આવકવેરો બાકી હોય તો ધરપકડ નહીં કરી શકાય-નવો સુધારો.
આવકવેરા નિયમોમાં મહત્વના ફેરફાર: વેલ્યુઅર અને અધિકૃત ઇન્કમ-ટેક્સ પ્રેક્ટિશનર માટે નવા ફોર્મ, કેટલીક મુદતોમાં વધારો, આવકવેરો બાકી હોય તો ધરપકડ નહીં કરી શકાય-નવો સુધારો.
Click the Language Button below to read in your language.
કેન્દ્ર સરકારના નાણા મંત્રાલય હેઠળના સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સિસ (CBDT) દ્વારા Income-tax અંગે નોટિફિકેશન બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. આ નોટિફિકેશન દ્વારા Income-tax Rules, 2026 માં વિવિધ મહત્વના સુધારા કરવામાં આવ્યા છે.
આ સુધારા Income-tax Act, 2025ની કલમ 533 તથા કલમ 262, 273, 413, 514 અને 515 હેઠળ મળેલી સત્તાનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવ્યા છે.
મુખ્ય ફેરફાર શું છે?
આ નોટિફિકેશનમાં નિયમ 160, નિયમ 176 અને નિયમ 225માં ટેકનિકલ તથા પ્રક્રિયાત્મક સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. સાથે જ નિયમ 246 અને નિયમ 256 હેઠળની કેટલીક સમયમર્યાદા 30 સપ્ટેમ્બર 2026થી વધારીને 31 માર્ચ 2027 કરવામાં આવી છે.
નિયમ 176માં ઈલેક્ટ્રોનિક કોમ્યુનિકેશન અંગે ફેરફાર
નિયમ 176ના sub-rule (3), clause (a), sub-clause (ii)માં અગાઉ “by affixing digital signature” શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. હવે તેના સ્થાને “by way of an electronic communication” શબ્દો કરવામાં આવ્યા છે.
અર્થાત્, સંબંધિત પ્રક્રિયામાં ડિજિટલ સહી લગાવવાની ચોક્કસ ભાષાને બદલે ઈલેક્ટ્રોનિક કોમ્યુનિકેશનનો વ્યાપક ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
નિયમ 225માં અનેક સુધારા : આવકવેરો બાકી હોય તો ધરપકડ નહીં કરી શકાય-નવો સુધારો.
નિયમ 225માં પણ અનેક ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. તેમાં sub-rule (4)માંથી clause (c) દૂર કરવામાં આવ્યો છે. કેટલાક ઉપનિયમોમાં શબ્દો અને સંદર્ભોમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે તથા sub-rules (75), (76), (77), (78), (79), (80), (81), (82), (83) અને (91) દૂર કરવામાં આવ્યા છે.
આ ઉપરાંત sub-rule (87)માંથી “except arrest and detention” શબ્દો દૂર કરવામાં આવ્યા છે.
નિયમ 246 અને 256 હેઠળની મુદત વધારાઈ
નોટિફિકેશનનો મહત્વનો ભાગ નિયમ 246 અને નિયમ 256 સાથે સંબંધિત છે.
નિયમ 246ના sub-rule (4)માં અગાઉ 30 સપ્ટેમ્બર 2026ની તારીખ હતી, જેને હવે બદલીને 31 માર્ચ 2027 કરવામાં આવી છે.
તે જ રીતે નિયમ 256ના sub-rule (4)માં પણ 30 સપ્ટેમ્બર 2026ને બદલે 31 માર્ચ 2027 કરવામાં આવ્યું છે.
વેલ્યુઅર તરીકે રજિસ્ટ્રેશન માટે નવું Form No. 169
નોટિફિકેશન દ્વારા Form No. 169ને સંપૂર્ણપણે નવા સ્વરૂપમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ ફોર્મ Income-tax Act, 2025ની કલમ 514 હેઠળ વેલ્યુઅર તરીકે રજિસ્ટ્રેશન માટેની અરજી માટે છે અને તે Rules 246 અને 247 સાથે સંબંધિત છે.
નવા Form No. 169માં અરજદારની વ્યક્તિગત માહિતી, PAN, સરનામું, જન્મ તારીખ, મોબાઇલ નંબર અને ઈમેલ જેવી વિગતો માંગવામાં આવે છે.
આ ઉપરાંત કઈ પ્રકારની સંપત્તિના વેલ્યુઅર તરીકે રજિસ્ટ્રેશન માંગવામાં આવે છે તેની માહિતી પણ આપવાની રહેશે.
વેલ્યુઅર માટે શૈક્ષણિક લાયકાત અને અનુભવની વિગતો
Form No. 169માં વેલ્યુઅર તરીકેની પાત્રતા દર્શાવવા માટે શૈક્ષણિક લાયકાત, અગાઉની નોકરી, consulting engineer, real estate valuer, surveyor અથવા architect તરીકેનો અનુભવ તથા અન્ય સંબંધિત વિગતો રજૂ કરવાની જોગવાઈ છે.
વેલ્યુઅર તરીકે છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન કરવામાં આવેલા કામ અથવા જે સંપત્તિનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હોય તેની વિગતો પણ રજૂ કરવાની રહેશે. જો અરજદાર Wealth-tax Act, 1957 હેઠળ પહેલેથી વેલ્યુઅર તરીકે રજિસ્ટર્ડ હોય તો તેની નોંધણીનું પ્રમાણપત્ર પણ રજૂ કરી શકાય છે.
કઈ સંપત્તિ માટે વેલ્યુઅર તરીકે નોંધણી થઈ શકે?
નવા Form No. 169માં સંપત્તિના વિવિધ વર્ગો દર્શાવવામાં આવ્યા છે. તેમાં બિનખેતી અચલ મિલકત, ચોક્કસ પ્રકારની કૃષિ જમીન, કોફી, ચા, રબર અને એલચીની ખેતી, જંગલ, ખાણ અને ક્વોરી, stocks, shares, debentures, securities, partnership firmsના shares અને business assets, machinery and plant, jewellery, works of art, life interest તથા અન્ય સંપત્તિનો સમાવેશ થાય છે.
અલગ-અલગ asset class માટે અલગ અરજી
નોટિફિકેશનમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે અલગ asset class માટે વેલ્યુઅર તરીકે રજિસ્ટ્રેશન મેળવવા માટે અલગ Form ભરવાનું રહેશે.
વેલ્યુઅર રજિસ્ટ્રેશન માટેની અરજી સાથે રૂ. 10,000ની ફી ભરવાની રહેશે. જોકે Wealth-tax Act, 1957 હેઠળ પહેલેથી રજિસ્ટર્ડ વેલ્યુઅર્સ માટે આ ફી લાગુ નહીં પડે. ફોર્મમાં કેટલીક માહિતી શક્ય હોય ત્યાં સુધી pre-filled કરવામાં આવશે.
વેલ્યુઅરે કરવાનું ઘોષણાપત્ર
Form No. 169માં વેલ્યુઅરે જાહેર કરવાનું રહેશે કે તે જે સંપત્તિનું મૂલ્યાંકન કરશે તેનું નિષ્પક્ષ અને સાચું valuation કરશે, prescribed formમાં valuation report રજૂ કરશે અને બોર્ડ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી મર્યાદા કરતાં વધુ ફી વસૂલશે નહીં.
આ ઉપરાંત જે સંપત્તિમાં વેલ્યુઅરનો સીધો અથવા પરોક્ષ હિત હોય તેનું valuation ન કરવાની પણ ઘોષણા કરવાની રહેશે.
અધિકૃત Income-tax Practitioner માટે નવું Form No. 171
નોટિફિકેશન દ્વારા Form No. 171 પણ નવા સ્વરૂપમાં રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આ ફોર્મ Income-tax Act, 2025ની કલમ 515 હેઠળ authorised income-tax practitioner તરીકે રજિસ્ટ્રેશન માટેની અરજી સાથે સંબંધિત છે અને Rules 256 અને 257 હેઠળ લાગુ પડે છે.
આ ફોર્મમાં અરજદારનું નામ, લિંગ, PAN, પિતા અથવા પતિનું નામ, કાયમી અને વર્તમાન સરનામું, મોબાઇલ નંબર, ઈમેલ તથા ભારતમાં વ્યવસાયનું મુખ્ય સ્થળ જેવી વિગતો માંગવામાં આવી છે.
જો અરજદાર કોઈ ફર્મમાં ભાગીદાર હોય તો ફર્મનું નામ અને PAN જેવી વિગતો પણ આપવાની રહેશે.
Authorised Income-tax Practitioner માટે લાયકાત
Form No. 171માં prescribed educational qualificationsની વિગતો તથા સંબંધિત પ્રમાણપત્ર રજૂ કરવાની જોગવાઈ છે.
અરજદાર Income-tax Act, 1961 હેઠળ authorised income-tax practitioner તરીકે પહેલેથી રજિસ્ટર્ડ છે કે નહીં તેની પણ માહિતી આપવાની રહેશે અને જો પહેલેથી રજિસ્ટ્રેશન હોય તો તેનું valid certificate રજૂ કરવાનું રહેશે.
Disqualification અંગે પણ માહિતી આપવી પડશે
અરજદારે એ પણ જણાવવાનું રહેશે કે Income-tax Act, 2025ની કલમ 515(4), 515(5) અથવા 515(7) હેઠળ તેને રજિસ્ટ્રેશન માટે અયોગ્ય ઠેરવવામાં આવ્યો છે કે નહીં.
જો અયોગ્ય ઠેરવવામાં આવ્યો હોય તો તે કાયમી disqualification છે કે નહીં અને જો કાયમી ન હોય તો કઈ તારીખ સુધી disqualification છે તેની વિગતો આપવાની રહેશે.
એક વર્ષની પ્રેક્ટિસ અંગે પ્રમાણપત્ર
Form No. 171માં અરજદારે પ્રમાણિત કરવાનું રહેશે કે તે income-tax authorities સમક્ષ ઓછામાં ઓછા એક વર્ષથી practice કરી રહ્યો છે અને Income-tax Act, 2025 હેઠળ authorised income-tax practitioner તરીકે રજિસ્ટ્રેશન માટે અન્ય કોઈ Chief Commissioner અથવા Commissioner of Income-tax સમક્ષ અરજી કરી નથી.
સરનામાની વિગતો અને DIGIPIN
નવા બંને ફોર્મમાં સરનામાની વિગતો વધુ વિસ્તૃત રીતે માંગવામાં આવી છે. તેમાં Country/Region, Flat/Door/Building, Road/Street/Block/Sector, PIN/ZIP Code, Post Office, Area/Locality, District અને State જેવી વિગતોનો સમાવેશ થાય છે. સરનામામાં DIGIPIN પણ આપી શકાય છે.
નોટિફિકેશન ક્યારે અમલમાં આવ્યું?
Notification No. 120/2026 તા. 17 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. નિયમ 160, 176 અને 225માં કરવામાં આવેલા કેટલાક સુધારાઓ અંગે નોટિફિકેશનમાં 1 એપ્રિલ 2026થી deemed commencementની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જ્યારે નિયમ 246, 256 અને નવા Forms સહિતના અન્ય સંબંધિત સુધારા નોટિફિકેશનના પ્રકાશનની તારીખથી અમલમાં આવવાના છે.
નિષ્કર્ષ : આવકવેરો બાકી હોય તો ધરપકડ નહીં કરી શકાય-નવો સુધારો.
Income-tax (Fourth Amendment) Rules, 2026 દ્વારા CBDTએ Income-tax Rules, 2026માં અનેક પ્રક્રિયાત્મક સુધારા કર્યા છે. ખાસ કરીને વેલ્યુઅર તરીકે રજિસ્ટ્રેશન માટેનું નવું Form No. 169 અને authorised income-tax practitioner તરીકે રજિસ્ટ્રેશન માટેનું નવું Form No. 171 મહત્વપૂર્ણ છે.
સાથે સાથે નિયમ 246 અને 256 હેઠળની 30 સપ્ટેમ્બર 2026ની સમયમર્યાદા વધારીને 31 માર્ચ 2027 કરવામાં આવી છે. વેલ્યુઅર્સ અને authorised income-tax practitioners માટે નવા ફોર્મમાં જરૂરી માહિતી, લાયકાત, દસ્તાવેજો અને disqualification સંબંધિત વિગતો વધુ સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરવામાં આવી છે.
Income Tax Act 2025, Income Tax Rules 2026, Income Tax Amendment Rules 2026, CBDT, Income Tax Notification, Notification No 120/2026, Valuer Registration, Form No 169, Authorised Income Tax Practitioner, Form No 171, Income Tax Practitioner, CBDT Notification, Income Tax Rules Amendment, Tax Law, Income Tax Law, Valuer, Tax Practitioner, Income Tax Department, Direct Tax, Finance Ministry, ભારતીય આવકવેરો, આવકવેરા નિયમો, CBDT Notification 2026