ઓનલાઇન પેમેન્ટ કરનાર વ્યક્તિ કોઈ ગુનેગાર હોય તો એમાં વેપારીનું ખાતું ફ્રીજ ના કરી શકાય.
જ્યારે UPI થી રૂ. ૧,૦૦૦ની ખરીદી બની કારણ… બેંક ખાતું ફ્રીઝ, હાઈકોર્ટે અમલદારોને આપ્યો ઠપકો ! UPI થી ખરીદી કરનાર વ્યક્તિ કોઈ ગુનેગાર હોય તો એમાં વેપારીનું ખાતું ફ્રીઝ ના કરી શકાય.
આંધ્રપ્રદેશ હાઈકોર્ટનો મહત્વનો ચુકાદો: નિર્દોષ વેપારીનું ખાતું ફ્રીઝ કરવું ગેરકાયદેસર, બેંકને ડિફ્રીઝ કરવાનો આદેશ
આ ચુકાદો સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે — ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારવું ગુનો નથી, અને નિર્દોષ વેપારીનું ખાતું ફ્રીઝ કરવું કાયદેસર નથી. સાયબર સેલ અને પોલીસને હવે વધુ સતર્કતાથી કાર્યવાહી કરવી પડશે, જેથી નિર્દોષ નાગરિકોને હેરાન ન થાય.
પરિચય
આજના ડિજિટલ યુગમાં UPI (Unified Payments Interface) દ્વારા પેમેન્ટ લેવું-આપવું સામાન્ય બની ગયું છે. PhonePe, Google Pay જેવી એપ્સથી નાના વેપારીઓ પણ ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારે છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ ગ્રાહક ગુનાહિત પૃષ્ઠભૂમિ ધરાવતો નીકળે, ત્યારે નિર્દોષ વેપારીનું બેંક ખાતું ફ્રીઝ થઈ જાય — એવી ઘટના આંધ્રપ્રદેશના ગુન્ટૂર જિલ્લામાં બની છે. આંધ્રપ્રદેશ હાઈકોર્ટે આ કેસમાં મહત્વનો ચુકાદો આપતાં સાયબર સેલ અને પોલીસની કાર્યવાહીને ગેરકાયદેસર ઠેરવી છે.
કેસની વિગતો
અરજદાર: શ્રી સાઈ વાઈન્સ, નુથક્કી ગામ, મંગળગિરિ મંડલ, ગુન્ટૂર જિલ્લો, આંધ્રપ્રદેશ — માલિક શ્રી પલ્લા અખિલ રેડ્ડી.
પ્રતિવાદીઓ: કેન્દ્ર સરકાર (નાણા મંત્રાલય), રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (મંગળગિરિ શાખા), સાયબર સેલ અધિકારી (પટના, બિહાર) અને બારિયારપુર પોલીસ સ્ટેશનના SHO (મુંગેર જિલ્લો, બિહાર).
શું થયું?
- અરજદાર લાઇસન્સ ધરાવતો વાઇન ટ્રેડર છે (લાઇસન્સ નં. G.SI.No.GTR/34/2024-26, તા. 30.10.2024).
- તેણે SBI મંગળગિરિ શાખામાં ચાલુ ખાતું નં. 43461149232 ખોલાવ્યું હતું.
- 19.08.2025ના રોજ એક વ્યક્તિએ તેની દુકાનેથી રૂ. ૧,૦૦૦ની લીકર ખરીદી અને UPI દ્વારા પેમેન્ટ કર્યું.
- તે જ દિવસે અરજદારનું ખાતું અચાનક ફ્રીઝ કરી દેવાયું.
- કારણ: તે ગ્રાહક સામે પટના (બિહાર)માં છેતરપિંડીનો ગુનો નોંધાયો હતો, અને તેનું પેમેન્ટ અરજદારના ખાતામાં ગયું હતું.
- ખાતામાં રૂ. ૮,૨૬,૬૩૩ જમા હતા, જે ફ્રીઝ થતાં વેપાર ઠપ થઈ ગયો.
- બેંકે 15.09.2025ના રોજ એક પત્ર આપ્યો, પરંતુ કોઈ પૂર્વ સૂચના, કારણ અથવા સુનાવણીની તક આપવામાં આવી નહીં.
અરજદારની દલીલો
એડવોકેટ શ્રી ચેતન પોન્નુરુએ દલીલ કરી કે:
- ખાતું ફ્રીઝ કરતી વખતે કોઈ નોટિસ, કારણ કે સુનાવણીની તક આપવામાં આવી નથી — જે કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનો ભંગ છે.
- UPI દ્વારા પેમેન્ટ સ્વીકારતી વખતે વેપારી ગ્રાહકની ઓળખ અથવા ગુનાહિત પૃષ્ઠભૂમિ ચકાસી શકતો નથી.
- અરજદારનો કોઈ ગુનામાં સંડોવણી નથી — તે માત્ર રૂ. ૧,૦૦૦નું વેચાણ કર્યું હતું.
- ખાતું ફ્રીઝ રહેવાથી અન્યાયી નુકસાન અને હેરાનગતિ થાય છે.
હાઈકોર્ટનું અવલોકન : ઓનલાઇન પેમેન્ટ કરનાર વ્યક્તિ કોઈ ગુનેગાર હોય તો એમાં વેપારીનું ખાતું ફ્રીજ ના કરી શકાય.
ન્યાયમૂર્તિ શ્રી રવિ ચીમલાપતિએ નીચેના મહત્વના મુદ્દા નોંધ્યા:
“જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ UPI દ્વારા પેમેન્ટ કરે છે, ત્યારે વેપારી તેની ઓળખ ચકાસી શકતો નથી. સાયબર સેલ કે પોલીસ, અરજદારની સંડોવણી ચકાસ્યા વિના, તેનું ખાતું ફ્રીઝ કરી શકે નહીં.”
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે:
- અરજદારના ખાતામાં રૂ. ૧,૦૦૦નો વ્યવહાર (Transaction No. 461984251) છેતરપિંડી કેસ સાથે સંકળાયેલો હતો.
- પરંતુ અરજદાર સાથે કોઈ ગુનાહિત સંબંધ નથી.
- પૂર્વ સૂચના વગર, કારણ જણાવ્યા વગર, સુનાવણીની તક આપ્યા વગર ખાતું ફ્રીઝ કરવું ગેરકાયદેસર, મનસ્વી અને કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ છે.
- આ કાર્યવાહી અનુચ્છેદ 14, 19(1)(g), 21 અને 300-Aનું ઉલ્લંઘન છે.
ચુકાદો : ઓનલાઇન પેમેન્ટ કરનાર વ્યક્તિ કોઈ ગુનેગાર હોય તો એમાં વેપારીનું ખાતું ફ્રીજ ના કરી શકાય.
કોર્ટે નીચેના આદેશો આપ્યા:
✅ રિટ પિટિશન મંજૂર કરવામાં આવી.
✅ રિસ્પોન્ડન્ટ બેંક (SBI)ને આદેશ — અરજદારનું ખાતું નં. 43461149232 તાત્કાલિક ડિફ્રીઝ કરવું.
✅ પ્રતિવાદી ૫ (SHO, બારિયારપુર પોલીસ સ્ટેશન) સામેની કાર્યવાહી નોટ પ્રેસ્ડ તરીકે ડિસ્મિસ.
✅ કોઈ ખર્ચ (Costs) આપવામાં આવ્યો નથી.
✅ તા. 22.06.2026ના રોજ ચુકાદો સંભળાવવામાં આવ્યો.
આ ચુકાદાનું મહત્વ
- નાના વેપારીઓ માટે રાહત: UPI દ્વારા પેમેન્ટ લેનારા લાખો વેપારીઓને આ ચુકાદો રક્ષણ આપે છે.
- કુદરતી ન્યાયનો સિદ્ધાંત: કોઈપણ ખાતું ફ્રીઝ કરતા પહેલાં નોટિસ અને સુનાવણીની તક ફરજિયાત છે.
- સાયબર સેલ માટે ચેતવણી: માત્ર વ્યવહારના આધારે નિર્દોષ વ્યક્તિનું ખાતું ફ્રીઝ કરવું યોગ્ય નથી.
- ડિજિટલ યુગમાં જવાબદારી: UPI વ્યવહારોમાં “buyer beware” (ખરીદનાર સાવધ રહે) ના સિદ્ધાંતનો અમલ વિક્રેતા પર થોપી શકાય નહીં.
તારણ : ઓનલાઇન પેમેન્ટ કરનાર વ્યક્તિ કોઈ ગુનેગાર હોય તો એમાં વેપારીનું ખાતું ફ્રીજ ના કરી શકાય.
આ ચુકાદો સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે — ડિજિટલ પેમેન્ટ સ્વીકારવું ગુનો નથી, અને નિર્દોષ વેપારીનું ખાતું ફ્રીઝ કરવું કાયદેસર નથી. સાયબર સેલ અને પોલીસને હવે વધુ સતર્કતાથી કાર્યવાહી કરવી પડશે, જેથી નિર્દોષ નાગરિકોને હેરાન ન થાય.
UPI, Bank Account Freeze, Andhra Pradesh High Court, Cyber Cell, Natural Justice, Writ Petition, Article 21, Article 300A, Digital Payments, Wine Shop, Guntur, Bihar Police, SBI, Legal News Gujarati, High Court Judgment, Financial Fraud, Consumer Rights, Business Law, India Legal System, Cyber Crime,
આંધ્રપ્રદેશ હાઈકોર્ટે નિર્દોષ વાઇન વેપારીનું બેંક ખાતું ફ્રીઝ કરવાને ગેરકાયદેસર ઠેરવ્યું. UPI થી રૂ. ૧,૦૦૦ની ખરીદી બાદ સાયબર સેલે ખાતું ફ્રીઝ કર્યું હતું. કોર્ટે બેંકને ખુલ્લું કરવાનો આદેશ આપ્યો.