Workplace Sexual Harassment Act 2013 – ત્રણ મહિનાની અંદર ફરિયાદ કરવી જરૂરી છે.
***Special U R VKIL AI UPDATE – U R VAKIL – AI દ્વારા વિસ્તૃત સમજૂતી***
જાતીય સતામણીની ફરિયાદમાં માત્ર ભવિષ્યમાં ફરી સતામણી થશે તેવી આશંકા પૂરતી નથી : કલકત્તા હાઈકોર્ટ
Workplace Sexual Harassment Act 2013
કલકત્તા હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે Workplace Sexual Harassment Act, 2013 હેઠળ કરવામાં આવતી ફરિયાદ માટે કાયદામાં નક્કી કરાયેલી ત્રણ મહિનાની સમયમર્યાદાનું પાલન કરવું જરૂરી છે. માત્ર એટલી આશંકા કે આરોપી ફરીથી સતામણી કરી શકે છે, તેને જાતીય સતામણીની નવી ઘટના તરીકે ગણાવી શકાય નહીં.
આ ચુકાદો State of West Bengal & Ors. v. Lala Mir & Ors., WPST No. 250 of 2025માં તા. 31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ માનનીય ન્યાયમૂર્તિ Madhuresh Prasad અને માનનીય ન્યાયમૂર્તિ Prasenjit Biswasની ડિવિઝન બેન્ચ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
Workplace Sexual Harassment Act 2013 – મામલાની હકીકતો શું હતી?
Workplace Sexual Harassment Act, 2013
ફરિયાદી West Bengal CID Officeમાં Data Entry Operator તરીકે કામ કરતી હતી. તેણે આરોપ મૂક્યો હતો કે તે કમ્પ્યુટર પર કામ કરતી વખતે DSP દ્વારા તેને અયોગ્ય રીતે સ્પર્શ કરવામાં આવતો હતો. ફરિયાદી મુજબ સપ્ટેમ્બર 2021થી જુલાઈ 2022 દરમિયાન અનેક વખત તેની પીઠ અને કમર પર અયોગ્ય રીતે સ્પર્શ કરવામાં આવ્યો હતો.
ફરિયાદી કોન્ટ્રાક્ટ આધારિત કર્મચારી હતી અને ઘરે નાનું બાળક હોવાથી તેમજ નોકરી અંગેના ભયને કારણે તેણે શરૂઆતમાં મૌન જાળવ્યું હોવાનું જણાવ્યું હતું.
જુલાઈ 2022 પછી ફરિયાદી અન્ય વિભાગમાં પોસ્ટ થઈ હતી. ત્યારબાદ લગભગ ત્રણ મહિના પછી તેણે આરોપી DSPને ફરી CID Officeમાં જોયા. તેને ભય થયો કે કદાચ ફરીથી તેની પોસ્ટિંગ આરોપી હેઠળ થઈ શકે અને અગાઉ જેવી સતામણીનો સામનો કરવો પડી શકે.
આ ભયને આધારે તેણે 5 જાન્યુઆરી 2023ના રોજ ફરિયાદ નોંધાવી હતી.
ICCએ ફરિયાદ સાચી માની હતી
Internal Complaints Committee એટલે કે ICCએ 13 એપ્રિલ 2023ના પોતાના અહેવાલમાં ફરિયાદમાં કરાયેલા આક્ષેપોને સાચા ગણાવ્યા અને DSP સામે Service Rules મુજબ Departmental Action કરવાની ભલામણ કરી હતી.
આ અહેવાલને DSP દ્વારા West Bengal Administrative Tribunal સમક્ષ પડકારવામાં આવ્યો હતો. Tribunalએ 19 જૂન 2025ના રોજ ICCનો અહેવાલ રદ કર્યો હતો, કારણ કે ફરિયાદ સમયમર્યાદા બાદ કરવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવ્યું હતું.
મુખ્ય કાનૂની પ્રશ્ન શું હતો?
કલકત્તા હાઈકોર્ટ સમક્ષ મુખ્ય પ્રશ્ન એ હતો કે શું જુલાઈ 2022 પછી ફરિયાદી દ્વારા આરોપીને ફરી ઓફિસમાં જોવાથી ઊભી થયેલી ભય અથવા આશંકાને “sexual harassment”ની નવી ઘટના ગણાવી શકાય અને તેના આધારે જાન્યુઆરી 2023માં કરવામાં આવેલી ફરિયાદને limitationની અંદર ગણી શકાય?
કોર્ટએ આ પ્રશ્નનો જવાબ નકારાત્મક આપ્યો.
Workplace Sexual Harassment Act 2013 – Section 9 હેઠળ ત્રણ મહિનાની સમયમર્યાદા
Courtએ Section 9 of the Sexual Harassment of Women at Workplace (Prevention, Prohibition and Redressal) Act, 2013 પર ધ્યાન આપ્યું. આ જોગવાઈ મુજબ sexual harassmentની ફરિયાદ સામાન્ય રીતે alleged incidentથી ત્રણ મહિનાની અંદર કરવામાં આવવી જોઈએ.
કાયદો કેટલીક પરિસ્થિતિમાં Internal Committeeને કારણો લેખિતમાં નોંધાવીને વધુમાં વધુ ત્રણ મહિના સુધીનો સમય વધારવાની સત્તા પણ આપે છે.
ફરિયાદી તરફથી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે ઓક્ટોબર 2022માં આરોપીને ફરી જોયા બાદ તેના મનમાં ફરી સતામણી થવાની આશંકા ઊભી થઈ હતી અને જાન્યુઆરી 2023માં ફરિયાદ કરવામાં આવી હોવાથી તે ત્રણ મહિનાની અંદર હતી.
પરંતુ આરોપી તરફથી દલીલ કરવામાં આવી કે છેલ્લી actual incident જુલાઈ 2022માં બની હતી. ત્યારબાદ કોઈ નવી જાતીય સતામણીની ઘટના બની નહોતી. તેથી ફરિયાદ ઓક્ટોબર 2022 સુધીમાં કરવી જરૂરી હતી અને જાન્યુઆરી 2023ની ફરિયાદ સમયબાહ્ય હતી.
“આશંકા”ને જાતીય સતામણીની ઘટના ન ગણી શકાય
હાઈકોર્ટે Sexual Harassmentની કાયદાકીય વ્યાખ્યા પર વિશેષ ધ્યાન આપ્યું.
Section 2(n) મુજબ sexual harassmentમાં unwelcome physical contact and advances, sexual favoursની માંગણી, sexually coloured remarks, pornography બતાવવી અથવા sexual natureનું અન્ય unwelcome physical, verbal અથવા non-verbal conduct સામેલ છે.
Section 3(2)માં employmentમાં preferential treatmentનું વચન, detrimental treatmentની ધમકી, employment status અંગેની ધમકી, intimidating/offensive/hostile work environment ઊભું કરવું અથવા health/safetyને અસર કરે તેવું humiliating treatment જેવી પરિસ્થિતિઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.
પરંતુ Courtએ નોંધ્યું કે Actમાં માત્ર complainantના મનમાં ભવિષ્યમાં sexual harassment થવાની “apprehension”ને પોતે જ sexual harassment તરીકે ગણવાની જોગવાઈ નથી.
કોર્ટનું મહત્વપૂર્ણ તારણ
કોર્ટએ જણાવ્યું કે ફરિયાદમાં જુલાઈ 2022 પછી કોઈ નવી sexual harassmentની ઘટના દર્શાવવામાં આવી નહોતી. ઓક્ટોબર 2022માં ફરિયાદીએ આરોપીને ઓફિસમાં જોયા બાદ માત્ર એ ભય વ્યક્ત કર્યો હતો કે જો ફરી તેની નીચે પોસ્ટિંગ થશે તો અગાઉ જેવી સતામણી થઈ શકે છે. આ ભય પોતે sexual harassmentની નવી ઘટના નથી.
તેથી છેલ્લી વાસ્તવિક ઘટના જુલાઈ 2022માં થઈ હોવાનું માનવામાં આવ્યું અને તેના ત્રણ મહિનાની અંદર એટલે કે ઓક્ટોબર 2022 સુધીમાં ફરિયાદ કરવી જરૂરી હતી. જાન્યુઆરી 2023માં કરવામાં આવેલી ફરિયાદ limitationથી barred હતી.
Supreme Courtના અગાઉના ચુકાદાનો પણ વિચાર
કોર્ટ સમક્ષ Supreme Courtના 2025 SCC OnLine SC 1964ના ચુકાદાનો આધાર લેવામાં આવ્યો હતો. હાઈકોર્ટે સમજાવ્યું કે તે કેસમાં ફરિયાદી સાથે જુલાઈ 2023માં છેલ્લી sexual harassmentની ઘટના બાદ 29 ઓગસ્ટ 2023ના રોજ થયેલું removal એક અલગ ઘટના હતી અને તે factsને ધ્યાનમાં રાખીને Supreme Courtએ નિર્ણય કર્યો હતો.
પરંતુ હાલના કેસમાં જુલાઈ 2022 પછી કોઈ independent incident of sexual harassment દર્શાવવામાં આવી નહોતી. તેથી તે ચુકાદાનો લાભ ફરિયાદીને મળી શકે નહીં.
અંતે શું નિર્ણય આવ્યો?
કલકત્તા હાઈકોર્ટે Administrative Tribunalના નિર્ણયમાં કોઈ કાનૂની ભૂલ ન હોવાનું માન્યું. Tribunalએ ICCનો અહેવાલ limitationના આધારે રદ કર્યો હતો અને High Courtએ તેમાં હસ્તક્ષેપ કરવાનો ઇનકાર કર્યો.
પરિણામે Stateની writ petition/appeal dismiss કરવામાં આવી.
ચુકાદામાંથી કાનૂની સિદ્ધાંત
આ ચુકાદાનો મુખ્ય સિદ્ધાંત એ છે કે Workplace Sexual Harassment Act હેઠળ ફરિયાદ કરતી વખતે “છેલ્લી sexual harassmentની actual incident” અને માત્ર “ભવિષ્યમાં ફરી harassment થવાની apprehension” વચ્ચેનો તફાવત મહત્વપૂર્ણ છે.
માત્ર આરોપીને ફરી ઓફિસમાં જોવાથી અથવા તેના હેઠળ ફરી પોસ્ટિંગ થવાની આશંકાથી limitationનો સમય ફરીથી શરૂ થતો નથી.
આથી, sexual harassmentની ફરિયાદમાં કાયદાકીય સમયમર્યાદાનું પાલન કરવું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. જો ફરિયાદ સમયસર ન થઈ શકે તેવી કાયદામાં માન્ય પરિસ્થિતિ હોય, તો Section 9 હેઠળ સમય વધારવાની જોગવાઈનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવાની જરૂરિયાત રહે છે.
આ ચુકાદો ખાસ કરીને Internal Complaints Committee, employers, employees અને workplace sexual harassment સંબંધિત કેસોમાં limitationના પ્રશ્નને સમજવા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
ચુકાદાનું નામ : State of West Bengal & Ors. v. Lala Mir & Ors.
કોર્ટ : High Court at Calcutta
કેસ નંબર : WPST 250 of 2025
ચુકાદાની તારીખ : 31 ઓગસ્ટ 2026
મુખ્ય મુદ્દો : Sexual Harassment complaint – Section 9 – Three months limitation – Mere apprehension of future harassment is not a fresh incident of sexual harassment.
*કાયદાની જટિલ વાતોને સરળ શબ્દોમાં સમજવા માટે U R VAKIL AI તમારી સાથે છે*
U R VAKIL AI ભારતીય કાયદા માટે બનાવવામાં આવેલ AI પ્લેટફોર્મ છે અને વિવિધ ભારતીય ભાષાઓમાં કાનૂની માહિતી સમજવામાં મદદ કરે છે.
U R VAKIL AI App Google Play Store પર ઉપલબ્ધ છે.