો ઉપયોગ
(C) ગુનાની માહિતી મળ્યા પછી તપાસની પ્રક્રિયા
(D) જામીન આપવાની પ્રક્રિયા

સાચો જવાબ: (C) ગુનાની માહિતી મળ્યા પછી તપાસની પ્રક્રિયા

સમજૂતી: કલમ 157 હેઠળ સંજ્ઞેય ગુનાની માહિતી મળ્યા પછી તપાસ આગળ વધારવાની પ્રક્રિયા દર્શાવવામાં આવી છે.

પ્રશ્ન 3. CrPCની કલમ 161ની સમકક્ષ BNSSની કઈ કલમ છે?

(A) કલમ 180
(B) કલમ 181
(C) કલમ 183
(D) કલમ 176

સાચો જવાબ: (A) કલમ 180

સમજૂતી: BNSSની કલમ 180 પોલીસ દ્વારા સાક્ષીઓની પૂછપરછ સાથે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 4. CrPCની કલમ 162ની સમકક્ષ BNSSની કઈ કલમ છે?

(A) કલમ 175
(B) કલમ 176
(C) કલમ 180
(D) કલમ 181

સાચો જવાબ: (D) કલમ 181

સમજૂતી: BNSSની કલમ 181 પોલીસ સમક્ષના નિવેદનોના ઉપયોગ અને તેની મર્યાદાઓ સાથે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 5. CrPCની કલમ 164ની સમકક્ષ BNSSની કઈ કલમ છે?

(A) કલમ 180
(B) કલમ 183
(C) કલમ 181
(D) કલમ 175

સાચો જવાબ: (B) કલમ 183

સમજૂતી: BNSSની કલમ 183 મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા કબૂલાત અને નિવેદનો નોંધવા અંગેની જોગવાઈ છે.

પ્રશ્ન 6. CrPCની કલમ 156(3) હેઠળ સક્ષમ મેજિસ્ટ્રેટ શું કરી શકે છે?

(A) આરોપીને સીધો દોષિત જાહેર કરી શકે છે
(B) પોલીસને માત્ર જામીન આપવા આદેશ આપી શકે છે
(C) પોલીસને કાયદા મુજબ તપાસ કરવાનો આદેશ આપી શકે છે
(D) પોલીસના દરેક નિવેદનને અંતિમ પુરાવો જાહેર કરી શકે છે

સાચો જવાબ: (C) પોલીસને કાયદા મુજબ તપાસ કરવાનો આદેશ આપી શકે છે

સમજૂતી: CrPCની કલમ 156(3) હેઠળ સક્ષમ મેજિસ્ટ્રેટ પોલીસને તપાસ કરવાનો આદેશ આપી શકે છે.

પ્રશ્ન 7. CrPCની કલમ 161(2) હેઠળ વ્યક્તિને કયા પ્રકારના જવાબ માટે મજબૂર કરી શકાતી નથી?

(A) પોતાને ફોજદારી આરોપમાં ફસાવી શકે તેવા જવાબ માટે
(B) ઘટનાસ્થળનું સરનામું જણાવવા માટે
(C) સમય જણાવવા માટે
(D) સામાન્ય ઓળખ આપતા દરેક જવાબ માટે

સાચો જવાબ: (A) પોતાને ફોજદારી આરોપમાં ફસાવી શકે તેવા જવાબ માટે

સમજૂતી: કલમ 161(2) વ્યક્તિને એવા પ્રશ્નનો જવાબ આપવા મજબૂર થવાથી રક્ષણ આપે છે, જેના જવાબથી તે પોતે ફોજદારી આરોપ, દંડ અથવા જપ્તીનો ભોગ બની શકે.

પ્રશ્ન 8. CrPCની કલમ 162 હેઠળ પોલીસ સમક્ષ નોંધાયેલા નિવેદન અંગે કયો નિયમ લાગુ પડે છે?

(A) દરેક નિવેદન પર નિવેદન આપનારની સહી ફરજિયાત છે
(B) નિવેદન હંમેશાં નિર્ણાયક પુરાવો છે
(C) નિવેદનનો કોઈ સંજોગમાં ઉપયોગ થઈ શકતો નથી
(D) નિવેદન પર સામાન્ય રીતે નિવેદન આપનારની સહી કરાવાતી નથી

સાચો જવાબ: (D) નિવેદન પર સામાન્ય રીતે નિવેદન આપનારની સહી કરાવાતી નથી

સમજૂતી: CrPCની કલમ 162 મુજબ તપાસ દરમિયાન પોલીસ દ્વારા નોંધાયેલા નિવેદન પર નિવેદન આપનારની સહી કરાવવી નહીં.

પ્રશ્ન 9. CrPCની કલમ 164 હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટ કબૂલાત નોંધતી વખતે કઈ બાબતની ખાતરી કરે છે?

(A) આરોપી પોલીસના દબાણ હેઠળ કબૂલાત આપે
(B) કબૂલાત સ્વૈચ્છિક હોય અને આરોપીને તેના પરિણામની જાણ હોય
(C) કબૂલાત આપ્યા પછી આરોપી તેને ક્યારેય પાછી ખેંચી ન શકે
(D) કબૂલાત નોંધાતાં જ આરોપીને સજા થાય

સાચો જવાબ: (B) કબૂલાત સ્વૈચ્છિક હોય અને આરોપીને તેના પરિણામની જાણ હોય

સમજૂતી: મેજિસ્ટ્રેટે ખાતરી કરવી જોઈએ કે કબૂલાત સ્વૈચ્છિક છે. આરોપીને સમજાવવું પડે છે કે તે કબૂલાત આપવા બંધાયેલો નથી અને કબૂલાતનો ઉપયોગ તેની વિરુદ્ધ થઈ શકે છે.

પ્રશ્ન 10. સાક્ષી પોલીસ સમક્ષ આપેલા નિવેદનથી વિરુદ્ધ વાત અદાલતમાં કહે તો CrPCની કલમ 162 હેઠળ શું થઈ શકે?

(A) અગાઉના નિવેદનને આપમેળે અંતિમ પુરાવો ગણી શકાય
(B) અગાઉના નિવેદનના આધારે તરત સજા કરી શકાય
(C) કાયદામાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ સાક્ષીને વિરોધાભાસી ઠેરવી શકાય
(D) અદાલતમાં આપેલી જુબાની હંમેશાં અવગણવી પડે

સાચો જવાબ: (C) કાયદામાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ સાક્ષીને વિરોધાભાસી ઠેરવી શકાય

સમજૂતી: પોલીસ સમક્ષના નિવેદનનો ઉપયોગ કાયદાની મર્યાદાઓને આધીન રહીને સાક્ષીને વિરોધાભાસી ઠેરવવા થઈ શકે છે.

પ્રશ્ન 11. CrPCની કલમ 156 હેઠળ સંજ્ઞેય ગુનાની તપાસ કરવા માટે પોલીસને સામાન્ય રીતે મેજિસ્ટ્રેટના પૂર્વ આદેશની જરૂર પડે છે?

(A) હા, દરેક કેસમાં
(B) ના, સામાન્ય રીતે પૂર્વ આદેશ વિના તપાસ કરી શકે છે
(C) માત્ર હાઈકોર્ટની મંજૂરીથી
(D) માત્ર ફરિયાદીની લેખિત મંજૂરીથી

સાચો જવાબ: (B) ના, સામાન્ય રીતે પૂર્વ આદેશ વિના તપાસ કરી શકે છે

સમજૂતી: CrPCની કલમ 156 હેઠળ પોલીસ સંજ્ઞેય ગુનાની તપાસ સામાન્ય રીતે મેજિસ્ટ્રેટના પૂર્વ આદેશ વિના કરી શકે છે.

પ્રશ્ન 12. પોલીસ સમક્ષ આપેલું નિવેદન દરેક કેસમાં સ્વતંત્ર અને નિર્ણાયક પુરાવા તરીકે ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે?

(A) હા, દરેક કેસમાં
(B) હા, જો પોલીસ અધિકારી સહી કરે
(C) ના, તેનો ઉપયોગ કાયદામાં નિર્ધારિત મર્યાદાઓને આધીન છે
(D) હા, જો ફરિયાદી સંમત હોય

સાચો જવાબ: (C) ના, તેનો ઉપયોગ કાયદામાં નિર્ધારિત મર્યાદાઓને આધીન છે

સમજૂતી: CrPCની કલમ 162 હેઠળ પોલીસ સમક્ષના નિવેદનનો ઉપયોગ મર્યાદિત છે. સામાન્ય રીતે તેનો ઉપયોગ સાક્ષીને વિરોધાભાસી ઠેરવવા માટે થઈ શકે છે.

પ્રશ્ન 13. CrPCની કલમ 157 હેઠળ પોલીસ તપાસ શરૂ કરતી વખતે સામાન્ય રીતે કોને અહેવાલ મોકલે છે?

(A) સક્ષમ મેજિસ્ટ્રેટને
(B) માત્ર ફરિયાદીના વકીલને
(C) માત્ર આરોપીના પરિવારને
(D) માત્ર સાક્ષીઓને

સાચો જવાબ: (A) સક્ષમ મેજિસ્ટ્રેટને

સમજૂતી: કલમ 157 હેઠળ પોલીસ ગુનાની માહિતી અંગેનો અહેવાલ સક્ષમ મેજિસ્ટ્રેટને મોકલે છે અને કાયદા મુજબ તપાસ આગળ વધારે છે.

પ્રશ્ન 14. પોલીસ દ્વારા સાક્ષીઓની પૂછપરછ સંબંધિત BNSSની કલમ કઈ છે?

(A) કલમ 175
(B) કલમ 176
(C) કલમ 180
(D) કલમ 183

સાચો જવાબ: (C) કલમ 180

સમજૂતી: BNSSની કલમ 180 પોલીસ દ્વારા સાક્ષીઓની પૂછપરછ કરવાની પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 15. મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ કબૂલાત અથવા નિવેદન નોંધવાની BNSSની જોગવાઈ કઈ છે?

(A) કલમ 175
(B) કલમ 181
(C) કલમ 180
(D) કલમ 183

સાચો જવાબ: (D) કલમ 183

સમજૂતી: BNSSની કલમ 183 મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા કબૂલાત અને નિવેદનો નોંધવા અંગેની જોગવાઈ છે.

પ્રશ્ન 16. CrPCની કલમ 161 હેઠળ પોલીસ કોની પૂછપરછ કરી શકે છે?

(A) માત્ર ફરિયાદીની
(B) કેસના તથ્યો અને સંજોગોથી પરિચિત વ્યક્તિઓની
(C) માત્ર આરોપીની
(D) માત્ર સરકારી અધિકારીઓની

સાચો જવાબ: (B) કેસના તથ્યો અને સંજોગોથી પરિચિત વ્યક્તિઓની

સમજૂતી: કલમ 161 હેઠળ પોલીસ કેસની હકીકતો અને સંજોગોથી પરિચિત વ્યક્તિઓની પૂછપરછ કરી શકે છે.

પ્રશ્ન 17. CrPCની કલમ 164 હેઠળ કબૂલાત નોંધવાનું મુખ્ય કાર્ય કોણ કરે છે?

(A) તપાસ અધિકારી
(B) ફરિયાદી
(C) સક્ષમ મેજિસ્ટ્રેટ
(D) ફરિયાદીનો વકીલ

સાચો જવાબ: (C) સક્ષમ મેજિસ્ટ્રેટ

સમજૂતી: કલમ 164 હેઠળ કાયદામાં નિર્ધારિત સક્ષમ મેજિસ્ટ્રેટ કબૂલાત અથવા નિવેદન નોંધે છે.

પ્રશ્ન 18. CrPCની કલમ 157ની સમકક્ષ BNSSની કઈ કલમ છે?

(A) કલમ 175
(B) કલમ 176
(C) કલમ 180
(D) કલમ 181

સાચો જવાબ: (B) કલમ 176

સમજૂતી: BNSSની કલમ 176 તપાસની પ્રક્રિયા સાથે સંબંધિત છે અને CrPCની કલમ 157ની સમકક્ષ છે.

પ્રશ્ન 19. નીચેમાંથી કઈ જોડી સાચી છે?

(A) CrPC 156 — BNSS 183
(B) CrPC 161 — BNSS 181
(C) CrPC 162 — BNSS 180
(D) CrPC 164 — BNSS 183

સાચો જવાબ: (D) CrPC 164 — BNSS 183

સમજૂતી: CrPCની કલમ 164 અને BNSSની કલમ 183 મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ કબૂલાત અથવા નિવેદન નોંધવા સાથે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 20. પોલીસ તપાસ સંબંધિત નીચેની કઈ જોડી ખોટી છે?

(A) CrPC 156 — BNSS 175
(B) CrPC 157 — BNSS 176
(C) CrPC 161 — BNSS 181
(D) CrPC 162 — BNSS 181

સાચો જવાબ: (C) CrPC 161 — BNSS 181

સમજૂતી: CrPCની કલમ 161ની સમકક્ષ BNSSની કલમ 180 છે. BNSSની કલમ 181 એ CrPCની કલમ 162ની સમકક્ષ છે.

પોલીસ તપાસ સંબંધિત આ પાંચ કલમો યાદ રાખો: CrPC 156 = BNSS 175, CrPC 157 = BNSS 176, CrPC 161 = BNSS 180, CrPC 162 = BNSS 181 અને CrPC 164 = BNSS 183. પરીક્ષાની તૈયારી કરતી વખતે કલમ નંબર ઉપરાંત દરેક જોગવાઈનો હેતુ, પોલીસ સમક્ષના નિવેદન અને મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષની કબૂલાત વચ્ચેનો તફાવત તથા નિવેદનોના પુરાવાકીય ઉપયોગની મર્યાદાઓ પણ સમજવી જરૂરી છે.