AIBE – IPC – કલમ 498 એન 498 A – વિવાહિત સ્ત્રીને ફોસલાવી લઈ જવી અને પતિ કે સાસરિયાં દ્વારા ક્રૂરતા

Click the Language Button below to read in your language.

ભારતીય દંડ સંહિતા, 1860 (Indian Penal Code – IPC) માં લગ્નસંબંધિત ગુનાઓ અને મહિલાઓ સામે થતી ક્રૂરતાને રોકવા માટે વિવિધ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી હતી. તેમાં કલમ 498 અને કલમ 498A બંને મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ બંનેનો હેતુ અને ગુનાના આવશ્યક તત્ત્વો અલગ છે.કલમ 498નો સંબંધ અન્ય પુરુષની પત્નીને ગેરકાયદેસર શારીરિક સંબંધના ઇરાદાથી ફોસલાવી લઈ જવા, લઈ જવા માટે પ્રેરિત કરવા અથવા ગેરકાયદેસર રીતે રોકી રાખવા સાથે હતો. બીજી તરફ, કલમ 498Aનો મુખ્ય હેતુ પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા પત્ની પર કરવામાં આવતી કાનૂની વ્યાખ્યામાં આવતી ક્રૂરતા સામે રક્ષણ આપવાનો હતો.

AIBE પરીક્ષામાં આ બંને કલમો વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. ખાસ કરીને, કલમ 498A હેઠળ ક્રૂરતાની વ્યાખ્યા, સજાની જોગવાઈ અને ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS), 2023 હેઠળ થયેલા ફેરફારો યાદ રાખવા જેવા છે.

1. IPC કલમ 498 – વિવાહિત સ્ત્રીને ફોસલાવી લઈ જવી અથવા ગેરકાયદેસર રીતે રોકી રાખવી

કલમ 498 હેઠળ એવો ગુનો આવરી લેવામાં આવ્યો હતો જેમાં કોઈ વ્યક્તિ જાણતી હોય અથવા માનવાનું કારણ ધરાવતી હોય કે કોઈ સ્ત્રી બીજા પુરુષની પત્ની છે અને તે સ્ત્રીને ગેરકાયદેસર શારીરિક સંબંધ બાંધવાના ઇરાદાથી ફોસલાવીને લઈ જાય, લઈ જવા માટે પ્રેરિત કરે, છુપાવે અથવા રોકી રાખે.

અહીં માત્ર સ્ત્રીને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ લઈ જવાની હકીકત પૂરતી નથી. કાયદામાં દર્શાવેલો ગુનાહિત ઇરાદો પણ મહત્વપૂર્ણ છે.

કલમ 498ના આવશ્યક તત્ત્વો

પ્રથમ, સંબંધિત સ્ત્રી અન્ય પુરુષની પત્ની હોવી જોઈએ.

બીજું, આરોપીને તે સ્ત્રી અન્ય પુરુષની પત્ની છે તેની જાણ હોવી જોઈએ અથવા એવું માનવાનું કારણ હોવું જોઈએ.

ત્રીજું, સ્ત્રીને ફોસલાવીને લઈ જવી, લઈ જવા માટે પ્રેરિત કરવી, છુપાવવી અથવા રોકી રાખવાની હકીકત હોવી જોઈએ.

ચોથું, આ કૃત્ય પાછળ કોઈ વ્યક્તિ સાથે ગેરકાયદેસર શારીરિક સંબંધ સ્થાપિત કરાવવાનો ઇરાદો હોવો જોઈએ.

સજા

IPC કલમ 498 હેઠળ બે વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંને સજાની જોગવાઈ હતી.

ઉદાહરણ

ધારો કે રમેશને ખબર છે કે એક સ્ત્રી પરણેલી છે. તે સ્ત્રીને ગેરકાયદેસર શારીરિક સંબંધ સ્થાપિત કરાવવાના ઇરાદાથી ફોસલાવીને લઈ જાય છે અથવા તે ઇરાદાથી તેને છુપાવી રાખે છે. જો કાયદામાં દર્શાવેલ તમામ આવશ્યક તત્ત્વો સાબિત થાય, તો આ કૃત્ય IPC કલમ 498 હેઠળ ગુનો બની શકે છે.

માત્ર કોઈ પરણેલી સ્ત્રી સાથે વાતચીત કરવી, મિત્રતા રાખવી અથવા તેની સાથે મુસાફરી કરવી એ હકીકતથી જ આ ગુનો સાબિત થતો નથી. ગુનાહિત ઇરાદો અને કાયદામાં જણાવેલી અન્ય શરતો સાબિત થવી જરૂરી છે.

2. IPC કલમ 498A – પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા ક્રૂરતા

IPC કલમ 498A વર્ષ 1983માં ફોજદારી કાયદામાં ઉમેરવામાં આવી હતી. તેનો મુખ્ય હેતુ લગ્નજીવનમાં પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા મહિલાને થતી ગંભીર શારીરિક કે માનસિક ક્રૂરતા અને ગેરકાયદેસર મિલકતની માંગણી માટે કરવામાં આવતી સતામણી સામે કાનૂની રક્ષણ પૂરું પાડવાનો હતો.

આ કલમ હેઠળ માત્ર શારીરિક મારપીટ જ ક્રૂરતા ગણાતી નથી. ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં ગંભીર માનસિક ત્રાસ અને ગેરકાયદેસર મિલકતની માંગણી માટે કરવામાં આવતી સતામણી પણ ક્રૂરતાની વ્યાખ્યામાં આવી શકે છે.

ક્રૂરતાની કાનૂની વ્યાખ્યા

IPC કલમ 498Aની સમજૂતી મુજબ ક્રૂરતાના મુખ્ય બે પ્રકાર હતા.

પ્રથમ પ્રકાર: ગંભીર શારીરિક અથવા માનસિક ક્રૂરતા

પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા ઇરાદાપૂર્વક એવું વર્તન કરવામાં આવે કે જેનાથી મહિલાને આત્મહત્યા કરવા પ્રેરાઈ જવાની શક્યતા હોય અથવા તેના જીવન, શરીર કે શારીરિક અથવા માનસિક સ્વાસ્થ્યને ગંભીર ઈજા કે જોખમ ઊભું થાય, તો સંજોગો અનુસાર તે ક્રૂરતા બની શકે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, મહિલાને સતત ગંભીર ધમકીઓ આપવી, અત્યંત અપમાનજનક વર્તન કરવું અથવા એવું વર્તન કરવું જે તેના માનસિક સ્વાસ્થ્યને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે.

બીજો પ્રકાર: ગેરકાયદેસર મિલકતની માંગણી માટે સતામણી

જો પતિ અથવા તેના સગાં મહિલા અથવા તેના સંબંધીઓ પર મિલકત કે મૂલ્યવાન જામીનગીરીની ગેરકાયદેસર માંગણી પૂરી કરવા દબાણ કરે અને તે માંગણી પૂરી ન થવાને કારણે મહિલાને સતાવે, તો તે પણ કલમ 498A હેઠળ ક્રૂરતા બની શકે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, લગ્ન પછી પતિ અથવા તેના સગાં વધુ દહેજ, નાણાં, વાહન અથવા અન્ય મિલકતની ગેરકાયદેસર માંગણી કરે અને તે માંગણી પૂરી ન થતાં મહિલાને સતાવે.

અહીં ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે દરેક ઘરેલુ મતભેદ કે સામાન્ય વૈવાહિક ઝઘડો આપમેળે કલમ 498A હેઠળનો ગુનો બનતો નથી. વર્તન કાયદામાં આપેલી ક્રૂરતાની વ્યાખ્યામાં આવતું હોવું જોઈએ અને સંબંધિત હકીકતો તથા પુરાવાના આધારે તેનું મૂલ્યાંકન થાય છે.

3. IPC કલમ 498A હેઠળ કોની સામે કાર્યવાહી થઈ શકે?

આ કલમનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે મહિલાના પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા કરવામાં આવતી કાનૂની વ્યાખ્યામાં આવતી ક્રૂરતા સામે થતો હતો.

પતિ ઉપરાંત સાસુ, સસરા અથવા પતિના અન્ય સગાં સામે પણ કાર્યવાહી થઈ શકે છે, જો તેમની સામે સંબંધિત ગુનામાં સંડોવણી દર્શાવતા પૂરતા તથ્યો અને પુરાવા હોય.

માત્ર કોઈ વ્યક્તિ પતિનો સગો છે એટલા માટે તેને આપમેળે ગુનેગાર ઠરાવી શકાય નહીં. તેની પોતાની ભૂમિકા અને કૃત્ય અંગેના પુરાવા મહત્વપૂર્ણ છે.

4. IPC કલમ 498A હેઠળ સજા

આ કલમ હેઠળ દોષિત ઠરનાર વ્યક્તિને ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડની સજા થઈ શકે છે.

આ કલમ હેઠળ ગુનો સાબિત કરવા માટે માત્ર ફરિયાદ નોંધાયેલી હોવી પૂરતી નથી. તપાસ અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા દરમિયાન સંબંધિત કાનૂની તત્ત્વો પુરાવાથી સાબિત થવા જોઈએ.

5. IPC કલમ 498 અને 498A વચ્ચેનો તફાવત

IPC કલમ 498નો મુખ્ય હેતુ વિવાહિત સ્ત્રીને ગેરકાયદેસર શારીરિક સંબંધના ઇરાદાથી ફોસલાવી લઈ જવા, છુપાવવા અથવા રોકી રાખવા જેવા કૃત્યોને દંડનીય બનાવવાનો હતો.

IPC કલમ 498Aનો હેતુ પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા મહિલાને થતી કાયદામાં વ્યાખ્યાયિત ક્રૂરતા સામે રક્ષણ આપવાનો હતો.

કલમ 498 હેઠળ મહત્તમ બે વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે. કલમ 498A હેઠળ ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડ થઈ શકે છે.

પરીક્ષામાં યાદ રાખવા જેવી બાબત એ છે કે બંને કલમોના નંબર એકબીજાની નજીક છે, પરંતુ બંનેમાં આવરી લેવાયેલા ગુનાઓ અલગ છે.

6. IPC અને BNS વચ્ચેની તુલના

ભારતીય ન્યાય સંહિતા, 2023 (Bharatiya Nyaya Sanhita – BNS) 1 જુલાઈ, 2024થી અમલમાં આવી. તેમાં IPCની કેટલીક જોગવાઈઓને નવા ક્રમમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.

IPC કલમ 498ની અનુરૂપ જોગવાઈ BNS કલમ 84 છે. IPC કલમ 498Aની જોગવાઈને BNSમાં બે અલગ કલમોમાં વહેંચવામાં આવી છે: કલમ 85 અને કલમ 86.

IPC કલમ 498 અને BNS કલમ 84

BNS કલમ 84 વિવાહિત સ્ત્રીને ગેરકાયદેસર શારીરિક સંબંધના ઇરાદાથી ફોસલાવી લઈ જવા, છુપાવવા અથવા રોકી રાખવા સંબંધિત છે. તેની સજાની જોગવાઈ બે વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંને છે.

BNS કલમ 85 અને 86

BNS કલમ 85 હેઠળ પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા મહિલાને ક્રૂરતા પહોંચાડવા બદલ ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડની જોગવાઈ છે.

BNS કલમ 86માં ક્રૂરતાની વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે. તેમાં મહિલાને આત્મહત્યા કરવા પ્રેરિત કરી શકે તેવું અથવા તેના જીવન, શરીર કે સ્વાસ્થ્યને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે તેવું ઇરાદાપૂર્વકનું વર્તન તથા ગેરકાયદેસર મિલકતની માંગણી માટે કરવામાં આવતી સતામણીનો સમાવેશ થાય છે.

AIBE માટે મહત્વપૂર્ણ નોંધ

1 જુલાઈ, 2024 પહેલાં થયેલા ગુનાઓ અને તે પછી થયેલા ગુનાઓ વચ્ચે કાયદાની લાગુ પડતી જોગવાઈઓનો તફાવત ધ્યાનમાં લેવો જોઈએ. નવા કાયદાના અમલથી અગાઉના તમામ ગુનાઓ આપમેળે નવા કાયદા હેઠળ આવી જતા નથી. લાગુ પડતા સંક્રમણ અને બચાવની જોગવાઈઓ સાથે સંબંધિત સમયની કાનૂની સ્થિતિ તપાસવી જરૂરી છે.

7. AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખો

IPC કલમ 498: વિવાહિત સ્ત્રીને ગેરકાયદેસર શારીરિક સંબંધના ઇરાદાથી ફોસલાવી લઈ જવી અથવા રોકી રાખવી.

IPC કલમ 498A: પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા ક્રૂરતા.

BNS કલમ 84: IPC કલમ 498ને અનુરૂપ જોગવાઈ.

BNS કલમ 85: પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા ક્રૂરતા બદલ સજા.

BNS કલમ 86: ક્રૂરતાની વ્યાખ્યા.

IPC કલમ 498 હેઠળ મહત્તમ સજા: બે વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંને.

IPC કલમ 498A હેઠળ મહત્તમ સજા: ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડ.

BNS કલમ 85 હેઠળ મહત્તમ સજા: ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડ.

IPC કલમ 498 અને 498A બંને લગ્નસંબંધિત ગુનાઓ સાથે જોડાયેલી હોવા છતાં તેમનો હેતુ અલગ છે. કલમ 498માં ગેરકાયદેસર શારીરિક સંબંધના ઇરાદાથી વિવાહિત સ્ત્રીને લઈ જવા અથવા રોકી રાખવા પર ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે કલમ 498A મહિલાને પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા થતી કાનૂની વ્યાખ્યામાં આવતી ક્રૂરતા સામે રક્ષણ આપતી હતી.

AIBE પરીક્ષાની તૈયારી કરતા વિદ્યાર્થીઓએ બંને કલમોના આવશ્યક તત્ત્વો, સજાની જોગવાઈ અને BNS કલમ 84, 85 તથા 86 સાથેનો સંબંધ ખાસ યાદ રાખવો જોઈએ. આ તફાવત સમજાઈ જાય તો આ વિષય પરના પરીક્ષાલક્ષી પ્રશ્નોના જવાબ આપવા સરળ બને છે.

IPC કલમ 498 અને 498A તથા BNS કલમ 84, 85 અને 86ની તુલના

તુલનાનો મુદ્દો	IPC, 1860	BNS, 2023
વિવાહિત સ્ત્રીને ગેરકાયદેસર ઇરાદાથી લઈ જવી અથવા રોકી રાખવી	કલમ 498	કલમ 84
પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા ક્રૂરતા બદલ સજા	કલમ 498A	કલમ 85
ક્રૂરતાની કાનૂની વ્યાખ્યા	કલમ 498Aની સમજૂતી	કલમ 86
કલમ 498 હેઠળની મહત્તમ કેદ	બે વર્ષ સુધી	કલમ 84 હેઠળ બે વર્ષ સુધી
કલમ 498 હેઠળ દંડ	દંડ અથવા કેદ સાથે દંડ	દંડ અથવા કેદ સાથે દંડ
ક્રૂરતા બદલ મહત્તમ કેદ	ત્રણ વર્ષ સુધી	ત્રણ વર્ષ સુધી
ક્રૂરતા બદલ દંડ	દંડની જોગવાઈ	દંડની જોગવાઈ
શારીરિક અથવા માનસિક ક્રૂરતા	કલમ 498Aની સમજૂતી મુજબ	કલમ 86(a) મુજબ
ગેરકાયદેસર મિલકતની માંગણી માટે સતામણી	કલમ 498Aની સમજૂતી મુજબ	કલમ 86(b) મુજબ
નવા કાયદાની અમલ તારીખ	જૂની દંડ સંહિતા	1 જુલાઈ, 2024

IPC કલમ 498 અને BNS કલમ 84નો વિષય તથા સજાની જોગવાઈ મોટાભાગે સમાન છે.

IPC કલમ 498A હેઠળ ક્રૂરતા અને તેની સજાની જોગવાઈ એક જ કલમમાં હતી. BNSમાં આ જોગવાઈને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવી છે: કલમ 85માં સજા અને કલમ 86માં ક્રૂરતાની વ્યાખ્યા.

BNS કલમ 84 હેઠળ બે વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે. BNS કલમ 85 હેઠળ ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડ થઈ શકે છે.

કાયદો લાગુ કરતી વખતે ગુનો ક્યારે થયો હતો તે ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે. 1 જુલાઈ, 2024 પહેલાંના ગુનાઓ માટે લાગુ પડતી જૂની કાનૂની જોગવાઈઓ અને બચાવની જોગવાઈઓ તપાસવી જોઈએ.

AIBE પરીક્ષા માટે IPC કલમ 498 અને 498A તથા BNS કલમ 84, 85 અને 86 પર આધારિત 20 મહત્વપૂર્ણ MCQ નીચે આપેલા છે.

AIBE પરીક્ષા – IPC કલમ 498 અને 498A

પ્રશ્ન 1. IPCની કલમ 498 મુખ્યત્વે કયા ગુનાને લગતી હતી?

(A) હત્યાનો પ્રયાસ
(B) વિવાહિત સ્ત્રીને ગેરકાયદેસર શારીરિક સંબંધના ઇરાદાથી ફોસલાવી લઈ જવી અથવા રોકી રાખવી
(C) ચોરી
(D) વિશ્વાસઘાત

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: IPC કલમ 498માં અન્ય પુરુષની પત્નીને ગેરકાયદેસર શારીરિક સંબંધના ઇરાદાથી ફોસલાવી લઈ જવી, લઈ જવા માટે પ્રેરિત કરવી, છુપાવવી અથવા રોકી રાખવી આવરી લેવાતું હતું.

પ્રશ્ન 2. IPC કલમ 498A કયા વર્ષમાં ઉમેરવામાં આવી હતી?

(A) 1973
(B) 1976
(C) 1983
(D) 1986

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: મહિલાઓને પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા થતી ક્રૂરતા સામે કાનૂની રક્ષણ આપવા IPC કલમ 498A વર્ષ 1983માં ઉમેરવામાં આવી હતી.

પ્રશ્ન 3. IPC કલમ 498A હેઠળ મુખ્યત્વે કોની સામે કાર્યવાહી થઈ શકે છે?

(A) માત્ર પાડોશી સામે
(B) માત્ર મહિલાના માતા-પિતા સામે
(C) પતિ અથવા તેના સગાં સામે
(D) માત્ર સરકારી અધિકારી સામે

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: આ કલમ પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા કરવામાં આવતી કાયદામાં વ્યાખ્યાયિત ક્રૂરતાને લાગુ પડે છે. આરોપીની ભૂમિકા અને ગુનાના તત્ત્વો પુરાવાથી સ્થાપિત થવા જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 4. IPC કલમ 498A હેઠળ મહત્તમ કેટલી કેદની સજા થઈ શકે છે?

(A) એક વર્ષ
(B) બે વર્ષ
(C) ત્રણ વર્ષ
(D) સાત વર્ષ

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: IPC કલમ 498A હેઠળ ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડની જોગવાઈ હતી.

પ્રશ્ન 5. IPC કલમ 498 હેઠળ મહત્તમ કેટલી કેદની સજા થઈ શકે છે?

(A) છ મહિના
(B) એક વર્ષ
(C) બે વર્ષ
(D) ત્રણ વર્ષ

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: IPC કલમ 498 હેઠળ બે વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંનેની જોગવાઈ હતી.

પ્રશ્ન 6. IPC કલમ 498A હેઠળ ક્રૂરતાના કેટલા મુખ્ય પ્રકારો વ્યાખ્યામાં દર્શાવવામાં આવ્યા હતા?

(A) એક
(B) બે
(C) ત્રણ
(D) ચાર

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: ક્રૂરતાની વ્યાખ્યામાં મુખ્યત્વે ગંભીર શારીરિક અથવા માનસિક નુકસાન પહોંચાડે તેવું વર્તન અને ગેરકાયદેસર મિલકતની માંગણી માટે કરવામાં આવતી સતામણીનો સમાવેશ થાય છે.

પ્રશ્ન 7. દહેજ અથવા મિલકતની ગેરકાયદેસર માંગણી પૂરી ન થતાં પત્નીને સતાવવી કઈ જોગવાઈ હેઠળ ક્રૂરતા બની શકે છે?

(A) IPC કલમ 302
(B) IPC કલમ 378
(C) IPC કલમ 498A
(D) IPC કલમ 420

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: ગેરકાયદેસર મિલકતની માંગણી પૂરી કરાવવા માટે મહિલાને સતાવવી IPC કલમ 498A હેઠળ ક્રૂરતા બની શકે છે.

પ્રશ્ન 8. IPC કલમ 498A હેઠળ માનસિક ક્રૂરતા કઈ પરિસ્થિતિમાં આવી શકે છે?

(A) દરેક સામાન્ય મતભેદમાં
(B) કાયદામાં દર્શાવેલી ગંભીરતા ધરાવતું ઇરાદાપૂર્વકનું વર્તન હોય ત્યારે
(C) દરેક નાની તકરારમાં
(D) માત્ર છૂટાછેડાની અરજી કરવાથી

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: દરેક વૈવાહિક મતભેદ ગુનો નથી. વર્તન કાયદામાં આપેલી ક્રૂરતાની વ્યાખ્યામાં આવવું જોઈએ અને હકીકતોના આધારે તેનું મૂલ્યાંકન કરવું પડે છે.

પ્રશ્ન 9. BNSની કઈ કલમ IPC કલમ 498ને અનુરૂપ છે?

(A) કલમ 75
(B) કલમ 84
(C) કલમ 85
(D) કલમ 86

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: BNS કલમ 84 વિવાહિત સ્ત્રીને ગેરકાયદેસર શારીરિક સંબંધના ઇરાદાથી ફોસલાવી લઈ જવા અથવા રોકી રાખવા સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 10. BNSની કઈ કલમ પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા ક્રૂરતા માટેની સજાની જોગવાઈ કરે છે?

(A) કલમ 80
(B) કલમ 84
(C) કલમ 85
(D) કલમ 86

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: BNS કલમ 85 પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા મહિલાને ક્રૂરતા પહોંચાડવા બદલ સજાની જોગવાઈ કરે છે.

પ્રશ્ન 11. BNSની કઈ કલમમાં ક્રૂરતાની વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે?

(A) કલમ 84
(B) કલમ 85
(C) કલમ 86
(D) કલમ 87

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: BNS કલમ 86માં ક્રૂરતાની વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે.

પ્રશ્ન 12. BNS કલમ 85 હેઠળ મહત્તમ કેટલી કેદની સજા થઈ શકે છે?

(A) એક વર્ષ
(B) બે વર્ષ
(C) ત્રણ વર્ષ
(D) દસ વર્ષ

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: BNS કલમ 85 હેઠળ ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડની જોગવાઈ છે.

પ્રશ્ન 13. BNS ક્યારે અમલમાં આવી?

(A) 26 જાન્યુઆરી, 2024
(B) 1 એપ્રિલ, 2024
(C) 1 જુલાઈ, 2024
(D) 15 ઑગસ્ટ, 2024

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: ભારતીય ન્યાય સંહિતા, 2023ની મોટાભાગની જોગવાઈઓ 1 જુલાઈ, 2024થી અમલમાં આવી.

પ્રશ્ન 14. માત્ર પતિના સગા હોવાને કારણે વ્યક્તિને IPC કલમ 498A હેઠળ આપમેળે દોષિત ઠરાવી શકાય?

(A) હા, દરેક કિસ્સામાં
(B) હા, જો તે સાસુ હોય
(C) ના, તેની ભૂમિકા અને ગુનાના તત્ત્વો પુરાવાથી સ્થાપિત થવા જોઈએ
(D) હા, જો તે એક જ ઘરમાં રહેતો હોય

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: માત્ર સંબંધના આધારે દોષિત ઠરાવી શકાય નહીં. સંબંધિત વ્યક્તિની ભૂમિકા અને પુરાવા મહત્વપૂર્ણ છે.

પ્રશ્ન 15. IPC કલમ 498 હેઠળ ગુનો સાબિત કરવા માટે કયો મુદ્દો મહત્વપૂર્ણ છે?

(A) માત્ર સ્ત્રી પરણેલી હોવી
(B) માત્ર સ્ત્રી ઘર છોડીને ગઈ હોવી
(C) કાયદામાં દર્શાવેલી પરિસ્થિતિઓ અને ગેરકાયદેસર શારીરિક સંબંધ સ્થાપિત કરાવવાનો ઇરાદો
(D) માત્ર આરોપી પુરુષ હોવો

સાચો જવાબ: (C)

સમજૂતી: કલમ 498 હેઠળ માત્ર સ્ત્રી પરણેલી હોવી પૂરતું નથી. કાયદામાં જણાવેલી ક્રિયા અને જરૂરી ઇરાદો સાબિત થવો જોઈએ.

પ્રશ્ન 16. IPC કલમ 498Aનો મુખ્ય હેતુ શું હતો?

(A) મિલકતની વહેંચણી કરાવવી
(B) મહિલાને પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા થતી કાનૂની વ્યાખ્યામાં આવતી ક્રૂરતા સામે રક્ષણ આપવું
(C) લગ્ન નોંધણી ફરજિયાત બનાવવી
(D) છૂટાછેડાની પ્રક્રિયા નક્કી કરવી

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: આ કલમ મહિલાઓ સામે થતી નિર્ધારિત પ્રકારની શારીરિક અને માનસિક ક્રૂરતા તથા ગેરકાયદેસર મિલકતની માંગણી માટેની સતામણી સામે ફોજદારી રક્ષણ પૂરું પાડે છે.

પ્રશ્ન 17. IPC કલમ 498A હેઠળ માત્ર સામાન્ય ઘરેલુ ઝઘડો થાય તો શું આપમેળે ગુનો સાબિત થાય?

(A) હા
(B) ના, કાયદામાં વ્યાખ્યાયિત ક્રૂરતાના તત્ત્વો જરૂરી છે
(C) હા, જો લગ્નને એક વર્ષ થયું હોય
(D) હા, જો પત્ની અલગ રહેતી હોય

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: દરેક ઘરેલુ મતભેદ ગુનો નથી. વર્તન કાયદામાં નિર્ધારિત ક્રૂરતાની વ્યાખ્યામાં આવવું જોઈએ.

પ્રશ્ન 18. IPC કલમ 498A અને BNS કલમ 85 વચ્ચે શું સંબંધ છે?

(A) બંને હત્યાને લગતી છે
(B) BNS કલમ 85 પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા ક્રૂરતા માટેની સજાની અનુરૂપ જોગવાઈ છે
(C) BNS કલમ 85 ચોરીને લગતી છે
(D) બંનેનો કોઈ સંબંધ નથી

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: BNS કલમ 85માં પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા ક્રૂરતા માટેની સજાની જોગવાઈ છે; ક્રૂરતાની વ્યાખ્યા BNS કલમ 86માં આપવામાં આવી છે.

પ્રશ્ન 19. 1 જુલાઈ, 2024 પહેલાં થયેલા દરેક ગુનામાં BNS જ આપમેળે લાગુ પડે છે?

(A) હા
(B) ના, ગુનાની તારીખ અને લાગુ પડતી સંક્રમણ તથા બચાવની જોગવાઈઓ ધ્યાનમાં લેવી પડે છે
(C) હા, જો ફરિયાદ પછી નોંધાઈ હોય
(D) હા, જો તપાસ ચાલુ હોય

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: નવા કાયદાના અમલ પછી જૂના ગુનાઓ માટે લાગુ પડતી જોગવાઈ નક્કી કરતી વખતે ગુનાની તારીખ અને સંબંધિત કાનૂની નિયમો તપાસવા જરૂરી છે.

પ્રશ્ન 20. નીચેના પૈકી કયું જોડાણ સાચું છે?

(A) IPC 498 – હત્યા; IPC 498A – ચોરી
(B) IPC 498 – વિવાહિત સ્ત્રીને ગેરકાયદેસર ઇરાદાથી લઈ જવી અથવા રોકી રાખવી; IPC 498A – પતિ અથવા તેના સગાં દ્વારા ક્રૂરતા
(C) IPC 498 – દહેજ પ્રતિબંધ; IPC 498A – અપહરણ
(D) IPC 498 અને 498A બંને માત્ર મિલકતના વિવાદ માટે છે

સાચો જવાબ: (B)

સમજૂતી: IPC કલમ 498 અને 498Aનો હેતુ અલગ છે. પ્રથમ કલમ ચોક્કસ ઇરાદા સાથે વિવાહિત સ્ત્રીને લઈ જવા અથવા રોકી રાખવા સંબંધિત છે, જ્યારે બીજી કલમ કાયદામાં વ્યાખ્યાયિત ક્રૂરતા સામે રક્ષણ આપે છે.

AIBE પરીક્ષા માટે ઝડપી પુનરાવર્તન

IPC કલમ 498 – બે વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંને.

IPC કલમ 498A – ત્રણ વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડ.

BNS કલમ 84 – IPC કલમ 498ને અનુરૂપ જોગવાઈ.

BNS કલમ 85 – ક્રૂરતા માટેની સજા.

BNS કલમ 86 – ક્રૂરતાની વ્યાખ્યા.