AIBE – Indian Evidence Act કલમ 52 થી 55 – ચારિત્ર્ય સંબંધિત પુરાવા

Click the Language Button below to read in your language.

Character Evidence – ચારિત્ર્ય સંબંધિત પુરાવા – Indian Evidence Act, 1872 ની કલમ 52 થી 55 તથા Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023 (BSA) ની સંબંધિત જોગવાઈઓ

કોઈ વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય કેવું છે, તેની સમાજમાં કેવી પ્રતિષ્ઠા છે અને તેના અગાઉના વર્તન કેવા રહ્યાં છે, તે બાબતો કાનૂની વિવાદમાં ક્યારેક મહત્વ ધરાવી શકે છે. પરંતુ કોર્ટમાં કોઈ વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય ખરાબ છે એટલા માત્રથી તે વ્યક્તિએ ગુનો કર્યો છે અથવા તે કોઈ દાવામાં જવાબદાર છે એવું માની શકાય નહીં.

પુરાવાના કાયદામાં આ જ મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધાંતને ધ્યાનમાં રાખીને Character Evidence એટલે કે ચારિત્ર્ય સંબંધિત પુરાવા અંગે ખાસ જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.

Indian Evidence Act, 1872 ની કલમ 52 થી 55 આ વિષય સાથે સંબંધિત છે. આ જોગવાઈઓમાં નાગરિક દાવા (Civil Cases) અને ફોજદારી કેસો (Criminal Cases) વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત રાખવામાં આવ્યો છે. Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023 માં પણ આ જોગવાઈઓને સમકક્ષ રીતે સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.

ચાલો, AIBE પરીક્ષાની દૃષ્ટિએ આ ચારેય કલમોને સરળ ઉદાહરણો સાથે સમજીએ.

Character Evidence એટલે શું?

Character Evidence નો અર્થ એવો પુરાવો કે જેના દ્વારા કોઈ વ્યક્તિના સ્વભાવ, ચારિત્ર્ય, પ્રતિષ્ઠા અથવા અગાઉના વર્તન વિશે કોર્ટને માહિતી આપવામાં આવે.

ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ વ્યક્તિ પ્રામાણિક છે, શાંતિપ્રિય છે, હિંસક સ્વભાવ ધરાવે છે અથવા સમાજમાં તેની ખરાબ પ્રતિષ્ઠા છે, તે બાબતો તેના ચારિત્ર્ય સાથે સંબંધિત છે. પરંતુ દરેક કેસમાં ચારિત્ર્યનો પુરાવો સંબંધિત (Relevant) ગણાતો નથી. કાયદો નક્કી કરે છે કે કઈ પરિસ્થિતિમાં ચારિત્ર્યનો પુરાવો સ્વીકાર્ય છે અને કઈ પરિસ્થિતિમાં તેને ધ્યાનમાં લઈ શકાય નહીં.

Indian Evidence Act, 1872 – કલમ 52 : Civil Cases માં ચારિત્ર્યનો પુરાવો

કલમ 52 મુજબ, નાગરિક કેસમાં કોઈ વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય તેના વર્તનને સાબિત કરવા માટે સંબંધિત ગણાતું નથી, સિવાય કે તે ચારિત્ર્ય અન્ય કોઈ રીતે સંબંધિત હોય.

આ કલમનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે નાગરિક દાવામાં વ્યક્તિના ચારિત્ર્યના આધારે તેના વર્તન અંગે અનુમાન કરવામાં ન આવે.

ઉદાહરણ તરીકે, A એ B સામે પૈસાની વસૂલાત માટે સિવિલ દાવો દાખલ કર્યો છે. B એવો બચાવ કરે છે કે A ખરાબ ચારિત્ર્ય ધરાવે છે અને સમાજમાં તેની પ્રતિષ્ઠા સારી નથી.

માત્ર આ કારણસર A એ B ને પૈસા આપ્યા નથી અથવા A નો દાવો ખોટો છે એવું સાબિત થતું નથી. તેથી A નું ચારિત્ર્ય સામાન્ય રીતે આ દાવામાં સંબંધિત પુરાવો બનતું નથી.

આ કલમનો અર્થ એવો નથી કે સિવિલ કેસમાં ચારિત્ર્યનો પુરાવો ક્યારેય રજૂ કરી શકાય નહીં. જો કોઈ અન્ય કાનૂની જોગવાઈ અથવા કેસના મુદ્દા પ્રમાણે ચારિત્ર્ય પોતે સંબંધિત હકીકત હોય, તો તેનો પુરાવો આપી શકાય છે.

BSA, 2023 ની કલમ 46 – Civil Cases માં ચારિત્ર્ય

Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023 ની કલમ 46 જૂના Evidence Act ની કલમ 52 ને અનુરૂપ છે.

તે મુજબ, સિવિલ કેસમાં વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય તેના વર્તનને સાબિત કરવા માટે સામાન્ય રીતે સંબંધિત નથી, સિવાય કે તે ચારિત્ર્ય અન્ય કોઈ રીતે સંબંધિત હોય.

અર્થાત્, જૂના કાયદા અને નવા કાયદા બંનેમાં આ સિદ્ધાંત યથાવત્ રાખવામાં આવ્યો છે.

Indian Evidence Act, 1872 – કલમ 53 : Criminal Cases માં સારા ચારિત્ર્યનો પુરાવો

કલમ 53 મુજબ, ફોજદારી કેસમાં આરોપી વ્યક્તિનું અગાઉનું સારું ચારિત્ર્ય (Previous Good Character) સંબંધિત હકીકત છે.

આ જોગવાઈ આરોપીને પોતાનો બચાવ કરવાની તક આપે છે. આરોપી કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરી શકે છે કે તેનું અગાઉનું ચારિત્ર્ય સારું છે અને તે સમાજમાં સારી પ્રતિષ્ઠા ધરાવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, A સામે ચોરીનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. A કોર્ટમાં પુરાવો રજૂ કરે છે કે તે અગાઉ કોઈ ગુનામાં સંડોવાયેલો નથી, સમાજમાં તેની સારી પ્રતિષ્ઠા છે અને તેનું વર્તન હંમેશાં સારું રહ્યું છે.

આવી પરિસ્થિતિમાં A નું અગાઉનું સારું ચારિત્ર્ય સંબંધિત પુરાવો ગણાશે અને કોર્ટ તેને ધ્યાનમાં લઈ શકે છે.

પરંતુ એક મહત્વપૂર્ણ બાબત સમજવી જરૂરી છે. સારા ચારિત્ર્યનો પુરાવો રજૂ કરવાથી આરોપી આપમેળે નિર્દોષ સાબિત થતો નથી. કોર્ટ સમગ્ર પુરાવાનું મૂલ્યાંકન કરીને નિર્ણય આપે છે.

BSA, 2023 ની કલમ 47 – Criminal Cases માં સારા ચારિત્ર્યનો પુરાવો

BSA ની કલમ 47 જૂના Evidence Act ની કલમ 53 ને અનુરૂપ છે.

આ કલમ મુજબ, ફોજદારી કેસમાં આરોપીનું અગાઉનું સારું ચારિત્ર્ય સંબંધિત હકીકત છે.

આથી, આરોપી પોતાના સારા ચારિત્ર્યને સાબિત કરવા માટે યોગ્ય પુરાવો રજૂ કરી શકે છે.

AIBE પરીક્ષામાં ખાસ યાદ રાખવું કે Criminal Case માં Previous Good Character સંબંધિત છે.

Indian Evidence Act – કલમ 53A : Sexual Offences માં પીડિતાના ચારિત્ર્ય અથવા અગાઉના જાતીય અનુભવનો પુરાવો

આ કલમ ખાસ કરીને જાતીય ગુનાઓના કેસોમાં પીડિતાની સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

કલમ 53A મુજબ, બળાત્કાર સંબંધિત ચોક્કસ ગુનાઓના કેસમાં જ્યાં સંમતિ (Consent) નો પ્રશ્ન વિવાદમાં હોય, ત્યાં પીડિતાનું સામાન્ય ચારિત્ર્ય અથવા અગાઉનો જાતીય અનુભવ સંમતિ સાબિત કરવા માટે સંબંધિત ગણાતો નથી.

ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ મહિલા પર બળાત્કારનો આરોપી એવો બચાવ કરે છે કે પીડિતાનું અગાઉ પણ અન્ય વ્યક્તિઓ સાથે જાતીય સંબંધ રહ્યું છે, તેથી તેણે આ કેસમાં પણ સંમતિ આપી હશે.

આવો બચાવ કાયદા હેઠળ માન્ય નથી. પીડિતાના અગાઉના જાતીય અનુભવના આધારે વર્તમાન ઘટનામાં સંમતિ હતી એવું અનુમાન કરી શકાય નહીં.

BSA, 2023 ની કલમ 48 – Evidence of Character or Previous Sexual Experience Not Relevant in Certain Cases

BSA ની કલમ 48 જૂના Evidence Act ની કલમ 53A ને અનુરૂપ છે.

આ કલમ Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023 ની કલમ 64 થી 71 અને કલમ 74 થી 78 સહિત તેમાં દર્શાવેલા ચોક્કસ જાતીય ગુનાઓ તથા આવા ગુનાઓ કરવાના પ્રયાસના કેસોમાં લાગુ પડે છે, જ્યારે સંમતિનો પ્રશ્ન વિવાદમાં હોય.

આવી પરિસ્થિતિમાં પીડિતાનું ચારિત્ર્ય અથવા કોઈપણ વ્યક્તિ સાથેનો અગાઉનો જાતીય અનુભવ સંમતિ અથવા સંમતિની ગુણવત્તા નક્કી કરવા માટે સંબંધિત નથી.

આ જોગવાઈનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે પીડિતાના ભૂતકાળના આધારે તેની સાથે થયેલા ગુનાની ગંભીરતા ઓછી ન કરવામાં આવે અને ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં તેની ગરિમાનું રક્ષણ થાય.

Indian Evidence Act, 1872 – કલમ 54 : Criminal Cases માં ખરાબ ચારિત્ર્યનો પુરાવો

કલમ 54 મુજબ, ફોજદારી કેસમાં આરોપીનું અગાઉનું ખરાબ ચારિત્ર્ય (Previous Bad Character) સામાન્ય રીતે સંબંધિત હકીકત નથી.

જોકે, જો આરોપી પોતાનું સારું ચારિત્ર્ય સાબિત કરવા માટે પુરાવો રજૂ કરે, તો તેના જવાબમાં ફરિયાદી પક્ષ અથવા અભિયોજન પક્ષ આરોપીનું ખરાબ ચારિત્ર્ય સાબિત કરી શકે છે.

આ કલમમાં બે મહત્વપૂર્ણ અપવાદો છે.

પ્રથમ અપવાદ એ છે કે જ્યાં કોઈ વ્યક્તિનું ખરાબ ચારિત્ર્ય પોતે જ કેસમાં વિવાદિત હકીકત (Fact in Issue) હોય, ત્યાં આ પ્રતિબંધ લાગુ પડતો નથી.

બીજો અપવાદ એ છે કે અગાઉની સજા (Previous Conviction) આરોપીના ખરાબ ચારિત્ર્યના પુરાવા તરીકે સંબંધિત છે.

ઉદાહરણ તરીકે, A સામે લૂંટનો ગુનો નોંધાયો છે. ફરિયાદી પક્ષ માત્ર એટલા માટે એવું કહી શકશે નહીં કે A અગાઉ ખરાબ સ્વભાવનો હતો, તેથી તેણે જ લૂંટ કરી હશે.

પરંતુ જો A પોતે કોર્ટમાં પુરાવો રજૂ કરે કે તેનું ચારિત્ર્ય અત્યંત સારું છે, તો તેના જવાબમાં અભિયોજન પક્ષ કાયદાની મર્યાદામાં રહીને તેના ખરાબ ચારિત્ર્યનો પુરાવો રજૂ કરી શકે છે.

તેવી જ રીતે, જો A અગાઉ કોઈ ગુનામાં દોષિત ઠર્યો હોય, તો તેની અગાઉની સજા તેના ખરાબ ચારિત્ર્યના પુરાવા તરીકે સંબંધિત બની શકે છે.

BSA, 2023 ની કલમ 49 – Previous Bad Character Not Relevant, Except in Reply

BSA ની કલમ 49 જૂના Evidence Act ની કલમ 54 ને અનુરૂપ છે.

આ કલમ મુજબ, ફોજદારી કાર્યવાહીમાં આરોપીનું અગાઉનું ખરાબ ચારિત્ર્ય સામાન્ય રીતે સંબંધિત નથી, સિવાય કે આરોપીએ પોતાનું સારું ચારિત્ર્ય સાબિત કરવા માટે પુરાવો રજૂ કર્યો હોય.

આવી સ્થિતિમાં આરોપીના સારા ચારિત્ર્યના પુરાવાના જવાબમાં ખરાબ ચારિત્ર્યનો પુરાવો સંબંધિત બને છે.

આ કલમના Explanation 1 મુજબ, જ્યાં કોઈ વ્યક્તિનું ખરાબ ચારિત્ર્ય પોતે જ વિવાદિત હકીકત હોય ત્યાં આ કલમ લાગુ પડતી નથી.

Explanation 2 મુજબ, અગાઉની દોષિત ઠરાવવાની સજા (Previous Conviction) ખરાબ ચારિત્ર્યના પુરાવા તરીકે સંબંધિત છે.

આથી, AIBE માટે ખાસ યાદ રાખવું કે આરોપીનું ખરાબ ચારિત્ર્ય સામાન્ય રીતે સંબંધિત નથી, પરંતુ આરોપી પોતાનું સારું ચારિત્ર્ય રજૂ કરે ત્યારે અથવા ખરાબ ચારિત્ર્ય પોતે જ વિવાદિત હકીકત હોય ત્યારે કાયદો અપવાદ સ્વીકારે છે.

Indian Evidence Act, 1872 – કલમ 55 : Civil Cases માં વળતરની રકમ નક્કી કરવા ચારિત્ર્યનો પુરાવો

કલમ 55 મુજબ, સિવિલ કેસમાં કોઈ વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય તેને મળવાપાત્ર વળતર (Damages) ની રકમ પર અસર કરતું હોય તો તે સંબંધિત હકીકત છે.

આ કલમનો હેતુ એ છે કે અમુક નાગરિક દાવાઓમાં વ્યક્તિની પ્રતિષ્ઠા અને ચારિત્ર્યને ધ્યાનમાં રાખીને વળતરની રકમ નક્કી કરી શકાય.

ઉદાહરણ તરીકે, A એ B સામે બદનક્ષી (Defamation) નો દાવો કર્યો છે. A એવો દાવો કરે છે કે B દ્વારા કરવામાં આવેલા બદનક્ષીભર્યા નિવેદનથી તેની સામાજિક પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન થયું છે.

આવી સ્થિતિમાં A નું સામાન્ય સામાજિક ચારિત્ર્ય અને પ્રતિષ્ઠા તેને મળવાપાત્ર વળતરની રકમ નક્કી કરવામાં સંબંધિત બની શકે છે.

અહીં ધ્યાનમાં રાખવાની બાબત એ છે કે કલમ 55 ચારિત્ર્યને ગુનો સાબિત કરવા માટે નહીં, પરંતુ વળતરની રકમ નક્કી કરવા માટે સંબંધિત બનાવે છે.

BSA, 2023 ની કલમ 50 – Character as Affecting Damages

BSA ની કલમ 50 જૂના Evidence Act ની કલમ 55 ને અનુરૂપ છે.

આ કલમ મુજબ, સિવિલ કેસમાં કોઈ વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય તેને મળવાપાત્ર વળતરની રકમને અસર કરતું હોય તો તે સંબંધિત હકીકત છે.

આ જોગવાઈ ખાસ કરીને બદનક્ષી (Defamation) જેવા કેસોમાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે, જ્યાં વ્યક્તિની પ્રતિષ્ઠાને થયેલા નુકસાનના આધારે વળતરની રકમ નક્કી કરવાની હોય છે.

Character ની વ્યાખ્યા – Reputation અને Disposition

BSA ની કલમ 50 સાથે જોડાયેલ Explanation માં Character નો અર્થ સમજાવવામાં આવ્યો છે. આ જોગવાઈ કલમ 46, 47 અને 49 સાથે પણ સંબંધિત છે.

Character માં બે બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.

Reputation એટલે સમાજમાં વ્યક્તિની પ્રતિષ્ઠા અથવા તેના વિશે લોકોનો સામાન્ય અભિપ્રાય.

Disposition એટલે વ્યક્તિનો સ્વભાવ, વલણ અથવા માનસિક વૃત્તિ.

સામાન્ય નિયમ મુજબ, ચારિત્ર્ય સાબિત કરવા માટે વ્યક્તિની સામાન્ય પ્રતિષ્ઠા (General Reputation) અને સામાન્ય સ્વભાવ (General Disposition) અંગે પુરાવો આપી શકાય છે. તેના બદલે વ્યક્તિએ ભૂતકાળમાં કરેલા દરેક અલગ-અલગ કૃત્યનો પુરાવો રજૂ કરી શકાય નહીં.

પરંતુ BSA ની કલમ 49 હેઠળના અપવાદો આ નિયમથી અલગ છે.

આ સિદ્ધાંતનું મહત્વ એ છે કે કોર્ટ વ્યક્તિના ચારિત્ર્યનું મૂલ્યાંકન સામાન્ય પ્રતિષ્ઠા અને સ્વભાવના આધારે કરે, માત્ર કોઈ એક જૂની ઘટનાના આધારે નહીં.

Indian Evidence Act અને BSA વચ્ચેની કલમોનો તુલનાત્મક અભ્યાસ

AIBE પરીક્ષામાં જૂના Evidence Act અને નવા BSA વચ્ચેની સમકક્ષ કલમો યાદ રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.

Indian Evidence Act, 1872	Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023	વિષય
કલમ 52	કલમ 46	Civil Cases માં ચારિત્ર્ય
કલમ 53	કલમ 47	Criminal Cases માં સારું ચારિત્ર્ય
કલમ 53A	કલમ 48	જાતીય ગુનાઓમાં ચારિત્ર્ય અને અગાઉનો જાતીય અનુભવ
કલમ 54	કલમ 49	ખરાબ ચારિત્ર્યનો પુરાવો
કલમ 55	કલમ 50	વળતરની રકમ પર ચારિત્ર્યની અસર

AIBE પરીક્ષા માટે ખાસ યાદ રાખવાના મુદ્દા

Indian Evidence Act ની કલમ 52 મુજબ Civil Cases માં ચારિત્ર્ય સામાન્ય રીતે વર્તન સાબિત કરવા માટે સંબંધિત નથી.

કલમ 53 મુજબ Criminal Cases માં આરોપીનું અગાઉનું સારું ચારિત્ર્ય સંબંધિત છે.

કલમ 53A મુજબ ચોક્કસ જાતીય ગુનાઓમાં પીડિતાના અગાઉના જાતીય અનુભવનો ઉપયોગ સંમતિ સાબિત કરવા માટે કરી શકાતો નથી.

કલમ 54 મુજબ આરોપીનું અગાઉનું ખરાબ ચારિત્ર્ય સામાન્ય રીતે સંબંધિત નથી, પરંતુ આરોપી પોતાનું સારું ચારિત્ર્ય રજૂ કરે તો તેના જવાબમાં ખરાબ ચારિત્ર્યનો પુરાવો આપી શકાય છે.

કલમ 54 મુજબ અગાઉની દોષિત ઠરાવવાની સજા (Previous Conviction) ખરાબ ચારિત્ર્યના પુરાવા તરીકે સંબંધિત છે.

કલમ 55 મુજબ Civil Cases માં વળતરની રકમ નક્કી કરવા માટે વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય સંબંધિત બની શકે છે.

BSA ની કલમ 46 થી 50 આ જ વિષયને આવરી લે છે.

Character Evidence સંબંધિત આ જોગવાઈઓનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં વ્યક્તિના ચારિત્ર્યને યોગ્ય મહત્વ આપવાનો છે. કાયદો એક તરફ આરોપીને પોતાનું સારું ચારિત્ર્ય રજૂ કરવાની તક આપે છે, તો બીજી તરફ માત્ર ખરાબ પ્રતિષ્ઠાના આધારે કોઈ વ્યક્તિને ગુનેગાર માનવાથી પણ અટકાવે છે.

AIBE પરીક્ષામાં આ વિષયમાંથી ખાસ કરીને Civil અને Criminal Cases વચ્ચેનો તફાવત, Previous Good Character, Previous Bad Character અને Previous Conviction અંગે પ્રશ્નો પૂછાઈ શકે છે. તેથી Indian Evidence Act ની કલમ 52 થી 55 અને BSA ની કલમ 46 થી 50 નો તુલનાત્મક અભ્યાસ કરવો ખૂબ ઉપયોગી રહેશે.

AIBE પરીક્ષા – Character Evidence (ચારિત્ર્ય સંબંધિત પુરાવા)
Indian Evidence Act ની કલમ 52 થી 55 તથા Bharatiya Sakshya Adhiniyam ની કલમ 46 થી 50 પર આધારિત 20 મહત્વપૂર્ણ MCQ

પ્રશ્ન 1. Indian Evidence Act, 1872 ની કઈ કલમ Civil Cases માં ચારિત્ર્યના પુરાવા અંગે જોગવાઈ કરે છે?

(A) કલમ 50

(B) કલમ 52

(C) કલમ 53

(D) કલમ 55

સાચો જવાબ: (B) કલમ 52

સમજૂતી: કલમ 52 મુજબ સિવિલ કેસમાં વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય તેના વર્તનને સાબિત કરવા માટે સામાન્ય રીતે સંબંધિત નથી, સિવાય કે તે અન્ય રીતે સંબંધિત હોય.

પ્રશ્ન 2. BSA, 2023 ની કઈ કલમ Indian Evidence Act ની કલમ 52 ને અનુરૂપ છે?

(A) કલમ 46

(B) કલમ 47

(C) કલમ 48

(D) કલમ 49

સાચો જવાબ: (A) કલમ 46

સમજૂતી: BSA ની કલમ 46 સિવિલ કેસમાં ચારિત્ર્યની સુસંગતતા અંગે જોગવાઈ કરે છે.

પ્રશ્ન 3. Criminal Case માં આરોપીનું અગાઉનું સારું ચારિત્ર્ય (Previous Good Character) કઈ કલમ હેઠળ સંબંધિત છે?

(A) કલમ 52

(B) કલમ 53

(C) કલમ 54

(D) કલમ 55

સાચો જવાબ: (B) કલમ 53

સમજૂતી: કલમ 53 મુજબ ફોજદારી કેસમાં આરોપીનું અગાઉનું સારું ચારિત્ર્ય સંબંધિત હકીકત છે.

પ્રશ્ન 4. BSA, 2023 ની કઈ કલમ આરોપીના અગાઉના સારા ચારિત્ર્યના પુરાવા અંગે જોગવાઈ કરે છે?

(A) કલમ 46

(B) કલમ 47

(C) કલમ 48

(D) કલમ 50

સાચો જવાબ: (B) કલમ 47

સમજૂતી: BSA ની કલમ 47 મુજબ ફોજદારી કેસમાં આરોપીનું અગાઉનું સારું ચારિત્ર્ય સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 5. Criminal Case માં આરોપીનું અગાઉનું ખરાબ ચારિત્ર્ય (Previous Bad Character) સામાન્ય રીતે કેવું ગણાય છે?

(A) હંમેશાં સંબંધિત

(B) સંબંધિત નથી

(C) હંમેશાં નિર્ણાયક

(D) આરોપીનો ગુનો સાબિત કરે છે

સાચો જવાબ: (B) સંબંધિત નથી

સમજૂતી: Evidence Act ની કલમ 54 મુજબ આરોપીનું અગાઉનું ખરાબ ચારિત્ર્ય સામાન્ય રીતે સંબંધિત નથી, પરંતુ કાયદામાં કેટલાક અપવાદો આપવામાં આવ્યા છે.

પ્રશ્ન 6. આરોપી પોતાનું સારું ચારિત્ર્ય સાબિત કરવા પુરાવો રજૂ કરે, તો અભિયોજન પક્ષ શું કરી શકે છે?

(A) કોઈ પુરાવો રજૂ કરી શકતું નથી.

(B) આરોપીના ખરાબ ચારિત્ર્યનો પુરાવો રજૂ કરી શકે છે.

(C) કેસ આપમેળે રદ થાય છે.

(D) આરોપીને તરત જ દોષિત ઠરાવી શકાય છે.

સાચો જવાબ: (B) આરોપીના ખરાબ ચારિત્ર્યનો પુરાવો રજૂ કરી શકે છે.

સમજૂતી: કલમ 54 મુજબ આરોપી પોતાનું સારું ચારિત્ર્ય રજૂ કરે ત્યારે તેના જવાબમાં અગાઉના ખરાબ ચારિત્ર્યનો પુરાવો સંબંધિત બને છે.

પ્રશ્ન 7. Indian Evidence Act ની કલમ 54 મુજબ અગાઉની દોષિત ઠરાવવાની સજા (Previous Conviction) કેવી રીતે ગણાય છે?

(A) સંબંધિત નથી.

(B) ખરાબ ચારિત્ર્યના પુરાવા તરીકે સંબંધિત છે.

(C) માત્ર સિવિલ કેસમાં સંબંધિત છે.

(D) માત્ર સાક્ષી માટે સંબંધિત છે.

સાચો જવાબ: (B) ખરાબ ચારિત્ર્યના પુરાવા તરીકે સંબંધિત છે.

સમજૂતી: કલમ 54 ના Explanation 2 મુજબ અગાઉની દોષિત ઠરાવવાની સજા ખરાબ ચારિત્ર્યના પુરાવા તરીકે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 8. Indian Evidence Act ની કલમ 53A કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?

(A) સિવિલ કેસમાં વળતર

(B) સાક્ષીની વિશ્વસનીયતા

(C) જાતીય ગુનાઓમાં પીડિતાનું ચારિત્ર્ય અને અગાઉનો જાતીય અનુભવ

(D) દસ્તાવેજી પુરાવા

સાચો જવાબ: (C) જાતીય ગુનાઓમાં પીડિતાનું ચારિત્ર્ય અને અગાઉનો જાતીય અનુભવ

સમજૂતી: કલમ 53A મુજબ ચોક્કસ જાતીય ગુનાઓમાં સંમતિનો પ્રશ્ન વિવાદિત હોય ત્યારે પીડિતાનું ચારિત્ર્ય અથવા અગાઉનો જાતીય અનુભવ સંમતિ સાબિત કરવા માટે સંબંધિત નથી.

પ્રશ્ન 9. BSA, 2023 ની કઈ કલમ Evidence Act ની કલમ 53A ને અનુરૂપ છે?

(A) કલમ 46

(B) કલમ 47

(C) કલમ 48

(D) કલમ 49

સાચો જવાબ: (C) કલમ 48

સમજૂતી: BSA ની કલમ 48 ચોક્કસ જાતીય ગુનાઓમાં પીડિતાના ચારિત્ર્ય અથવા અગાઉના જાતીય અનુભવની અસુસંગતતા અંગે જોગવાઈ કરે છે.

પ્રશ્ન 10. બળાત્કારના કેસમાં આરોપી એવો બચાવ કરે કે પીડિતાનો અગાઉ જાતીય સંબંધ રહ્યો હોવાથી તેણે સંમતિ આપી હશે. કાયદા મુજબ આ દલીલ કેવી ગણાશે?

(A) માન્ય

(B) સંમતિ સાબિત કરવા સંબંધિત

(C) અસંગત

(D) નિર્ણાયક પુરાવો

સાચો જવાબ: (C) અસંગત

સમજૂતી: કલમ 53A અને BSA ની કલમ 48 મુજબ અગાઉના જાતીય અનુભવના આધારે વર્તમાન ઘટનામાં સંમતિ હતી એવું અનુમાન કરી શકાય નહીં.

પ્રશ્ન 11. Indian Evidence Act ની કલમ 55 કયા વિષય સાથે સંબંધિત છે?

(A) Criminal Cases માં સારા ચારિત્ર્યનો પુરાવો

(B) Civil Cases માં વળતરની રકમ નક્કી કરવા ચારિત્ર્યનો પુરાવો

(C) સાક્ષીની જુબાની

(D) કબૂલાત

સાચો જવાબ: (B) Civil Cases માં વળતરની રકમ નક્કી કરવા ચારિત્ર્યનો પુરાવો

સમજૂતી: કલમ 55 મુજબ વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય તેને મળવાપાત્ર વળતરની રકમને અસર કરતું હોય તો તે સંબંધિત હકીકત છે.

પ્રશ્ન 12. BSA, 2023 ની કઈ કલમ Evidence Act ની કલમ 55 ને અનુરૂપ છે?

(A) કલમ 47

(B) કલમ 48

(C) કલમ 49

(D) કલમ 50

સાચો જવાબ: (D) કલમ 50

સમજૂતી: BSA ની કલમ 50 સિવિલ કેસમાં વળતરની રકમ પર ચારિત્ર્યની અસર અંગે જોગવાઈ કરે છે.

પ્રશ્ન 13. બદનક્ષી (Defamation) ના સિવિલ કેસમાં વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય ક્યારે સંબંધિત બની શકે છે?

(A) ગુનો સાબિત કરવા

(B) વળતરની રકમ નક્કી કરવા

(C) આરોપીને સજા કરવા

(D) સાક્ષીને અયોગ્ય ઠરાવવા

સાચો જવાબ: (B) વળતરની રકમ નક્કી કરવા

સમજૂતી: કલમ 55 મુજબ વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય વળતરની રકમ પર અસર કરતું હોય તો તે સંબંધિત છે.

પ્રશ્ન 14. નીચેના પૈકી કઈ બાબત Criminal Case માં આરોપીના અગાઉના ખરાબ ચારિત્ર્યને સંબંધિત બનાવી શકે છે?

(A) આરોપીનું મૌન

(B) આરોપીએ પોતાનું સારું ચારિત્ર્ય સાબિત કર્યું હોય

(C) આરોપી કોર્ટમાં હાજર ન હોય

(D) ફરિયાદીનું ખરાબ ચારિત્ર્ય

સાચો જવાબ: (B) આરોપીએ પોતાનું સારું ચારિત્ર્ય સાબિત કર્યું હોય

સમજૂતી: કલમ 54 મુજબ આરોપી પોતાનું સારું ચારિત્ર્ય રજૂ કરે ત્યારે તેના જવાબમાં ખરાબ ચારિત્ર્યનો પુરાવો રજૂ કરી શકાય છે.

પ્રશ્ન 15. Evidence Act ની કલમ 54 મુજબ કઈ પરિસ્થિતિમાં આરોપીનું ખરાબ ચારિત્ર્ય સંબંધિત બની શકે છે?

(A) જ્યારે તે પોતે જ Fact in Issue હોય

(B) જ્યારે આરોપી ગરીબ હોય

(C) જ્યારે આરોપી કોર્ટમાં હાજર હોય

(D) જ્યારે સાક્ષી હાજર ન હોય

સાચો જવાબ: (A) જ્યારે તે પોતે જ Fact in Issue હોય

સમજૂતી: કલમ 54 ના Explanation 1 મુજબ જ્યાં ખરાબ ચારિત્ર્ય પોતે જ વિવાદિત હકીકત હોય ત્યાં આ કલમનો સામાન્ય પ્રતિબંધ લાગુ પડતો નથી.

પ્રશ્ન 16. Character માં મુખ્યત્વે કઈ બે બાબતોનો સમાવેશ થાય છે?

(A) સંપત્તિ અને આવક

(B) Reputation અને Disposition

(C) ઉંમર અને શિક્ષણ

(D) ધર્મ અને વ્યવસાય

સાચો જવાબ: (B) Reputation અને Disposition

સમજૂતી: Reputation એટલે સમાજમાં વ્યક્તિની પ્રતિષ્ઠા અને Disposition એટલે વ્યક્તિનો સ્વભાવ અથવા વલણ.

પ્રશ્ન 17. સામાન્ય રીતે વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય સાબિત કરવા કયા પ્રકારનો પુરાવો સ્વીકાર્ય છે?

(A) દરેક અલગ-અલગ જૂના કૃત્યનો પુરાવો

(B) સામાન્ય પ્રતિષ્ઠા અને સ્વભાવનો પુરાવો

(C) માત્ર પોલીસ રેકોર્ડ

(D) માત્ર સજાનો હુકમ

સાચો જવાબ: (B) સામાન્ય પ્રતિષ્ઠા અને સ્વભાવનો પુરાવો

સમજૂતી: ચારિત્ર્ય સામાન્ય રીતે Reputation અને Disposition દ્વારા સાબિત કરવામાં આવે છે. દરેક અલગ-અલગ ભૂતકાળના કૃત્યનો પુરાવો સામાન્ય રીતે સ્વીકાર્ય નથી.

પ્રશ્ન 18. સિવિલ કેસમાં માત્ર વ્યક્તિનું ચારિત્ર્ય ખરાબ છે તે આધારે તેના વિરુદ્ધ નિર્ણય આપી શકાય?

(A) હા, હંમેશાં

(B) હા, જો ફરિયાદી માંગ કરે

(C) ના, સામાન્ય રીતે નહીં

(D) માત્ર ફોજદારી કોર્ટમાં

સાચો જવાબ: (C) ના, સામાન્ય રીતે નહીં

સમજૂતી: કલમ 52 મુજબ સિવિલ કેસમાં ચારિત્ર્ય સામાન્ય રીતે વર્તન સાબિત કરવા માટે સંબંધિત નથી.

પ્રશ્ન 19. નીચેના પૈકી કયો વિકલ્પ Indian Evidence Act અને BSA વચ્ચેનો સાચો સંબંધ દર્શાવે છે?

(A) Evidence Act કલમ 52 – BSA કલમ 47

(B) Evidence Act કલમ 53 – BSA કલમ 47

(C) Evidence Act કલમ 54 – BSA કલમ 48

(D) Evidence Act કલમ 55 – BSA કલમ 49

સાચો જવાબ: (B) Evidence Act કલમ 53 – BSA કલમ 47

સમજૂતી: Evidence Act ની કલમ 53 અને BSA ની કલમ 47 બંને Criminal Cases માં આરોપીના અગાઉના સારા ચારિત્ર્યના પુરાવા અંગે છે.

પ્રશ્ન 20. Character Evidence સંબંધિત Indian Evidence Act ની કલમ 52 થી 55 ને અનુરૂપ BSA ની કલમો કઈ છે?

(A) કલમ 40 થી 44

(B) કલમ 45 થી 49

(C) કલમ 46 થી 50

(D) કલમ 51 થી 55

સાચો જવાબ: (C) કલમ 46 થી 50

સમજૂતી: BSA, 2023 ની કલમ 46 થી 50 અનુક્રમે Evidence Act ની કલમ 52, 53, 53A, 54 અને 55 ને અનુરૂપ છે.

AIBE માટે ખાસ રિવિઝન

વિષય	Evidence Act	BSA
Civil Cases માં Character	52	46
Previous Good Character	53	47
Sexual Offences માં Character	53A	48
Previous Bad Character	54	49
Character Affecting Damages	55	50

પરીક્ષા ટિપ

આ વિષયમાં કલમ 53 અને 54 વચ્ચેનો તફાવત ખાસ યાદ રાખવો. કલમ 53 આરોપીના સારા ચારિત્ર્યને સંબંધિત બનાવે છે, જ્યારે કલમ 54 આરોપીના ખરાબ ચારિત્ર્યને સામાન્ય રીતે અસુસંગત ગણે છે, પરંતુ તેમાં અપવાદો છે.