દારૂ ના નશામાં ઊંચા અવાજે બોલવું અભદ્ર વર્તન નથી : બોમ્બે હાઈકોર્ટે
દારૂ ના નશામાં ઊંચા અવાજે બોલવું અભદ્ર વર્તન નથી: બોમ્બે હાઈકોર્ટે FIR રદ કરી, ₹10,000 ખર્ચ ચૂકવવાનો આદેશ
બોમ્બે હાઈકોર્ટનો મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો
બોમ્બે હાઈકોર્ટે તાજેતરના એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર દારૂનું સેવન કરવું અથવા જાહેર રસ્તા પર એકબીજા સાથે ઊંચા અવાજે બોલવું, માત્ર એટલા આધાર પર મહારાષ્ટ્ર પ્રોહિબિશન એક્ટની કલમ 85 હેઠળ ગુનો બનતો નથી. કોર્ટના મતે, કલમ 85 લાગુ કરવા માટે હકીકતોમાંથી અયોગ્ય અને અવ્યવસ્થિત વર્તન નું ચોક્કસ તત્વ સ્પષ્ટ થવું જરૂરી છે.
કેસની હકીકતો શું હતી?
બોમ્બે હાઈકોર્ટ સમક્ષ Lakhan Lalchand Dhamwani અને અન્ય એક અરજદાર દ્વારા BNSS, 2023ની કલમ 528 હેઠળ અરજી કરવામાં આવી હતી. અરજદારો સામે Pimpri Police Station ખાતે FIR No. 210 of 2023 નોંધવામાં આવી હતી. FIRમાં મહારાષ્ટ્ર પ્રોહિબિશન એક્ટ, 1949ની કલમ 85(1) હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી.
અભિયોજન પક્ષનો આરોપ એવો હતો કે બંને અરજદારો દારૂના નશાની અસર હેઠળ જાહેર રસ્તા પર એકબીજા સાથે ઊંચા અવાજે બોલી રહ્યા હતા, જેના કારણે જાહેર શાંતિ ભંગ થઈ હોવાનું જણાવાયું હતું. જોકે, ફરિયાદમાં એવું કોઈ ચોક્કસ આક્ષેપ નહોતું કે બંનેએ કોઈ ત્રીજા વ્યક્તિ સાથે ઝઘડો કર્યો હતો અથવા ખરેખર જાહેર શાંતિમાં ગંભીર ખલેલ પહોંચાડી હતી.
કોર્ટની મહત્વપૂર્ણ નોંધ : દારૂ ના નશામાં ઊંચા અવાજે બોલવું અભદ્ર વર્તન નથી : બોમ્બે હાઈકોર્ટે
જસ્ટિસ મિલિંદ એન. જાધવે નોંધ્યું કે અરજદારો વિરુદ્ધ માત્ર એટલો જ ચોક્કસ આક્ષેપ હતો કે તેઓ ઊંચા અવાજે બોલી રહ્યા હતા. તેમના વિરુદ્ધ અશ્લીલતા, નૈતિક અધઃપતન અથવા અન્ય કોઈ પ્રકારના moral offensiveness જેવા તત્વોનો આરોપ નહોતો. કોર્ટએ સ્પષ્ટ કર્યું કે માત્ર દારૂનું સેવન કરવું પોતે જ કલમ 85 હેઠળ ગુનો નથી.
અદાલતે એ પણ સ્વીકાર્યું કે માત્ર અવાજનું પ્રમાણ વધારે હોવું તેને આપોઆપ decencyના ભંગ સમાન બનાવી શકાતું નથી. અગાઉના ચુકાદાનો ઉલ્લેખ કરતાં કોર્ટે ‘disorderly behaviour’નો અર્થ સમાજમાં સંપૂર્ણપણે અવ્યવસ્થિત, કાયદાની મર્યાદાઓને પડકારતું અને શિષ્ટતાના નિયંત્રણોથી વિમુખ વર્તન તરીકે સમજાવ્યો હતો. હાલના કેસમાં આવું વર્તન જોવા મળ્યું ન હતું.
BNSS કલમ 528 હેઠળ હાઈકોર્ટની સત્તા
ચુકાદામાં બોમ્બે હાઈકોર્ટે BNSSની કલમ 528 અને જૂની CrPCની કલમ 482 વચ્ચેના સંબંધને પણ સમજાવ્યો છે. કોર્ટના જણાવ્યા મુજબ BNSSની કલમ 528માં CrPCની કલમ 482ની જેમ હાઈકોર્ટની inherent powersનો મુખ્ય હેતુ જાળવી રાખવામાં આવ્યો છે. આ સત્તાનો ઉપયોગ એવા કિસ્સાઓમાં થઈ શકે છે જ્યાં FIR અથવા ફોજદારી કાર્યવાહી આગળ વધારવી ન્યાયના હિતમાં ન હોય, આરોપી વિરુદ્ધ prima facie કેસ ન બનતો હોય અથવા કાયદાકીય પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ થતો હોય. જોકે આ સત્તા discretionary છે અને દરેક કેસની હકીકતો પર આધારિત છે.
‘કાયદાનો ઉપયોગ બદલો લેવા માટેનું સાધન ન બને’
ચુકાદાનો એક અન્ય મહત્વપૂર્ણ ભાગ ફોજદારી કાર્યવાહી અને તેના દુરુપયોગ સાથે સંબંધિત છે. કોર્ટએ નોંધ્યું કે criminal lawનો ઉપયોગ ખાનગી સમાધાન માટે bargaining chip અથવા કોઈ પક્ષને દબાણમાં લાવવા માટેના સાધન તરીકે થવો જોઈએ નહીં.
કોર્ટના મતે, બિનજરૂરી ફોજદારી કાર્યવાહીથી પોલીસ તપાસ, ચાર્જશીટ, કોર્ટમાં હાજરી, પુરાવા એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયા અને અન્ય સરકારી સંસાધનોનો ઉપયોગ થાય છે. સાથે જ ટ્રાયલ કોર્ટ અને સેશન કોર્ટનો કિંમતી ન્યાયિક સમય પણ ખર્ચાય છે. જો અંતે આવી કાર્યવાહી quashingમાં સમાપ્ત થાય તો ન્યાયિક વ્યવસ્થા પર અનાવશ્યક ભાર પડે છે.
Consent Quashingમાં ખર્ચ અંગે મહત્વપૂર્ણ નિર્દેશ : દારૂ ના નશામાં ઊંચા અવાજે બોલવું અભદ્ર વર્તન નથી : બોમ્બે હાઈકોર્ટે
બોમ્બે હાઈકોર્ટે વધુમાં જણાવ્યું કે જ્યાં પક્ષકારો વચ્ચે ખાનગી વિવાદ હોય અને બાદમાં બંને પક્ષો સંમતિથી criminal proceedings quash કરવાની માંગ કરે, ત્યાં યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં કોર્ટ ખર્ચ લાદી શકે છે.
કોર્ટએ ખાસ નોંધ્યું કે આવા ખર્ચનો હેતુ જાહેર સંસાધનોનો બિનજરૂરી ઉપયોગ અટકાવવો, ન્યાયિક સમયની બચત કરવી અને vexatious litigationને નિરોત્સાહિત કરવો છે. જોકે ખર્ચ દરેક કેસમાં યાંત્રિક રીતે લાદવાનો નથી અને ગંભીર ગુનાઓ તથા સમાજ પર વ્યાપક અસર કરતા ગુનાઓ માટે અલગ અભિગમ જરૂરી છે.
આ કેસમાં ₹10,000નો ખર્ચ
હાલના કેસમાં બંને અરજદારોએ ફરિયાદ બાદ શરૂ થયેલી ફોજદારી કાર્યવાહી quash કરવા માટે અરજી કરી હતી અને બંને પક્ષો દ્વારા quashing માટે સંમતિ દર્શાવવામાં આવી હતી. તેથી બોમ્બે હાઈકોર્ટે અરજદારોને ₹10,000નો ખર્ચ ચૂકવવાનો આદેશ આપ્યો. આ રકમ Anand Mangal Bahuuddeshiya Sanstha, Malegaonને ચૂકવવાની સૂચના આપવામાં આવી હતી. કોર્ટના રેકોર્ડ મુજબ આ સંસ્થા વંચિત અને જરૂરિયાતમંદ લોકો માટે આશ્રય, ભોજન, આરોગ્યસંભાળ તથા અન્ય સામાજિક કલ્યાણની કામગીરી કરે છે.
અંતિમ નિર્ણય : દારૂ ના નશામાં ઊંચા અવાજે બોલવું અભદ્ર વર્તન નથી : બોમ્બે હાઈકોર્ટે
બોમ્બે હાઈકોર્ટે અરજદારો સામેની FIR No. 210 of 2023 quash અને set aside કરી હતી, પરંતુ ₹10,000ના ખર્ચની શરત સાથે અરજી મંજૂર કરી હતી. ચુકાદામાં 15 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ખર્ચની ચુકવણી અંગે compliance માટે મામલો રજૂ કરવાનો નિર્દેશ પણ આપવામાં આવ્યો હતો.
કાનૂની મહત્વ
આ ચુકાદો એ સિદ્ધાંતને રેખાંકિત કરે છે કે ફોજદારી કાયદાની જોગવાઈ લાગુ કરવા માટે માત્ર સામાન્ય અથવા અસ્પષ્ટ આક્ષેપ પૂરતા નથી. જે ગુનાની જોગવાઈ હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હોય તેના જરૂરી તત્વો હકીકતો પરથી prima facie સ્પષ્ટ થવા જોઈએ.
ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્ર પ્રોહિબિશન એક્ટની કલમ 85 હેઠળની કાર્યવાહી માટે માત્ર દારૂના સેવન અથવા ઊંચા અવાજે બોલવાના આક્ષેપને પૂરતો આધાર માનવામાં આવી શકે નહીં, જો કેસની હકીકતોમાં કાયદા દ્વારા જરૂરી અયોગ્ય અથવા અવ્યવસ્થિત વર્તનના તત્વો સ્પષ્ટપણે જોવા ન મળે.
ચુકાદાની મુખ્ય માહિતી
કેસ: Lakhan Lalchand Dhamwani & Anr. v. The State of Maharashtra & Anr.
કોર્ટ: Bombay High Court
કેસ નંબર: Criminal Application No. 1489 of 2026
ન્યાયાધીશ: Hon’ble Mr. Justice Milind N. Jadhav
ચુકાદાની તારીખ: 31 ઓગસ્ટ 2026
મુખ્ય જોગવાઈ: BNSS, 2023ની કલમ 528
FIR: No. 210 of 2023, Pimpri Police Station
લાગુ કાયદો: Maharashtra Prohibition Act, 1949, Section 85(1)
પરિણામ: FIR quashed and set aside, subject to payment of ₹10,000 costs.
બોમ્બે હાઈકોર્ટ, Bombay High Court, BNSS 2023, કલમ 528 BNSS, Section 528 BNSS, Maharashtra Prohibition Act, Section 85 Maharashtra Prohibition Act, FIR Quashing, FIR રદ, FIR Quash, Criminal Law, Criminal Application, Criminal Proceedings, Public Peace, Disorderly Behaviour, દારૂના નશામાં વર્તન, ફોજદારી કાયદો, કાનૂની ચુકાદો, High Court Judgment, મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો, Consent Quashing, Vexatious Litigation, Legal News, Maharashtra Legal News, U R VAKIL UPDATE,