AIBE – ભારતીય બંધારણ – આર્ટિક્લ – 124 – 136 – 141 અને 142 – સુપ્રીમ કોર્ટ
Click the Language Button below to read in your language.
ભારતીય બંધારણના ભાગ 5 માં આર્ટિક્લ 124 થી 147 સુધી સર્વોચ્ચ અદાલત (Supreme Court of India) સંબંધિત જોગવાઈઓ આપવામાં આવી છે. AIBE (All India Bar Examination) પરીક્ષાની તૈયારી કરતા કાયદાના વિદ્યાર્થીઓ અને વકીલો માટે આ આર્ટિક્લ ખૂબ જ મહત્ત્વના છે. આ લેખમાં આર્ટિક્લ 124, 136, 141 અને 142 ની સરળ ગુજરાતી ભાષામાં સમજૂતી, મહત્ત્વના કાનૂની મુદ્દાઓ અને પરીક્ષાલક્ષી MCQ આપવામાં આવ્યા છે.
1. આર્ટિક્લ 124 – સુપ્રીમ કોર્ટની સ્થાપના અને રચના
ભારતીય બંધારણનો આર્ટિક્લ 124 ભારતની સર્વોચ્ચ અદાલતની સ્થાપના અને તેની રચના સંબંધિત જોગવાઈઓ દર્શાવે છે.
મુખ્ય જોગવાઈઓ
- ભારત માટે એક સુપ્રીમ કોર્ટની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
- સુપ્રીમ કોર્ટમાં ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (Chief Justice of India) અને સંસદ દ્વારા કાયદાથી નિર્ધારિત કરવામાં આવેલા અન્ય ન્યાયાધીશોનો સમાવેશ થાય છે.
- સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોની નિમણૂક ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા બંધારણીય પ્રક્રિયા અનુસાર કરવામાં આવે છે. વર્તમાન વ્યવહારમાં નિમણૂકો કોલેજિયમ પ્રણાલી હેઠળની ભલામણોને આધારે થાય છે.
- સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશની નિવૃત્તિની ઉંમર 65 વર્ષ છે.
- સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશને પદ પરથી દૂર કરવા માટે સંસદના બંને ગૃહોમાં વિશેષ બહુમતીથી ઠરાવ પસાર થયા બાદ રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા આદેશ આપવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા સાબિત થયેલ ગેરવર્તણૂક અથવા અસમર્થતાના આધારે જ થઈ શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ બનવા માટેની લાયકાત
આર્ટિક્લ 124(3) અનુસાર વ્યક્તિએ નીચેની લાયકાતોમાંથી કોઈ એક પૂર્ણ કરવી જરૂરી છે.
- તે ભારતનો નાગરિક હોવો જોઈએ.
- તે ઓછામાં ઓછા પાંચ વર્ષ સુધી એક અથવા વધુ હાઈકોર્ટમાં ન્યાયાધીશ તરીકે કાર્યરત રહ્યો હોવો જોઈએ; અથવા
- તે ઓછામાં ઓછા દસ વર્ષ સુધી એક અથવા વધુ હાઈકોર્ટમાં વકીલ તરીકે કાર્યરત રહ્યો હોવો જોઈએ; અથવા
- રાષ્ટ્રપતિના અભિપ્રાયમાં તે પ્રતિષ્ઠિત કાયદાશાસ્ત્રી (Distinguished Jurist) હોવો જોઈએ.
પરીક્ષાલક્ષી મહત્ત્વનો મુદ્દો
સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશની નિવૃત્તિની ઉંમર 65 વર્ષ છે, જ્યારે હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશની નિવૃત્તિની ઉંમર 62 વર્ષ છે.
2. આર્ટિક્લ 136 – સુપ્રીમ કોર્ટની વિશેષ અનુમતિથી અપીલ કરવાની સત્તા
આર્ટિક્લ 136 સુપ્રીમ કોર્ટને Special Leave to Appeal (SLP) એટલે કે વિશેષ અપીલની અનુમતિ આપવાની અસાધારણ સત્તા પ્રદાન કરે છે.
મુખ્ય જોગવાઈઓ
- સુપ્રીમ કોર્ટ ભારતના કોઈપણ ન્યાયાલય અથવા ટ્રિબ્યુનલના ચુકાદા, હુકમ, નિર્ણય, સજા અથવા આદેશ સામે અપીલ કરવાની વિશેષ અનુમતિ આપી શકે છે.
- આ સત્તા વિવેકાધીન છે. એટલે કે, દરેક કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટ વિશેષ અનુમતિ આપવા માટે બંધાયેલી નથી.
- SLP દાખલ કરવાથી આપમેળે અપીલનો અધિકાર પ્રાપ્ત થતો નથી. સુપ્રીમ કોર્ટ પહેલાં વિશેષ અનુમતિ આપવી કે નહીં તે નક્કી કરે છે.
- આર્ટિક્લ 136 હેઠળ સશસ્ત્ર દળોને લગતા કાયદા હેઠળ રચાયેલા ન્યાયાલય અથવા ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણય સામે આ આર્ટિક્લ ની જોગવાઈ લાગુ પડતી નથી.
SLP અને સામાન્ય અપીલ વચ્ચેનો તફાવત
સામાન્ય અપીલમાં અપીલનો અધિકાર સંબંધિત કાયદા અથવા બંધારણીય જોગવાઈથી મળે છે. જ્યારે SLP માં સુપ્રીમ કોર્ટની વિશેષ અનુમતિ જરૂરી છે.
ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ હાઈકોર્ટના ચુકાદાથી અસંતોષ ધરાવતી વ્યક્તિ યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ આર્ટિક્લ 136 હેઠળ વિશેષ અનુમતિ માટે અરજી કરી શકે છે. પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટ અરજી સ્વીકારશે જ એવી કોઈ ખાતરી નથી.
પરીક્ષાલક્ષી મહત્ત્વનો મુદ્દો
આર્ટિક્લ 136 હેઠળની સત્તા સુપ્રીમ કોર્ટની અસાધારણ અને વિવેકાધીન સત્તા છે. તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ન્યાયની ગંભીર નિષ્ફળતા અથવા કાયદાના મહત્ત્વના પ્રશ્નો જેવા સંજોગોમાં કરવામાં આવે છે.
3. આર્ટિક્લ 141 – સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર કરાયેલ કાયદો તમામ અદાલતોને બંધનકર્તા
આર્ટિક્લ 141 અનુસાર સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલ કાયદો ભારતના પ્રદેશમાં આવેલી તમામ અદાલતોને બંધનકર્તા છે.
મુખ્ય જોગવાઈઓ
- સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા કાનૂની સિદ્ધાંત અંગે જાહેર કરવામાં આવેલ કાયદો તમામ નીચલી અદાલતો માટે બંધનકર્તા છે.
- આ જોગવાઈ સમગ્ર ભારતમાં કાયદાની એકરૂપતા જાળવવામાં મદદ કરે છે.
- સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદામાંથી સંબંધિત કાનૂની સિદ્ધાંત અથવા Ratio Decidendi બંધનકર્તા બને છે. ચુકાદામાં કરવામાં આવેલી દરેક ટિપ્પણી કે અવલોકન આપમેળે બંધનકર્તા કાયદો બની જતું નથી.
- સુપ્રીમ કોર્ટ પોતાના અગાઉના ચુકાદાને યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં મોટી બેન્ચ દ્વારા પુનર્વિચાર કરી શકે છે. તેથી આર્ટિક્લ 141નો અર્થ એવો નથી કે સુપ્રીમ કોર્ટ પોતાના અગાઉના કાનૂની સિદ્ધાંતથી ક્યારેય અલગ થઈ શકતી નથી.
ઉદાહરણ
જો સુપ્રીમ કોર્ટ કોઈ કેસમાં કાયદાના અર્થઘટન અંગે સિદ્ધાંત નક્કી કરે છે, તો તે સિદ્ધાંતને અનુસરવા દેશની અન્ય અદાલતો બંધાયેલી હોય છે, જ્યાં સુધી તે સિદ્ધાંત યોગ્ય રીતે અલગ પાડવામાં આવ્યો ન હોય અથવા સક્ષમ બેન્ચ દ્વારા બદલવામાં આવ્યો ન હોય.
Ratio Decidendi શું છે?
Ratio Decidendi એટલે કેસના નિર્ણય માટે જરૂરી અને ચુકાદાનો આધાર બનેલો કાનૂની સિદ્ધાંત. આર્ટિક્લ 141ના સંદર્ભમાં આ ખ્યાલ ખૂબ મહત્ત્વનો છે.
પરીક્ષાલક્ષી મહત્ત્વનો મુદ્દો
આર્ટિક્લ 141 હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર કરાયેલ કાયદો તમામ અદાલતોને બંધનકર્તા છે. આ જોગવાઈ કાયદાની એકરૂપતા અને ન્યાયિક શિસ્ત જાળવે છે.
4. આર્ટિક્લ 142 – સુપ્રીમ કોર્ટની સંપૂર્ણ ન્યાય કરવાની સત્તા
આર્ટિક્લ 142 સુપ્રીમ કોર્ટને તેની સમક્ષ પેન્ડિંગ રહેલા કોઈપણ કેસ અથવા બાબતમાં સંપૂર્ણ ન્યાય કરવા માટે જરૂરી હુકમ અથવા હુકમનામું પસાર કરવાની સત્તા આપે છે.
આર્ટિક્લ 142(1) ની મુખ્ય જોગવાઈ
સુપ્રીમ કોર્ટ પોતાની સમક્ષ પેન્ડિંગ રહેલા કોઈપણ કેસમાં સંપૂર્ણ ન્યાય કરવા માટે જરૂરી હુકમ આપી શકે છે. આવા હુકમનો અમલ ભારતના સમગ્ર પ્રદેશમાં એવી રીતે થઈ શકે છે જે સંસદ દ્વારા બનાવવામાં આવેલા કાયદા અથવા રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા નિર્ધારિત નિયમો મુજબ હોય.
આર્ટિક્લ 142(2) ની મુખ્ય જોગવાઈ
સુપ્રીમ કોર્ટને સમગ્ર ભારતમાં કોઈપણ વ્યક્તિની હાજરી સુનિશ્ચિત કરવા, દસ્તાવેજો અથવા વસ્તુઓ શોધવા કે રજૂ કરાવવા અને પોતાની અવમાનનાની તપાસ તથા સજા કરવા સહિતની કેટલીક અનુસંગિક સત્તાઓ પ્રાપ્ત છે, જે સંસદના કાયદાને આધીન છે.
સંપૂર્ણ ન્યાય (Complete Justice) નો અર્થ
આ સત્તાનો હેતુ કેસના સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને અસરકારક અને ન્યાયસંગત ઉપાય પૂરો પાડવાનો છે.
ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ જટિલ વિવાદમાં સામાન્ય કાનૂની ઉપાયથી ન્યાયપૂર્ણ પરિણામ મેળવવામાં મુશ્કેલી હોય, તો સુપ્રીમ કોર્ટ બંધારણીય મર્યાદાઓને આધીન રહીને આર્ટિક્લ 142 હેઠળ જરૂરી હુકમ આપી શકે છે.
આર્ટિક્લ 142ની મર્યાદાઓ
- આ સત્તાનો ઉપયોગ બંધારણની મૂળભૂત રચનાને નુકસાન પહોંચાડવા માટે થઈ શકતો નથી.
- આર્ટિક્લ 142નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે લાગુ પડતા મૂળભૂત કાયદા અને સ્પષ્ટ કાનૂની પ્રતિબંધોને અવગણવા માટે કરી શકાય નહીં.
- આ સત્તાનો હેતુ સંપૂર્ણ ન્યાય કરવાનો છે, મનસ્વી રીતે કાયદાને બદલી નાખવાનો નહીં.
પરીક્ષાલક્ષી મહત્ત્વનો મુદ્દો
આર્ટિક્લ 142 સુપ્રીમ કોર્ટને સંપૂર્ણ ન્યાય કરવા માટે વિશેષ સત્તા આપે છે. તે આર્ટિક્લ 141થી અલગ છે, કારણ કે આર્ટિક્લ 141 કાયદાની બંધનકર્તા અસર વિશે છે, જ્યારે આર્ટિક્લ 142 સંપૂર્ણ ન્યાય માટે હુકમ આપવાની સત્તા વિશે છે.
તમારા હાલના બ્લોગ લેખમાં નીચેના બે નવા વિભાગ ઉમેરો. આ વિભાગો AIBE પરીક્ષા માટે સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચ અને તેના વિવિધ અધિકારક્ષેત્રને સમજવામાં મદદરૂપ થશે.
5. સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચ (Benches of the Supreme Court)
ભારતની સુપ્રીમ કોર્ટ દેશની સર્વોચ્ચ ન્યાયિક સંસ્થા છે. કેસના પ્રકાર, કાનૂની પ્રશ્નની ગંભીરતા અને બંધારણીય મહત્ત્વ અનુસાર સુપ્રીમ કોર્ટ વિવિધ બેન્ચ દ્વારા કેસોની સુનાવણી કરે છે.
(1) બેન્ચનો અર્થ
બેન્ચ એટલે કેસની સુનાવણી કરીને નિર્ણય આપતા ન્યાયાધીશોની સમિતિ. સુપ્રીમ કોર્ટમાં સામાન્ય રીતે બે અથવા ત્રણ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ દ્વારા કેસોની સુનાવણી થાય છે. મહત્ત્વના બંધારણીય પ્રશ્નો માટે મોટી બેન્ચ રચવામાં આવી શકે છે.
(2) બે ન્યાયાધીશોની બેન્ચ (Division Bench)
બે ન્યાયાધીશો ધરાવતી બેન્ચને સામાન્ય રીતે Division Bench કહેવામાં આવે છે. અનેક નિયમિત અપીલો અને અન્ય ન્યાયિક બાબતોની સુનાવણી આવી બેન્ચ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
(3) ત્રણ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ
ત્રણ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ મહત્ત્વના કાનૂની પ્રશ્નો અથવા યોગ્ય ન્યાયિક વ્યવસ્થાપન માટે કેસની સુનાવણી કરી શકે છે.
(4) બંધારણીય બેન્ચ (Constitution Bench)
ભારતીય બંધારણના આર્ટિક્લ 145(3) અનુસાર, બંધારણના અર્થઘટન અંગે કાયદાનો કોઈ મહત્ત્વનો પ્રશ્ન સામેલ હોય ત્યારે નિર્ણય માટે ઓછામાં ઓછા પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ જરૂરી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના અન્ય નિયમો અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા અનુસાર પાંચ કે તેથી વધુ ન્યાયાધીશોની બેન્ચને બંધારણીય બેન્ચ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જ્યારે તે બંધારણીય પ્રશ્નની સુનાવણી કરે છે.
મહત્ત્વનો મુદ્દો: બંધારણીય બેન્ચમાં ઓછામાં ઓછા પાંચ ન્યાયાધીશો હોવા જોઈએ. દરેક બંધારણીય મુદ્દો આપમેળે પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ સમક્ષ જાય એવું નથી; આર્ટિક્લ 145(3)માં દર્શાવેલી શરત લાગુ પડે છે.
(5) મોટી બેન્ચ અને અગાઉના ચુકાદા
જો સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના ચુકાદા સાથે અસંમતિ હોય અથવા મહત્ત્વના કાનૂની સિદ્ધાંત પર પુનર્વિચાર જરૂરી હોય, તો યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં મોટી બેન્ચને પ્રશ્ન સોંપવામાં આવી શકે છે.
ન્યાયિક શિસ્ત અનુસાર નાની બેન્ચ અગાઉની મોટી બેન્ચના બંધનકર્તા નિર્ણયથી વિરુદ્ધ નિર્ણય આપી શકતી નથી.
AIBE માટે મહત્ત્વના મુદ્દા
આર્ટિક્લ 124: સુપ્રીમ કોર્ટની સ્થાપના અને રચના.
આર્ટિક્લ 145(3): બંધારણના અર્થઘટન અંગે કાયદાનો મહત્ત્વનો પ્રશ્ન હોય ત્યારે ઓછામાં ઓછા પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ.
આર્ટિક્લ 141: સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર કરાયેલ કાયદો તમામ અદાલતોને બંધનકર્તા.
6. સુપ્રીમ કોર્ટનું અધિકારક્ષેત્ર (Jurisdiction of the Supreme Court)
સુપ્રીમ કોર્ટનું અધિકારક્ષેત્ર એટલે કયા પ્રકારના કેસોની સુનાવણી કરવાની અને કયા પ્રકારના હુકમો આપવાની તેને બંધારણીય સત્તા છે.
(1) મૂળ અધિકારક્ષેત્ર (Original Jurisdiction) – આર્ટિક્લ 131
આર્ટિક્લ 131 હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટને કેન્દ્ર સરકાર અને એક અથવા વધુ રાજ્યો વચ્ચે, અથવા બે કે તેથી વધુ રાજ્યો વચ્ચેના ચોક્કસ કાનૂની વિવાદોમાં મૂળ અધિકારક્ષેત્ર પ્રાપ્ત છે.
આ વિવાદમાં કાયદાકીય અધિકારનું અસ્તિત્વ અથવા તેની હદ અંગેનો પ્રશ્ન હોવો જોઈએ.
મહત્ત્વનો મુદ્દો: આર્ટિક્લ 131 હેઠળના દરેક વિવાદનો સમાવેશ થતો નથી. બંધારણમાં દર્શાવેલી પક્ષકારો અને વિવાદની શરતો પૂર્ણ થવી જરૂરી છે.
ઉદાહરણ: કેન્દ્ર સરકાર અને કોઈ રાજ્ય વચ્ચે કાનૂની અધિકાર સંબંધિત વિવાદ.
(2) રિટ અધિકારક્ષેત્ર (Writ Jurisdiction) – આર્ટિક્લ 32
આર્ટિક્લ 32 હેઠળ મૂળભૂત અધિકારોના અમલ માટે વ્યક્તિ સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કરી શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટ હેબિયસ કોર્પસ, મેન્ડેમસ, પ્રોહિબિશન, સર્ટિયોરારી અને ક્વો વોરન્ટો જેવી રિટ્સ જારી કરી શકે છે.
મહત્ત્વનો મુદ્દો: આર્ટિક્લ 32 મૂળભૂત અધિકારોના અમલ માટે બંધારણીય ઉપાય પૂરો પાડે છે.
(3) અપીલ અધિકારક્ષેત્ર (Appellate Jurisdiction) – આર્ટિક્લ 132, 133 અને 134
સુપ્રીમ કોર્ટને હાઈકોર્ટના કેટલાક ચુકાદાઓ સામે અપીલ સાંભળવાની સત્તા છે.
આર્ટિક્લ 132: બંધારણના અર્થઘટન અંગે મહત્ત્વનો કાનૂની પ્રશ્ન ધરાવતા કેસોમાં નિર્ધારિત શરતો હેઠળ અપીલ.
આર્ટિક્લ 133: સિવિલ કેસોમાં બંધારણ અને લાગુ પડતા કાયદા મુજબ નિર્ધારિત શરતો હેઠળ અપીલ.
આર્ટિક્લ 134: ફોજદારી કેસોમાં નિર્ધારિત શરતો હેઠળ અપીલ.
મહત્ત્વનો મુદ્દો: દરેક હાઈકોર્ટના ચુકાદા સામે આપમેળે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરી શકાતી નથી. સંબંધિત બંધારણીય અથવા કાનૂની શરતો પૂર્ણ થવી જરૂરી છે.
(4) વિશેષ અનુમતિથી અપીલ (Special Leave Petition) – આર્ટિક્લ 136
આર્ટિક્લ 136 હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટ કોઈપણ ન્યાયાલય અથવા ટ્રિબ્યુનલના ચુકાદા, હુકમ, નિર્ણય, સજા અથવા આદેશ સામે વિશેષ અનુમતિ આપી શકે છે, પરંતુ સશસ્ત્ર દળોને લગતા કાયદા હેઠળ રચાયેલા ન્યાયાલય અથવા ટ્રિબ્યુનલ માટે બંધારણીય અપવાદ છે.
આ સત્તા વિવેકાધીન છે. અરજી દાખલ કરવાથી જ અપીલનો અધિકાર પ્રાપ્ત થતો નથી.
(5) સલાહકાર અધિકારક્ષેત્ર (Advisory Jurisdiction) – આર્ટિક્લ 143
આર્ટિક્લ 143 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ જાહેર મહત્ત્વના કાનૂની અથવા તથ્ય સંબંધિત પ્રશ્ન પર સુપ્રીમ કોર્ટનો અભિપ્રાય માંગી શકે છે, જો તે પ્રશ્ન આ આર્ટિક્લ ની શરતો હેઠળ આવતો હોય.
સુપ્રીમ કોર્ટ પોતાનો અભિપ્રાય રાષ્ટ્રપતિ સમક્ષ રજૂ કરે છે. આર્ટિક્લ 143 હેઠળ આપવામાં આવતો અભિપ્રાય સામાન્ય અપીલના ચુકાદાથી અલગ છે.
મહત્ત્વનો મુદ્દો: આ અધિકારક્ષેત્રમાં રાષ્ટ્રપતિ સુપ્રીમ કોર્ટનો અભિપ્રાય માંગે છે.
(6) સમીક્ષા અધિકારક્ષેત્ર (Review Jurisdiction) – આર્ટિક્લ 137
આર્ટિક્લ 137 હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટને પોતાના ચુકાદા અથવા આદેશની સમીક્ષા કરવાની સત્તા છે, જે સંસદ દ્વારા બનાવવામાં આવેલા કાયદા અને આર્ટિક્લ 145 હેઠળના નિયમોને આધીન છે.
સમીક્ષા અરજી સામાન્ય રીતે નિર્ધારિત કાનૂની આધારો પર જ સ્વીકારવામાં આવે છે. તે અગાઉના ચુકાદા સામે બીજી સામાન્ય અપીલ સમાન નથી.
(7) સંપૂર્ણ ન્યાય કરવાની સત્તા – આર્ટિક્લ 142
આર્ટિક્લ 142 હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટ પોતાની સમક્ષ પેન્ડિંગ કેસમાં સંપૂર્ણ ન્યાય કરવા માટે જરૂરી હુકમો આપી શકે છે.
આ સત્તા સુપ્રીમ કોર્ટને ન્યાયસંગત અને અસરકારક ઉપાય આપવા માટે મદદરૂપ થાય છે, પરંતુ તેનો ઉપયોગ બંધારણીય મર્યાદાઓને આધીન છે.
(8) ચુકાદાઓ અને હુકમોનો અમલ – આર્ટિક્લ 144
આર્ટિક્લ 144 મુજબ ભારતના પ્રદેશમાં આવેલા તમામ નાગરિક અને ન્યાયિક સત્તાધિકારીઓએ સુપ્રીમ કોર્ટની સહાયમાં કાર્ય કરવું જોઈએ.
આ જોગવાઈ સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશોના અમલ અને ન્યાયિક વ્યવસ્થાની અસરકારકતા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના અધિકારક્ષેત્રનો તુલનાત્મક કોષ્ટક
| અધિકારક્ષેત્ર | આર્ટિક્લ | મુખ્ય વિષય |
|---|---|---|
| મૂળ અધિકારક્ષેત્ર | 131 | કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચેના નિર્ધારિત વિવાદો |
| રિટ અધિકારક્ષેત્ર | 32 | મૂળભૂત અધિકારોનો અમલ |
| બંધારણીય અપીલ | 132 | બંધારણના અર્થઘટનનો મહત્ત્વનો પ્રશ્ન |
| સિવિલ અપીલ | 133 | સિવિલ કેસોમાં અપીલ |
| ફોજદારી અપીલ | 134 | ફોજદારી કેસોમાં અપીલ |
| વિશેષ અનુમતિથી અપીલ | 136 | SLP |
| સમીક્ષા | 137 | પોતાના ચુકાદાની સમીક્ષા |
| સલાહકાર અધિકારક્ષેત્ર | 143 | રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા અભિપ્રાયની માંગ |
| સંપૂર્ણ ન્યાય | 142 | સંપૂર્ણ ન્યાય માટે જરૂરી હુકમો |
| સત્તાધિકારીઓની સહાય | 144 | સુપ્રીમ કોર્ટની સહાયમાં કાર્ય કરવું |
અંતિમ પુનરાવર્તન
AIBE પરીક્ષા માટે નીચેના આર્ટિક્લ ો ખાસ યાદ રાખવા જેવા છે.
આર્ટિક્લ 124 – સુપ્રીમ કોર્ટની રચના.
આર્ટિક્લ 131 – મૂળ અધિકારક્ષેત્ર.
આર્ટિક્લ 32 – મૂળભૂત અધિકારો માટે રિટ અધિકારક્ષેત્ર.
આર્ટિક્લ 132 – બંધારણીય અપીલ.
આર્ટિક્લ 133 – સિવિલ અપીલ.
આર્ટિક્લ 134 – ફોજદારી અપીલ.
આર્ટિક્લ 136 – વિશેષ અનુમતિથી અપીલ.
આર્ટિક્લ 137 – સમીક્ષા.
આર્ટિક્લ 141 – સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર કરાયેલ કાયદો તમામ અદાલતોને બંધનકર્તા.
આર્ટિક્લ 142 – સંપૂર્ણ ન્યાય કરવાની સત્તા.
આર્ટિક્લ 143 – રાષ્ટ્રપતિને સલાહકાર અભિપ્રાય.
આર્ટિક્લ 144 – સુપ્રીમ કોર્ટની સહાયમાં સત્તાધિકારીઓની ફરજ.
આર્ટિક્લ 145(3) – બંધારણના અર્થઘટન અંગેના મહત્ત્વના કાનૂની પ્રશ્ન માટે ઓછામાં ઓછા પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ.
આ મુદ્દાઓનું પુનરાવર્તન કરવાથી સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચ, રચના અને અધિકારક્ષેત્ર સંબંધિત AIBEના પ્રશ્નોની તૈયારી વધુ સુવ્યવસ્થિત રીતે કરી શકાશે.
AIBE પરીક્ષા માટે 20 મહત્ત્વના MCQ
પ્રશ્ન 1: ભારતીય સુપ્રીમ કોર્ટની સ્થાપના અને રચના કયા આર્ટિક્લ માં દર્શાવવામાં આવી છે?
(A) આર્ટિક્લ 124
(B) આર્ટિક્લ 136
(C) આર્ટિક્લ 141
(D) આર્ટિક્લ 142
સાચો જવાબ: (A) આર્ટિક્લ 124
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 124 સુપ્રીમ કોર્ટની સ્થાપના, રચના અને ન્યાયાધીશોની નિમણૂક સંબંધિત જોગવાઈઓ ધરાવે છે.
પ્રશ્ન 2: સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશની નિવૃત્તિની ઉંમર કેટલી છે?
(A) 60 વર્ષ
(B) 62 વર્ષ
(C) 65 વર્ષ
(D) 70 વર્ષ
સાચો જવાબ: (C) 65 વર્ષ
સમજૂતી: સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશની નિવૃત્તિની ઉંમર 65 વર્ષ છે.
પ્રશ્ન 3: સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોની નિમણૂક કોણ કરે છે?
(A) વડાપ્રધાન
(B) ભારતના રાષ્ટ્રપતિ
(C) લોકસભાના અધ્યક્ષ
(D) ભારતના કાયદા મંત્રી
સાચો જવાબ: (B) ભારતના રાષ્ટ્રપતિ
સમજૂતી: બંધારણના આર્ટિક્લ 124 અનુસાર સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશોની નિમણૂક રાષ્ટ્રપતિ કરે છે.
પ્રશ્ન 4: સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ બનવા માટે હાઈકોર્ટમાં વકીલ તરીકે ઓછામાં ઓછો કેટલા વર્ષનો અનુભવ જરૂરી છે?
(A) 5 વર્ષ
(B) 7 વર્ષ
(C) 10 વર્ષ
(D) 15 વર્ષ
સાચો જવાબ: (C) 10 વર્ષ
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 124(3) અનુસાર એક અથવા વધુ હાઈકોર્ટમાં ઓછામાં ઓછા દસ વર્ષ વકીલ તરીકે કાર્ય કરેલું હોવું એક લાયકાત છે.
પ્રશ્ન 5: Special Leave to Appeal કયા આર્ટિક્લ હેઠળ આપવામાં આવે છે?
(A) આર્ટિક્લ 124
(B) આર્ટિક્લ 136
(C) આર્ટિક્લ 141
(D) આર્ટિક્લ 226
સાચો જવાબ: (B) આર્ટિક્લ 136
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 136 સુપ્રીમ કોર્ટને વિશેષ અનુમતિથી અપીલ કરવાની સત્તા આપે છે.
પ્રશ્ન 6: આર્ટિક્લ 136 હેઠળ વિશેષ અનુમતિ આપવી કે નહીં તે નક્કી કરવાની સત્તા કોની છે?
(A) હાઈકોર્ટ
(B) જિલ્લા અદાલત
(C) સુપ્રીમ કોર્ટ
(D) સંસદ
સાચો જવાબ: (C) સુપ્રીમ કોર્ટ
સમજૂતી: આ સત્તા સુપ્રીમ કોર્ટની વિવેકાધીન સત્તા છે.
પ્રશ્ન 7: આર્ટિક્લ 136 હેઠળ વિશેષ અનુમતિ આપવાનો અધિકાર કેવો છે?
(A) દરેક કેસમાં ફરજિયાત
(B) વિવેકાધીન
(C) માત્ર સરકારને ઉપલબ્ધ
(D) માત્ર ફોજદારી કેસોમાં ઉપલબ્ધ
સાચો જવાબ: (B) વિવેકાધીન
સમજૂતી: સુપ્રીમ કોર્ટ દરેક અરજી સ્વીકારવા બંધાયેલી નથી.
પ્રશ્ન 8: આર્ટિક્લ 136માં કયા પ્રકારના ન્યાયાલય અથવા ટ્રિબ્યુનલ માટે અપવાદ છે?
(A) તમામ જિલ્લા અદાલતો
(B) તમામ હાઈકોર્ટ
(C) સશસ્ત્ર દળોને લગતા કાયદા હેઠળ રચાયેલા ન્યાયાલય અથવા ટ્રિબ્યુનલ
(D) તમામ ગ્રાહક અદાલતો
સાચો જવાબ: (C) સશસ્ત્ર દળોને લગતા કાયદા હેઠળ રચાયેલા ન્યાયાલય અથવા ટ્રિબ્યુનલ
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 136ની જોગવાઈમાં આ પ્રકારના ન્યાયાલય અથવા ટ્રિબ્યુનલને સ્પષ્ટ અપવાદ આપવામાં આવ્યો છે.
પ્રશ્ન 9: સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર કરાયેલ કાયદો તમામ અદાલતોને બંધનકર્તા હોવાની જોગવાઈ કયા આર્ટિક્લ માં છે?
(A) આર્ટિક્લ 124
(B) આર્ટિક્લ 136
(C) આર્ટિક્લ 141
(D) આર્ટિક્લ 142
સાચો જવાબ: (C) આર્ટિક્લ 141
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 141 ન્યાયિક નિર્ણયોમાંથી જાહેર કરાયેલા કાયદાની બંધનકર્તા અસર દર્શાવે છે.
પ્રશ્ન 10: આર્ટિક્લ 141નો મુખ્ય હેતુ શું છે?
(A) ન્યાયાધીશોની નિવૃત્તિ નક્કી કરવી
(B) કાયદાના અર્થઘટનમાં એકરૂપતા જાળવવી
(C) રાષ્ટ્રપતિની સત્તા વધારવી
(D) સંસદનું વિસર્જન કરવું
સાચો જવાબ: (B) કાયદાના અર્થઘટનમાં એકરૂપતા જાળવવી
સમજૂતી: સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર કરાયેલા કાનૂની સિદ્ધાંતોને અનુસરવાથી સમગ્ર દેશમાં કાયદાની એકરૂપતા જળવાય છે.
પ્રશ્ન 11: Ratio Decidendi નો અર્થ શું છે?
(A) ન્યાયાધીશની વ્યક્તિગત ટિપ્પણી
(B) ચુકાદાનો આધાર બનેલો કાનૂની સિદ્ધાંત
(C) વકીલની દલીલ
(D) સાક્ષીની જુબાની
સાચો જવાબ: (B) ચુકાદાનો આધાર બનેલો કાનૂની સિદ્ધાંત
સમજૂતી: Ratio Decidendi એ કેસના નિર્ણય માટે જરૂરી કાનૂની સિદ્ધાંત છે.
પ્રશ્ન 12: આર્ટિક્લ 142 હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટ કઈ સત્તાનો ઉપયોગ કરે છે?
(A) ચૂંટણી યોજવાની
(B) સંપૂર્ણ ન્યાય કરવા માટે જરૂરી હુકમો આપવાની
(C) બંધારણમાં સુધારો કરવાની
(D) રાજ્યપાલની નિમણૂક કરવાની
સાચો જવાબ: (B) સંપૂર્ણ ન્યાય કરવા માટે જરૂરી હુકમો આપવાની
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 142 સુપ્રીમ કોર્ટને તેની સમક્ષ પેન્ડિંગ કેસમાં સંપૂર્ણ ન્યાય કરવા માટે હુકમ આપવાની સત્તા આપે છે.
પ્રશ્ન 13: આર્ટિક્લ 142 હેઠળના હુકમનો અમલ ક્યાં થઈ શકે છે?
(A) માત્ર દિલ્હીમાં
(B) માત્ર સંબંધિત રાજ્યમાં
(C) સમગ્ર ભારતમાં
(D) માત્ર હાઈકોર્ટમાં
સાચો જવાબ: (C) સમગ્ર ભારતમાં
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 142 હેઠળના હુકમોનો અમલ ભારતના સમગ્ર પ્રદેશમાં થઈ શકે છે, લાગુ પડતી બંધારણીય અને કાનૂની જોગવાઈઓને આધીન રહીને.
પ્રશ્ન 14: આર્ટિક્લ 141 અને આર્ટિક્લ 142 વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત કયો છે?
(A) બંનેનો વિષય એક જ છે
(B) આર્ટિક્લ 141 બંધનકર્તા કાયદા વિશે છે અને આર્ટિક્લ 142 સંપૂર્ણ ન્યાય માટે હુકમ આપવાની સત્તા વિશે છે
(C) આર્ટિક્લ 141 માત્ર ફોજદારી કેસો માટે છે
(D) આર્ટિક્લ 142 માત્ર ન્યાયાધીશોની નિમણૂક માટે છે
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: બંને આર્ટિક્લ ોના હેતુ અલગ છે. એક કાનૂની સિદ્ધાંતની બંધનકર્તા અસર દર્શાવે છે, જ્યારે બીજો સંપૂર્ણ ન્યાય માટે હુકમ આપવાની સત્તા દર્શાવે છે.
પ્રશ્ન 15: સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશને પદ પરથી દૂર કરવાની પ્રક્રિયામાં અંતિમ આદેશ કોણ આપે છે?
(A) વડાપ્રધાન
(B) રાષ્ટ્રપતિ
(C) ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ
(D) લોકસભાના અધ્યક્ષ
સાચો જવાબ: (B) રાષ્ટ્રપતિ
સમજૂતી: સંસદના બંને ગૃહો દ્વારા બંધારણીય રીતે જરૂરી વિશેષ બહુમતીથી ઠરાવ પસાર થયા બાદ રાષ્ટ્રપતિ ન્યાયાધીશને દૂર કરવાનો આદેશ આપે છે.
પ્રશ્ન 16: સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશને દૂર કરવા માટે કયા આધારો માન્ય છે?
(A) રાજકીય અસંમતિ
(B) સાબિત થયેલ ગેરવર્તણૂક અથવા અસમર્થતા
(C) વ્યક્તિગત મતભેદ
(D) સરકારની સામાન્ય ભલામણ
સાચો જવાબ: (B) સાબિત થયેલ ગેરવર્તણૂક અથવા અસમર્થતા
સમજૂતી: બંધારણમાં ન્યાયાધીશને દૂર કરવા માટે આ નિર્ધારિત આધારો આપવામાં આવ્યા છે.
પ્રશ્ન 17: આર્ટિક્લ 124(3) હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ બનવા માટે કઈ લાયકાત માન્ય છે?
(A) ભારતનો નાગરિક હોવો અને નિર્ધારિત કાનૂની લાયકાતોમાંથી એક પૂર્ણ કરવી
(B) માત્ર 25 વર્ષની ઉંમર હોવી
(C) માત્ર સંસદનો સભ્ય હોવો
(D) માત્ર સરકારી કર્મચારી હોવો
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 124(3) નાગરિકતા સાથે હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશ તરીકેનો અનુભવ, વકીલાતનો અનુભવ અથવા પ્રતિષ્ઠિત કાયદાશાસ્ત્રી હોવા જેવી લાયકાતો દર્શાવે છે.
પ્રશ્ન 18: શું આર્ટિક્લ 136 હેઠળ SLP દાખલ કરવાથી આપમેળે અપીલનો અધિકાર મળે છે?
(A) હા, હંમેશા
(B) ના, સુપ્રીમ કોર્ટની વિશેષ અનુમતિ જરૂરી છે
(C) માત્ર સિવિલ કેસોમાં
(D) માત્ર ફોજદારી કેસોમાં
સાચો જવાબ: (B)
સમજૂતી: SLP અને અનુમતિ મળ્યા બાદની અપીલ એકસરખાં નથી. વિશેષ અનુમતિ આપવી કે નહીં તે સુપ્રીમ કોર્ટ નક્કી કરે છે.
પ્રશ્ન 19: આર્ટિક્લ 142(2) હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટને કઈ સત્તા પ્રાપ્ત છે?
(A) પોતાની અવમાનનાની તપાસ અને સજા કરવાની
(B) બંધારણમાં સુધારો કરવાની
(C) રાજ્ય વિધાનસભા વિસર્જિત કરવાની
(D) રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી યોજવાની
સાચો જવાબ: (A)
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 142(2) સુપ્રીમ કોર્ટને પોતાની અવમાનનાની તપાસ અને સજા કરવા સહિતની અનુસંગિક સત્તાઓ આપે છે.
પ્રશ્ન 20: સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર કરાયેલ કાયદો સામાન્ય રીતે કોને બંધનકર્તા છે?
(A) માત્ર કેન્દ્ર સરકારને
(B) માત્ર હાઈકોર્ટને
(C) ભારતની તમામ અદાલતોને
(D) માત્ર સંસદને
સાચો જવાબ: (C) ભારતની તમામ અદાલતોને
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 141 અનુસાર સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર કરાયેલ કાયદો ભારતના પ્રદેશમાં આવેલી તમામ અદાલતોને બંધનકર્તા છે.
પ્રશ્ન 21: બંધારણના અર્થઘટન અંગે કાયદાનો મહત્ત્વનો પ્રશ્ન હોય ત્યારે આર્ટિક્લ 145(3) હેઠળ ઓછામાં ઓછા કેટલા ન્યાયાધીશોની બેન્ચ જરૂરી છે?
(A) 2
(B) 3
(C) 5
(D) 7
સાચો જવાબ: (C) 5
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 145(3) મુજબ આવા પ્રશ્નના નિર્ણય માટે ઓછામાં ઓછા પાંચ ન્યાયાધીશોની બેન્ચ જરૂરી છે.
પ્રશ્ન 22: કેન્દ્ર અને એક અથવા વધુ રાજ્યો વચ્ચેના ચોક્કસ કાનૂની વિવાદો માટે સુપ્રીમ કોર્ટનું મૂળ અધિકારક્ષેત્ર કયા આર્ટિક્લ માં છે?
(A) આર્ટિક્લ 32
(B) આર્ટિક્લ 131
(C) આર્ટિક્લ 136
(D) આર્ટિક્લ 143
સાચો જવાબ: (B) આર્ટિક્લ 131
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 131 ચોક્કસ આંતરસરકારી કાનૂની વિવાદોમાં સુપ્રીમ કોર્ટનું મૂળ અધિકારક્ષેત્ર દર્શાવે છે.
પ્રશ્ન 23: મૂળભૂત અધિકારોના અમલ માટે સુપ્રીમ કોર્ટમાં કયા આર્ટિક્લ હેઠળ અરજી કરી શકાય છે?
(A) આર્ટિક્લ 14
(B) આર્ટિક્લ 21
(C) આર્ટિક્લ 32
(D) આર્ટિક્લ 226
સાચો જવાબ: (C) આર્ટિક્લ 32
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 32 મૂળભૂત અધિકારોના અમલ માટે સુપ્રીમ કોર્ટમાં જવાનો બંધારણીય ઉપાય છે.
પ્રશ્ન 24: સુપ્રીમ કોર્ટના સલાહકાર અધિકારક્ષેત્રનો સંબંધ કયા આર્ટિક્લ સાથે છે?
(A) આર્ટિક્લ 131
(B) આર્ટિક્લ 137
(C) આર્ટિક્લ 142
(D) આર્ટિક્લ 143
સાચો જવાબ: (D) આર્ટિક્લ 143
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 143 હેઠળ રાષ્ટ્રપતિ સુપ્રીમ કોર્ટનો અભિપ્રાય માંગી શકે છે.
પ્રશ્ન 25: સુપ્રીમ કોર્ટને પોતાના ચુકાદાની સમીક્ષા કરવાની સત્તા કયા આર્ટિક્લ હેઠળ છે?
(A) આર્ટિક્લ 124
(B) આર્ટિક્લ 136
(C) આર્ટિક્લ 137
(D) આર્ટિક્લ 141
સાચો જવાબ: (C) આર્ટિક્લ 137
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 137 સુપ્રીમ કોર્ટને પોતાના ચુકાદા અથવા આદેશની સમીક્ષા કરવાની સત્તા આપે છે.
પ્રશ્ન 26: સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશોની સહાયમાં કાર્ય કરવાની ફરજ કયા આર્ટિક્લ માં દર્શાવવામાં આવી છે?
(A) આર્ટિક્લ 141
(B) આર્ટિક્લ 142
(C) આર્ટિક્લ 143
(D) આર્ટિક્લ 144
સાચો જવાબ: (D) આર્ટિક્લ 144
સમજૂતી: ભારતના તમામ નાગરિક અને ન્યાયિક સત્તાધિકારીઓએ સુપ્રીમ કોર્ટની સહાયમાં કાર્ય કરવું જોઈએ.
પ્રશ્ન 27: બંધારણીય અપીલ માટે મુખ્યત્વે કયો આર્ટિક્લ સંબંધિત છે?
(A) આર્ટિક્લ 132
(B) આર્ટિક્લ 133
(C) આર્ટિક્લ 134
(D) આર્ટિક્લ 137
સાચો જવાબ: (A) આર્ટિક્લ 132
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 132 બંધારણના અર્થઘટન અંગેના મહત્ત્વના કાનૂની પ્રશ્નો ધરાવતા કેસોમાં અપીલ સાથે સંબંધિત છે.
પ્રશ્ન 28: સિવિલ કેસોમાં સુપ્રીમ કોર્ટની અપીલ સત્તા માટે કયો આર્ટિક્લ સંબંધિત છે?
(A) આર્ટિક્લ 131
(B) આર્ટિક્લ 132
(C) આર્ટિક્લ 133
(D) આર્ટિક્લ 143
સાચો જવાબ: (C) આર્ટિક્લ 133
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 133 સિવિલ કેસોમાં નિર્ધારિત શરતો હેઠળ અપીલ માટેની જોગવાઈ કરે છે.
પ્રશ્ન 29: ફોજદારી કેસોમાં સુપ્રીમ કોર્ટની અપીલ સત્તા માટે કયો આર્ટિક્લ સંબંધિત છે?
(A) આર્ટિક્લ 133
(B) આર્ટિક્લ 134
(C) આર્ટિક્લ 137
(D) આર્ટિક્લ 145
સાચો જવાબ: (B) આર્ટિક્લ 134
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 134 ફોજદારી બાબતોમાં સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ અપીલની જોગવાઈઓ દર્શાવે છે.
પ્રશ્ન 30: સુપ્રીમ કોર્ટની રચના સંબંધિત આર્ટિક્લ કયો છે?
(A) આર્ટિક્લ 124
(B) આર્ટિક્લ 131
(C) આર્ટિક્લ 141
(D) આર્ટિક્લ 145
સાચો જવાબ: (A) આર્ટિક્લ 124
સમજૂતી: આર્ટિક્લ 124 સુપ્રીમ કોર્ટની સ્થાપના અને રચના માટેનો મુખ્ય આર્ટિક્લ છે.
પરીક્ષા માટે ઝડપી પુનરાવર્તન
આર્ટિક્લ 124 એટલે સુપ્રીમ કોર્ટની રચના.
આર્ટિક્લ 136 એટલે વિશેષ અનુમતિથી અપીલ (SLP).
આર્ટિક્લ 141 એટલે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર કરાયેલ કાયદો તમામ અદાલતોને બંધનકર્તા.
આર્ટિક્લ 142 એટલે સંપૂર્ણ ન્યાય કરવા માટે જરૂરી હુકમો આપવાની સત્તા.
નિષ્કર્ષ
AIBE પરીક્ષામાં ભારતીય બંધારણના આ આર્ટિક્લ ોનો અભ્યાસ કરતી વખતે દરેક આર્ટિક્લ નો મુખ્ય વિષય, તેની સત્તાઓ અને અન્ય આર્ટિક્લ ોથી તેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે.
આર્ટિક્લ 124 સુપ્રીમ કોર્ટની રચના માટે, આર્ટિક્લ 136 વિશેષ અપીલ માટે, આર્ટિક્લ 141 બંધનકર્તા કાનૂની સિદ્ધાંતો માટે અને આર્ટિક્લ 142 સંપૂર્ણ ન્યાય માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. આ ચારેય આર્ટિક્લ ોની સ્પષ્ટ સમજ પરીક્ષાના MCQ પ્રશ્નો ઉકેલવામાં ઉપયોગી સાબિત થશે.
ભારતના બંધારણના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો-સમજૂતી અને પ્રશ્નો
AIBE 20 Set C Question Paper PDF 2025 solution in Hindi Download PDF – Booklet Code C
AIBE 21 વિસ્તૃત સમજૂતી સાથે ગુજરાતી માં પેપર સોલ્યુસન
AIBE માટે બંધારણીય કાયદો – 1
AIBE પરીક્ષાની તૈયારી માટે 101 Legal Maxims
AIBE માટે બંધારણીય કાયદો: મહત્વના Articles, Cases અને વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
આર્ટિકલ ૧૪ નો વિસ્તારપૂર્વક અર્થ અને AIBE ના સાપેક્ષમાં સમજૂતી
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 15 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 19 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 21 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 22 : ધરપકડ અને અટકાયત
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 23 : માનવ તસ્કરી અને વેઠ પ્રતિબંધ
AIBE – ભારતીય બંધારણ – આર્ટિકલ 24 : બાળ મજૂરી પર પ્રતિબંધ
AIBE – ભારતીય બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 25 થી 28 : ધર્મની સ્વતંત્રતા
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 32 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટીકલ 34 – વિસ્તૃત સમજૂતી અને MCQ
AIBE – બંધારણીય કાયદો – Article 39A : સમાન અને મફત ન્યાય
AIBE – બંધારણીય કાયદો – Article 44 : સમાન નાગરિક સંહિતા
AIBE – બંધારણીય કાયદો-ભારતના રાષ્ટ્રપતિ અંગે સંપૂર્ણ સમજૂતી
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 72 – રાષ્ટ્રપતિની ક્ષમાદાનની સત્તા
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 76 – એટર્ની જનરલ ઓફ ઈન્ડિયા
AIBE – બંધારણીય કાયદો – આર્ટિકલ 123 : રાષ્ટ્રપતિની વટહુકમ બહાર પાડવાની સત્તા
AIBE માટે ભારતીય બંધારણના અગત્યના આર્ટિકલ 153-161-213 – રાજ્યપાલ