RTI હેઠળ CCTV ફૂટેજ સીધું અરજદારને આપી શકાય નહીં, કોર્ટ દ્વારા માંગવુ પડે.
RTI હેઠળ CCTV ફૂટેજ સીધું અરજદારને આપી શકાય નહીં, કોર્ટ દ્વારા માંગવુ પડે. : અલ્લાહાબાદ હાઈકોર્ટના 2 સપ્ટેમ્બર 2026ના ચુકાદાના આધારે આ પોસ્ટ તૈયાર કરવામાં આવી છે. ચુકાદામાં CCTV ફૂટેજ, RTI Actની કલમ 8(1)(g) અને યોગ્ય કોર્ટ/ફોરમ સમક્ષ ફરિયાદ કરવાની પ્રક્રિયા અંગે મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે.
અલ્લાહાબાદ હાઇ કોર્ટના મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાના આધારે U R VAKIL AI ની મદદ થી આ લેખ તૈયાર કર્યો છે, આ લેખ નિષ્ણાંતો દ્વારા વ્યક્તિગત રીતે ચેક કરેલ છે.
અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે CCTV ફૂટેજ મેળવવા અંગેના એક મહત્વપૂર્ણ કેસમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર RTI અરજીના આધારે સંવેદનશીલ CCTV ફૂટેજ અરજદારને સીધું આપવું જરૂરી નથી. જો કોઈ વ્યક્તિને માનવ અધિકારના ભંગ અથવા અન્ય કોઈ ગંભીર ઘટનાની ફરિયાદ હોય, તો તે યોગ્ય કોર્ટ અથવા સત્તાધિકારી સમક્ષ ફરિયાદ કરી શકે છે અને તે ફોરમ CCTV ફૂટેજને સુરક્ષિત રાખવાનો તેમજ જરૂરી હોય તો મૂળ ફૂટેજ મંગાવવાનો આદેશ આપી શકે છે.
કેસની પૃષ્ઠભૂમિ
અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટની લખનૌ બેન્ચ સમક્ષ Writ-C No. 7418 of 2026 દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ કેસની સુનાવણી જસ્ટિસ શેખર બી. સરાફ અને જસ્ટિસ અભ્ધેશ કુમાર ચૌધરીની બેન્ચે કરી હતી.
અરજદારે 20 માર્ચ 2025ના રોજ કરવામાં આવેલી RTI અરજીના સંદર્ભમાં સંપૂર્ણ માહિતી મેળવવા ઉપરાંત CCTV ફૂટેજ ઉપલબ્ધ કરાવવા અને સંબંધિત અધિકારી સામે RTI Act હેઠળ મહત્તમ રૂ.25,000નો દંડ લાદવાની માંગ કરી હતી. અરજદારે થયેલી હેરાનગતિ બદલ વળતરની પણ માંગ કરી હતી.
રાજ્ય માહિતી આયોગ તરફથી શું દલીલ કરવામાં આવી?
રાજ્ય માહિતી આયોગ તરફથી કોર્ટ સમક્ષ રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે CCTV ફૂટેજમાં સંવેદનશીલ માહિતી છે અને તે Right to Information Act, 2005ની કલમ 8(1)(g) હેઠળના અપવાદમાં આવે છે.RTI હેઠળ CCTV ફૂટેજ સીધું અરજદારને આપી શકાય નહીં.
આયોગ તરફથી એવું પણ જણાવવામાં આવ્યું હતું કે જો કોર્ટ અથવા કમિશન આદેશ આપે તો CCTV ફૂટેજ કોર્ટ અથવા કમિશન સમક્ષ રજૂ કરી શકાય, પરંતુ તે ફૂટેજ સીધું અરજદારને આપી શકાય નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટના મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાનો આધાર
અરજદાર તરફથી સુપ્રીમ કોર્ટના Paramvir Singh Saini v. Baljit Singh and Others, (2021) 1 SCC 184ના ચુકાદા પર આધાર રાખવામાં આવ્યો હતો.
આ ચુકાદામાં સુપ્રીમ કોર્ટે માનવ અધિકારના ભંગ, ગંભીર ઈજા અથવા કસ્ટોડિયલ ડેથ જેવી પરિસ્થિતિઓમાં CCTV ફૂટેજ મહત્વપૂર્ણ પુરાવા બની શકે છે તે બાબતને ધ્યાનમાં લીધી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે કોર્ટ અથવા કમિશન ઘટના સંબંધિત CCTV ફૂટેજ તરત જ મંગાવીને તેને સુરક્ષિત રાખી શકે છે અને ત્યારબાદ તપાસ કરતી એજન્સીને જરૂરી કાર્યવાહી માટે તે ઉપલબ્ધ કરાવી શકે છે.
CCTV ફૂટેજ ઓછામાં ઓછા છ મહિના સાચવવાનું મહત્વ
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશોને ટાંકતા અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે પોલીસ સ્ટેશન અને તપાસ અથવા અમલવારી કરતી એજન્સીઓના પરિસરમાં CCTV કવરેજ અંગે યોગ્ય સૂચનાઓ અને જાહેર નોટિસ હોવી જોઈએ.
સાથે જ CCTV ફૂટેજ ચોક્કસ લઘુત્તમ સમયગાળા માટે સાચવવાનું જણાવાયું છે, જે છ મહિનાથી ઓછું ન હોવું જોઈએ. માનવ અધિકારના ભંગની ફરિયાદના કિસ્સામાં પીડિતને CCTV ફૂટેજ સુરક્ષિત રાખવાનો અધિકાર છે.
અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટનું મહત્વપૂર્ણ અવલોકન : CCTV ફૂટેજ સીધું અરજદારને આપી શકાય નહીં, કોર્ટ દ્વારા માંગવુ પડે.
હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે Paramvir Singh Saini કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાને જોતા કોર્ટ અથવા કમિશન પાસે CCTV ફૂટેજ મંગાવવાની અને તેને સુરક્ષિત રાખવાનો આદેશ આપવાની સત્તા છે.
પરંતુ વર્તમાન કેસમાં એક મહત્વપૂર્ણ તફાવત હતો. અરજદારે અત્યાર સુધી કોઈ કોર્ટ અથવા કમિશન સમક્ષ ફરિયાદ કરી નહોતી. તેણે માત્ર CCTV ફૂટેજ મેળવવાની માંગ કરી હતી.
આ પરિસ્થિતિમાં હાઈકોર્ટે જણાવ્યું કે CCTV ફૂટેજ અરજદારને સીધું આપી શકાય નહીં, કારણ કે તે RTI Act, 2005ની કલમ 8(1)(g) હેઠળના અપવાદથી આવરી લેવામાં આવે છે.
ફરિયાદ કરવામાં આવે તો શું થઈ શકે?
હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ પણ સ્પષ્ટ કર્યો છે.
જો અરજદાર યોગ્ય ફોરમ અથવા કોર્ટ સમક્ષ ફરિયાદ દાખલ કરે, તો તે કોર્ટ અથવા ફોરમ CCTV ફૂટેજને સુરક્ષિત રાખવાનો આદેશ આપી શકે છે. એટલું જ નહીં, ફરિયાદમાં કરાયેલા આક્ષેપોની ચકાસણી કરવા માટે તે મૂળ CCTV ફૂટેજ પણ મંગાવી શકે છે.
આ રીતે ચુકાદાનો સાર એવો છે કે CCTV ફૂટેજ મેળવવાનો પ્રશ્ન માત્ર RTI દ્વારા સીધો ફૂટેજ મેળવવાનો નથી. જો CCTV ફૂટેજ કોઈ ફરિયાદ અથવા માનવ અધિકારના ભંગના આક્ષેપની તપાસ માટે જરૂરી હોય, તો યોગ્ય કોર્ટ અથવા સત્તાધિકારી સમક્ષ ફરિયાદ કરીને ફૂટેજને સુરક્ષિત રાખવા અને જરૂરી હોય તો કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરાવવાનો માર્ગ ઉપલબ્ધ છે.
ચુકાદાનું પરિણામ
ઉપરોક્ત કારણો અને દિશાનિર્દેશો સાથે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે રિટ પિટિશનનો નિકાલ કર્યો હતો. ચુકાદો 2 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ આપવામાં આવ્યો હતો.
કાનૂની મહત્વ
આ ચુકાદો ખાસ કરીને એવા કેસોમાં મહત્વપૂર્ણ છે જ્યાં CCTV ફૂટેજ કોઈ ઘટના અંગેના મહત્વપૂર્ણ પુરાવા તરીકે જરૂરી હોય. ચુકાદો એ સ્પષ્ટ કરે છે કે સંવેદનશીલ CCTV ફૂટેજ RTI Act હેઠળ દરેક પરિસ્થિતિમાં સીધું અરજદારને આપવું જરૂરી નથી.
પરંતુ તેનો અર્થ એવો પણ નથી કે CCTV ફૂટેજ ક્યારેય મેળવી શકાય નહીં. યોગ્ય કોર્ટ અથવા ફોરમ સમક્ષ ફરિયાદ કરવામાં આવે તો તે ફૂટેજને સુરક્ષિત રાખવા તથા ફરિયાદની ચકાસણી માટે મૂળ ફૂટેજ મંગાવવા અંગે આદેશ આપી શકે છે.
મુખ્ય મુદ્દો
RTI Actની કલમ 8(1)(g) હેઠળ આવતું સંવેદનશીલ CCTV ફૂટેજ અરજદારને સીધું આપવાની માંગ સ્વીકારી શકાય નહીં. પરંતુ યોગ્ય કોર્ટ અથવા ફોરમ ફરિયાદની તપાસ માટે CCTV ફૂટેજ મંગાવી શકે છે અને તેને સુરક્ષિત રાખવાનો આદેશ પણ આપી શકે છે.
કેસ : Writ-C No. 7418 of 2026
કોર્ટ : High Court of Judicature at Allahabad, Lucknow Bench
ચુકાદાની તારીખ : 2 સપ્ટેમ્બર 2026
બેન્ચ : જસ્ટિસ શેખર બી. સરાફ અને જસ્ટિસ અભ્ધેશ કુમાર ચૌધરી
મુખ્ય કાયદો : Right to Information Act, 2005
મુખ્ય કલમ : Section 8(1)(g)
સંદર્ભિત સુપ્રીમ કોર્ટ ચુકાદો : Paramvir Singh Saini v. Baljit Singh and Others, (2021) 1 SCC 184
અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટ, Allahabad High Court, લખનૌ બેન્ચ, CCTV ફૂટેજ, CCTV Footage, RTI Act 2005, Right to Information Act, RTI Section 8(1)(g), માહિતીનો અધિકાર, CCTV Evidence, માનવ અધિકાર, Human Rights, Paramvir Singh Saini, સુપ્રીમ કોર્ટ, Supreme Court of India, કાનૂની સમાચાર, Legal News, હાઈકોર્ટ ચુકાદો, મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો, RTI કાયદો, કોર્ટ અને CCTV, CCTV Preservation, ભારતીય કાયદો,